Latin

Аԥсуа Жәабжьқәа - 12

Süzlärneñ gomumi sanı 3468
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2321
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
Арҭ еизыгәдуны рцәажәашьала, бзиа еибабо, еиҩызцәоу
џьоук ракәзаап ҳәа аасгәахәт саргьы.

Аҳәса рыӡбахә аацәырырган, уи акәын излацәажәоз
дара. Урҭ ирҳәоз зегьы рччаган.
– Шәаҟәыҵ, шьҭа! Иазхоит! – лҳәан аԥҳәыс лхаҵа
ижәҩахыргьы знык аҟара днықәсит диахәмаруа. Саргьы
ччаран сызҿыз, рацәак ажәа рыламҵо.
– Ари сысас дшыҟоу атәы шәасҳәарыма? – сыӡбахә
аацәыригахт Иаков Иван-иԥа. – Ари Аҟәа иҩны саннеиуа, мызкы иара иҿы сыҟаӡоуп, амшын, аҳауа
бзиа иарбану иуҭаху… Иумжәыр ҟалом ҳәа, аҵәца
ҩыла икәеи-кәеиуа иааудыркуеит, усоуп ишырдыруа дара ес-крыфан. Иџьоушьаша, дара уаатәиқәа
егьаржәыргьы иашьӡом… Асас ицәынхом… Иара араҟа
Ленинград дахьааиз, ҩымш заҵәык сыҩны дыҟан,
ашьҭахь дысцәыӡит ихашәҵару? Иацы аусура аҟнытә
аҩны сааизар, аԥшәмаԥҳәыс исалҳәеит, иара дахьыҟаз
аҟнытә телефонла адырра шыҟаиҵаз, асасааирҭаҿы
аномер шышьҭихыз ала. Уаха Зеленогорск адгьылқәа
рбара ҳцоит, уа ҳахьнеиуа, иҳаибарбароуп аҩыжәра
зеиԥшроу, сара сакәым, уа сашьа дубахра уҟоуп! –
даасықәмақаршәа иуит дсызгәдуны.
– Уаха ҳара ҳҿы шәаагылар ҟамлари, иумдыруеи ҳахьынхо, сара ақалақь аҿы аус зуеит ҳәа, исыхшаз
зегьы ароуп иахьыҟоу, шаҟа ҵуазеи уареи сареи аус
еицаауеижьҭеи аинститут аҟны, аха сыҩны умааиӡац,
Иаков Иван-иԥа, ас иҟалома, усасгьы днаагап. Шәара
моу, ҳара Разлив аҿы инхо ауаа, ареволиуциа ҵысны
аҳәынҭқар имчра иаҳа ианшәарҭаз аамҭазы, Ленин
дуӡӡа дныҟәаагахьеит, напы идкыланы дыхьчо… Насгьы шәзырццакуазеи, иахьа сабшоуп, иԥхарра мшха,
аҵыхгьы амш иаҩызоуп, уаха шәымцар шәымуазар, зны
акы шәнацҳа, насгьы шәахьӡоит… – дҳашьапкуа далагеит Виктор Едуард-иԥа.
– Усоуп, аҩныҟа шәымҩахымҵыр ҟалом! – лҳәан,
иԥҳәысгьы лажәа налалҵеит.
– Сара ԥшәымас исымоу, сызцу Иаков Иван-иԥа иоуп,
убри ишиҳәо сныҟәоит, – сҳәеит иара иахь снаԥшуа.
Иаков Иван-иԥа уаҳа жәа ҳаламҵакәа иԥсҟы нар­
хаҩархо днеиуан. Амра аҽаҵәахуа иалагеит, аха ҳара
ишаадыруа еиԥш, уа Ленинградтәи аҳауа аԥсҭҳәақәа

аага­ны иаԥыранажьит акәымзар, амш макьаназы кыр
аԥсы шҭаз удырратәы иҟан, ҳсааҭқәа изларҳәоз ала.
Акаҭран зқәырҭәаз амҩаду, ашшара инанылт ҳма­
шьына. Ахыбрақәа иаабоз рнаҩс инеибеиԥшны ԥсаҵ­
лан игылаӡаз, ана-ара аҵааҵлақәа иҟәаш-ҟәашӡа иаары­
лыҳәҳәақәозгьы, цасҳәа рхы ҳдырбозшәа уажәы-уажәы
ҳалаԥш иааҵашәалон.
– Абар Разлив ҳааит. Шьҭа шәара шәыҩны шәнаганы,
ҳара ҳамҩахь ҳцашт. Уаҵәы ахәылԥазы ара уҳаниоит,
Виктор Едуард-иԥа, арахь ушаагаз еиԥш наҟгьы уаагап,
ашәахьаҽны усура ҳамнеир усгьы ишыҟамло удыруеит, –
Иаков Иван-иԥа иажәақәа нықәҵа-аақәҵо, имашьынагьы
аанкылара далагеит, гәашә ҭбаак иҽнадхало.
Хаҵеи-ԥҳәыси шәаҳзышьҭуам, уҩызагьы уаргьы шәааи­
роуп аҩныҟа, шәынҳархом, иара усгьы ԥхашьа­роупеи… –
Рҩыџьегьы шьапкран изҿыз.
– Арҭ ируҵәҟьом, – иҳәан Иаков Иван-иԥа дҩеихан,
имашьына уа иааныжьны иҿынеихеит, саргьы иара
снаишьҭалеит. Аԥшәмацәа ҩаҳаԥызан, зегьы ҳаиманы
аҩбатәи аетаж ҳаҩхалт. Иара ҩны ҭбаа-ҭыцәк акәын. Даргьы
ҭаацәара дуны иҟазаарын. Аԥшәмаԥҳәыс дышнеизҵәҟьа
лыԥҳацәа лыцырхырааны афатәқәа рырмазеира дналагеит. Ҳара ҳнеибартәа-ааибартәақәан ус ҳшыҟаз, Иаков
Иван-иԥа зназы апианино днадтәалан арҳәара далагеит, аха уигьы дааҟәыҵын, афатә зырмазеиуаз рахь дцеит,
аԥшәмара иҽазкуа. Уи зегьы дырнаало, даараӡа зҟазшьа
бзиаз уаҩын.
Аԥшәмеи сареи ладагьы ҩадагьы иԥшырҭаны иҟаз
абалкон аҿы ҳтәаны аицәажәара ҳшаҿыз, сара абас
сыниазҵааит:
– Виктор Едуард-иԥа, ишсоуҳәара, акыр бжьоума абраҟа
Ленин иқьала ахьгылоу аҟынӡа?
Сажәа алгаха сымҭакәа ашырҳәа дҩаҵԥан, смахәар аанкыланы, абалкон ахықәахь симаны иҿынеихеит, иаԥхьаҟа
инапы нарххо.
– Анахь уԥши, аӡ-нырцәҟа! Иубома, ани аҵла еила­
чыраҿы абаҟа игылоу!..
Сыблақәа ааихмырсыӷьӡакәа сахьԥшуаз, Ленин исахьа
снаҿаԥшит. Ленин ду исахьа. Иԥсы ҭаны дсыхәаԥшуазшәа

сгәы аҟынӡа днеит иара. Абар, уажәымзар-уажәы ибжьы
гарымашь ҳәа сшанханы сизыԥшуан сахьгылаз.
– Абраҟа дыҟан Ленин, абарҭ аҵлақәагьы ахәыҷқәа
ицхраагӡаны реиҳарак иара иоуп еиҭазҳаз. Сара усҟан
схәыҷӡан, аха ижыцә-жыцәӡа убасҟан иара ицхраауаз
ахәыҷқәа, уажәгьы уашьҭангьы ишырҳәара рыздырам, уи
иӡбахә. – Убасҟан дхәыцуа дааҭгылт иара. – Аиеи, аиеи,
Ленин дуӡӡа кыраамҭа дҳаман абраҟа. – Иажәа наигӡон уи.
Саргьы слымҳақәа идырхалаӡаны изыӡырҩра саҿын.
– Убасҟан Владимир Илиа-иԥа Ленин абрахь дааганы,
иҭыԥгьы изыҟазҵаз уажәгьы дыҟоуп. Николаи Алексадриԥа ҳәа уаҩ дырк, ҳаракык, дышлаӷәаӷәаӡа. Қәралагьы
уажәы ихыҵуеит 89 шықәса. Уиаҟара сзалаларызеи,
мшәан, Ленин иаҵкыс шықәсык ала деиҵбуп. Убри аҟара
шихыҵ­уагьы макьаназы шьамхылагьы гәамчралагьы акыр
дыӷәӷәоуп иара. Уи даагылазар Сестрорецктәи азауад аҟны
аус иуан. Ажәытәӡа аахыс апартиа далоуп. 1905 шықәсазы
В. И. Ленини иареи еибадырын, убри инаркны изныкым­
кәа еиқәшәахьан дара.
Емелианов Октиабртәи ареволиуциа раԥхьаӡатәи амш­
қәа инадыркны иҽалархәны дыҟан. 1917 шықәсазы ан­
хацәеи аусуцәеи рсоветқәа рдепутатс далхын. Уажәы иара
абраҟа Разлив дынхоит, апенсиагьы иауеит…
Владимир Илиа-иԥа Ленин изыҳәан ианшәарҭаха, Ни­
колаи Александр-иԥа Емилианов иҟны инеира шыҟа­
лазгьы абас ауп:
1917 шықәса, ииуль мза 3 рышьҭахь Аамҭалатәи
абуржуазиатә еиҳабыра априказ ҭрыжьит апролетариатцәа
рвожд ԥшра ҟамҵакәа, иаарласны икразы. Владимир Илиаиԥа Ленин дахьыҟаз ԥшааны дбаандаҩызтәуаз аҳамҭа ду
ширҭоз атәы. Уи иахьабалак атәылаҿы ирыларҳәеит. Убри
аҟнытә апартиа иаӡбит Ленин ихы ԥхьеикрацы.
Апартиа Ацентр Комитет аҟнытә аҩыза Ӡержински ила,
Николаи Александр-иԥа Емелианов идын Владимир Илиаиԥа Ленин иԥхьакырҭа ҭыԥк иԥшаарацы. «Акоммунистцәа
зыхьӡ иаҳҳәаз зегьы рҟнытә, уара уалихит иара Ленин ихаҭа,
апартиагьы уара хаз ҷыдалаҵәҟьа иуқәгәыӷуеит Илиа-иԥа
иԥсҭазара ахьчаразы», – абас иеиҳәеит Ӡержински Николаи Александр-иԥа Емелианов.

Ӡержински ишиеиҳәаз еиԥш, Н. А. Емелианов дцеит Новаиа деревниа ақыҭа ашҟа. Уи дыԥшын иазгәаҭаны
иахьрымаз аҭыԥаҿ. Абар, Ленин дааит, ҩызцәақәак ицны.
Амҩахәасҭа ианылан, авокзал аҟынӡа инаӡеит зегьы шеимаз. Аперрон аҟны ар иреиуаз рыланы ауаа рацәаҩны игылан. Ленин ицқәази иареи еицәыхараны аихәаԥшра иа­ҿын,
блала еицәажәо. Емелианов ииулак Ленин иааигәараӡа
дгылазаарц аҽазкра даҿын, егьырҭ ирызгәамҭартә. Ус
ишгылаз, адәыӷбагьы атрышә иасны индәықәлеит. Ленингьы ашьҭахьӡатәи авагон амадруан днықәԥалт, уи
инаишьҭарххны Емелиановгьы дыҩхаԥалт.
Владимир Илиа-иԥа атамбур аҟны даагылт. Н. А. Емелианов наҟ авагон дынҭалт, уа иҭақәаз ауаа ргәаҭаразы.
Аҵыхәтәантәи авагон аҿы ауаа маҷҩын. Рҩыџьегьы еиманы уахь ицеит, иаҳа ишҭынчраз азгәаҭаны.
Адәыӷба Ольгино ианаангыла, рвагон ашҟа иццакыццакуа џьоукы рҿаархеит. Емелианов ашә наиркит зназы.
Ленин амардуан днықәгылан аҽырхиара даҿын, иамуӡозар
наҟ дынҭыԥарц, иаҳа ианиқәманшәалахоз аамҭа азгәаҭо.
Ар иреиуаз имаҷҩымкәа авагон инҭалт, аха урҭ
шәарҭамызт.
Тарховка астанциаҿы ианааи рҩыџьегьы ҩылбаан,
ашьшьыҳәа бнала аӡмахқәеи ажрақәеи ирҭаҳауа, ирулак
Емелианов иҩны иааит. Убасҟан Емелианов иҭаацәараҿы
иҟан хәыҷи дуи жәҩык. Иареи иԥҳәыси быжьҩык ахшареи Ленин ауадаҩ шәаласҵоит иҳәан, уаҟа аагылара
дақәшаҳаҭымхеит. Дцан ананыра игылаз аҟны иҟаиҵеит
иԥхьарҭа. Уа акыр мышқәа дыҟан иҽыҵәахны.
Аӡиа Разлив нырцәҟа аҭәархра аамҭа анааи, Емелианов убраҟа аҵла махәқәа ирылхны қьалак иргылан, Владимир Илиа-иԥа иҭыԥ еиқәиршәеит, иаргьы ҭәархҩыс
қьырала дынкыланы димазшәа ҟаиҵеит. Есымша Ленин
ибара днеи­уан, ифатә изнеигон, убас иааиҭаххоз зегьгьы.
Акырынтә инеихьан иара иҿы Ӡержински, Орџьоникиӡе
уҳәа убас егьырҭгьы. Усҟан Петроград маӡала имҩаԥысуаз
апартиа VI аизара ду анапхгара аиҭон.
Август мза алагамҭазы ақәаура мыцхәы ихҭанакит.
Ақьала ақәа кылсуа иалагеит. Еиҳарак Ленин инап­ҩым­
ҭақәа ахьҵәахыз ақәа иарбааӡеит. Уи ашьҭахь рацәак

ахмырҵкәа аҭәархра иалгеит, насгьы Ленин уаҟа иаагылара игәҩарахон азы, иҽӡаны дцеит аагылара ҳәа
Финлиандиаҟа, ақыҭа Иалкала ашҟа…
Курганов далгеит Ленин ибзазара аҟнытә ажәабжь
дызҿыз.
Амраҭашәарахьтә иаацәыҵлашеит. Разлив аӡиа иӡса-ӡсо
ихын аладантәи иккаӡа иқәыԥхоз ахәылԥазтәи ашәаԥшь.
Уи иалубаауан, уажәы уаҟа аҵлақәа рыбжьара амармалташь иалхны иқәгылоу, бзанҵык еицакра зқәым, ҟазарыла
иҟаҵоу Ленин ибаҟа.
Ахәларахь зхы зырхаз амш еиқәышьшьы иҟан.
Сара сыла ҭаа абаҟа сахьазыԥшуаз, сгәы иаанагон, Владимир Илиа-иԥа Ленин инапҩымҭа бӷьыцқәа акакала иахьааиртуаз, аҷҷа-ҷҷаҳәа рышьҭыбжьқәа саҳауазшәа…

Владимир Маан
(1905–1941)
АБЏЬАР
I
Ааԥынтәи ақәа шьыжьы инаркны икыдбга иауан.
Амшын гәынқьуа агәы ылганы ажәҩан аҽанна­
ҟьашашәа еисуан. Уи уахьынхыԥшылоз акгьы узықәбаа­
уамызт, амшын агәахьы ихызгьы гаҿак ауибахуаз.
Шш-ш-ы рыхга, ишәах ԥсараха амшын ацәқәырԥара­
қәа агәырқьҳәа агаҿа рҽанырҟьауан. Ацәқәырԥара
ираӡны-ԥсараха, ицҟьа-шәҟьа еилаҵаны, иӷәых, иҟәы­
баса, ачаҭа-чаҭаҳәа еилашуа ицон. Нас аӡ кәарақәа агаҿа
инықәсуаз дырҩегь рҽеизыркәкәа, ахаҳәқәа рхы-рҿы
ааӡәӡәаны, ахьхьа аархырга, аԥслымӡи анышәи аарбзаны илахынҳәуан; ус егьи, аҩба, ахԥа, ацәқәырԥарақәа
еиԥхьыҳәҳәы еихыҩры-еиҵыҩруа иааиуан.
Аԥсаатә амшын ихыԥыруа ихын, ацәқәырԥара мцаԥ­
шьны ирыҵалазшәа.
– Даара ахаҵара ду иатәуп ари еиԥш амшха амшын
ахызаара, иараби, иааҟанаҵашази, џьушьҭ, иаҵоузи
мчыс абри аҟара еизырсуа, – иҳәеит ибжьы аашьҭакны,
агаҿа аҿықәан абна илатәаны зыла ҭырхаха амшын
ихԥшылоз Мураҭ.
– Даара ишәарҭоуп, уи митәы згәыӷьуа уаҩуп, ас
амҩа дықәлазар, ма дшықәыз ари еиԥш амш ихьӡазар
дҭахеит, ҳаргьы ҳалаӡт, – инаиаҭаикт ибжьы аархыџхыџуа аҭаҳмада Қәмаз.
Инеихәаԥшы-ааихәаԥшит итәаз зегьы рыла ҭаа,
ашәара аархыст, зегьы ргәы еицаблуаз дыԥсит ҳәа,
ажәабжь ацәқәырԥақәа иааргазшәа.

Кәмач иџьыба иҭаз цәымса ҽыҭк ааҭиган, ашьанҵа
инадкыланы ичақы азқәа нахьишьит, аха иауакыхуаз,
ацәымса бааӡан, ус аҭаҭынжәга хыҟаҟо иҿыҵакын.
– Нхаҩыжәлар разҟ ҳамазар Нестор абџьар има даап,
ари аиқәыбгара иҟоу дацәынханы. Разҟ ҳамазар, – иҳәеит
Кәмач даақәыԥсычҳаны, – дҭахап ҳәа сыҟам...
Изҵатәаз аԥсаҵла ақәа алкәкәа илеиуан.
– Ҳаи, абаақәа, шәгәы шәмышьҭын, ҳара кьаразаа
акгьы шәарҭас иҳамамзароуп. Нестор даап, уи аҩызцәа
бзиа, амотор бзиа имоуп, – инаҭаикит Кәмач иажәа Уасил.
Кәмач ила акәиц еиԥш иаакәеицеит, ари ажәа илымҳа
ианҭас.
– Ҳара егьа мшы бааԥсы, егьа цәқәырԥара ҳа­цәын­
хахьеит, шәымшәан, шәацәымшәан акгьы! – ибжьы
ааҭганы ҿааиҭит Мураҭ.
– Иарбан цәқәырԥақәоу, Мураҭ? – дҵааит Уасил.
– Иаҳхысхьоу, ҳазну аамҭақәа!..
– Аа, иҵабыргуп, цәқәырԥараҵәҟьоуп.
– Аха цәқәырԥарас ҳара ихаҳамҽуа ыҟам.
– Абыржәы Нестор деибганы, абџьар има даҳзаандаз,
нас иҳаибарбарын, абри амшын цәқәырԥара агаҿа аҽа­
нааннаҟьалак иҟәыбаса ишцо еиԥш, ҳаҽрынҟьаны
иԥыххаа иаагон, аха дабаҟоу ҳаԥхьагыла Нестор, иабаҟоу
абџьар...
Араҟа итәаз зегьы абџьарла еибыҭан, рабџьармаҭәа
еиқәыцырцыруа иркын... Аха аџьажәлар бџьар рымам…
Ус ишԥшыз ӷба хәыҷык аарла иубо акра иаавшәеит,
ӷәыцәмаҟьак хушәа акәын амшын иама ишхыз. Имахԥсахуа кыр иааигәахеит.
Агаҿа иаваршәны аарла иааиуан.
– Аа, шәԥшишь, шәԥшишь, ижәбома иахьааиуа! –
амшын ихны иааиуаз, Уасил инацәа нақәкны иҩызцәа
хьаирԥшит.
Жәаҩык рыбла ҭырхаха, атапанчақәа реиԥш иақәкны,
еихмырсыӷьӡакәа иԥшуан.
– Ахыз еиԥш ихәашьҟаҟараӡа иҟоуп амшын, акгьы
сзықәымбааит, – ҿааиҭит Кәмач.
– Уҭаҳмадахазаап, – инаиаҭаикит дԥышәырччо Мураҭ.

– Сҭаҳмадаха уаҟәыҵ, сшәаақь назқәыскыз изы мшымыждоуп, макьана схы амала икамшәац...
Иааибарччеит зегьы.
– Аа, абан избоит, – иҳәан, илақәа нақәикит дырҩегь Уасил.
Арҭ ажәаҩык ҟыт рыхәлымшәо иааиуаз аӷба иа­хәаԥш­
уан.
– Ани «Ҷорохә» ауми, – иҳәеит аӡәы.
– Аа, иара акәзаап, иҵааҟәрылароуп...
– Ани уажәы имацәысуа, аказы ари агаҿа иавоуп.
– Ҳаи, анцәа иныс, даауазҭгьы, Нестор иӷба шырк…
– Уи аламала иҽриҭом...
– Иашоуп, иашоуп, уажә даабама Нестор, – аӷуа ааилдыргеит арԥарцәа.
«Ҷорохә» итәаз ирымариаша ианааи, акы иааԥ­
ханарсызшәа иаақәҵәины Гәдоуҭа шыҟаз ахы нархеит.
– Ишәарыцоит, – ҿааиҭит Мсҭаф...
– Имшәарыцакәа, иузакып, ауарбажә ахьшь акит ҳәа
уаҳахьоу....
Аҟыр-ҟыр ааилдыргеит итәаз рбжьы ҭахәаҽны...
Арҭ ара итәеижьҭеи абар ҩымшуп. Ааԥынтәи ақәа злысыз ауаа караха иҟан. Аԥса ду ашьапаҿы рҽааи­кәарԥсан,
рылацәа нҭааит.
Ҩыџьа арԥарцәа еихык-еиҵыкны иԥшуа аҵла шьапқәа
инрыдгылт.
Аххы аарыхгеит арҭ ауаа хьаа дук змамыз реиԥш.
Ӷәыцәмаҟьак еиԥш иршәуа амшын моторк ама ихын.
Зны аҩада иаршәуан, зны хланҵы илҭалон, ҿыгҳа­
рак илалбааҟьазшәа, зны амотор аҵа аамыҩрызшәа
икәкәаӡа аҩцәқәырԥарак рыбжьара илҵааҟәрылон,
еиҭа­ханагалон. Аҿҿа-ҿҿа ахга иӷызуан амотор, аҩцә­
қәырԥарак абахәқәа реиԥш ианрыгәҭылахалак, амотор
ҭрысны, амч еизыршәшәа ихәнон, нас авинтгьы аӡы
иаалҵны аԥарԥыта еиԥш атыр-тырҳәа игьежьуан.
Ахәхәа-ӷьӷьа ахгон амотор иҭаз абџьар анеинҟьалак.
Ари амотор баша моторым! Ари бџьарла ирҭәны
Баҭымынтә Аԥсныҟа иааигоит Нестор, абџьар аџьажәлар
идыркны аменшевикцәа рхырҳәарацы. Ари амотор уажә
изҵоу еиԥш еидара иаҵамлацт.

– Еи гьиди, Нестор, хеир иоқәдур, ҭуфеклеремуз суис
аҭаруқә... – ҳәа ҿааиҭит Мамеҭ.
Нестор амотор аԥынҵа дықәгылан. Арҭ ажәақәа илымҳа
ианҭас, ашырҳәа даақәҵәиит.
– Уара уԥсы заҵәык ҭахар атәыла аубгах, жәлар
ирыхәҭоу аҟаҵара ушаҿу уԥсыр, ԥсы ухьӡума, аҳәынҭ­қари
аменшевикцәеи рнапы аҵаҟа миллионла ауаа ишыӷызуа
иршьуеит...
Мамеҭ дааҟаԥшьхеит асаби иеиԥш. Ауаргьала дақә­
тәоушәа акәын игәы шҭыԥоз.
Амотор ацәқәырԥарақәа иршәуа-еиҭаршәуа иама
иахьықәу, иара амотор адырдыр ахга амшын иагәыдԥа­ло,
Аԥсны ахы азырха иаауан.
– Нестор, ҳус хәарҭам, абџьар амшын иалаҳажьп ҳәа, –
ибжьы гон аҭырқәа Аслан, аарла иажәа ԥсышәала еибаркуа.
– Мап, шәақьзаҵәыкгьы, патронакгьы кыр иаԥсоуп
иаҳԥеиԥшу аусқәа рзы, – иааҭаикит гәамҵра ҟамҵакәа Нестор.
Аиашазы, иара Нестор иҽырхаҵаны дахьгылази дыш­
гылази уихәаԥшуа уалагар, ушәарақәа зегьы еимпны
ицон.
– Уара ишуҭаху, – ҿаарҭит Мамеҭи Аслани.
– Мап ари уаха ҳаӡхнажьуам. Амотор аусура еиҵашәтә,
– ҿааиҭит Нестор... Аларԥшыга ила иадкыланы дыԥшуан,
аха гаҿак ауибахуаз.
Мшынуп, мшынуп, мшынуп иахьабалак.
Уаҩы ихшара бзиа дышреигәырӷьауа еиԥш акәын Нестор дшеигәырӷьоз иааигоз аџьаԥҳаны. Уажәы-уажәы
лаԥшыла иааимидон.
– Аслан, Мамеҭ, акраҳфап, иаажәгишь ҳамгьал ным­
ҵәацзар...
– Иҟоуп, – иҳәан, Аслан амгьал ааирссан, Нестори
Мамеҭи сак-сак надиркит, иаргьы сак аанкыланы, афара
дналагеит...
Амотор «уых-уых» ҳәа игәынқьуа, иеихо ԥхьаҟа ицон.
II
Ҵхыбжьонын. Аҵх еилган. Ашьхарԥахьи амшын ана­
ӡарахьи ԥҭақәак хчылан. Амшын агәы шьҭакны иӡырҩуан,

зны-зынла ацәқәырԥара хәыҷқәа еихәмаруа ахьхьаҳәа
агаҿа инықәсуан, иацы ацәгьарақәа иҟанаҵаз азы агәшәа
аҳәозшәа. Моторк аныҟәашәа рмаҷӡаны амшын еиҩрыффо
агаҿа иазааиуан.
– Сишь, Мураҭ, Уасил, амшын агәахьы мцакы ааҵҟьаны
ицәеит, ицәеит, – иҳәеит Мысҭаф.
– Иашану?! Нестор иакәзар ҟалап!..
Зегьы ҩеибаргылт. Амшын ахь иԥшуан.
Мураҭ иџьыба асԥычка ааҭихын иааихьишьт зны,
ҩынтәы, хынтәы, амшын ахьынтәгьы хынтә амца
ныҵҟьеит.
Нестор иоуп... Нестор иоуп!.. – ааилдыргеит,
еибаргәырӷьо.
– Деибганы даазаап, амала арҭ алақәа ҳрымбакәа
ҳазцанда.
– Зеиԥш ҟамло егьыҟам, шәабџьар еиқәыршәаны
ишәкыз!
Абна аҽԥықә илатәаз ҩыџьа аҟәарахьы ицеит...
Амотор ашьшьыҳәа иааиуан... Егьырҭгьы рыҽрыз­
нымкылакәа ҩыџьа аԥыԥшцәа ныжьны аҟәара иазнеит.
Аԥсы шьҭакны амотор агаҿа аԥышә аҿыгәҳәа иаақә­
нарст. Дыԥаны аҟәара аҽыҩҳәа днықәԥалт Нестор.
Ушԥаҟоу, ушԥаҟоу? – рҳәан иааикәшеит Нестор,
аӡәаӡәала уи дгәыдкыло, иеигәырӷьаҵәа.
– Сара аӷьеиҳәа сыҟоуп, шәара шәышԥаҟоу?
– Ҳаргьы уара ҳаузыԥшуп, ҳшынужьызҵәҟьа ҳаҟоуп, –
инаҭеикт Мураҭ.
– Уи бзиоуп, уажәы абри абџьар ӡхыганы иаҳшароуп,
арҭ алақәа ҳаӷба ркаанӡа.
– Ауардынқәагьы ана џьара иҳауеит, шәцеишь уара ҳәа,
– Уасил иҩызцәа инапы нрықәикит.
Ҩыџьа арԥарацәа нарылҵит...
– Уажәшьҭа аменшевикцәа амца рыжәаҳҵап. Ауар­
дынқәа ааиаанӡа, шәааи, ҳнеицәажәап, – иҳәан Нестор
изыԥшыз има абнахь инеихеит.
Ашара сааҭк аҟара шагыз ауардынқәа шәақьлеи патроналеи ирҭәны агаҿа инадҵит, амоторгьы наҟ инхылт,
адық-дықҳәа агәы еисуа!
Нестор абџьар ааигеит!..

Шьҭа аменшевикцәеи ҳареи иҳаибарбап!
Нагӡара ақәзааит иаҳԥеиԥшу ахақәиҭра!
АДГӘЫР ИХАҴАРА
I
Ҽаҩраҭагаларан. Амшын иахачыз аԥҭа еиқәаҵәа амра
иалҟьаны илӡааҟәрылт. Кәмач иҩны амца агәгәаҳәа
еиқәын. Катиа амца иахакнаҳаз ачуан амҳаԥ аҵшьуа дахагылан. Кәмач-иԥа Ӡыкәыр иеимаа ӡахуа аҵыхәахь ҟәардәк
дықәтәан илахь еиқәыршьшьы. Кәмач иҭаҭынжәга амца
илҽҳәшьны иааиҿыҵаикит, апақ-апақҳәа дахо. Арирахь
ацәарҭаӷәы ахаҿы икнаҳан шьанҵа маџьарк.
– Уара иахьа аизараҿы ариаҟара уаанзырхазеи? – ҳәа
дҵааит Кәмач иԥа иахь днаҳәны.
– Мачхәума, дад, ҳанзырхо. Усс иҟоу зегьы уажәы
ицәыҵыԥшааны ирылацәажәоит. Астражникцәа аԥара
атәы, апап иҩны ахыб ҿыцны иақәшәҵа, насгьы ауахәама
шәмыргылар ҟалом рҳәан, ажәлар еилацаланы ирыман
хәлаанӡа, аимпра иақәиҭымкәа, – иҳәеит Ӡыкәыр.
– Нас, дад, ишьҭырхи, ирҳасаби, иақәырҵеи ажәлар,
арҭқәа ирҳәаз рзы?
– Акгьы...
– Ишԥа? Уара акы мҳәакәа, акгьы шәыдымҵакәа
шәеилрыжьма? – иҳәан, Кәмач иԥаҵа шла инапы налшьны
иҭаҭынжәга ааиҿыҵихт.
– Саб, ахы мҳәакәа аҵыхәа узҳәом, ахы инаркны
иуасҳәап. Шьыбжьон еиԥш ҳқыҭа уаҩ дагымкәа ажәлар
зегьы еизеит. Асҭаршын, аначальник уажә даауеит
шиҳәоз амра хышәҭит. Ус ҳанԥшы аначальник иҩызцәеи
иареи иеиманы амҩаду ианыланы иааиуан, Омар дрыцны. Аначальник дшааҽыжәҵыз еиԥш, уаҳа ԥсышәа
мҳәаӡакәа, ишьапы еилаго, ииҳәо иҿамшәо, иҟамчы
еиҩырҿа дааҳалагылт, аха аӡәы дауҳахәаԥшуаз... Ус,
ԥыҭрак ашьҭахь шәымхқәа ҿышәххьоума ҳәа дҵааит...
Иҿаҳхт, аҿыхра ҳаҿуп зҳәақәаз ҟалеит... – Уаҵәы иалыршаны абра шәыпап хәба-хәба калаҭ неизнашәымгар,
шәзықәшәаша жәдыр, насгьы ауахәама ргылатәуп,

амаҭәахә уаҵәнатә акылгара шәалага, аҳазагьы аагара
шәалагароуп, – иҳәеит.
Ажәлар неихәаԥшы-ааихәаԥшит.
– Сара ажәақәак сҳәоит, – иҳәан дҩагылт Суҟадла, ари
ииҳәаз – зегьы жәлары ишрылымшо, насгьы ажәлар реи­
ҳараҩык шыԥсылманцәаз, апап дшырҭахым ҳәа, ҭынчҭынч ацәажәара даҿын. Суҟадла жәлары дахьырхашшаауаз, насгьы апап даҳҭахым, ҳаԥсылманцәоуп ахьиҳәаз азы
аначальник, ахы заахаз иеиԥш дааҩныхәааны дааҵыҩрын,
иҟамчы нароуны Суҟадла дист.
– Ҳаит, ашьа иҿыҩрындаз, нас акгьы рылмшаӡеи аҿар? –
иҳәан иҷкәыноу иеиԥш дааҵҟьеит Кәмач, ашьанҵа маџьар
ахь инапы нархханы.
– Саб, утәа, утәа, саб, уи иқәнагаҵәҟьа изыруит.
– Изызуда?
Рацәа дхаҵазаап Амҷы Баӷәаза иԥа Адгәыр.
– Ииузеи? Ииузеи? – ааилдыргеит Кәмачи Катиеи
азҵаара еимакуа.
– Аизара дналҵшәа дгылан Адгәыр. Дыҟоупҳәагьы
сыҟамызт. Аначальник иҟамчала Суҟадла данис, иааи­
лыҩҩит ажәлар, аха Адгәыр ахьшьыцба еиԥш даа­кылҟьан,
– арҭ рҳазеи дареи ҭыԥ ҳарҭом, – иҳәан, аначальник иикыз аҟамчы ааимхны ихы дласны, ашьа леиҿаршәны, уаҳа
аӡәгьы дааизыбзиамхаӡакәа ажәлар дын­рыбжьҵәрааны
дцеит... Ех, саб! Дубандаз аҽа еиԥш днаԥа-наԥо дышцоз, амчи ахаҵареи игымзаап, аха уи адагьы даара деибагазаап. Астражникцәа аҟәҟәаҳәа ихысуа ишьҭан, аха
узыхьӡодаз...
– Ҳаит, Адгәыр, уаԥхьа сыԥсааит, – иҳәеит Кәмач.
– Мап, нхаҩык акы илшац иҟамызт, аха ирымазааит
абри, – лҳәеит Катиагьы, лхы рҵысуа.
– Нас аизарагьы узырбодаз, зыҽӡаны ицаз дубап, ианылашьца иаазгьы ҳаубап.
– Абри еиԥш ажәабжь сузымҵаакәа изсоумҳәазеи?
– Иӡырҩуазар ҳәа сшәоит, саб.
– Дабацеи нас аначальник?
– Омари Димитрии дыргазар ҳәа сыҟоуп.
– Игәы ҵыблааны дкажьтәын, аха иабаҟоу...
– Уи хара имгакәа иҟалоит, саб...

Кәмач краамҭа дхәыцуа дтәан. Катиа ишанхаз иеиԥш
лԥа дихәаԥшуан.
– Иазууазеи, дад, арҭ аимаақәа иуӡахуа... Иушьоу
ԥжәоума?
– Мап, исышьоу ԥжәам, аха иӡахызааит...
– Уара, рхы абадырхеи астражникцәа?
– Ҵабал шыҟаз ахра иаҿалт.
– Еигьыди, ҭауади аамсҭеи иеижьаны дҭадмырхондаз.
Ҿымҭкәа итәан краамҭа. Ахьурӡы аҭабара иаҿын.
II
Аенрал Берутов иԥа ар има Ҵабал дҭахынҳәуа дҭан,
Адгәыр даурызкыхуаз. Ҵабал иҭаз анхацәа рцәа рхырхуа
иалагеит «Адгәыр даажәг» ҳәа. Ҭауади аамсҭеи ишрылшоз
аенрал иԥа ацәгьа иаҳәара иаҿын.
Еиларцалт анхацәа. Аенрал иԥа ажәлар ар рыкәырша­
ны, иара Маршьанаа рахь дцон. Зны даакылсны ажәлар
дрықәмақарны иҿыҩаихахуан.
Ажәқәа хәаауа агәарбжьара ибжьан, алақәа ууан, аха
рыгәхьаа зкыдаз. Иаҳаит Адгәыр, анхацәа имшала изықә­
шәаз. Ҽнак шьыбжьон ари аенрал иԥа Маршьанаа рҿы
дахьыҟаз агәар днықәгылт Адгәыр. Уи рзымбатәбарахеит
зегьы. Аенрал иԥа дааҩнахәаан ишәақь шьҭыхны сиеихсуеит ҳәа даадәылҵзар, Адгәр иҽырхиа дгылан. Аҵықь
ааҭиргеит Адгәыр. Дықәгылаӡамызшәа ишьапы иҵҟьеит
ари «ахаҵа». Илахь аҿашара ашьа ладшәылт. «Ы-ы-ы» ирган, дӷызуа ишьапқәа ҩеиҵихт.
Адгәыр, уаҳа агәхьаа мкӡакәа, абнара днылалт...
Ауха Адгәыр хара дымцакәа игәра ганы Ҭеирбеи иҩны
днеит, уа ишәарҭамызт аимдаразы... Криҿеиҵеит... Дышь­
ҭеиҵеит...
Ҵхыбжьон Ҭеирбеи дгыланы аанда иҽаҭо, игәар
днықәҵит иԥҳәыси ихәыҷқәеи има... Ашара ааигәахон.
Алашьцара ԥхаҵо алашара иаҳа-иаҳа ирацәахон.
Ҭеирбеи игәар иакәыршаз аанда иԥахны астражникцәа
аватәан. Адгәыр иҽеилаҳәа агәар сықәҵуеит ҳәа ауада данлалбаа, – аа, абри иоуп, – иҳәеит Ҭеирбеи ажра дахьҭажьыз,
ихы цәыҵырҳәҳәа инацәа Адгәыр иқәкны...
Агәгәа ааҭгеит... Адгәыр днаԥаны аҩны аԥхьа игылаз
ахьаца днаватәаны ирылеиҵо далагеит... Аҿҿа-аҿҿаҳәа

ахьаца амахәқәа ҿжәаны ахқәа каԥсон. Дхыст, дхыст
Адгәыр, аха ихи ихәшәи нҵәоит... Инҵәоит... Иааҩсшәа
ҩыџьа «помогите, помогите» ҳәа, рыбжьы гон. Урҭ аҩыџьа
Адгәыр иихәқәаз ракәын.
«Схы нҵәеит, шьҭа ԥсык сиҩызоуп, сцап» ҳәа, днаԥан
иҿынеихеит…
– Ушәақь кажь! – ҳәа, ибжьы геит аӡәы.
Адгәыр ишәақь ырууааӡа икаижьит... Аандахьы иҿы­
неихеит.
Адгәыр еиҳарак амца ицразҵоз Ҭеирбеи ацәгьа ахьиҳәаз
акәын. Деиҵас дууаӡа аанда длықәԥалт. Наҟ даныԥа,
инахьхьи аԥаҩ аҿы дзымнаӡакәа, ажра дҭаҳаит, ишьапгьы
хҳәыцит, дааԥшызар Ҭеирбеи ҩыџьа ицырхырааны инапы
ҿеиҳәон.
Дцыркьы-цыркьуа дҿаҳәаны дынраԥырцеит Адгәыр.
III
Адгәыр дызҭакыз абахҭаҿы, Ешыратәык, Хьиб Смаил
ҳәа аӡәы дҭакын, ԥҳәыск акгьы зхараӡамыз лышьразы. Ари
анеиликаа Адгәыр, Хьиб Смаил дишьит аҽнышьыбжьон,
иҟарҟы ԥҵәаны.
Адгәыр иус даҽа уск ацылт.
Адгәыр дыкнаҳаны ашьра иқәырҵеит.
Шьыжьы инаркны шьыбжьонынӡа абахҭа агәараҿы
еилоуаҭыруан астражникцәа. Абахҭагәара агәҭа ҩшьаҟа
дук арсны апал ахьықәдаз ашаха ахьнырҳаланы аӡәы ашша
ахьшьра даҿын... Ажандармцәеи астражникцәеи рабџьар
кны иакәыршаны игылан.
Адгәыр абахҭа дааҭыргеит. Игылаз рҽыршан рыгәҭа
дныбжьаргалт...
– Укнаҳаны ашьра уқәуп, круҳәозар аминуҭк умоуп, –
иҳәеит уаҩышәпак, зчынқәа ӷьазӷьазуа зҟәаҟәа иқәыз.
– Ааи, ажәак сҳәоит, – иҳәан, ихҭарԥа ааихихт Адгәыр.
Игылаз зегьы ииҳәозишь ҳәа ихәаԥшуан...
– Акнаҳарҭа аҵаҟа игылоу астол дықәшәыргыл, –иҳәеит
аҽа фицерк. Адгәыр дҩышьҭыхны астол днықәдыргылт...
Зегьы ӡырҩуан.
Адгәыр иханы ашаха ырҟәараҟәантәны ашша ахьы­
ҵәҵәа икнаҳан...

–Сара сышәшьуеит, аха нхаҩыжәлар зегьы шәызшь­
рым. Урҭ мышкы зны ишәдырбап. Сара сыԥсра еиҳагьы
иархаҵо рацәоуп.
Астражникцәа руаӡәк днеин ашаха ихәда инахаиршәт.
Ҩыџьа астол ниҵырԥааит.
Дкәал-кәало длахьынҳалт...
Амра кыр илеихьан... Амш аԥша аҿан...
Алаҳәа абахҭа ахыб иқәтәаны ихәцәырххо иҟыруан…

Шамил Аҟәысба
(1912–1992)

ԤЫРРАК АҾЫ
Аццакра аҭыӡшәа аацәырганы ицәажәон...
– Саргьы убри еиԥшны уск сақәшәахьеит, – ҿааиҭит
Шьмаф, уаанӡа ажәабжь зҳәоз ибжьы анеихсыӷь ашьҭахь.
Ҳарҭ, уаҟа итәаз зегьы Шьмаф ишҟа ҳанхьаҳәит,
ииҳәарызеишь ҳәа ҳаиҿаԥшуа. Шьмаф, иара иҳәашьала,
анкьа зны адгьыл аниаҭәеимшьоз ыҟан, – дԥырҩын
арраҿы, иҳаҩсхьоу аибашьрагьы далан. Уи еиуеиԥшым
акыр жәабжь рацәа идыруан аԥырцәа ирхҳәааны.
– Аҳаирплан аҿы иҟалаз усуп, – иҳәан, аҟәардә
амаа ибӷа надхны, аԥырра иҽазикуашәа иҽыриашаны
дааҳалаԥшит. – Зегьы зхаҳҳәаауа аццакроуп. Уи ус бзиоуп,
аха ишԥасҳәари... «Каамеҭ ҟалоит анырҳәа ахәац, уи сымбароуп аҳәан, заанаҵ иццакны абла ҭнахит» – ҳҳәоит ҳара
аԥсуаа ажәаԥҟаҿы аццакразы, ахшыҩгьы аҵоуп.
Аԥырра аҟны ауаҩы деилҟьазароуп хымԥада, ҳәа­
рас иаҭахузеи, аха зны иҟаҵатәу дырны уашьҭан уеил­
ҟьазароуп, мамзар хыԥҽыгоуп. Даҽа уск аҟны иеиԥшым
уа. Дҳаман ҳара ҳҳаирпланаҿ убыс хы амҭаӡакәа иццакуаз
ҷкәынак…
Аԥырра школ садганы, ар рышҟа амаҵуразы саниасыз ашықәсан ауп ари аныҟала. Уи аамҭаз, сара ҩбаҟа
ҳаирплан хкгьы срылаԥырхьан, ԥшьынҩажәа сааҭ
раҟарагьы аҳаираҿ исхызгахьан. Сара сшьарала, усҟан
хьшьыцбак аҟара сыфраҭны сԥыруеит ҳәа схы сыԥхьаӡон.
Ус, иҳауит сызқәымтәаӡацыз ҳаирплан ҽыцк! Хьыӡ­
шьарас иааркьаҿны «СБ» хәа азырҳәон, аха аиаша­
ми иуҳәаша, уи амҵәыжәҩа еиҵҳәа ду, ари еиԥш ахьӡ

кьаҿ хәыҷы аҭәоумшьартә иаун. Усҟантәи азын, душьалагьы, ццакышьалагьы ари иаҩызгоз даҽа бомба
лашьҭыга ҳаирпланк, ҳар рҿы иҟамызт сҳәар шәызжьом.
Е-е-е, унагәыдԥшылар, аумага ззырҳәо, – мӡырха дук
амҽханакуан. Ишԥаҟаҵаз насгьы; ухы-уҿы анубааларын –
асаркьа! Џьара мыҿхьышьаҵәык аларсымызт – ауразоуроу
аихамаҭәахә иалхны иҟаҵан.
Уи ахьҭрыжьыз азауад аҟнытә ирԥарны иаазгаз ҳҩызцәа
– адунеиаҿ ԥрыҩцәасгьы иҟоу ҳара ҳауп ҳәа, рҽырԥагьаны
узраҩсуамызт, арашь зыбжьаз дара ракәу џьушьарын.
Ианаарга, мызкы аҩнуҵҟала саргьы уи атәы ԥыҭчыҭқәак сҵеит. Ишакәхалак митәык имыруадаҩцәакәа
сҩышьҭԥраауан, нас саахагьежьны исыртәон. Аха, уи амацара изхомызт аԥырҩы, еибашьҩы. Ҳкомандир ҩынтәҟа
азонахь симан дцан, уи аҳаирплан иаԥрышьоу алеишәақәа
сирбеит.
Ари адырхаҽны иақәырццакны аԥырра мшы ҳаухт.
Схала ҩынтәҟа сынхагьежьны стәахьан – артәареи
ашьҭырԥырреи сҽазыҟаҵо. Ус, ҳкомандир дсыԥхьеит.
«Ҳау, аԥырраҿ агха сымоуп, гәыбӷан сиҭозар акәхап»
азысхәыцит, аха саннеи, жәацы азонаҿ исирбаз аҳа­ир­план
ныҟәцашьа иазҳәоу азҵаарақәа сиҭеит. Саҿам­хакәа урҭ
рҭак ҟасҵеит.
– Ишсоуҳәара, – иҳәан, дсазҵааит ашьҭахьы абас: –
уҳаракуп такәы, иаҳҳәап, аҳаирплан шьақәҟьаны игьежьуа
хланҵы иҭалеит, убасҟан аԥырҩы ихәҭоузеи иҟаиҵарцын?
Аԥырҩы иҟаиҵашаз иасҳәеит сара.
Нас, – иубома ани аԥҭа чаҟә, – иҳәан, снеирԥшит ашьхарахь.
– Избоит, – сҳәеит.
– Иарбан зоноу уирахь иҟоу ҳәа, – дсазҵааит дыр­ҩегьых.
Убысҟан издырит схала азонахь ацара сшазы­ҟаиҵоз.
– Ҩынҩажәа минуҭ умоуп, уца! Аҳаирплан аныҟәца­шьа
уҽаршьцыла. Угәуҽаныз, азона уҭымҵын, – иҳәан, иҵегь
иҟасҵақәашаз адҵақәа сиҭан, сдәықәиҵеит.
Сцеит. Митәык аабжьымсыцкәа исирбаз азонаҿ схагьежьуа схын.
Адҵақәа исымаз рахьынтә реиҳа иуадаҩыз акы нханы
иҟан аҵыхәтәан...

Аҳаирплан арԥырра азҟазараҿ иҟоуп, «аибашьратә
хагьежьышьа» ҳәа, ныҟәцашьак. Уи аан, аҽыбӷа ҟаза
иҽырхәмаршьа еиԥш, уазҟазаны аҳаирплан ныҟәу­цароуп,
мамзар, иухымхәыцӡакәа хланҵы ахы рха икәалаауа иҭа­
лар алшоит.
Аиашами, уаанӡа ҳкомандир азонаҿ дансыцыз исзы­
маншәалахеит, аха ари сымала аҟаҵара сықәҿиару исы­
қәымҿиару ҳәа маҷкгьы ашәара сыман.
– Иҟоузеи, уусқәа шԥаҟоу? – сҳәан, сыштурман
сиазҵааит.
Ус иахәҭан.
Игор ихьӡын сштурман, уи убра саԥхьа, аҳаирплан
аԥынҵаҿ иҭыԥ ыҟан. Аҭӡамц иҳабжьаз аҟны асаркьа
ҭасаны, кылҳара ԥшьыркца хәыҷык аман, салԥшны Игор
дызбон. Сыбжьы илымҳа ианааҭас, сышҟа даахьаҳәын,
ҵәҩанҵәыҟа ирханы, инацәа ду сирбеит. Уи иаанагоз здыруан: – «Аусқәа зеиӷьаҭам ала ицоит» ҳәа акәын.
– Аибашьратә хагьежьышьа уалагома? – иҳәан, арадио
ала ибжьгьы слымҳа иааҭаҩит.
Схы аарҵысны исырбеит, уи адҵахьы сшиасуаз
уажәшьҭа. – Угәуҽаныз ҳәагьы снаиабжьеит.
Игори сареи лакҭала ҳахьеиҿаԥшуаз, ҳаицәыхарамкәа
ҟәардәк ҳаицықәтәоушәа збон, уи азы уи усҟак игәхьаа сымамызт.
Егьи, ари ажәабжь зхысҳәаауа срадист иакәын хырҩаа
ззыутәыз! Арадист-хысҩы, аҳаирплан аҵыхәахьӡа, кьа­
бырхәын џьара аҭыԥ иман. Ҵаҟа длаҟәцәаны днатәар
ихәангагьы убомызт.
Арадио еицәажәага уи ишҟа иниазган, сыбжьы наиқә­
сыргеит: – Алло! Сергеи, сыбжьы шԥоуныҩуеи? – сҳәан.
– Шәыбжьы шьахәлаҵәҟьа исаҳауеит, ҳәа, Сериожа ибжьы убра дсыдтәалазшәа, арадио еилыкка слымҳаҿ иаанагеит.
– Угәуҽаныз, – сҳәан, уигьы адҵа напы зласкраны сыҟаз
атәы игәы инықәсшьит.
Нас, азона ҳҭыҵу ҳҭымҵу гәасҭарц ҵаҟа снаԥшит,
ҳахҟьазарҳәагьы маҷк агәҩара сыман.
Уажәы избо џьысшьоит: идырдыруаз аҳаирплан арӷьа
мҵәыжәҩа анаӡараҿ, ҳаԥыррҭа дәы шьҭан. Инацәхыкны

лакәк аҟны еиԥш, амра алацеиуан ақалақь ду. Снапсыргәы­
ҵа ианӡалартә ихәыҷӡаханы избон уи хыхьынтәи – убас
ҳҳаракын. Егьирахь, уаҟа иаҳхагылаз аԥҭа еиқәаҵәа ду
ашәшьыра хьшәашәа нахьхьи џьара ашьха шьапы ахәқәа
рҿы, хьча уапыжәушәа икәамҟьаӡа икаршәын. Арҭ –
ақалақьи ашәшьыреи рыбжьара акәын ҳзона ахьыҟаз,
уи уаанӡа игәасҭахьан. Уахь алагьы гәырҩа сымамкәа
сеиқәшәан.
Ишакәхалак, аибашьратә хагьежьшьа аҟаҵара нап наласкит.
Ашьхарахьынтә акәын аԥша шасуаз. Сҳаирплан аԥын­
ҵа, уахь иниаганы ҩ-бахәык рыбжьара инеиасырхеит. Аҩмоторкгьы ишрымчыз аусура иаҿын, исыххәыцны, ауу
рхырга наҟ-ааҟ алуқәа реиԥш. Рыбжьы, зны еицырӷзны
еилаҵәауан, зынгьы инеимырда-ааимырдошәа хаз-хазы
рҽеиҭаркуан. Сҳаирплан аццакшьа есааира иацнаҵон...
Аа, абар уажәшьҭа иаамҭоуп, аҳаирплан ырҭрысны
ҵәҩанҵәыҟа адәықәҵара! Хәба-фба секәынд рыҩнуҵҟала
хәышә метр ҳҳаракхароуп.
Аҳаирплан ныҟәцага ԥсҟқәа, напыла шьапыла уҳәа
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аԥсуа Жәабжьқәа - 13
  • Büleklär
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3522
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2174
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3427
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2131
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3462
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2238
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3455
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2296
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3337
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3404
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2277
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3444
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2056
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3415
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2227
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3265
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2237
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3361
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2310
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3384
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2221
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3468
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2321
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3409
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2364
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3341
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2160
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3299
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2094
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3295
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2220
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3387
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2251
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3372
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2142
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3398
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2041
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3398
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2176
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3382
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2213
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3358
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2271
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3382
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2378
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3493
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2278
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3373
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2370
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3285
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2366
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3315
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2233
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3357
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2242
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3358
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2254
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3383
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2371
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3514
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2219
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3388
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2208
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3405
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2260
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3377
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2246
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3335
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2251
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3321
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2169
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3381
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2250
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3308
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2326
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3361
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2336
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3389
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2233
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3329
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2295
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3385
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2246
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3303
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2192
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3402
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2363
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3459
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2407
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аԥсуа Жәабжьқәа - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 2105
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1507
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.