Latin

Аԥсуа Жәабжьқәа - 24

Süzlärneñ gomumi sanı 3493
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2278
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
«Чамаа ртәы иамгакәа, уи есышықәсагьы абасоуп, ашьҭахь ишгылоу, Ҟасҭеи аӷәра шаҿаирххо мацара,
аҵыхәтәан ахы иноуижьуеит, акакала инкаԥсо аҿы­на­
нахоит» – нас иаргьы.
Иаб рыцҳагьы ҽҟаза бзиан, дааиаанӡа дымнеиааит, иаб
иахь дцеит. «Иоужь, иоужь, иоужь».
Иоужьгәышьоуп аха… иабаҟоу. Аҽыҩҷкәын иҽы
ацынхәрас дылбааны дмыҩуазар, иара иаалкәкәаӡеите…
«Аӡлагарахь, аӡлагарахь», – ашьҭахь инхаз аҽы иахыччоит џьоукы. Ус ауп иаҵахо хәҭас имоу. Аԥсҭазаара ус
ишоуп. Абан Ҟасҭеи иан лкасы аҿацә лыблақәа ирхкыланы дахьгылоу. «Бымшәан, Машьа, быҷкәын итәуп иахьагьы».
Арҵәаа, арҵәаа, арҵәаа. «Иоужь Ҟасҭеи, иоужь, Кәым­
пыл духьӡоит». Ҟасҭеи иаҳаит аҳәҳәабжь. Иҽы дшаваиаз ишьҭахьҟа днаԥшит. Кәымпыл иҽы ахы Ҟасҭеи и-Раԥ
аҵыхәа иазааигәахахьеит. «Ҳаи, уан дукәыхшахааит, ҳаи,
уан дукәыхшахааит. Абыржәы заҵәык, абыржәы заҵәык
аԥхьа узҩеир, нас сара сеибганы уаҳа аҽы уақәсыртәом.
Сгәы иазычҳауам, сгәы мыжда. Аа, акгьы угым абааԥс.
Аҽқәа зегьы ушьҭахьҟа инхеит. Уан уара узы дкәырбан­
хааит. Кәымпыл агызмал иоуп, духьымӡааит Ҟасҭеи, аа
маҷк ауп инхаз…»
Араԥ сапыншәахҵас ашәах аҿыҵачуа, иаҿыҵачуа мацара, ихьагәгәа аҿаанахеит. Кәымпыл арҵәаа, арҵәаа
ҩҭиргоит, дызваиоу иҽы аҟамчы лахиҟьоит. Аԥхьа,
знызаҵәык аԥхьа аҩеира. Араԥ агәчамаха аҟынӡа иҽы ахы
наӡахьеит. «Унан, уан дыԥсааит, иҟалеи?» Абааԥс, абааԥс

Араԥ, абыржәызаҵәык. Ашәах, ашәах… Арҵәаа. Арҵәаа
ҩҭиргеит Ҟасҭеи, иҟамчы зкьимырсӡацыз и-Раԥ агәчама­
хы апҟацаҳәа илахиҟьеит, аха зегь башан, еиха-еихо ахысхысра иналагеит. Ашәах, ашәах аҿыҵыҩр ицоит. Икахәхәа
Кәымпыл иҽы уи илахԥраан аԥхьа ицеит… Ҟаҳ, иахьи уара,
абри аҽы. Анцәа иныс, акы шахь. Ҟоҳ, чоҳ, ҟоҳ, чоҳ.
«Уан иумаӡамкәа иааумухша, иҟалазеи?»
Инеиԥхныҩт, еизыҩҩы Араԥ ахь ауаа. Ҟасҭеи дылбаа­
ԥеит. Аҽы ззаӡа иаангылеит, ашәах аҿыҵҩруеит. «Иумыргылан уара, иааимхны илажәгаҩажәга, мамзар
ихәжәаны иԥсуеит», «ҟоҳ, чоҳ», – рыбжьқәа гоит, иакәшо,
иакәшо еизҵәаҵәоит аџьар. «Уи акгьы азыҟаҵом дад,
илажәгаҩажәгаргьы ашәа игәы мҳәааит ус азызуз» – иҳәеит
ҭаҳмадак. Араԥ аазқәыршәшәан, илеизҟәаҿны инкаҳаит.
Аҩада, аԥхьахә агарахьы ахы хан, ашәах аҿабон… Ҟасҭеи
дуазыруа давагьежьуан, иан уахь деихон, ауаа рыжәпара
дзалсуамызт…
Аҽдуқәа аужьра иаздырхион. «Шәнаскьа-ааскьа, амҩа
ҟашәҵа, амарџьа», – абжьқәа гон.
Ашәа игәы мҳәааит ус азызуз. Ашәа игәы мҳәааит.
Иоурыжьт аҽдуқәа. «Шәнаскьа ааскьа, амҩа ҟашәҵа,
амашәыр ҟалоит. Ахәыҷқәа змоу шәхәыҷқәа аанышәкыл,
иаҳҳәо шәмаҳаӡои уара». Аҽқәа ирыҵууаауа анышәқәа
хаууала ицоит аҳауа иалаланы. Арҵәаа, арҵәааҳәа игоит
аҽыҩҷкәынцәа рыҳәҳәабжь. «Аӷәра аҿакы, макьана иоуумыжьын, макьана, макьана». «Абыржәы заҵәык, аԥхьа
аҩеира, абыржәы заҵәык абааԥс, абааԥс сҽы…»
«Амҩа, амҩа…»
***
Аџьар еимпуан, ашҭа ҭацәуан. Аԥхьахә згаз гәырӷьон,
иаҵахаз… даҵахеит. Џьоукы ангәырӷьо, џьоук гәырҩоит,
џьоукы аниуа, џьоукы ԥсуеит. Аӡәы аԥхьа дгылоуп, аӡәы
уи дызихьӡом, дихьӡар иара иаҟара изҭахыда, аха иааг.
Аԥсҭазаара еиқәԥароуп, иаиааиз дцоит, иаҵкьыс иаиааиуа диқәшәаанӡа, уаанӡа иара изы мшаԥуп, нас ччароуп. Ус
иҟоуп аԥсҭазаара.
Аԥынҵаҟаԥшьқәа инеидаҳала-ааидаҳалауа ицон аҩны­
ҟа, урҭ ауаа иразҵаауан! «Чамаа рҽы иҟанаҵеи, иазгоу?»

ҳәа. Изазҵаауаз ааҳәны иҩрыхәаԥшуан «иаҭаҵә­ҟьаны
иҟоуп гьааурхша гьааур», – «иамгакәа, аԥхьаҵәҟьа имҩеии
– ус дҩеилааит уи аӡәыр акразиузар». «Ашәа игәы мҳәааит»,
«Иагазааит рыцҳа, иахәҭан, ҽы бзиоуп Чамаа ртәы», – ргәы
иаахәеит аԥынҵа ҟаԥшьқәа Ҟасҭеи и-Раԥ «иахьагаз».
Уаҳа аиааира згақәада? – «Шәара шәабаҟаз, уахь
акәӡамзи?».
Ари ҳаиуанымзи, аха аҳаиуан иабарги, уи аҵкыс еицәоу
дыҟоуп рҳәоит. «Ашәа игәы мҳәааит».
Ацаблыкь ацәҟьа ианаклак игәааны аҽхәыц иахаӡом
еиԥш, аԥынҵаҟаԥшьқәа арыжәтә ахьыриааиуаз (арыжәтә,
иаиааихьоу дҟалахьоу) иазгәаауазу сыздыруам ҭымраҭымра иаангылон, еибыргәаауан, нас рҿынархон. «Чамаа
рҽы ҽы ӷәӷәоуп, гәаҵәа зыӷроу ҽуп, уи иамгакәа уаҳа изгози…»
«Ааи, аиаша уҳәеит, Кәымпыл иҽгьы саагылап ҳәа
згәы иҭоу ҽӡам, аха Араԥ иахәом, иахәаҵәҟьом. Уара
абри аҵыхәтәан ауаткеи ауараши еилаҳҭәаз ауп ҳахәцә
ааԥызҵәаз, ажәха анцәа ириимҭааит!» – «Ыы. Изҭиуа роуп
изхароутәуа уажәы. Ауатка нҵәеит аниҳәа, уигәыдланы
«аҽышьамхы» даургон, ҳшыҟаз ибон азакәын изҳаимҭоз».
– «Ушыҟоу иба егьиҳәа, даара угәырҩа дагоит. Ауаҩы
ижәны даныҟоу ауп абуфетчик изы ианымшаԥу. Изыԥсоу
егьи ҳәа акәӡам, заҟа иҭаху умихуеит. Ҳарҭ уи шаадыруагьы, инацҵашәа иаҳҭаххоит. Анцәажә дрыцҳауп, иара
аԥара имаӡам, ҳицхраауеит».
«Ааи, ҳицхраароуп, аӡәи-аӡәи убас ҳаицхырааны ҳҭиба­
гароуп… ыҟ».
***
Ицеит ус ԥыҭк аамҭа. Рызҳауан аҿар. Ҽнак Ҟасҭеи быцак сҿоит ҳәа аԥсҭара дахьҩыҵалаз, арзаақь арзаақьҳәа
аӡәы иҳәҳәабжь геит ихахьы, аԥсҭахьы. Уи аҳәҳәабжь
ака­лашәа иҟан. Ҟасҭеи иеигәышә абӷашшара кны
дыҿҟьаса аасра дҩылалеит. Даҽазнык «шәсыцхраа» ҳәа,
дылаҳәҳәеит абна, нас ибжьы леихәлацәа ицеит. Ҟасҭеи
дҳашқьа-ԥышқьо дышҩеиуаз, џьмак шьны ишьҭан, длахагылеит. Уи дахьынавсыз, еибарбылгьо шьҭыбжьқәак
иаҳаит иганахьшәа, аасра еилаԥаҭа агәҭаныҵәҟьа. «Ас-

сир! Кәымпыл дырҟаҵымаҵуа, деилажәжәа мшәык агәы
дыҵарбылгьо даманы аасра илоуп. Ҟасҭеи деибаганы
ахьышәҭҳәа рааигәа дынкаԥеит. Амшә аазазан ашьапқәа
рыбжьара ибжьаз Кәымпыл иааихыҩрын Ҟасҭеи иахь
аҿаанахеит, иеигәышә имхны иаршәырц аҭахызшәа.
Ҟасҭеи ииулакь амшә ахы даст еигәышәла. Амшә ббын
ганха иԥеит. Нас иааҳәын, аҩада, аасра иҩылапҟа ицеит.
Кәымпыл иг-иҿы иаҳәо дыҟамызт, ашьа иӷрыҩры дцон.
Ҟасҭеи алада ихы рханы аҳәҳәара хага ҭеиҵеит ацхырааразы, нас диҵаланы ддәықәлеит.
Шьыбжьон аџьмақәа аагәасҭоит ҳәа аԥсҭара дахь­
ҩыҵалаз, инақәыршәаны иџьмақәа акы хәааит, иаҵалеи
ҳәа иаарццакны ахәы даныҩахшәа, иреиӷьыз шьтәа заманак аманы ирылҵуан. Сақәҟаар, атрышә сасыр иканажьп
игәахәзаарын, дыҳәҳәо, дҟаауа данашьҭала, иагьканажьт
аџьма, аха, уи ацынхәрас иара дакит.
Кәымпыл дшышьабоз ага ахәышәтәырҭаҟны дыргеит. Жәамш рҟынӡа Ҟасҭеи ишьа илхны ииҭон аҽырҩраан
и-Раԥ ахәшә аҿаҵаны изшьыз иҩыза Кәымпыл!
Ишьапы дықәгылеит. Жәаха чарак аҟны Кәымпыл
ицәазна ыжәны Ҟасҭеи дизыҵҟьеит, дисырцгьы аԥсык ауп
иааигха, ианаамҭаз «ҳаи-чаи» ҳәа, иаарыбжьамҟазазҭгьы…
Гаӡарыла ҳаиуанк сымпыҵаԥсызар уама ҟалазу, ахә
зысшәыршәазеи ҳәа иааигәалашәан.
…Пату уқәзымҵаз пату иқәҵа, нас дахьхәуеит ҳәа ирҳәо
башоуп. Мшыбзиа ҳәа уазҳәо иоуп, бзиара убааит ҳәа
заҳәатәу.
Кәынта Нарҭба иҟаиҵаз иашоуп ҳәа исыԥхьаӡоит сара.
Алиас Мырқәба
Ҭемыр Мысҭаф-иԥа 9-тәи «б» аклассаа, зхы иақәиҭу атемала идирҩыз ахҭҳәаа, абри еиӷьуп ҳәа иазиԥхьаӡеит, насгьы карандашь ҟаԥшьла ҵаҟа иациҵеит:
«Кәымпыл иеиԥшу ауаа маҷуп. Уи аԥсҭазаараҟны типра
ауам. Абзиа ҟаҵаны аӡы иаҭ, зегь акоуп иӡуам».

Нели Ҭарԥҳа
(1934)

ГӘАНЫЛА ԤҲӘЫСҲӘАРА ИЦАЗ
Шьыбжьон акәын.
Ҳабригада ихнахыз ачаибӷьы иаҵәа адкыларҭа аҟны
ирыҭаны саауан. Ашоура бааԥсын. Амашьына иаргылаз
асаба узалԥшуамызт ижәпаҳаҳараӡа иҟан. Сышлеиуаз
саныԥшы, Дыгәра дықәҟьа даауеит. Смашьына шакәыз
анидыр, аҟыԥҳәа инапы аасирбеит «иаанургылар ауп» ҳәа.
Адыхҳәа иаԥхьа саанҿасит саргьы. – Бзиароу, иҟоузеи? –
сҳәан, снаиазҵааит.
– Бзиароуп, ааи, ушысҭахыҵәҟьаз ушԥасықәшәеи, –
иҳәеит Дыгәра.
– Иҟалеи? – сҵааит сара.
– Акгьы ҟамлеит, аха уареи сареи ҳаиҩызцәазар, суҭа­
хызар, сызуҳәо азы мап сцәумкыроуп, – иҳәеит Дыгәра.
– Уанаџьалбеит, иҳәа иуҭаху!
–Уаала уаха маҷаржәра! – ҿааиҭит Дыгәра, смахәар
атазҳәа днасны.
– Ее, уажә амаҷар абаҟоу, аԥхын кәыркәа мшха, ҭагалан
акәу џьушьома, – сҳәеит сара саахәмарын.
– Мап хәмарра аҷыдахазгьы, сара аиаша сҳәоит.
– Иабыкәу, уара, хароума кыр?
– Рацәакгьы ихарам! Дәрыԥшь ақыҭан, Герзмаа Хәаҭ
иҩны.
«Дәрыԥшь ақыҭан, Герзмаа Хәаҭ иҩны». Иааџьасшьеит
сара.
– Акыр шәеизыҟоума?
– Мамоу... – дааҟаԥшьхеит арԥыс азнык азы, аха нас, –
ԥҳәызба хазынак димоуп! – Ихы-иҿы зегьы ааихалашеит.

Абра иаасызнымкылазт сааччеит акыр-кырҳәа:
– Уажәраанӡагьы ус уҳәандаз!
– Ԥҳәысҳәароуп, – аасаҭеикит иара.
– Ееҳ, аԥҳәысҳәара, аԥҳәысҳәара! – аҵанӡа саақәыԥ­
сычҳаит сара, насгьы инацысҵеит, – ԥҳәысҳәаразар... Уара
уакәхап дызҳәо, нас сара иҟасҵагәышьои, «ага ицо – лак
рышьҭоуп» ҳәа.
– Уара Адгәа уеиԥш сразҟы сааҵра ишьҭанда, нас уаҳа
заҵа ак сымҳәарыз... Ҩызара сзууоу?
– Ҩызара акәым, аиҭаҩызарагьы узызуеит, аха иа­
хьаҵәҟьа изуҭаххазеи?
– Ҟаи, ишԥоуҳәо! Иахьа иахысны ҳәа зыҟалом.
– Бзиоуп! – сҳәан, иагьнацысҵеит цасҳәа, – ҳазлацари,
уара, жәытәҵас ҽыла аӷьеҩҳәа агәар ҳанҭалауоу, мамзар
ҿатәҵас машьынала ажыҩҳәа ҳнеиру?
– Аҽқәа уажәы иабараамҭоу, анцәа ишиҳәара, уажә зегьы
машьынак–машьынак шҳаҵагылоу! – дааччеит Дыгәра.
– Уара ари «агәырзауеи» ала ҳцарыма нас? – цас сеиҭа­
ҵаахт сара.
– Ҟаҳ, уанаџьалбеит, ари адуӡӡа иазаауеи, аҭацаагацәа
аагошәа, ма ҳахьнеиуа аԥшәмацәа ахганы иааго џьшьаны
ишәапеи! У- «Победа» ыҟами?..
Араҟа, аиаша шәасҳәап, уаҳа зҵаарала дыхҭасымкит.
«Зегь рыла сыхиоуп», – сҳәан инапы ааимхны сцеит, сааҭк
ашьҭахь дара рҿы сышнеиуаз ала ажәа наиҭаны.
Дарбану изҭахым, угәы иҭамкәа, ухы иҭамкәа амаҷар­
жәра иануԥхьо? Иара уи анаҩсгьы – арԥызбеи аԥҳәызбеи
еиҿыгәкаауа ианеишьклаԥшуа, уара урыхәаԥшуа ақьаф
ҟаҵара?
Ажәакала, даара саргәырӷьеит. Аҩны сшааиз еиԥш
ҳгәыла ҷкәынак сиҳәеит, хәылбыҽхан, ианаамҭоу сзымаар,
ачаибӷьы апункт ахь иара игарацы. Саагьежьын, сҽеилаҳәасҽеилаца, – уажә сара сакәу џьушьап ԥҳәысҳәара ицо! – с«Победа» сылҭатәан Дыгәраа рахь сцеит.
Смашьына, алыкьра санавшәа нахыс, абжьы ааихмыр­
сыӷьӡакәа игон. Санырзааигәаха, сыԥшызар, икәасқьа
абарҵа дықәгыланы иҿы иӡәӡәон Дыгәра. Схабар шааибаз
еиԥш, дууаӡа абагьыр дахыԥан, ашырҳәа дысԥылеит, асапын шәах иҿатата.

– Адгәа, Адгәа! Ех, аҩыза! – иҳәеит уи иԥсы изҭым­каа­уа.
Агәашә ҟьаҟьаӡа иааиртын, сара сыччо, амашьына агәар
инҭазгалеит. Ашәшьыраҿы иааныргыланы, сыҩҭыҵит.
Сыҩҭыҵит аха сҭымҵыр еиҳа еиӷьымзи! Дууаӡа дыԥан,
сыхәда иҽынахаижьын, сышгәыдикылоз, сшигәӡуаз, асапын шәах саиргеит. Акәукәу ҳәа сыҳәҳәеит «сынурҵәеит»
ҳәа, аха исыхьшаз сыхьхьан.
– Анышә самандаз, иузызузеи, – иҳәахт, арахь асапын
шәах иблақәа ирҭалан иԥаҟьԥаҟьуа изхтуам.
– Уца, уца, уҿы ӡәӡәала, уалга.
Ацәа далҵызшәа дааҳәын, ашырҳәа дынхалт акәасқьахь,
«арахь ухәна» ҳәа – ҿыҭуа.
Еҳ, аҷкәынра, аҷкәынра! Иааунамырҟаҵауа иҟоузеи!
Уи аамҭазы иан даадәылҵит ауанҭеи, иеиқәа илуанҭа­
зи лыманы. Санылба, длалбаан днапыргьежьуа дсы­
кәых­шо-дсызӡатәуа, аԥсшәа салҳәеит. Аиқәа илуанҭаз
снахәаԥшызар, иаасцәымӷхеит. Ак ақәмыршәӡакәа ус
илуан­ҭазаарын, еиқәыцырцыруа ауанҭа ашьҭа ана-ара ианын.
– Ди, ба боума изуанҭа? – сналызҵааит.
– Нан, сара соуми! Сыблақәа цқьа ирбом, имаҭәақәа
ишрыхәҭоу исзуанҭауам, арахь иара ԥҳәыс дааигом, абас
сынҵәаха саҿуп, – лҳәеит лара.
– Бымшәан шьҭа, ди, уаха ажәа лыҿԥааны икылырҟьа ибзаагап, – сҳәеит сара. – Уи шьҭа ара дыҟоушәа иԥхьаӡала...
Ди, дыбдыруама лара?
– Уу, нан сыҷкәын! Дзеиԥш ԥҳәызбоу баны уҟандаз,
сыԥсны сықәзаргьы! Ахьҟәыршәа! Анцәахша! Доуны,
дпаны, лхы-лҿы амзеиԥш ишашаӡа, лыхцәы қамызуа... –
лырҽхәаԥхьыӡ нҵәаӡомызт ан. – Уи зны сгәар дҭаны дызбонда!
Аиқәа илкыз аалымысхын, снапы ырбааӡаны ауанҭа­
шьҭ­рақәа аныхра салагеит. Инықәсҵан, агазеҭ ақәыршә­
ны, ҿыц исуанҭеит. Сызлада, сукәыхшоуп, смашьынала
дызго, сус нырхо, ҩызара изызуа, иеиқәагьы суанҭо! Зныкыр схатә еиқәа суанҭахьазу, аха иҟасҵарыз, узықәшәаз
ухы аԥшнуҵароуп, рымҳәои!
Уи аамҭазы иара дыцқьа-шәқьа, ихы ԥхьаҳәаны, идухь
фҩы уамыргыло даасыдгылт. Исуанҭаз иеиқәа аасымхны,

аҵәахҳәа сааигәӡын, иманы дцеит, аха ԥыҭрак ашьҭахь
ашә аарҵрааны даакылԥшын, иара иахь даасыԥхьеит.
– Уажә уамак усырбоит! – иблақәа агәырӷьара рхы­
ҳәҳәыла, смахцәы кны сныҩнеигалан, ашкаф ахьтә чамаданк ааҭиган, инаганы аиарҭа инықәиҵеит.
– Ишԥоубо абарҭ? – ачамадан ахы аахыртланы
сынҭаирԥшит.
– Арҭ закәызеи, уара Дыгәра? – иџьасшьеит сара.
– С-с-с, – иқьышә инапы надикылт, аӡәы иаҳар ҳәа
дшәома уҳәаратәы. – Жәаха амагазин аҿы трезқәак аазымгази?
– Ыы, уара, акгьы смоуӡеит умҳәаз? – снаҵааит. Аха
исҳәаз иаҳау-имаҳау здырхуада, ҿааиҭит Дыгәра:
– Ишԥа? Ааи, ҭацамаҭәоуп! Иугәаԥхама! Дызусҭада уара
шьҭа исыцымцо? – дгәырӷьон уи.
– Ааи, ааи, ишьахәуп! Зеиӷьа ыҟаӡам. Абзиаразы амаҭәа
аазхәалаша! – сҳәеит сара.
– Ари убауоу? Китаитәи ашифон! Аламала уаҩы изыԥ­
шааӡом, аха сара-а!..
– Аха уара-а, – инаиаҭаскит саргьы, – адгьыл иҵазаргьы
иуԥшаауеит, убасҟак ушәарыцаҩ бзиоуп.
– Нас баша бжь-шықәса сыхәҳахәҭуама? Угәы иаанагеи?
– Ари анбааухәеи? – саахеит абастон иаҵәацқьа.
– Уиу? Абас хымзҟа ҵуеит, – иҳәеит Дыгәра, – уажә џьара
исоухраны иҟоуп пан-бархат цәҩычак.
Сара сыџьашьара ҵыхәаԥҵәарак амамызт. Излазбоз
ала, иҽазикуазижьҭеи акыр ҵуан, ацәҩычақәа рымала
ракәындаз, лакыруан шьаҵаки, замш шьаҵакгьы ыҟан.
Иара лшьапы аномергьы иалидыраауаз, аха ицәагоз ма
изымҭодаз, иҭаххар зқьынтә иҭины ацынхәра ааихәарын.
Аиҭарсразгьы «хәба» ауимахым! Мамоу, ицәгьаӡам, аиашаз, ахәҳахәҭыҩцәа ирыццалар шьоукы-шьоукы издырқәо
аҭыԥҳацәа!
Сааҭк аҿынӡа иеиҿкаара ҳаҿын иани сареи.
Лара деилалҳәон, сара деиласҳәон, иара дмыждаха ани
игәаԥхомызт, ари игәаԥхомызт, анс иҳәон, арс иҳәон, ҳцәа
ҳааҭихҵәҟьеит.
– Аҳы шьҭа сыхиоуп ҳәа, – данаадәылҵ, аҵанӡа саа­
қәыԥсычҳаит, еидарак сааҵҵызшәа аҟара иԥхьаӡаны.

Ҳандәылҵуан еиԥш аан, иан ауаткеи ахыжәлеи лыманы
даакылсит.
– Саашәықәымныҳәакәан шәысзышьҭуам, – лҳәеит.
Афырџьанқәа аалырҭәын, акы аақәылхит, аха нацәхыԥк
иаҟаран акакаҷ ихыз.
– Нан, сыҷкәын, – лҳәеит ашьҭахь, афырџьан илкыз
зынӡа ихыхәхәо ирҭәны, – абри сфырџьан хыкьасуа шаҟа
иҭәу аҟара, лхы-лгәы узҭәызааит узызцо аԥҳәызба, – лҳәан
илҭырпҟаны илжәит.
– Уи ба ибҳәаанӡагьы иҭәызар акәхап ди, – ҿаасҭит сара
сыччо, Дыгәрагьы ацк лыциҳәома сгәахәт, аха иҽаани­
кылт.
Хԥа-хԥа ныҳәаҿа аажәын, ҳааибаныҳәақәан аарла­
ҳәа амҩа ҳнықәлеит. Аха, ҳнаҵысуаны еиԥш, амашьына
ахышә ихы аакылирҳәҳәан, иан лахь ибжьы наиргеит:
– Сан уаха ҳзымгьежьыр, издыруада аӡә дсызҵаауазар,
ибҳәац усгьы бара ибдыруеит, ақалақь ахь аба амихырц
дцеит ҳәа.
– Мышьҭабзиала, сыҷкәын, Дыгәра! Ԥыҭк ҳаныҩаскьа,
сиазҵааит:
– Уара шәеибадыруеижьҭеи акыр ҵуоу?
– Оо, Линеи сареиу? Уи узазҵаахуеи! Абар шьҭа ҩымз...
ҩымз моу, хымзгьы ҵуазар ҟалап, – иҳәеит, аамҭа дук
ыҟазшәа игәаладуны. Иааџьасшьеит, ҩымз-хымз рыла
илеилаҵәаз, еилаҵәашьас ирымоузеи ҳәа.
– Абзиабара угәы ишҭам, ухы ишҭам иаауеит. Знык
анеихәаԥшра адагьы аҭахӡам, – иҳәеит сарԥыс, уажә абзиабара аҭоурых дуӡӡа аханы инаркны аҵыхәанӡа иҵаны
дыҟазшәа!
– Аа, уи ҟалар алшоит, аха лара дызҿузеи, «чем дышит»,
аурыс иҳәашьа? Дколнхаҩума, ма дҵаҩума, ма... уара
уеиԥш дыхәҳахәҭҩума? – снаҵааит сара.
– Мамоу, џьушьҭ, аколнхаҩ ҭыԥҳа лҿы сара усс исымоузеи! Лареи сареи хәыки шьхаки ҳабжьоуп! – иҳәеит Дыгәра.
– Аҩыза! – иаасзымычҳаит сара, – ус угәы иаанагеижьҭеи
иҵуазеи?
– Уара сара баша бжь-шықәса сыхәҳахәҭоума, ма
аколнхаҩ ԥҳәызба иласҳәои? Чеиҿыхра дызгома?
– Иауеи, уԥҳәыс ачаи хылхыр ҟамлаӡои?

– Уи хызхша дамоур ҳәа умшәан. Сара сыԥҳәыс аҵара
лымазароуп. Аус еицааулароуп!
– Аколнхараҿ аусура усураӡами?
– Уа аҟара усутәы абаҟоу, аха сара сзанааҭ ауп сызх­
цәажәо, уаҳауоу? Исықәнаго дсымазароуп.
– Ҟаи, уара ҵара дук змоу аӡә уакәзаап, иумуӡеит аф аст!
– Идуу-ихәыҷу иазууеи, аха аду змоу ирзалмыршо алсыршоит, сара сҵара, – иҳәахт Дыгәра.
– Еҳе, Дыгәра! – ҿаасҭит сара, – удырра зегьы ҟәыдзаап,
са исыздырӡауамызт.
– Избан? – дааҭрысит Дыгәра. – Избан?
– Избан, умбои, уаҟара заҟароу, ожәтәи аҿатә аамҭа
аҵеик иҳәарц ихәҭам ажәақәа уҳәоит. Сара иҵегь ҽака­
лашәа суқәгәыӷуан!
– Аколнхаҩы ԥҳәызба дызгом ахьысҳәаз аума ухы ухызхуа? – иҳәахт ари «синтеллигент». – Сара уаҩы гәыбӷан
сиҭарым ҳәа сгәы иаанагоит, – ижәҩахыр ааирҵысит
Дыгәра.
– Уара гәыбӷан узҭо дарбан? Бзиа иубо дзеиԥшразаалак
аӡә дахыччараны дыҟаӡам. Амала, уара иуҳәаз ала сара
исызҳәоу мап сцәылкыр акәхеит?! – Ихьшәашәаӡа сааччеит сара, амашьына акселератор сшьапы нақәсырӷәӷәан,
агаз ацысҵеит.
– Избан? Мап зуцәылкуеи?
– Лара дырҵаҩуп, сара баша аколнхара амашьына­
рныҟәцаҩуп.
– Нас уара... Угәы иалымсааит, Адгәа, аха дуццап
угәахәуоу? – даасызҵааит Дыгәра.
Сара аиаша шәасҳәап, даара исгәамԥхеит, аха иуҭахызар
иугәамԥхан! Акы иџьасшьо, аҟазшьа бааԥсқәа, ажәытәра
ацәынха-мынхақәа уажәгьы аҭыԥ ахьрымоу, иахьаԥырхым
ауп. Сара, Дыгәра, сыԥсы еиԥш бзиа дызбон, дызласҵоз
ҩызак дсымаӡамызт. Дҟәыӷаз џьысшьон, аха ауаҩы иеилкаара мариамзаап. Абас дыҟас здырыр, сан илымаҿоуп,
зынӡа шьаҿакгьы шыҟасымҵоз! Аха иабаҟаз, шьҭа сгьежьыр, сыжьцәа каршәны ишьҭысх иаҩызан. Иагьа зургьы
сгәы аартны сзимацәажәо салагеит.
– Адгәа, абаа иахьзеи умашьына аласра иагхаӡеитеи?
– Амашьына шцац ицоит Дыгәра, уара угәы уартәом
акәымзар, – сҳәеит сара.

Иара даацәажәахт:
– Уара сгәы сабартәо, сыхьҟәыршәа лбара сахыццакуеит. Ее, Адгәа, иуздырам ауаҩы дшыҟало...
– Аа, уара уда аӡәыр идыруа џьушьома, – сҳәеит сара сааихыччан, нас снаизҵааит: – лара дырҵаҩума?
– Ҟаи џьушьҭ, арҵаҩгьы слышьҭам. Сара иқәыԥшӡа
иҟоу, игәылҵуа агәил ауп исҭаху, игәылҵхьоу акәымкәан,
уаҳау уара?
Абар даҽа грак!
– Уааԥши, Адгәа? Сара иуасҳәалоит зегьы, уара амашьына еиҵаумырхан, уцала, уԥырны, – ацәажәара дналагеит
аԥҳәысҳәаҩ!
– Лыӡбахә уаҳахьазаргьы ҟалап, сынтәа абжьаратәи ашкол далгеит. Далгеит, аха дышԥалга! Ахьтәы медалла далгеит. Убома? Ари Гәдоуҭа араион аҟны лара заҵәык лоуп
ахьтәы медал зауз. Убас дхазыноуп, – даҿын Дыгәра бзиа
иибоз аӡӷаб лырҽхәара.
Сара сааччеит. Ԥшьыҩык ыҟоуп ахьтәы медалла ашкол
иалгаз ҳраион аҿы, аха егьырҭ рзы илымҳақәа џьгәахеит
акәымзар, лыда уаҩ дыҟамшәа шԥеиҳәарыз! Аха уигьы
уаҳа ажәа ахысымҳәааит, ус даргәырӷьалааит сҳәан.
– Оо, афырхаҵа, уалаԥшӡеит убо, разҟ умоуп, нас
колнхаҩ ԥҳәызбак дабаумаҭәаҵәҟьоу! – сҳәахт, нас
иагьынацысҵеит: – Уара уи абжьаратәи ашкол медалла даналга, аҳасабра бзианы илдыруазар акәхап. Уразҟы иакит
дуваургылар, аха аҭыԥ ыҟоу уара умагазин аҿы?
– Уа аҭыԥ лмоур ҟалома, аха иамургьы аус лмуӡаргьы
ҟалоит. Амала, – ацәажәаха сиҭауамызт иара, – уажә уԥшла,
ҳанылбалак дшыҟало! Еҳ, аӡӷабцәа, рцәа азна гызмалра
рыҵоуп. Мап-чап лҳәахуеит, ҳаалырххауеит, длакҩакхуеит,
дқьыпшәыпхуеит, аха нас лгәы ккаӡа иаатышт! – Амашьына дҭыԥаны дцоз џьысшьон, убасҟак иҽҟьаны дцәажәон
сыԥҳәысҳәаҩ!
– Мап, мап!.. – ҿаасҭит сара, – уццакцәеит, уи аламала
лгәы узаатышам.
– Избан, ус угәы изабои?
– Избанда, уажә ауп ашкол даналга. Баша-маша далгазар, ак ҳҳәарын, аха иабаҟоу, ахьтәы медалла далгеит,
уҳәеит, ус иҟоу уара уагьылгәалашәарым. Уи лымҩа хазуп.
– Лымҩа шԥахазу? – дааҵаахт иара.

– Ишԥахазу умбои, иахьеиҳау ҵарак ахь дцашт, уи уара
хәыԥхамзар ак уҿамҵо, учуан дҭалашам. Иҟәыӷоу аӡә
лакәзар илуам, аха сыздыруам. Уи сҳәеит ҳәа, медалла иалгаз дҟәыӷоуп азы ауп дзалга... Ес, Дыгәра, мцура ааԥсарак
ҳмыхьааит иахьа, – сҳәеит сааԥышәырччан, арахьгьы,
дгәаар ҳәа сшәахуеит!
– Уара угәы иаанагои, Адгәа, уаҳа лыҟазшьак мдырӡа­
кәа саауама, схы ахьымӡӷ асыргома?.. Измааноузеи иуҳәаз
«учуан дҭалашам» ҳәа? Сара схәуразы дызгоит сҳәама?
Илҵааит, иналыгӡааит лҵара илҭахызар, амала сыхьӡала
дыҟазароуп. Убри амедалистка абри дигеит ҳәа, убри абри
диԥҳәысуп ҳәа ауаа ирҳәо.
– Лареи уареи хәыҷык уи аҵыхәала шәеицәажәахьоума?
– сааҵааит сара даҽа ԥыҭк ҳанынаскьах.
– Мап, ишԥа, иҟалозма! Аекзамен лҭиуан, аус лыман,
лҵара лхы аҟәысҟьар ҟалозма? – иааџьеишьахт ари!
– Уи аахыс улықәымшәаци?
– Сышԥалықәымшәац! Ашкол иалгаз рҭыжьратә хәыл­
быҽха аныҟаз араионтә культура Аҩнаҿы слықәшәеит. Уи
ауха, разҟшәа, абаҭитәқәа рзы слеины сыҟан. Ҳаидтәалан
риадк аҿы. Ех, уи ауха дықәгыланы дцәажәеит, аха! Зегь
ргәы иааҭҵәом уи аахыс.
– Уаргьы угәы дааҭҵәом! – саахыхәмарт сара.
– Аа, данызба нахыс! – иҳәеит.
Сара снаихәаԥшит. Илақәа чча-ччон. Зны заҵәык Ҳнеи­
ны, абасҟак ихы иҭалаз аԥҳәызба дызбанда ҳәа акәын
сшыҟаз. Аламала аӡә дызгәамԥхоз арԥыс дхызхыз лбара
сахыццакуан саргьы.
– Дабоудыри лара, Дыгәра? – сааҵаахт сара.
– Ани дзумбахуаз! «Еқәыԥ иҽыӷра» даҩызоуп, зегьы
дырдыруеит. Лхы шьҭԥааны, деихышәашәо ақалақь далоуп еснагь. Ага машьынала санлеилоз дызбалон лассы-лассы, избанзар, лара членс дыҟан акомҿареидгылатә
раиком аҿы. Зны-зынла абрахь ҳқыҭахь сасра џьара даалон, ҳаиқәшәалон. Ҳшеибадыргьы убас ауп. Даара пату
сықәылҵеит, уажә амцхә зысҳәари, гәыла ҳаибадыруеит!
– Нас, уажә уаха ҳашҩеиуа лдыруоу?
– Ҟаи, «сара сыбҭаараны сыҟоуп» ҳәа, ласҳәахьеит ауп.
Ус иналкааны мышк асмырбеит.
– Иахылҳәаазеи нас лара? – сааҵахт сара.

– Бзиала шәаабеит шәнеиуазаргьы, ҳара ҳаҩны ашә
асас изы иаркны иҟамлац, – лҳәеит дааччан.
– Нас уи ала бзиа улбошәа угәы иабома?
– Бзиа слымбозар, усгьы дсышьцыларымызт, – иҳәеит –
ох, убри санылбо, аԥсшәа шсалҳәо удыруоу?
– Издыруазар суазҵаауазу? Дыгәра дгәырӷьон,
дгәырӷьон...
Дәырԥшь агәы ҳанналала, уи аҷкәын дхагахоз
џьысшьеит.
– Уара Адгәа, шаҟа иқыҭа ԥшӡоузеи иара, аҭыԥҳа
дшыԥшӡоу еиԥш, – иҳәон уажәы-уажәы. Иаҳагьы деицәа­
хеит ргәарбжьара ҳаныныбжьала.
– Раԥхьаӡа иааҳԥылаз ахәыҷқәа роуп. Урҭ агәашәқәа
ҟьаҟьаӡа иаадыртын, иҳахәаԥшуа иаагылт.
– Адгәа! Уԥшла уажәы ҳанылбалак дышгәырӷьо, –
дынсахәыҭхәыҭт, апырпыл мцаԥшь аҟаԥшьра ҩаиҿысны.
Акәаскьа даадәылҵын лҿаалхеит ҳара ҳашҟа ӡӷаб
қәыԥш хыш хәыҷык. Уамашәа ҳалбоу здырхуада даашанхарц акгьы лыгымхеит ҳмашьына анылба, аха уи
минуҭк акәын; дыццакыццакуа дааҳԥылт. «Лоума» ҳәа,
блала снаиазҵааит Дыгәра, амашьына ҳанааҭыҵ, аха мап
рҳәеит иблақәа.
Ишақәнагаз еиԥш аԥсшәа ааҳалҳәан, акәасқьа ҳан­
халгалеит. Азал ҳаныныҩанала, Дыгәра ихы-иҿы ааихала­
шеит. Астол агәҭа ишашаӡа иқәгылан ҳзышьҭаз аԥҳәызба
лпатреҭ. Аиаша шәасҳәап саргьы саашанхеит. Лыԥшра,
лыччаԥшь хааӡа угәыдыркылон.
Дыгәра уи апатреҭ дшахәаԥшуаз дахьгылаз даанхеит.
Аԥшәма хәыҷы, ҳаҩназгалаз «шәахьынсыжьуа саҭам­
зааит!» – лҳәан, дындәылҵит.
– Адгәа, дубо? – апатреҭ аақәхны иаасирбеит. – Дыбзиами?
– Ҳәарас иаҭахузеи! – сҳәеит, – зеиԥш исҭаху
дрынасыԥхаша!
– Ас акәу џьушьауоу дшыҟоу! Абра шаҟа дыбзиоу аҟара
жәаба дыҟоуп! – Дгәырӷьон, Дыгәра анс инархо, ас иаархо,
инарҳәы-аарҳәуа апатреҭ дахәаԥшуа.
Ҳтәан, ҳтәан. Ҳҩагылан ауадақәа ҳнарыҩныс-ааҩны­
сит. Уадак шәҟәыла иҭәын. Ана-ара, астол, аетажерка рыз-

на ыҟан. Библиотекоуп злоумҳәоз акгьы ыҟамызт, каруаҭ
заҵәык игылаз аԥырхагамзар. Сара саагәырӷьеит. Амалагьы ашәҟәқәа бзиа изымбоз, «ҳаи, шьыри» ҳәа, сгәы аарзыхьоухьоут.
– Арҭ лышәҟәқәа роуп, – иҳәон Дыгәра, акакала зегь
сирбон. Нас убра... – шәҟәык збан... ахьӡ схамшҭи? Аа,
«Горки алитературазы». Ари, – иҳәеит, – ҳанеибадыруаз
аҽны иаахәаны илкын. – Ани акы ахиҳәааит, ари даҽак
ахиҳәааит, аха акгьы зхимҳәааз шаҟа ирацәази!
Аамҭа кыр цеит. Ашәҟәқәа зегь еилҳархт.
– Урҭ зегьы бзиоуп, аха дабаҟоу лара, – сааҵааит сара.
– Дабаҟоу зугәахәуа, џьара днеизар акәхап! Дмааикәа
дабацари, – иҳәеит Дыгәра, аха иаргьы лыҟамзаара игәы
ишнанамгоз удырратәы дыҟан.
Аԥшәмаԥҳәызба хыш хәыҷы дыҩхалалон зны-зынла. –
Агәҿыӷь шәагазар ҟалап, – лҳәон, ма апатефон ҳзалырҳәон,
ма ак ҳалҳәон. Дыгәра моментк инақәыршәашәа даалыз­
ҵааит мыждарақә:
– Шәара шәоума иҟоу, шәаҳәшьа дыҟаӡами?
– Шәгәы шәыҵамсааит, шәзырццакуеи. Уи лыдагьы ауаа
ҳаҟоуп! – лҳәеит дааччан, ллакҭа хаа аарԥшӡаны. Дыгәра
рыц­ҳа аҟаԥшьра ҩаиҿысит. Сара саалеигәырӷьеит аӡӷаб хәы­
ҷы, «шаҟа деилҟьоузеи, зхәы ҭазмырхо аӡә лакәзаап» ҳәа.
Абри аамҭазыҵәҟьа, машьынак ааигәаӡа адәныҟантә
абжьы аагеит. Аҟыԥҳәа сҩаҵҟьеит, смашьына ахәыҷқәа
акы азырузар ҳәа сшәаны. Дыгәрагьы иааицәымыӷхеит.
Инақәырццакны ажыҩҳәа амашьына абжьы аагеит.
Ҳандәылҟьеит ҳҩыџьагьы.
Иаабои?
Агәар агәҭаныҵәҟьа даҽа «Победак» ааины игылоуп.
Уахьынтә аҭыҵра даҿын ԥҳәыск. Дыгәра, «исымҳәази,
дааит, дааит!» – иҳәан, даагәырӷьеит, аха дымгәырӷьар
акәымзи, лхабаргьы ыҟаӡамызт.
Ҳаԥшәма хәыҷы иааиз аԥҳәыс дналыдыххылеит.
– Нана, нана, баама бара, иҟашәҵазеи, адәыӷба шәахь­
ӡоу?
– Ҳахьӡеит, нан, сымыш, ианаамҭазҵәҟьа, – лҳәеит
аԥҳәыс. Ҳара ҳанаагәалҭа (уи аамҭаз ҳаргьы амардуан
ҳлалбааны амӡырхаҿы ҳгылан), лҿаалхеит ҳара ҳахь.

– Асасцәа сҭазаапеи, сара ара даҽак сҳәоит, бзиала
шәаабеит! – аԥсшәа ааҳалҳәеит дааҳалаҳәаҵаны. Аԥсшәа
илҳәозгьы ҳала иабозма! Ҳхы ҳакәаҽны ҳгылан.
– Нана, цқьа изсабымҳәои, нас адәыӷба дҭалахьазу? –
дӷьаҵәыӷьаҵәуа аҵаара даҿын ҳаӡӷаб.
Дыгәра снаихәаԥшит, аха избахьоу дабаҟоу, амамиқәара
иҿысны дгылоуп.
– Ааи, дцеит, нан. Ажәҵыс ԥшқа даҩызоуп, ианлызҳа,
лхы лымч ақәхо даналага, дԥырны дцеит, – дааччеит ан,
илҳәоз лгәы аладуӡаны.
– Их, мҩамш! Мҩамш! – дгәырӷьон ҳаԥшәма хәыҷы.
– Нан, шәаала хахьҟа ҳхалап, ара шәыргыланы шәҳамоуп,
аԥсра соунда, – дааҳаԥхьеит ан.
Уахь ахәнара аха змадаз, иаасзымчҳазт сналызҵааит
(Дыгәра усгьы ауҿиҭхуаз!): – Ди, инаскьажәгодаз?
– Инаскьазгоз сыԥҳа аиҳабы Лина лакәын, ухаҵкы сцеит! – дгәырӷьо иаасаҭалкит ан. Аха уаҳа ацәажәара аха
лымҭакәа даабжьаԥалеит абра ҳаԥшәма хыш хәыҷы:
– Москваҟа дцон. Москватәи аҳәынҭқарратә университет Ломоносов ихьӡ зху дҭаларцы! – дкәаӷӡа ҳаԥхьа даагылт, уажәы арапорт ҟалҵошәа.
– Москва?.. Ауниверситет?.. Аҵарахьы?.. – Илақәа
нҭыҵ­ҳашәа даацәажәеит Дыгәра, нас ихы ааимлагәа
иааникылеит. Сара сахьгылаз снышьҭыԥсаа сцеит. Аха
нас сааиԥхьхәыцааит абас: ари амш ан лыжәҵыс ԥшқа
лцәыԥырра амш амацара акәымкәа, гәаныла ԥҳәысҳәара
иааз иразҟ гәеижьага ицәыԥырра амшгьы акәны иҟа­
заарын ҳәа!

Шоҭа Ҷкадуа
(1932–2003)
СГӘАЛА
Ҩын-ҩықәра нысҵыргьы исхашҭуам сара уи амш.
...Аҽны исоуит сџьа иалҵыз раԥхьаӡатәи ауалафахәы.
Аԥара зымкыц, изымбац дарбан. Аха сара уажәада
исымкыцызшәа иларха-ҩархо, иԥхьаӡо-еиҭаԥхьаӡо, сызхара исзымбо искын. Урҭ, исоухьаз раасҭа акала исзааигәаны
избон, сгәы рзыбылуан, мышгашақәгьы рныхра сзы­
гәаӷьуамызт. Жәеиза шықәса аҵара сҵон. Шықәсык аус
зурц сыӡбеит. Сыслесархеит. Жәохә мыш аус зуан. Убри
ажәохәмыштәи сџьа хәыҷ иалҵыз ауп абыржә минуҭқәак
рышьҭахь исырҭаз. «Ирылаасхәарызеи? – схәыцуан сара. –
Исы­гу даара ирацәоуп: апалта бзиа, акастиум, ашьаҵа, аб­луз
бзиа... урҭ зегь ԥшьышә мааҭ рызхо иҟоума! Аха иаасхәап
уажә сымч зықәхо, еиҳа исҭаху... Аха... – Иаасгәалашәеит
сҭаацәа: сан, саб, сашьцәа, саҳәшьа...– урҭ? Урҭ рзын ак
аамхәаӡакәан исоуз сара схы иадсҵар, иԥшӡахарыма? Дара
егьырҳәарым, аха сара сгәы сарҭынчрыма. Нас заҟа абзиара сзырухьоузеи!? Иаасхәарызеи?»
Ақалақь салалан снеиуеит. Снаԥшы-ааԥшуеит знызынла угәы иҭоу аҵкыс убла иабо еиӷьхоит. Сшьаҿақәа
ӷәӷәа-ӷәӷәа иргыло, сара сеиҵкыс ибеиоу абри ақалақь
далам­шәа. Иссируп! Исылазҵазеи мшәан ас амч?
Ԥшьышә мааҭ ракәым, быжьнызқь мааҭ сҟәынҳәаланы
аконтораҟынтә аҩнынӡагь сцахьеит ҳқыҭан. Аха усҟан
сгәы ӷәӷәамызт, наҟ ишәон. Иахьа? Иахьа ԥшьышә
мааҭ быжьнызкь мааҭ иреиҳаушәа сгәы иснаҭоит. Урҭ
рырҳаразы заҟа қәа сысзеи, заҟа ҷыхь сфазеи, заҟантә

аҵаа рҷҷо сцәылазеи... Иҟамлои убарҭ ракәзар урҭ рымч
зырдууз сгәаҿы? Снеиуеит сара раԥхьатәи суалафахәы
сыкәа иҭаҵаны. Саб исиҭоз аԥарақәа среигӡаӡомызт,
аҽхәыц згоз ашәақь ала «ҵәҟьаԥ-ҵәҟьаԥ» ҳәа, сызхара
хысра ҟалаӡомызт, шьыбжьхьа сҿазҵашаз убра инықәҵан
сцон. Арҭ сԥарақәа уи азы рныхра сзымгәаӷьит, уи уажә
ихәмаргасшьеит, саҩсит.
Снеиуеит амагазинқәа снарыҵаԥш-аарыҵаԥшуа. Ама­
ҭәа­қәа рыхәқәа срызҵаауеит, нас урҭ нықәҵан еиӷьу збо­
зар ҳәа сҿынасхоит, сашьҭоуп иреиӷьу, зегь реиҳа зыхә
мариоу... Амала, иаасхәо закәу ҳәа сыздырӡом макьана.
Иҟалап шьаҵазар, иҟалап блуззар, ҵкызар, хҭырԥазар,
шәҟәызар...
Еиҳа идууз магазинк сныҵалт. Ацха зҭоу ашьхыҵә шадеизало еиԥш, ауаа адахҭа иадҵәаҵәалоуп. Шьоукы ама­
кинтошқәа рышәҵаны игәарҭоит. Шьоукы апалта иа­ҵәа
дуқәа аархәоит. Сара урҭ рыхә сазҵааӡом, хәаԥшырҭасгьы
ишьҭысхӡом... Абан сара сымч зықәхо амаҭәақәа ахьықәу.
– Ани аблуз зыԥсоузеи? – аԥшәмара нкылан иҵа­гылаз
аԥҳәызба шкәакәа ԥшӡа слазҵааит.
– Шәи-быжьба мааҭ, – лҳәеит али-ԥси рыбжьара.
Минуҭқәак сҽааныскылт.
«Еиӷьхап саҟәыҵыр. Уажә ӡынроуп. Аблуз ԥхынтәуп.
Ԥхнынӡа ак соуп...»
– Ани ашьаҵа ҟаԥшь зыԥсоузеи?
– Ҩышәи ҩажәа!
«Ҩышәи ҩажәа рацәацәоуп», – сгәы иааҭасҳәеит.
– Ани аҵкы?
– Аҵкы аԥсоуп шәи хынҩажәи жәеиза мааҭ.
«Уи сан лзын изгап, аха саб? Сашьцәа? Саҳәшьа? Ргәы
ишԥалсри, сеилыркаап... Изгоит».
– Иҟалозар исзеилашәҳәа...
Абри аамҭаз сылаԥш нақәшәеит сабгьы, сангьы,
саҳәшьагьы, сашьцәагьы инареиӷьасшьоз аӡә дыс­гәа­ла­
зыршәаз акы – ашьал. Ашьал ӷра ду! Уи пату ақәымҵаӡакәан
агҿыҩара игҿакнаҳан, ишабалак. Агә­ҭаҵәҟьа қьнысҭа дук
аларԥан иадкнаҳалан ахә зныз қьаад кәамҟьак. Аха ахә
збомызт, ақьаад ааԥсазшәа ахы хьыдышьшьын.
– Саҭамыз, аҵкы сҭахӡам, абни ашьал сшәырба, – сҳәеит
аҵкы еилаҳәаны исзыркырц зҿаазхаз аԥҳәызба лахь.

– Аҩыза, иалухша ак алх, уара удагь ауаа ыҟоуп
ара! – насгәыдылҵеит аԥҳәызба ҟәымшәышә. Уи
сахьлыхәаԥшуаз, абас ажәа хжәақәа лгәылоуп ҳәа
бзанҵыкгьы сгәы иаанагомызт. «Ех, аԥҳәызба, аԥхьатәи
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аԥсуа Жәабжьқәа - 25
  • Büleklär
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3522
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2174
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3427
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2131
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3462
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2238
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3455
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2296
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3337
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3404
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2277
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3444
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2056
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3415
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2227
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3265
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2237
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3361
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2310
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3384
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2221
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3468
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2321
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3409
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2364
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3341
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2160
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3299
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2094
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3295
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2220
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3387
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2251
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3372
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2142
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3398
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2041
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3398
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2176
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3382
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2213
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3358
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2271
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3382
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2378
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3493
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2278
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3373
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2370
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3285
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2366
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3315
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2233
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3357
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2242
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3358
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2254
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3383
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2371
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3514
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2219
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3388
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2208
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3405
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2260
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3377
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2246
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3335
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2251
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3321
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2169
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3381
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2250
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3308
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2326
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3361
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2336
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3389
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2233
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3329
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2295
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3385
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2246
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3303
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2192
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3402
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2363
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3459
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2407
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 2105
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1507
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.