Latin

Аԥсуа Жәабжьқәа - 38

Süzlärneñ gomumi sanı 3308
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2326
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
гәнаҳарак ҟарҵазаргьы, уи азы аԥснаа гәыбӷанк рзыҟо­
умҵан иаа, сумыҳәои зхьышьаргәыҵа сакәыхшоу, адәахьы
иҟоу аԥсуаа зегьы рабацәа рыԥсадгьыл ахь ахынҳәразы
агәамчи ахшыҩи рыҭа!.. – дааматанеит аҭаҳмада
аҵыхәтәан.

Ауада ааныжьны азал агәҭа аҿынӡа ҳнаӡахьаны ибжьы наҳхьигӡеит: «Смаҭа! Смаҭа дышәхашәмыршҭын!..»
Ҳамаҵ зуз аҳәсақәагьы аԥсшәа нараҳәаны амашьына
ҳанҭалеит, Ерҳангьы иныҵырҟьаны, иаҳа-иаҳа аныҟәашәа
иацҵо «Аԥсуаа ргәарабжьара» дныбжьалеит. Ԥыҭк аҟара
ҳанынаскьа, сышьҭахьҟа сынхьаԥшит, ари ақыҭа аҿы
макьаназ зылҩаҵә ҩеиуаз, иакзаҵәыкыз аԥсуа нхарҭа
даҽа знык сылаԥш нахызгарц сҭахны, аха уаҳа сылаԥш
иҵамшәеит, мыцхәы ижәпан ҳмашьына ишьҭнахыз «Аԥс­
уаа ргәарабжьара» аҿы еилаҳанто аилагьежьра иаҿыз асаба еиқәаҵәа.
Ерҳан, арахь ҳанааигоз ишыҟаиҵац, иаԥхьа инеиуаз зегьы дрывыҟьҟьо имашьына анагара дшаҿызгьы,
даҽа ҭынч аамҭак ҳмоур ҟалоит ҳәа ҳазхәыцны, ихы
иҭагало иаҳҳәеит иабду ҳнапы ианиҵаз ажәақәа, акыр
дрызхәыцызшәагьы ҳгәы иабеит.
Сабду уаҵә ашьыжь сизцоит, мҩас сызқәиҵо санылоит,
– иҳәеит Самсун ҳаннеига.
– Самсун ақалақь ахада ихаҭарнакцәа рзаарыгӡа
ҳанаскьагаразы ауаа рацәа еизахьан ҳсасааирҭа аҿаԥхьа,
ара иҟан имаҷҩымкәа аҭыԥантәи аԥсуаагьы азахәқәагьы.
Ҳцара аамҭа анааи аԥсшәақәа еибыҳәо инеилаҵәеит
аԥснааи аԥшәмацәеи. Автобус ҳҭаламҭазы ҷыдала аԥс­
шәа иаҳҳәарц ҳҭаххеит Ерҳан, ажәлар ҳрылаԥшит,
ҳрылахынҳәит, аха ҳалаԥш дыҵашәомызт.
– Ателефон аҟны аӡәы диҭаххеит, отель аҟнынӡа днеит,
уажә дааиуеит, – иҳәеит ҳашишьҭаз еилызкааз Исмеҭ, ирласны дааиԥхьарцгьы асасааирҭа шыҟаз иҿынеихеит, аха
уи аҩналара дахьӡаанӡа асасааирҭа даадәылҵит Ерҳангьы.
Акы шынеибырҳәаз аҟара гәаҳҭеит ҳахьырзыԥшуаз,
Исмеҭгьы дахьгылаз дааҳәыҵәыҳәыҵәит. Уи нахыс уаҳа
рҽеидмырхалакәа ҳахьгылаз ахь рҿаархеит аҩыџьагьы.
Иӡоит ҳәа дшаҿызгьы, Ерҳан игәы иамыхәара ак шиаҳаз
аргама иныԥшуан. Исмеҭгьы абжьааԥны аасҭа иблақәа
ҟәыс-ҟәысуа иашаҵәҟьаны илахь еиқәызу, игәы иахәара
ак иаҳаны, аха иӡарц даҿызу аилыргара сцәуадаҩны
снеиҿаԥшит данааҳадгыла.
– Иҽеимыз акыр ҟалама? – Исмеҭ схы наиқәскит, аха
иара иаразнак аҭак ҟамҵакәа зны Ерҳан днеиҿаԥшит.

– Исҳәарыма сыздыруам... – даалакҩакит, – аха
мҳәашьагьы сымаӡам...
– Иҟалазеи?
– Ателефон ҟарҵеит... Ҳасан игәабзиара еицәахеит, –
ихы-иҿы гәырҩак нықәиҵеит Исмеҭ.
Ҳамҩа намгӡашьак ҳамамызт. Аԥсшәақәа нараҳәаны
ҳавтобус ҳанҭалан Аԥсныҟа амҩа ҳнықәлеит.
Ҳнеиуан ҳаԥсадгьыл ахь ҳназгашаз, ҳауаажәлар рыԥс­
ҭазаара иаҩызаха илакьуа амшын агаҿала инашьҭыз
амҩаду ҳаныланы. Слымҳа иҭаҩуан аҭаҳмада Ҳасан
иажәақәа: «агаҿа зегьы, аԥсуааи азыхәқәеи рыбаҩқәа
ахьамам ыҟаӡам...». Иҟаларын ҳазнысуаз уи амҩа аҵаҟа
ишьҭазар, ҳрыӷрысны ҳнеиуазар урҭ ҳашьцәа рыбаҩқәа...
Слымҳа иҭаҩуан даҽакгьы, – «Сыбаҩ ара инхагәышьоит,
аха сыԥсы уахь иназгоит, Аԥсныҟа...». Сгәы иснаҭон,
ҳамҩа наҟ-ааҟ ҳавтобус иаваҩуа иҳацнеиуазшәа ажәак
зыхәлымшәо, аха акыр зхы-зҿы лашаз аԥсацәа, урҭ
рыгәҭаҿы иҟазшәа аҭаҳмада Мгәыӡ Ҳасан иԥсгьы. Слымҳа
иҭаҩуан аҵыхәтәантәи уи иажәақәа: «Смаҭа! Смаҭа
дышәхашәмыршҭын!..».

P. S. Шықәсыкгьы мҵыцкәан Ҳасан ҳгәы ззҽаниҵахьаз
ҟалеит, ақырҭуа фашистцәа Аԥсны иақәлеит. Иагьа
ԥынгыла роузаргьы ашьхақәа ирхыҵны, амшын иӡхыҵны
рҿаархеит зыԥсадгьыл ахақәиҭтәраз иқәԥоз аԥснаа иаарывагылаз ашьхаруаа рҵеицәа. Урҭ ирылан Ҭырқәтәылантәи
арԥарцәагьы. Акыр сизҿлымҳан Ерҳан, игәыџьбарашьала
дышԥамааири ҳәа агәыӷра сыман, аха ихабарк сымбеит. Аибашьра ашьҭахь сеиҭанеит Ҭырқәтәылан. Самсун
сшыҟаз телефонла сыҽимаздеит Ерҳан. Сааҭбжакгьы
мҵыцкәа дкылххы дысзааит сахьыҟаз асасааирҭа аҟны.
Акыр ҳаицәажәеит. Исеиҳәеит Мгәыӡ Ҳасан иԥсҭазаара
аҟны аҵыхәтәанӡатәи исасцәа ҳакәны ҳшыҟалаз ҳаниҭаз
уи амш аҽны еицыз аԥснаа, иашҭа ҳанҭыҵуаны еиԥш,
иаалырҟьаны иааигхан уаҳа дзалымҵӡакәан, имаҭагьы
ҳнаскьаганы даахынҳәаанӡа инарцәымҩа дшықәлаз.
Сызҵаара аҭак ҟаҵо исеиҳәеит иабду Ҳасан инхарҭа

шиҭихьаз. Самсун ақалақь иатәу раион бзиак аҟны ҩн-дук
ажәеизатәи аихагыла аҟны хә-уадак змоу анхарҭа бзиа
шааихәаз, ҭырқәа ҭыԥҳак ԥҳәысс дшигаз, ахшарагьы дшизылшахьаз. Сиазҵааит «Аԥсныҟа анеира иазухәыцуазеи?»
ҳәа. «Сусқәа акыр еилахоуп, иаасырҽеир мчыбжьык аҟара
снеиран сыҟоуп, Аллаҳ иҳәар», – иҳәеит аҭакс. «Аллаҳ
имҳәар?..» – акыр ихьанҭахаз иблақәа нҭкааны сныр­
хыԥшылеит. Азныказ сыблақәа дырхыԥшылон иаргьы, аха
нас ҿыцха длаԥшны: «Зегьы знапы ҳану Аллаҳ иоуп» ҳәа,
– даацәажәеит акыр ибжьы ҭахәаҽны.
Дысгәалашәаны иӡбахә сазҵааит Исмеҭ. Ерҳан из­
леиҳәаз алa уи Африкаҟа аҵла аахәара дахьцаз уаҳа дых­­­­
нымҳәӡеит. Дзыниаз абри ауп ҳәа иааҭкааны аӡәгьы акы
издыруамызт, аха иҳәеит уи иӡбахә ала ҩба-хԥа жәабжь
шгәараз: џьоукы алацәажәон аӷба азна аҵла қьарсҭақәа
шааигоз амшын бааԥсхан аӷба ӡааҟәрылеит ҳәа, даҽа
џьоукы алацәажәоит, уа дахьнеиз уаҩ беиаӡак иԥҳа ԥҳәысс
диган, иабхәа имал зегьы иара ииҭеит, уа дагьаангылеит
ҳәа, даҽа џьоукых агәра ганы иалацәажәон абнаԥҟацәа
дышрыцыз, икылатәаз абынуаа еиқәаҵәақәа дыкны дыргеит, иԥсы ихыхны дыӡны дырфеит, дагьырзымхеит ҳәа.
Ерҳан аҳәара изыҟасҵеит иабду Ҳасан инышәынҭра
аҟнынӡа сигарц. Maп имҳәеит иаргьы. Ҿыц иааихәаз
«ПЕЖО» снақәыртәаны, уаанӡа дшызбахьаз еиԥш
дықәҟьа дымцакәа, иаԥхьала инеиуаз амашьынақәа
дрышьҭагыланы амҩа снықәигалеит. Чаршамба ҳаннеи
амҩаду ҳаамҩахыҵны ашьхақәа рганахь ала ҳҿынаҳхеит.
Лассы ҳныбжьалеит смааижьҭеи асфальтгьы зқәырҵахьаз
агәарабжьара мҩа «Абаза моҳалесси». Даанымгылакәа
днавсит иабду анкьатәи игәараҭа. Ишгылац игылан
Ҳасан иргылаз акәасқьа, аха акыр аҽеиҭанакхьан ашҭа:
ихәыҷхахьан, наҟ-ааҟ жәбоуроуп сҳәаратәы хыбра
қәыԥшрадақәак дыргылахьан, ашҭа иқәыз ашьац иаҵәара
ықәбылхьан, жәқәакгьы еилаҟаауа ашҭа иқәгылан.
– Ҳасан инхарҭа иахылаз дзеиуада? – сыниазҵааит
Ерҳан.
– Длазуп. Аԥара бзианы ишәеит, – уаҳа иажәа имроуит. Ақыҭа иатәыз азеиԥш ԥсыжырҭа аҭаларҭа аԥхьа
ама­шьына ҳлалбааны агәашә ҳанҭалеит. Акыр ирацәаз

аны­шәынҭрақәа рыбжьарақәа ҳнарыбжьысуа, ҳнакәа­
раҵа-аакәараҵо ҳҿынаҳхеит. Азныказ, иабду дахьамаидаз ихашҭма сгәахәуа аҟнынӡа снагара дадхалеит,
аха аҵыхәтәаны «аброуп» иҳәеит дааҭгыланы. «Уԥсаҭа
шкәакәахааит...» ҳәа, снахагылеит ажәырҭ зхысхьаз нап
зыдкыламыз анышәынҭра. Сылаԥш нақәшәеит иаалыҳәҳәо
уи ахчнызас игылаз абас аҩыра зныз аҳаш хаҳә:
«DELI HASAN ABAZA 1899–1991».
– Анышәынҭра шаҟа ирласны иҩашьо аҟара иԥсыз
иԥсаҭа иазеиӷьуп, – даацәажәеит Ерҳан.
– Ус акәхап... – сҳәеит саргьы.

Рушьбеи Смыр
(1950)

ҞӘЫБҶА
Зыԥсра адгьыл ахь илбаазгахьаз абӷьҩежьқәа рхьаабаақәа зегьы рыгәқәа ирҭаҵәахны еикәаԥсан. Аҵлақәа
ирҿахаз ахыц-ҩыцқәагьы ҿымҭ-ԥсымшь рыбла ааԥсақәа
ҭаа-ҭааӡа уажәымзар уажәы ҳәа рԥеиԥш иазыԥшын. Иаха
зны еилаарцыруа ахьтәы шьырхынқәа реиԥш, ажәҩан зегь
зҩычоз аеҵәақәа бжьыда-шьҭада маҷ-маҷ аҿыцәаара иалагахьан. Ҭагалан ахьынӡааихьаз ала иџьоушьартә иҟамызт
шьҭа аԥсабара зымпыҵызхалаз ахьшәашәарагьы.
– Иаамҭаҵәҟьоуп! – ааигәахәит Хьымца, – зхьышьыр­
гәыҵа сакәыхшоу Ажәеиԥшьаа иумфац-иумжәыц садумжьалан! – Лаԥш зыршанхо ахрақәа рахь ихы ҩарха­ны
дааныҳәа-ныԥхьан ишәақь ашьхәа ахәа инылишь-аалишьын иҿынеихеит. Дҩиуан дынҭгыла-ааҭгыло, Хьыхә­даара
даҿаланы. Заарагьы-зцарагьы маӡоу згәа­лагьы-згәыӷрагьы
згәаҵа иҭаҵәаху алашара есааира аҽеиҵнахуан. Ҟәыбҷа
лассы-лассы аԥшәма иахь иаахьаԥш-аахьаԥшны, уццакы,
ма схы соужь ҳәа аанарго иҩаиха– ҩаихалон. Аха ахақәиҭра
макьанагьы иара инапы аҟны ишыҟоу агәра анагалак аҳауа
иналафҩ-аалафҩуа, ахәдахаҵа аҽанрааланы аҿыҩанахон.
Уажәшьҭа меижьарада иахьыуҭаххалакгьы ашәақь аҵа
укылԥшыртә иҟалахьан. Аӷьра иаҵыршьыз аҵырҭырра
аҟынӡа даныҩаӡа даанҿасны мышьҭабзиала ҳәа ишәақь
ааихарҟәҿны аԥшьақьқәа нҭеиҵеит. Уи збаз Ҟәыбҷагьы
амыргәырӷьа ахы иҭаланы иҵыры-ҵыруа абла гәыбзыӷқәа
рыла дгәыдкыло, иҩеигәыдхахалеит. Иаргьы иҵегь
иааргәыбзыӷны ахәдахаҵа нахиршәеит. Уи акәхеит,
ахьыуҳәа инаидҟьаны акыр ианынаскьа ишыҟанаҵалац

иааиҵаххны, ҩынтәҟа иаахьаԥш-аахьаԥшын, нас арҩаш
еиԥш илакьы-лакьуа илашьҭыз аҳәыш неихҵәа-ааихҵәо
иныҵапҟа ицеит. Хьымцагьы ишәақь ахьыбжьаӡаша
гәаҭо амзарыхра аҽахьеиднакылоз ҵла наӡак иҽнавакшәа
днаԥшы-ааԥшуа даагылеит. Ара шамахамзар ашьабсҭақәа
агхаӡом. Ҟәыбҷа еибгазар адгьыл иҵазаргьы иаԥшаап.
Аҭыԥқәагьы иахьа иауабах. Еснагь еиԥш, ашәарыцаҩ
изыҳәа уажәгьы ихадоу анаԥш-ааԥшреи, аӡырҩреи,
агәаҽанызаареи, аибагареи, ианаамҭоу икылкааны ахысреи роуп.
Ԥсаатәк аҩыҵԥраарагьы иаҩмыжьуа, икәша-мыкәша
лаԥшыла еимидон уажәы-уажә, аха макьаназ зегь шыҟац
иҟан. Ус, иаалырҟьаны, акыргьы иаанаскьаганы, ԥшьынтәхәынтә раҟара инеиқәырццак-неиқәырццакны Ҟәыбҷа
иааҭнарҟьаз аҵар бжьы аԥсҭа иныҵаҩҩ-налыҩҩны,
нас уи иахагылаз абахәқәа инарҿахәашеит. Уи иаанагоз ашьҭа сақәшәеит, абааԥсы угәуҽаныз ҳәа акәын. Еиҭа
ааҭынчрахеит. Ашьабсҭа мыжда арыдарагь ауамдырхуа.
Уажә иаҳагьы деиқәлымҳахеит, иаҳагьы иблақәа ҵархеит.
Амаҵур абжьы неиҵых-неиҵыхны еиҭаацәырнагеит.
Уажә иара шибарҭамызгьы, шьҭа дацәымҩашьо еилиргон инароуны ишдәықәлаз. Хымԥада ашәарах ааигәаӡоуп
ианымҩасыз.Уи азоуп ашьҭа архара зымариахазгьы.Ҟәыбҷа
абжьы есааира ишхарахозгьы, макьана еилыкка иуаҳартә
иҟан. Шәымҭақәак рышьҭахь амзарыхра акалҭ аҿы амаҵуар
иаалырҟьаны аҵарра иаҟәыҵит. Шьҭа ашәарах аҽырԥсны
иахьылагылоу иазнеиуеит ауп. Иҩылнарҟьаанӡагьы
шаҟа акыԥ амыргара. Иҽырмазеины дыԥшын Хьымца. Дыԥшын аԥсыӡкыҩ иҵәгәыр аԥсыӡ анамцклысуа
дшазыԥшу еиԥш. Ус арҵәаа-арҵәаа ааҭнаргеит ала. Нас
аԥсы ҭнахуама уҳәартә, абжьы еихых-еиҵыхуа Храԥшь
иамариашаны аҿыҩанахеит. Дымҩашьаӡеит. Ашәарах
ԥшаауп. Уажәымзар уажәы ихынҳәып, уажәымзар уажәы,
ма иҩаихыкны, ма инаиҵакны, мамзаргьы ахы изырханы аҿаанахап. Нас ауп аус. Уи еиҳаны ахәыцха имамызт.
Аха уаҳа умԥсит, Ҟәыбҷа есааира абжьы ныхҵа-аахҵо
ахра аҽагәылахалара иаҿын. Иацашьоузеи, ари сыззыԥшу
шәарахым ааигәахәит. Избанзар изныкымкәа иԥишәахьан
ашьабсҭа аҟазшьа. Уи ала ианылнарҟьалак, шамахамзар

иаҳа иахьашьцылоу, иахьатәарҭоу, акәша-мыкәша аԥкыла
ырссаны, ашьҭа ԥо ҩынтә-хынтә инылагьежь-аалагьежьуеит. Иашьҭоу ҭаха ананамҭалак ауп урҭ аҭыԥқәа ааныжьны
акырӡа ианынаскьо.
Аха уаҟагьы аҽазымҵәахыр, алагьы ацрымҵыр, еиҭа­
хынҳәуеит ахьышьҭрахь, иагьа игәамҵыргьы, уи шаҟа
ахра иаҿамлара!.. Хымԥада ари ԥслаҳәуп. Уи амыжда сла ҭанамырхандаз, даахәыцит иара. Аԥслаҳә аҟара
ахра цаӷь-цаӷьқәа ирызнеиуа шәарах ыҟаӡам. Уи
аҩсҭаарақәагьы маҷымкәа иамоуп. Инықәԥала-аақәԥало,
иааҳәны ашьапқәа нықәкшо, иара усгьы згәы еибафо ала
ахьырԥшны, иахьеицәаӡоу ҭыԥк ахь ихалоит. Нас иара
ныҵашәкәа ицоит. Ахра ахалара аасҭа, албаара хараӡа
ишыуадаҩу зызгәамҭаз амаҵуар ҟыууа уа иааҿахоит.
Абас иҟоу ашәарҭарақәа рзоуп ашәарыцаҩцәа нагақәа
алақәа рыла аԥслаҳәқәа изрышьҭамшәарыцогьы. Хьымца
ихы ҩышьҭыхны иблақәа ирҭаӡоз ажәҩан ааимидеит. Уи
ҵыс хык иаҟараз ԥҭакгьы хыубааломызт. Уарба заҵәык
амҵәыжәҩақәа мырҵысӡо ихагьежьуан.
Ааигәа-сигәа ахра џаррақәа Ҟәыбҷа абжьы маҷ-маҷ
инарыларӡны рҟыт-ԥсыт ыҟамкәа иԥшын. Ишәақь агәыцә
нҭарсны, днаԥшы-ааԥшуа, дагьымыццакцәо, иныҟәашәа
егьмаҷцәамкәа уахь иҿынаихеит. Дҩаскьа­цыԥхьаӡа ҿаҳаҿымҭран, иԥылоз акәымзар. Храԥшь аԥыжәах дықәтәаны
анаҩстәи ахрақәа лаԥшыла ишеимидоз, дшырҿаӡырҩуаз
аамҭа акырӡа инаскьеит. Шьҭа аҭакәажә дызҵақь иҩалгоз
амра аалымданы, аҭыԥҳа лхьы-наргәыҵақәа ирнырагыланы уи аҭашәарҭахь илыманы ддәықәлахьан.
Ҟәыбҷа ауа-адыхә ыҟамызт. Ус машәыршәа зыԥсра аахьазгьы имаахьазгьы шәарахк џьара ахабарк убомызт. Амш
шеилгац еилган. Уажә иахантәарак аӡаӡ еиԥш, илакшоз
ихәраҭыԥ дырҩегьых ихьыу-хьыууа инаиӷралеит. Икьаҿ
дҩхан, амзаҿа еиԥш зҽырхәаны иҟатара ианыз ашәахсҭа
напыԥшқала акыр аамҭа ишьышьуан. Амшцәгьа...
Амшцәгьоуп ари змааноу. Аха зынӡа иханамырҟьандаз...
Ус џьара акы анырит ауп аԥслаҳәгьы алаҟәра аҽзаманадаз.
Хьымца ибзианы идыруан ашәарах амшцәгьа бааԥсы
ҟалараны ианыҟоу, зааны аҳаракырақәа шаанрыжьуа.
Урҭ изааӡаз аԥсабара ирыҵанаҳәоит рыхқәа шеиқә­

дырхаша – иахьеиқәдырхаша. Ажәеиԥшьаа илаԥш рхыуп, иныҳәаԥхьыз рыдуп, имра рзишоит. Дызламчац
жьыхәҭакгьы аӡәгьы иҿаҵахәым. Илыԥха ҳагымзааит
ҳара ауаатәыҩса! Иагьа шьха ҳхаларгьы, иара ҳара
ҳаҵ­кыс дҳаракуп, ҳазқәа дкыдыԥшылоит. Уажәы
Ажәеиԥшьаа ихаҭа иҽыҩеиҵыхны, длаша-лашо иаԥхьа
даа­цәырҵызшәа дааҟалеит ашәарыцаҩ. Изгәамҭаӡакәа
иабду иҟынтә иаҳахьаз ажәабжькгьы даамҵанарсит.
Шырԥазык зылаԥши, згәеилгареи, згәашьамхи еицнаргоз
бчараҳ еиҿамск бахәык даҿаланы днеиуазаарын жьҿак
шԥасаҭәаимшьари ҳәа дгәыӷуа. Ус акыр дныҟәахьан еиԥш,
харак набжьамкәа илаԥш иааҵашәеит уԥхыӡ иалашәаргьы
зыгәра узымгашаз бӷаб џьашьахәык. Уи атәыҩақәа убла­
қәа неиқәкны узрыхәамԥшуа аџьуа еиԥш икәалыкәа­
џьон. Ацәа акәзар кәтыбла-кәтыбла еилыбзаа-еилыбзаауа акәша-мыкәша зегьы арлашон. Игылан ашәарах аԥҟа
еиԥш, ахәда ҭхәаа, зынӡа шәарҭак хьаас иамаӡамкәа.
Ахра­қәа инарҿыс-аарҿысуа илбаауаз аԥсҭҳәақәагьы иара
аҟны илаӡаанӡа рҽааныркылон, ишанханы. Абчараҳ азнык азы ииура дақәымшәо даауалыуашеит. Аха, нас игачамкра даалҵын, зеиуахкы уаҩытәыҩса имбац шаҟа
усеиҩсмыжьра ҳәа, алаҳәа еиԥш иҟырлышуаз, акәты ац
еиԥш ихиоз ишәақь ааигәыдырсыланы инақәикуан еиԥш,
иарӷьарахь ала аԥҟаца ааиҿгеит. Нацәа ҭыԥқәакгьы цаҳәцаҳәо имаҭаԥшьха иӡамҩа инаҿалеит. Ацәа далҵызшәа
дааҭрысит ашәарыцаҩ, аха ааигәа-сигәа уаҩытәыҩса
дыҟамызт ҭынчран. «Ҳаи, Ажәеиԥшьаа ду, саҭоумҵан, исанажь сгаӡара, насгьы суҳәоит ари амӡанра сызхара абара
сақәиҭутәырц» ҳәа, дааӷьаҵәы-ӷьаҵәит иара. Ашәарах
шгылац игылан, адунеи аԥшӡарақәа зегьы ааидкыланы изку иароуп ааугәахәаратәы, иԥагьаӡа. Абчараҳгьы
уи иԥсы алаханы дазыԥшуан. Ус ԥыҭрак ашьҭахь абӷаб
мыццакӡакәа, инықәԥала-аақәԥало, идгьылтәу ижәҩантәу
узымдыруа иарҭеислымхьаз аԥсҭҳәақәа инарылаӡит.
Изакә шаназ иибаз, ари! Закә мчызеишь иахылаԥшуаз!
Иаазгазеи?! Иабацеишь?! Шаҟа елкаамзеи ари адунеи
аҿы?! Анцәа иџьшьоуп ауаатәыҩса иаҳзымдыруа, ҳахшыҩ
ахьзымнаӡо макьанагьы иахьыҟоу! Мамзар, аԥсҭазаара
ҵакыс иаиурызеи? Хаарас иазынхозеи? Аԥсабара амаӡак

анаҵух, нас иара ахаҭа алаԥшқәа идырааԥсаз ашәҭ еиԥш
иныхбаларгьы алшоит. Мшәан, ҳарҭ зегьы ҳнапқәа ҩеи­
ҵыхны аеҵәақәа ҳнырхьысуа, иаҳшьышьуа аҟынӡа ҳҩеир,
аеҵә еҵәарас ирылоузеи?! Дызлаз ихәыцра даалҵын
даагылеит Хьымца. Наҟ џьара зыҽҩыҵызгоз арҩаш абжьы аҳауа ишахьынҳалаз мацара аарлаҳәа иара иҟынӡа
иааӡон. Ажәҩан амҵәышә аҵа еиԥш аҽеидкылара иаҿын.
Хымԥада рыцҳарак иақәшәеит акәымзар, уашьҭаҵәҟьа
ихынҳәхьазаарын, – игәаҵа аахьу-хьууит дырҩегь. Аԥсҭеи
ашьхеи баша ахылаҵара шҵасым шидыруазгьы аԥҟеҩаԥҟеҩ ааҭиргеит. Ԥыҭракгьы дӡырҩуан. Нас, Ҟәы-бҷаа,
Ҟәы-бҷаа ҳәа, акыр аамҭа имаҵуар аԥхьара даҿын. Аха
иҟамызт, иҟамызт уи ахабар.
Иахьа ашырԥаз акәицқәа нхәыҵаҳәҳәаны иахьаанижьыз аҳәышәҭаҿы данлеи ишыхәлара ихәлахьан. Имца
неиҿеикын, аҳаҭа акыцә аахыртны ихмаҷыр наҵеи­
кын ҿамҩақәак ахырҵәы мчыла илалбааидеит. Ихәрахьаа иаҳагьы аҽарӷәӷәон. Иуапа ааикәыршаны есааира зҽеибызҭоз аҳәымца иншуа, иаха дызлаиаз аӷьра
ааизыҳәҳәаны иҽнеиҭеит. Аха дзыцәомызт, дгәаҭеи­
уан. Ааи, ааи, рыцҳарак иақәшәеит, рыцҳарак иақә­шәеит
акәымзар, акы иацәшәо акы иннакыло лоума. Исыԥ­
шаароуп, иахьыҟазаалак исыԥшаароуп... Ԥшӡала ҳзырша!
Аԥсы ҭазаргьы иҭамзаргьы исыԥшаароуп. Ааи, ааи, акы
иацәшәо, акы иннакыло лоума?.. Ашьшьыҳәа мшаҽны
еиԥш игәалашәоз хҭыск дынхнаҵеит.
...Иахааӡалаз аҩыза иаақәшәаны иԥсхьан. Иара
шықәсыкгьы ахымҵыцызт. Иаб иҿеиҳәаз амыркатыл
аҿы ааԥыртланы, ауха игәарымлаз рырахә дрышьҭаланы,
ашара акыр шагыз Ҟәыбҷагьы ицны Мсаркаҟа дцеит. Дшеимдоз, акыргьы дааԥсахьан. Аҽны ашоурагьы
аҽак­шон. Ахәы ԥшӡа зҽырԥшӡаны иқәгылаз ахьаца
амҵа ашәшьыраҿ ишәақь ицәыхарамкәа инышьҭеиҵан
иҽааиҵыхны ашьацра днылаиеит. Амаҵуаргьы уажә
изқәукыз цәгьам ҳәа ахы ашьапқәа инарынҵаны иабџьари
иареи инарыбжьатәеит. Аҵла абыӷьқәа изырҳәоз ашәа
хаа дшазыӡырҩуаз изгәамҭакәа ацәа дынҭанагалеит. Аха
уамаӡакгьы мҵыцкәа иӷызы-ӷызуа игаз абжьы дцәырҳаны
дҩаҵнарҟьеит, иара. Абар алаламбатә! Ивараҿыҵәҟьа

маҭеиқәаҵәа дук шьҭагәаны иакуп ила. Амаҭ уажәыуажә Ҟәыбҷа аҽакәнаршарц еихоит, еиҭеихоит, амаҵуар
амчқәа зегьы еибыҭаны уи кыднаҟьоит, еиҭа кыднаҟьоит.
Ус, уамаӡакгьы иадымхалакәа еиҵыхны инышьҭанаҵеит.
Иумыцҳазааит, абааԥсы, иумыцҳазааит! – дӷьаҵәы-ӷьаҵәуа
ахы ааишьышьырц иҿынеихеит. Усҟан иара аблақәа аԥша
зҿаҭәҳәаз акәицқәа реиԥш иҟаԥшь– ҟаԥшьӡа иҟалахьан.
Ҟәыбҷа, Ҟәыбҷа ҳәа, деихьыс-еиԥысуа дшашьҭаз, уаҳа
дахьнамгӡакәа абнара инылапҟа ицеит.
Ахәылԥазӡоуп иара иԥсыда-мчыдаха ҳаскьынла аҽыхә­
шәтәны ианкылсызгьы. Аха мчыбжьык аҟара уи ашьара
изықәломызт. Бзиоуп, аха амаҭ уаԥырхагамхакәа иулакьысуам рҳәоитеи... Нас сара сзыхнарҟьазеи? Издыруада,
уа аҵлаҿ аԥацәа аманы ихызар? Уахь изланеиуаз амҩа
ныскылазар! Амаҭ ауаҩы дшыцәоу анабалак, иӷралар
аҭаххоит ҳәагьы рҳәалоит. Ус акы агәы иҭазу?! Анс аума,
арс аума Ҟәыбҷа сыԥсы ҿнахит, сеиқәнархеит. Аха уажәы
иара абаҟоу, иабаҟоу рыцҳа! Абас Хьымца ихәыцрақәа
дышрылаз, ацәа аҽӡаны иаакылсын, икәыршаз иуапагьы
иаргьы аагәыҵаҳәҳәаны, абжь-гәашәк днырҭыганы, бжькаҭк еихагылаз ахан ақәцәахь дыҩхагаланы, абжьбатәи
ауадаҿы бжь-еиҳәшьцәа ахьихылаԥшуаз днышьҭанаҵеит.
...Ажәҩан агәи алабжыши еилаҵәо акыргьы аҽеихарԥсны
иԥшын. Усҟан ҿыц аԥыршьа зҵо, зымҵәыжәҩақәа цқьа
имаац аԥсаатә иаҩызан аԥша. Аха, нас аҵх аҽааҩнашон
еиԥш, аԥсабара еилазырӡызоз, изырхыџхыџуаз адыд абжьы дацҭҟьаны дҩықәтәеит Хьымца. Амацәыс ҵырыҵыруа
аҩсҭаа мӡышәа ишьҭа ихын. Адыд уажәы-уажәы ишьклахысуан. Аҩсҭаа зны бахәык днаҿаԥалон. Уахьынтәи
мышьхәылҵырҭак дынхәыҵаԥҟьон, нас иҟәыбаса еилажьыз ҳаҳәрак днылаӡуан. «Мап, мап, уара ари аԥшьа-ҭыԥ
аҿы ус умаӡам, зегь акоуп џьара хаҳәык уанԥыххала узгоит» ҳәа, иҵәаа-ҵәаауа ишьҭан аԥша.
– Усырлаҳәуеит, уабацари! – икыдхаҽон ақәа. Ушьапы
ахьнықәсыз џьара ушьҭа-мҭа анымлароуп, уфҩы аанымхароуп ҳәа, – аҩарқәа еивасны зегьы ықәыӡәӡәаауа илеиуан.
... Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа лаша лнапы ҟәымшәышәқәа
рыла ихәрахьаа ихыхны быжьра-быжьҵәа илжхьан.

Ақыдуахәақәа дҩарыха-ҩарыхан рыхқәа неиҿажьны,
зыбыз ҩыҵызгаз амца игәышԥы наҭаны аҳәымԥ иҽаа­
қәикит. Иҭацәын иаха Ҟәыбҷа аблақәа рыла алашьцара
кылблаауа изыгҿатәаз акәакь.
«Макьана еибгазаргьы ари аҩыза аҵых хгашьас
иҟоузеи! – Даауазыр-уазырит Хьымца. – Аха, ус унсыжьуам, усыԥшаауеит, хымԥада! Асы аургьы, аҵаа ҵысыргьы,
уԥсы ҭазаргьы-иҭамзаргьы зегьы акоуп – усыԥшаауеит.
Уара уи уаԥсоуп, еиҳангьы уаԥсоуп Ҟәыбҷа!» – Есааирагьы
имцаԥшьха ицралон уи аҟамзаара.
Аҩсҭаа аԥшьа-ҭыԥ ааныжьра иҭахымызт. Иаџьалгьы
даҿашәомызт макьана. Уи иаҳагьы иараапкуан дгьыли
жәҩани.
...Абасшәа акәын ишыҟаз уи аҵхгьы. Ааԥын рапхьатәи
амза азы акәын. Ҳаӷа Бзыԥ нырцә иауз аахеи, нас иагьа иузаргьы, Гәымсҭа дахьызмыруази есааирагьы дгыг­
шәыгыртәуан. Ауха аҵыс ԥшқеиԥш агәы ҭыҵуан, ихыџхыџуан ҳадгьыл. Аҿҿаҳәа ибылуан аҵлақәа. Ахаҳәқәаҵәҟьа
арҵәаа-арҵәааҳәа иҳәҳәон. Ԥсаатәи шәарахи, гыгшәыги
зегь рҳаны арҭ ашьхақәа ирхыҵны, рхы ахьынахоз ибналон. Ҳанацәа шлон шәымҭақәак рыла. Имжьыжькуан ҳабацәа рыхәрақәа. Имиц асабицәа ркьаасыбжь адунеи ацәа иҭанарӡыӡаауан. Аԥшьа-ҭыԥ арыцҳара азаазгаз,
ара ус шәымаӡам ҳәа адыд хагаха ҳаӷацәа ирылахысуан.
Амацәыс лакьы-лакьуа ршьапқәа ирыкәшаны иакуан.
Аԥша рыблақәа ҭнахырц иалагон. Икыдҵәон ақәа. Ааи,
ааи, уахак аԥсабара ани аҩсҭаа мыжда ишизныҟәо еиԥш
акәын ҳшьажәцәа ишырҿагылоз усҟангьы. Ҳаҷкәынцәа
жәылон мшынла, жәҩанла, гаҿала, шьхала. Ицон урҭ
ахы иаҿаланы, ицон аԥсцәаҳа ицқәа ирҿагыланы. Ицон
аҳәызба зкызгьы, аиха зкызгьы, алаба зкызгьы, акгьы
зкымызгьы. Аӡә днеиқәаҳар, егьи уи иабџьар неихԥааны
ԥхьаҟа ҳәа днеихон. Акәиц еиԥш иҿыцәаауаз аӡәы ибжьы аарлаҳәа иҭкаауа ахәрашәа иҳәон, дахьышьҭаз.
Ҽаӡәы аҵыхәтәантәи иажәа дшахьынҳалоз дынхышәҭуан.
Саҳәшьа, саҳәшьа ҳәа улымҳақәа ҵнахуан гәынқь-бжьык.
Шьҭа хьаагьы-гәырҩагьы шәырцәыхьчоуп наӡаӡа ҳәа,
рыхәрақәа ҿыӡәӡәаауа Гәымсҭа иланагон зан лгәыҳәԥыхш
цқьа зқьышәқәа ирықәымбацыз аешьцәа.

Аӷа бџьар хкыс имаз зегьы рыжәиҵон, даапкны. Аха
ҳаибашьцәа ашьаҟьашь шьацқьала ирхәаҽуан.
Хьымца дназлаз агәыԥ Аҟәа иахагылаз ахәы ҳарак
Быцәра абжарак ааҩыршахьан еиԥш, уамак рылаҭҟәацит.
Уаҳа акымзарак игәалашәом... Уаҳа акымзарак.
Дышьшьы­лаҳаӡа акы иханы дагоит, дәҳәыԥш хазынак ахь.
Уаҟа ашәҭқәа еидҽырбалоит. Акы ааҿыхны днафҩыргьы
иҭахуп, аха инапқәа изышьҭыхӡом. Убри аамҭазы
игәыбзыӷӡа акы ихы-иҿы аашьышьит. Иидыруаз, дзышьцылаз бжьыкгьы иаҳаит. Имчқәа зегь ааизыркәкәаны
ииулак илацәақәа аахитит. Ихшыҩгьы маҷк аҟара
иааимҟьеит. Жәырҭрак дылажьуп. Иуалыуашо ихагьежьуаз акы дна­хьыԥшит. Игәы нҭыԥсаа-нҭыԥсааит. Сыԥсы
шҭоу сызфарц иақәызкыз арбану?! Иабџьар ахь инапы
наирххеит, аха уи ахьыҟаз сеидрума... Иара ӷызыӷызуа
иааикәша-ааикәшан имаӷра ацқәа наларԥа-наларԥаны
иҩаиха-ҩаихеит. Уажәшьҭоуп ианидырыз, уажәшьҭа...
Ҟәыбҷа! Уабаҟаз уара мыжда уабаҟаз?! Шәаџьҳәара сзуурц уаама?! Аҵх лашәха сызлоуԥшаазеи, иугәаӷьызеи,
уанаџьалбеит Ҟәыбҷа, уара с-Ҟәыбҷа?! Иибоз изхамҵо,
аарлаҳәа изнапык дҩаханы ахәда инакәиршеит. Иара
ахы игәы иқәҵаны ԥыҭрак ихатәан. Нас иҩаҵҟьан
дырҩегьых икьаҿ аанкыланы иҩаиха-ҩаихеит. Иаргьы
иҽаарӷәӷәаны дҩеихеит, аха уаҳа умԥсит. Изыбжак адгьыл зегь ацраҳәазшәа ихьанҭаӡа иҟан. Ихьаа былбылуа
инаиӷралхт. Иблахаҵ ааилагьежь-ааилагьежьын, ҩаԥхьа
ашәҭқәа иргәыҵаҳәҳәаз дәҳәыԥшк даагәыҵанаҳәҳәеит.
...Насшәа алабазаҵә данҵаны иҩызцәа дылбааргон
акыр аамҭа.
– Умшәан, абааԥсы, шьҭа ухәрагьы ҿаҳәоуп, агәыргьы
улаҳҵеит, ҳамшгьы ааигәахеит! – Хьымца игәы ирӷәӷәон
игәылаз, ицызҳаз, иара араҟагьы акырынтә ицшәарыца­
хьаз, уажәгьы аӡәы ҳәа ивагыланы ицеибашьуаз Даур.
– Хаҳәык саватәаны ахысра сшаҿыз ахы-маҭ еиԥш ин­
кылҟьеит. Ианаамҭаз саԥшааит саргьы. Арҭ аҭыԥқәа уажә
иауабахыз, аха, абри аҟара ауаа ушьҭа рылганы, ахысра­
қәа ирцәымшәакәа, закә мчузеи, закә цәалашәароузеи
аҩнынтә иаазгаз? Илаҟанаҵазеи Ҟәыбҷахеит, илаҟа­на­
ҵазеи! – игәы инарҳәомызт Даур.

...Хьымца дызлааргоз аҽы иавагьежьуа, иаваԥало
алахь ԥшӡа азеиҵымхуа ирыцын Ҟәыбҷагьы. Уи нахыс
ахәшәтәырҭа шаҟа иннамыжьрыз. Уахынла ҩаскьа игылаз
ахыбра ԥхьарҭас иаман. Ашара ианалагалак ашьшьыҳәа
иныҵыҵуан. Ашә ааҵрааны ишабалак, ашьи-ашьи еиқәҵо
дахьышьҭаз иныҩнашылон.
– Хьаас сумкын, ушьҭа сеиӷьуп, – иҩыза гәакьа
диҭаазшәа акраамҭа дацәажәон аԥшәма. Ԥыҭрак ашьҭахь
сеиҭааухылаԥшуеит, уаанӡа угәы умырҿыӷьын аҳәашашәа,
инаихәаԥш-наихәаԥшны ԥшьаала индәылҵуан. Нас зшьапы хҵәаз, знапы зцәыӡыз, зыԥсы ахаара зқьышә иқәкны
аарлаҳәа еиқәхаз, ҵаҟа рҽынеидкылан иахьеидтәалоз
аӡәаӡәала инарыдгыла-нарыдгыло аҿынанахон.
– Шәымшәан, абааԥсы, шәымшәан, Анцәа дшәыхәеит,
Анцәа! абри акәын уи абла ҵаулақәа рыла иранаҳәоз
усҟан. Ҟәыбҷа иҟанаҵаз ахаҵара атәы змаҳацыз, иззымдыруаз ара уаҩы дыҟамызт. Иреиҳау аҳамҭа аҭатәуп ҳәа
еигәырӷьон, ахы рнапы нықәыршьуан, идыргәыбзыӷуан,
гәшәа-ҳәара агмызт.
Аха иара, шамахамзар, гәалаҟарак аманы иубомызт. Гәымсҭа иҭыҩуа ахысбыжьқәа рҿанаархалак, ацәа
ахӡы­ӡаауа, агәы ҭыԥсаауа, алымҳақәа кьацә-кьацәӡа
ишь­ҭыхны уахь аӡырҩра иналагон. Аӡәы иҵагыланы
дшаарго анабалак, иҩаҵҟьаны инарԥыххылон. Нас,
«шәана­­џьалбеит, ауаатәыҩса, ишәзымхозеи ари адунеи
аҿы, шәызнибарҵәозеи» ҳәа, инкахәыцуа, ахы ақәыжьны
ҩаскьашәа инатәон.
...Абас мацара ес-ҽны. Абас мацара ихәрақәа ӷьаанӡа.
Абас мацара ҩаԥхьа абџьар шьҭихыртә дҟалаанӡа...
Адәахьыҟа ацгәы ԥсы акәым, уи ахәыцҵәҟьагьы рыцҳ­
ашьаны иузкаршәрымызт.
Иҳәымца дҩаҵха-ҩаҵхан, иуапа иҽаалаҳәаны ииарҭа
днылаиахт, даақәыԥсычҳа-аақәыԥсычҳаны – Ааи, са­
ра сеиқәхеит, избеит аиааирагьы, уахатәи аҵх азгьы
сыҟоуп, уаҵәтәи ашарагьы саԥылозар акәхап, аха егьырҭ...
Ижәаҩымкәа, иҩажәаҩымкәа, ирыхшаз ыҟамкәа, рыҵә­
ҩан шьапқәа рыважны... Еҳ, сыԥсадгьыл, ахаангьы
ҭынчрак ззыҟамлац, уара соуԥшәыл рыцҳа. Зҭоурых зегь
шьала икәабоу, ҳанацәа рмыткәмабжьы акырынтә иар-

дысхьоу, иарлаҳәхьоу, ҳаҳәшьцәа рықьызқьызра згәаҵа
ҭнаблаахьоу, биԥара заҵәык ԥырхагада реикәааӡара
зқәашьым сҭыԥҳа ԥшӡа насыԥда, сҳәыҳә ԥшқа хазына. Ари
ашәышықәсагьы «Иубаз еицәа убеит» ауп иузаанагаз. Ааи,
ааи, аурҭ иаркараз аԥсаатә реиԥш, аарла амҳаџьырра зыԥ­
сы хаара алызгаз ахыц-ҩыцқәагьы уара уаҳхыбааны изылшоз зегь аҷыҷмаса реиԥш арахь ихыҵны ршьапхыцқәа
науладырԥсуан. Еиҳараӡак ҳганаҿы иҟоу асараџь ҳара ҳауп
иалаҭхаџьша ҳәа рхи-рыԥси уқәырҵон, мрагыларатәи
ҳгәылацәа. Урҭ маҷ-маҷ умҵәыжәҩақәа аарҟәыдны унаганы рмаҟахы унадырҳәалеит. Нас шьа злаз уҵеицәа зегь
наухганы, изыхҟьаз аӡәгьы изымдырӡо, рҳарҭа-сырҭа
ыҟамкәа иныҵадырхәашеит. Инхазгьы ҳбызшәа ҳҿырхит,
ҳажәлақәа ҳхырхит, ҳмилаҭ рыԥсахит. Адунеи иақәлаз
ҳҭыԥ хьыӡқәа дырҩашьеит. Аӡә малла дырҳәынҷеит, аӡәы
маҵурала дыржьеит, аӡәы иқәыԥшра рхы иадырхәеит, аӡәы
дрыуатәны даҳҿадыргылеит. Рышҳам аларҵеит ҳаԥсабара
ҳаламыс ҵәҟьарас иҟарҵеит, ҳапату иаӷрагылеит, аиҳабы
дладырҟәит, аиҵбы имҩа ныркылеит, мгәаҭа иҟаз диаанӡа
игәы ҭыршьааит. Аха арҭ зегьы маҷыршьон. Аҵыхәтәан,
шәашәагьы-шәажәагьы, шәирагьы-шәызҳарагьы наӡа­
ӡа анышә хьшәашәа рықәԥсатәуп ҳәа адгьыл алыра иах­
зыр­ҟьа­шаз абџьар рыманы рҿаархеит. Ирзыбылуаз рыблит, ирзшьуаз ршьит, ирызгоз ргеит. Аха зегьы акоуп
урҭ уԥсы ахьҭаз изымнаӡеит. Уи алдмыршеит ҳарԥарцәа
гәымшәақәа, ҳҭыԥҳацәа еиҿамсқәа, ҳныха ԥшьақәа. Еҳ
сыԥсадгьыл, мшәан иухароузеи абас ублахкыга шанаха
анцәа уишазар!.. Мшәан иаҳхароузеи ҳара уԥшәмацәагьы
анцәа ихазы иалихыз ҳамҭас уҳаиҭазар? Дзазымхәыцуазеи
ацәгьа ҳзызҳәо, ацәгьа ҳзызуа, анцәагьы игәы шынирхо!
Иҳабашьуа анцәагьы дышиабашьуа!
Абас дшыгәаҭеиуаз изгәамҭаӡакәа, ашарагьы ашәгәашә инылагылеит. Ажәҩангьы маҷк иаахжьажьеит, аха
ашьа аҿҟьон. Алашара лаԥшы иҵамшәаз ацыӷ еиԥш, аҵла
рымахәқәа ирықәланы албаара иаҿын.
...Зыгәра игоз гәаныла дҩаиашьапк-ҩаиашьпкны
иҿы­ҩеихеит Xьымца. Дҩеиуан уи дынҭгыла-ааҭгыло.
Ишьапы­шьҭыбжьқәа анымцхәхалак, ҵлак иҽнадҵаны,
Ҟәы-бҷаа, Ҟәы-бҷаа ҳәа ибжьы аҳауа иналеиҵон. Ахра

қыррақәагьы уи аамҵарсны Ҟәы-бҷаа, Ҟәы-бҷаа ҳәа инеилалон. Аха еиҭа ааҭынчрахон. Уи иаанагоз аҭак ҳмаҳа­
ӡеит ҳәа акәын. Лассы-лассы иаакылҟьоз аԥша анрылас­лак,
аԥсҭҳәақәа еицәхҟьаз аԥҟа шкәакәақәа реиԥш ҽыҭ-ҽыҭ
рҽыԥсаҟьаны, абахә цәаԥшьқәа инырҿаҳәазо аҳәышқәа
инырҭаӡысуа рҿынархон. Даҽа хәҭақәакгьы нахьхьи
џьара, ацаҟьа шәыгәра иаҿаҳәуа инаҿалон. Иҩаскьаганы
аҽыхәа аҵыхәа еиԥш икнаҳаз арҩашқәагьы зны-зынла
рыԥсы нархыҵӡама ааугәахәратәы ҿаҳа-ҿымҭрахон. Нас
рызах ҷылома уҳәаратәы иаахыҽҽоз рыбжьқәа нкылашьа
рымамкәа, иаха аарла аҵх иалҵыз бгьыцқәак ргәаҵӷақәа
ҿыҵәҵәо, ахаҳә хьшәашәақәа рлымҳа дысқәа ирҭаҳәҳәо
иныҵахәаша ицон. Ашырԥаз чаӷьак зҿы инҭамыршәӡакәа
зымҩа шьҭызхыз Хьымца акырӡа деимдахьан, акыргьы
дааԥсахьан. Аамҭагьы шьыбжьон иазааигәахон. Иабагеишь, иабагеишь, анаџьалбеит, схы абасырхари ҳәа дхәыцуа,
аҳәышьҳаҵәы еиԥш зтәыҩақәа еимҿаԥаӡа игылаз Хьӡыда
ақәцәа дыҩхаланы днықәтәеит. Амш есааира аимаҷыҩра
иаҿын. Иацы аахыс ашьха аԥҟарақәа руак злеилеигалоз иабџьар дҩахан, аҵықь-аҵықь ааҭырганы. Ҟәыбҷаа,
Ҟәыбҷаа ҳәа иаргьы инашьҭаҿиҭыхт. Аха игәыӷра рхәашо
ҩаԥхьа ихьшәашәаӡа иԥылоз ҿымҭран. Ԥыҭрак дааԥшит.
Нас ишәақь еиҭа ихысга нацәа ҩаҵархханы икәша-мыкәша
зегь ҩыҭирдыдаахт. Уи акәхеит, митәыкгьы мырҵыкәа,
ажәҩан илалҟьазшәа: ууу-ууу ҳәа еинҟьеиныруа, аҭса еиԥш
ихьанҭаӡа илымҳақәа инырҭасит имаҵуар абжьы. Иԥсцәа
зегь гыланы рлакҭақәа днырҭаԥшызшәа дҩаҵҟьеит Хьымца
– Ҟәы-бҷаа! Ҟәы-бҷаа! Имчқәа зегьы еидкыланы акәукәуакәукәу ҳәа дыҳәҳәеит иара. Ууу-ууу ҳәа уажәы иаҳагьы
иааигәаны, аха иаҳагьы ирыцҳаха иааигәыдхахалт абжьы. Иџьыба дынҭасын ацәашьы зкәыршаны иҭаз аҵәыџь
ааҭԥааны инеихьишьын аԥша злаауазгьы аагәеиҭеит.
Ууу-ууу – абраҟоуп сахьыҟоу аҳәашашәа инеиқәырццакнеиқәырццакны еиҭа неиқәҿнаҭыхт.
– Уҽырӷәӷәа! Уҽырӷәӷәа, абааԥсы. Ҟәыбҷа лассы снеиуеит, – ишилшоз аҭак ныҟаиҵахт Хьымцагьы. Уи абжьы
ахьынтәааҩҵәҟьоз аилкаара даараӡа ишыуадаҩызгьы, да­
цәымҩашьо агәра игеит еиқәышлаҳәа, адунеи иаха­жәааха
наҟ-ааҟ еиҿаԥшуа игылаз «Аҩеишьцәа» ҳәа, изышьҭаз ахра
мадыхқәа руак ишахыгамыз.

Дцон уахь иԥси-иԥси еихьымӡо. Дцон иааԥсара зегьы
ауапа еиԥш аӡәы иааишәыхны инышьҭеиҵазшәа, ахаҳәқәа
днарықәԥала-аарықәԥало,
аӡы-мҵарқәа
днархыԥааархыԥо, Ҟәыбҷаа, Ҟәыбҷаа, иаачҳа абааԥсы, иаачҳа ҳәа
ибжьы неиҵых– неиҵыхуа.
...Зегьы акака ҳхьаауп, сара ашьхақәа ирхылҵызгьы
агаҿа ԥсырҭас исоур сҭахым. Араҟоуп сара сыжәҩангәашә­
ԥ­хьара! Ианамухгьы, сышказказуа, сшеибафо ари аҳаракы­
раҿ сҵыхәтәа ҟалааит ҳәа, зны ацаҟьақәа аҽрыҵаҵәахуа,
нас аԥаҩ шәыгәрақәа аҽынаргәыдыжьало, аха ҽынкы­
лашьак уаҳа иамоуӡакәа «Аҩеишьцәа» ирыбжьҟьаны ишлеиц илеиуан шьҭа зира рацәак иамеигәыргьоз рҩаш гәамҵхамҵкгьы. Аԥҭақәа рҽыларҟәны ахра мадыхқәа реиҳарак
хырҩахьан. Ишыхтыз инхаз рыхәҭақәак иланырԥшыгала
хәыц-хәыц еимидон – еиҭеимидон Хьымца, аха Ҟәыбҷа
ацәаарак рҿибаауамызт. Уи уажәы икараханы имууазу,
ма аӷызбжь арҩаш еибафа иалаӡҩозу здыруада, аха аҟытԥсытгьы ыҟамызт. Зегь акоуп дгәыӷуан, агәра игон абра
џьара, хымԥада абра џьара, арҭ аԥҭа ҵааршәқәа маӡак
еиԥш иҭаҵәахны ишахылаԥшуаз иара.
...Иаалырҟьаны аҩхаа иҭҟьаны зҿаазхаз аԥша хьшәашәа
«Аҩеишьцәа» ирҿатәаз аԥҭақәа инарылас-аарыҵасуа акыр
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аԥсуа Жәабжьқәа - 39
  • Büleklär
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3522
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2174
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3427
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2131
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3462
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2238
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3455
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2296
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3337
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3404
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2277
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3444
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2056
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3415
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2227
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3265
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2237
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3361
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2310
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3384
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2221
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3468
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2321
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3409
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2364
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3341
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2160
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3299
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2094
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3295
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2220
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3387
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2251
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3372
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2142
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3398
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2041
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3398
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2176
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3382
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2213
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3358
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2271
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3382
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2378
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3493
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2278
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3373
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2370
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3285
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2366
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3315
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2233
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3357
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2242
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3358
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2254
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3383
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2371
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3514
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2219
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3388
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2208
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3405
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2260
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3377
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2246
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3335
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2251
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3321
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2169
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3381
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2250
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3308
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2326
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3361
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2336
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3389
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2233
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3329
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2295
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3385
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2246
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3303
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2192
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3402
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2363
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3459
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2407
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 2105
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1507
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.