Latin

Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 27

Süzlärneñ gomumi sanı 3332
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2149
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
Хышба дычмазаҩын азы, шьыбжьышьҭахь амилициа аначальник икабинет аҿы оперативтә усзуҩцәа ҳаизигеит.
Амш еилгеит. Хымш раахыс аӡынра ааизшәа иҿыхь­
ҭацәан. Иацы аԥша хьшәашәа аҿан акәымзар, қәас илеиз егьыҟацәамызт. Иахьа, шьыжьаахыс еилгашәа иҟан,
уажәы амра ҵиҵу аҳәозшәа, аԥҭақәа ахы аарылнарҳәҳәан,
ашәахәақәа ԥхаӡа иааунашьҭит. Иаразнак иааԥхаррахеит.
Ҳахьтәаз аԥенџьырқәа ааҳмыртыр амуит.
Ацәгьара иҟалаз ахцәажәаразы амилициа аначальник
раԥхьа сара сиргылт.
— ...Ҳашҟа адырра ҟарҵаанӡа ахәшәтәырҭахь аҭел иасхьазаарын, ҳаԥхьа «Ацхыраара ласы» неихьан. Иԥсахәага шҭаз
анырба, амашьына дақәырҵеит. Раԥхьа дызбаз игәылаԥҳәыс
лыла аҭаҳмада дшышьҭаз аексперт-криминалист асахьа ҭихит.
Ахәшәтәырҭа аҿынтә макьана алкаа злаҳамоу ала, иҵару,

ихьанҭаз акала ихы иасит. Аха ианыҟалаҵәҟьа аамҭа макьана
еилкаам.
— Иара далҵхьоума?
— Мап. Уажә уантә сааит. Ҳгәанала, ацәгьауҩы...
Сажәа днаԥыҩлеит аполковник:
— Цәгьауҩык иакәу, ҩыџьа ыҟазу?
— Еилкаам. Аха сара аамҭала аӡәы иҿы саангылт, аҩыза
аполковник.
— Аҵаҵӷәы?
— Аӡәы ишьапы ашьҭа ауп иааба. Аҭаҳмада егьи ауадаҿы
дшыҟаз ҩашьом. Ацәгьара ҟазҵаз, аҭаҳмада дахьыҟаз идыруан азоуп адәахьала аԥенџьыр ашә аартны дзыҩнашылаз.
Алашара шаркыз аҭаҳмада ибоу, ма акы ицәа иалашәаны
дыҩнашылоу здырхуада, даныҩнала ацәгьауҩы иԥыхьашәаз
ала ихы дасит. Дишьызшәа аниба, дшәан, уаҳа деимымдакәа
дыццакны аԥенџьыр дахькылсуазгьы иеиқәа аҵәымӷ
иԥнажәеит. Мамзар, ихчы иҭаз фышә мааҭ — «Аԥарашьҭаҵарҭа
шәҟәы» имбарц залшомызт. Аҵәымӷ аҿы иаанхеит иҿжәаз
иеиқәа цахак. Уи ала, ҳексперт излеиҳәаз ала, иеиқәа ишьаз
акыргьы инықәсхьан.
— Излауҳәо ала, дишьып ҳәа игәы иҭамызт.
— Ацәгьауҩы аҭаҳмада ирҳәра акәын дзышьҭаз.
— Уи еилкаауп, аха игоугьы ҳаздыруам.
— Агәылаԥҳәыс излалҳәо ала, иугара мал имамызт.
— Абас иҟоу роуп еиҳагьы ҵәахы змоу. Аӷьычразы инеиз, дшаақәшәаз еиԥш, дымнеит. Аҭаҳмада акы шимаз идыруан, хымԥада. Сгәанала, аԥшәма дақәикаанӡа дзышьҭаз
иԥшаахьан, акәымзар, аҭаҳмада ихы асра анигәаӷь, дызханеиз имԥшаакәа душьыргьы дцомызт, сгәахәуеит сара. Ихшара
иразҵаатәуп.
Уи аамҭаз ашә аартны аучасткатә инспектор Мышьа
Гаруаԥшь дааҩнашылт. Иарӷьа напы абжак ачабра акәыршаны
ателевизор ашьапы икын.

— Абри ауп сгәахәуеит аҭаҳмада ихы изласыз. Ара ашьеи
ахәыци адҩалахьеит. Ауҭра акалҭ аҿы аанда иаваршәын.
— Аексперт иаҳәо ҳаҳап. Ишьапы ашьҭа умбаӡеи?
— Амандаринақәа рыҵаҟа ианым. Амала, аулицала аанда злаку иԥоу аихатә сеткала ауп, убра дшахыҵыз ҩашьом.
Ишьапы ахькыдиргылаз, анышә кыдҩалаӡа иҟоуп. Уажәы
рышьҭа ахыхра даҿуп ҳексперт.
— Ицәгьам, — дҩагылт амилициа аначальник. Ихы насы­
қәикит. — Сызлауҳәо уи ауп, арасҟатәи имҩаԥугахьоу аус ала,
даҽаӡә дазыскыр сҭахымызт.
Сара саагылт.
— Утәа, — инсыдиҵеит. Нас зегьы дааҳалаԥшит. — Еибаҳҳәаз
шәаҳаит, Иҟашәҵаша усгьы ижәдыруеит, аха саргьы аҵыхәтәан,
инаҵшьны шәыхшыҩ рзысышьҭыр сҭахуп аҭаҳмада игәылацәа.
Урҭ еиҭа ирласны аӡәаӡәала рацәажәара аҭахуп. Уи аӡәы димбарц залшомызт. Иԥшаарагьы шымариам здыруеит. Убри азын
ҳус ажәлар рацәаны иалархәтәуп. Дара шаҟа ирацәоу аҟара,
ҳара иаҳзеиӷьуп, ҳусқәа дырманшәалоит...
Хҩык аусзуҩцәа аҭаҳмада дахьынхоз иааигәасигәа инхоз
ҩнаҭацыԥхьаӡа ҳнеины зегьы ҳрацәажәон. Уажәшьҭа шамахамзар зегьы ҳрылсхьан, иаанханы иҟаз ԥшьба-хәба ҭӡы
ракәын, ҳанрылаз иҳақәымшәақәаз. Урҭ дрылсырц Шамил Палба инидҵаны, амилициахь схынҳәит. Сусуратә уада ашә аартны сныҩнашылеит, аха даара сгәы каҳаны сыҟан, ацәгьауҩы
иԥшааразы ишьҭа ҳхызҵашаз акгьы ахьаҳԥыхьамшәацыз.
Сеиԥхьхәыцуашәа сыштәаз ауп астол иқәгылаз ателефон
аҵәҵәа ианас. Исҭахцәамкәа атрубка аақәхны слымҳа инадыскылт.
— Шәарҭ, аҭел ишәзасуа оперативтә ҷаԥшьаҩы ицхырааҩы,
амилиционер Гәынба Кәасҭа соуп. Уажәы абра ӡӷабк дааит,
дуазҵаауеит.
— Илҭахи?
— Ус акгьы лымҳәеит.

— Деилырхма, илыцәӷьычма, изумҳәахуеи?
— Умшәан.
– Даашьҭы, илыхьыз еилаҳкаап.
Ашә аартны длыҩнашылт аӡӷаб қәыԥшӡак, лхахәы еиқәа­
ҵәа лыхәда илықәкны иҵырффаны илықәԥсоуп. Лыла агәы
иаҵәақәа ҭбаауп. Лыџьымшьқәа иҵаӷаӡа илашьҭуп. Лхы-лҿы
амра ашәахәақәа ақәымԥхацызшәа ипашәуп ашәаӡа еиԥш.
Иԥшқоу кьаҿк, илыцәхәыҷцәоума уҳәаратәы, дҭаҟҟы дакуп.
— Мшыбзиа, — лҳәан дыԥхашьа-ԥхаҵо, дахьԥшреи иҟалҵа­
реи лзымдыруа, лнацәақәа рҟәыҷуа ашә дахьаахыҵыз днагылт.
— Бзиа збаша, — сҳәан, сҩагылт, астол аԥхьала днадтәа­
лара­тәы асқам аадысхит:
— Шәтәа.
Сажәа ҩбалымтәӡеит. Лхы ҵарҟәылашәа иаанылкылт. Избон акы лҳәарц шылҭахыз, аха ацәыргашьа дақәшәомызт. Сызлалыцхраара сыздыруамызт. Аҵыхәтәан ҳҩыџьагь ҳабжьара
аҭынчра мыцхәы аныбжьалацәа, сгәы иамуит:
— Сышәзыӡырҩуеит, аҭыԥҳа. Акыр шәҭахызма?
Ус анысҳәа, лхы ҩышьҭыхны днасҿаԥшит.
— Иаха ҳа ҳҿы шәыҟан.
— Исзеилымкааит.
— Ҳгәыла аҭаҳмада идырҳәыз изы иаха аҩны шәыҟан.
Саргьы шәсацәажәеит.
Цқьа сынлыхәаԥшит. Иаха ирацәаҩны срылсит, аха лара
дысгәалашәомызт.
— Леиба Расҭа иԥҳа Ната соуп.
Уажәшьҭоуп аҷараҳәа дансгәалашәа.
— Азныказы шәысзымдырызт, аҩны даҽакала шәеилаҳәан.
Лара дааԥышәырччаны дналагеит:
— Усҟан саб дтәан, исҭахыз сызшәамҳәеит.
— Иарбан? — сгәы иамукәа лажәа снаԥыххылт.
Лыџьымшьқәа дҩарыхан, лылақәа сыҳәо дсыхәаԥшуан.

— Абри ҳаицәажәара, ҳабжьара иаанхар сҭахын.
— Ус ианышәҭахха, ибзиоуп.
— Сара уи ауыха ахаҳмада дзырҳәыз дызбеит сгәахәуеит.
— Исзеиҭашәҳәа ус шәгәы изхаанагаз?
— Сынтәа ашкол саналга, Аҟәа ауниверситет сызхамлеит. Аԥышәарақәа сҭиит, аха аконкурс иҟаз сахысразы балк
сзымхеит. Ҳаԥхьазы аҽазыҟаҵара саҿуп. Хәылбыҽхала,
ааигәа инхо сҩыза ӡӷабк лҿы сцаны, ҳҩыџьагьы ашәҟәқәа
ҳаицрыԥхьалоит. Ларгьы сара сеиԥш, Краснодартәи арҵаҩ­
ратә институт дызҭамлазт.
Аха уи ауыха уи лҿы сыҟамызт. Аҩны сҩыза лҿы сыҟаз
џьыр­шьоит.
Ара акыр дааҭгылт.
— Зегь зхысҳәаауа, ахәылбыҽха аҽазыҟаҵаразы лышҟа
сыш­цоз, ашкол исыцалгаз ҷкәынак дсықәшәеит. Ҳшеицәажәоз,
кино бзиак цоит ҳкинотеатр аҿы, ҳахәаԥшып аниҳәа, мап
сзымкит. Акино ашьҭахь, акаҳуажәырҭаҿы ҳнеит. Акыргьы ҳаанхеит. Ашәа бзиақәа адырҳәон. Ҳандәылҵ, аҩныҟа
ҳҿааҳхеит ҳмыццакӡо. Иара иакәын имыццакуаз. Аҭаҳмада
дахьынхо ҳаннеи, ԥыҭк ҳааҭгыланы ҳаицәажәон. Убасҟан
сылаԥш ақәшәеит, аулицахьала иҟоу аҭаҳмада иуадаҿы алашара шакыз. Инақәырццакны агәараҳәа бжьыкгьы геит.
— Закәытә бжьызи?
— Акы ҩнаҳазшәа. Нас алашара ыцәеит. Аԥенџьыр аҿынтәи
аӡәы дыԥазшәа сгәы иабеит. Аха уи имашәыршәа ауп сылаԥш
шақәшәаз. Хырҩа азызымуит. Ԥыҭрак анҵы ашьҭахь, аҭаҳмада
иуҭра аҿынтә аанда аӡәы даахалт. Ҳаниба, шьҭахьҟа днадԥеит,
ҭаҷкәымла аӡәы иқьышә дынҭасызшәа.
— Дабацеи?
— Амандаринақәа дрылалт.
— Дшәымбаӡози?
— Уахь цәгьала илашьцан.
— Иара дзеиԥшраз, дышԥеилаҳәаз?

— Исызҳәом, алашьцараҿы игага ауп избаз.
— Уи шԥаҟаз?
— Аукы, амала сыԥсымзар, ачаз хылԥа ихан сгәахәуеит.
— Шәҩыза ҷкәын иаҳа дгәеиҭазар?
— Уахь дыԥшуамызт.
— Аамҭа шаҟа ыҟаз зышәгәахәуа?
– Санышьҭалоз аҭӡамц аҿы икыдыз асааҭ ду сылаԥш
анақәшәа, ҩба рышҟа аус ауан. Ус анакәха, асааҭ акы иахыгам.
Иахагьы ишәасҳәон, саб дтәамзар. Избаз акыр ишәыхәаргьы
сгәахәын, сааит.
— Ииашаны иҟашәҵеит. Даараӡа иҭабуп. Адырра бзиа
ҳашәҭеит. Амала, шәызцыз шәҩыза ҷкәын дызусҭоу шәҳәар
шәҭахым?
— Ишәымбои… — уа дааҿахеит.
— Шәымшәан, ҳаицәажәара ҳабжьара иаанхоит ҳәа еиба­
ҳамҳәахьеи?
— Адгәыр Гәажәба иоуп.
— Аус џьаракыр иуама?
— Ашәырқәа ахьрыдыркыло аамҭала еидарашьҭыхҩыс аус
иуеит.
— Аҭаҳмада дахьынхои шәыҩни ирыбжьои?
— Ҩышәҟа метра.
— Адгәыр шәгәашә аҿынӡа шәнеигама?
— Мамоу. Ҩажәаҟа метра шыбжьаз дхынҳәит.
— Агага аныжәба нахыс акыр шәеидхалама?
— Х-минуҭк иреиҳам.
— Уи аамҭазы аулицаҿы аӡәгьы дышәԥымлаӡеи?
— Мап.
— Ааигәасигәа машьынагьы гыламызт.
— Изымбеит.
— Шәанеиԥырҵ, дызлахынҳәыз шәызлааз алоума?
— Уаҳа мҩа амам.
— Издыруада усҟан «шәыгага» иԥылазар.

— Сыздыруам...
Ната дышцаз еиԥш, акабинет аҿы сзымтәеит. Сыҿҟьасаны
ауп ашәырдкыларҭаҿы сышнеиз. Зыӡбахә лҳәаз лҩыза ҷкәын
аусураҿы дыҟан. Лара длықәлан, амала, гыларыла маҷк
длеиҳан, ицәышӡа зыԥштәы цахьоу аџьынс еиқәа ишьан.
Амаӷрақәа аушьҭны иԥхоу кьаҿк ишәын. Иқәра зықәроу
аҷкәынцәа зегь реиԥш, иаргьы ихахәы еиқәаҵәа аушьҭны
илымҳақәа аахырҩон. Ихахәы икьаҿны иҵырффазар, еиҳагьы
дыԥшӡахар ҟаларын.
Раԥхьа сызусҭаз Адгәыр исырдырит. Нас сиацәажәарц
иус дааҟәыганы, хазы сааиԥхьеит. Рацәак сызхааз аус
саламлацәакәа, хыхьла саахцәажәан, изҵаара ашҟа сниасит.
— ...Адгәыр, Ната лыҩны ааигәара шәаннеи, џьарак
лассаамҭа шәеидгыланы шәеицәажәон, усоума?
— Шәымҩашьеит.
— Убри аҭыԥ цқьа иугәалашәо?
— Ҳахьгылазу?
— Ааи.
— Ицәгьамкәан.
— Убасҟан Ната ауҭраҿы ачаз хылԥа ихаҵаны аӡәы игага
ҭылбааит. Уара акгьы умбаӡеи?
— Мап.
— Уаргьы дьшԥоумбари сгәахәын.
— Ишәымбои, — иҳәан, аха изыхҟьа здырхуада, иаргьы
ииҳәарц ииҭахыз мҳәакәа иҽааникылт.
Уи зыхҟьоз нас сцәа иауаламшәахуаз.
— Адгәыр, хаицәажәара ҳабжьара иаанхоит.
Иара деицрашәеит дҟаԥшьӡа.
— Лара акгьы лымҳәаӡеи?
— Илҳәараны иҟази?
— Ус акәзар, — иҳәан, днасҿаԥшит. — Натеи сареи
ҳаиҩызцәоуп.
— Ната исалҳәеит.

— Ҳаиҩызара адагьы, ишԥасҳәари, бзиа... Ажәакала,
бзиа ҳаибабоит. Убасҟан убри аҭыԥ аҿы ҳаннеи, снапқәа
аалыкәсыршан, ирӷәӷәаны даагәыдыскылт. Лассаамҭагьы
доус­мышьҭит. Ҿымҭ ҳахьынӡагылаз акәхап илбаз анылба.
Сара уахь исыԥшырҭамызт.
— ...Аха уаныхынҳә аӡәгьы дуԥымлаӡеи, ма ицәаара
умбаӡеи?
Иара дааиԥхьхәыцит.
— Аӡәы дызбан, аха...
— Нас, нас, дабоуба, дышԥоуба? – даасырццакит.
— Ната днаскьаганы санаахынҳә, ҩажәаҟа метрагьы
смааицкәа слаԥшызар, аулица аҵыхәан аӡәы дқәасқәасуа
дышлеиуаз слаишьклаԥшит.
— Акры ихазма?
— Уажә исгәалашәом, ихазаргьы ҟаларын.
— Уаҳа уихьымӡаӡеи?
— Ирласны архәара давалт. Амҩаду аҿы скылсаанӡа
ҩажәи­жәабаҟа метра шыбжьаз, автобус дақәтәеит.
— Закәытә автобуси?
— «Паз» ауп ҳәа сыҟоуп.
— Иабацоз?
— Адәыӷба аанҿасырҭахь ахы хан.
— Убасҟан аамҭа шаҟа ыҟаз угәалашәозар?
— Асааҭ снапы иахамызт.
— Иара дзеиԥшраз ҳәа акы узгәаҭазар?
— Џьара-џьара аҩнқәа рбарҵаҿы алашара иаркыз акәын
аулица зырлашоз, цқьа дызлагәоуҭозеи?
— Иахьцалак, игага аҵкыс иара думбеи.
— Ааи шьҭа. Дыҷкәыноуп, хымԥада. Ишәыз сыла иазеилмыргеит. Иныҟәашьала, ицәа дшацәыласу ҩашьомызт...
Ари раԥхьатәи ашьҭақәа ракәзар алшон. Уи зыбзоурахаз
Ната лакәын. Амилициаҿы дааины илбаз атәы лымҳәазҭгьы,
макьана аус қәацара амамкәа иҟазаауан. Уажәшьҭа, ацә­

гьара аныҟала аамҭа еилкаан, ҩба, иара ацәгьара ҟазҵаз
ҳәа иԥхьаӡоу аҷкәын, ачаз хылԥа ихазар ҟалон. Уи ала
аусмҩаԥгатәқәа мҩаԥугаратәы иҟан. Ахьӡ ҷыда иааиуазгьы, Ната илбаз игага иахҟьаны, аҷкәынцәа зегьы ари аус
«Уахынлатәи агага» ҳәа иашьҭалт.
Адырҩаҽны ашьыжь инаркны уи ахаҵа дзықәтәаз автобус аԥшаара сашьҭалт. Усҟан аамҭа зланеихьаз ала,
ақалақь автобусқәа бжьыҵхьан. Иаанхаз аԥсшьарҭа ҩнқәеи,
асанаториақәеи ртәқәа ракәын. Автобус иақәтәаз деилкаахар,
нас издыруада ишьҭихыз дидыруазаргьы ҟалон. Акәымзар,
ҵхыбжьон аӡәы амҩаҿ инапы дҩахеит ҳәа даангыломызт. Даангыларгьы ҟалон, аха...
Аҭел џьаргьы смаскәа, раԥхьа иргыланы асанаториа
«Ахра» агараж аҿы снеит. Амеханик ила еилыскааит, уи ауыха равтобусқәа хԥа аус шыруаз. Ҩ-автобуск аԥсшьаҩцәа
аеропорт ахь иргеит. Ахԥатәи адәыӷба «Москва — Аҟәа» ала
аԥсшьаҩцәа иаауаз ирԥылт. Ирԥыларазы ианцоз аҷкәын автобус данақәтәоз аамҭа иақәшәон. Амала, автобус аныҟәцаҩ
сиацәажәартә сиқәымшәеит, аԥсшьаҩцәа Афонҿыцтәи аҳаԥы
ашҟа игахьан. Уантә егьырҭ агаражқәа рышҟагьы сцеит. Амилициахь лассаамҭа сзыхнымҳәит. Саннеи, Шамел дысзыԥшны
дтәан. Аҽԥныҳәагьы сиҭеит.
— Уахьыҟоу ҳәаны аҭел уасыр ҟамлаӡози? Узышьҭоу дааин,
акраамҭагьы дузыԥшын.
— Дарбан?
— Назырбеи Шьатыгә-иԥа Аншба, уи ауыха автобус
«ҳагага» шьҭызхыз.
— Уимацәажәоз.
— Акы саԥсам ҳәа угәы иаанагома, — даахәмарт. Ҳаицәа­
жәара зегьы амагнитофон ианысҵеит.
Астол иаахәыҵхны илықәиҵеит магнитофон хәыҷык. Аус
аируит. Раԥхьа иаахәарчарын, нас рцәажәара еилкааӡа иаагеит.

Шамел: Ҳаицәажәара амагнитофон ишаныло угәуҽаныс­
ҵоит, иахуҳәаауеи?
Иара: Акымзарак.
Шамел: Ужәла, ухьӡ, уаб ихьӡ ҳәа.
Иара: Назырбеи Шьаҭыгә-иԥа Аншба...
Шамел: Аус абоууеи?
Назырбеи: Асанаториа «Ахра» аҟны автобус сақәтәоуп.
Шамел: Иацжәацы ауыха аус ууазма?
Назырбеи: Ааи.
Шамел: Автобус џьаракыр уҭыҵма?
Назырбеи: Ауыха асааҭ ҩба рыбжазы сцан адәыӷба «Москва — Аҟәа» иаанагаз аԥсшьаҩцәа аазгеит.
Шамел: Авокзалахь уанцоз, амҩахь ӡәыр шьҭухма?
Шәымҭак ҭынчран.
Назырбеи: Раԥхьатәи дышьҭысхит аԥсшьарҭа «Аԥсны»
аԥхьа. Инапы хахаӡа данҩаха, сызивымсит.
Шамел: Дзышьҭухи ҳәа гәыбӷан аӡәгьы иуиҭом. Еиҳагьы
иҟауҵаз иашоуп.
Назырбеи: автобус аанҿасырҭа «Аладатәи абаҳча»
ааигәара, даҽа ҷкәынаки ӡӷабки шьҭысхит. Ашьхарԥатәии
Ҷанбеи рулицақәа амҩаду иахьаларсу аҿы даҽаӡә дышьҭысхит.
Шамел: Уи дудыруама?
Назырбеи: Дагьысымбацызт.
Шамел: Дзеиԥшроу угәалашәозар?
Назырбеи: Аџь игылаз ашьапы дадгылан. Саназааигәаха
ауп даацәырҟьан инапы данҩаха. Уаанӡа дызбаӡомызт.
Саанҿасын, дҩақәсыртәеит. Ҷкәына аукы. Цәгьала игуп. Ицәа
аарлаҳәа ибаҩқәа аахырҩоит. Ашьац ԥштәы змоу аԥха кьаҿ
амаӷрақәа аушьҭны ишәуп. Ачаз хылԥа ихоуп. Уаҳа акгьы
сгәалашәом. Адәыӷба аанҿасырҭаҿ ҳаннеи, акы сҳәаанӡа
мааҭк сааҩсан инықәыршәны дынкаԥеит.
Шамел: Ихымҩаԥгашьа шԥаҟаз?
Назырбеи: Аҭак шԥашәысҭари?

Шамел: Иаҳҳәап, ҭыԥк аҿы дзымтәо, уажәы-уажәы ишьҭахь,
иаԥхьа уҳәа дхьаԥшкәаԥшуа дыҟаӡамзи?
Назырбеи: Мап, мап! Дахьынатәаз дҭынчӡа дтәан. Ганха
дыԥшуаны сымбеит. Уаҩгьы диацәажәомызт.
Шамел: Убри аамҭаз ишәиҭаз издыруада џьаракыр
машәыршәа шәџьыба иҭаханы иҟазар?
Иааркьаҿны дааччеит.
Назырбеи: Иаанымхаӡеит.
Шамел: Адәыӷбаанҿасырҭаҿы уаҳа думбаӡеи?
Назырбеи: Амашьына наргыланы саргьы уахь сцеит. Адәыӷба «Москва — Аҟәа» ааира рацәак агмызт. Иара
аҵыхәтәантәи алариок игылоу дадгылан.
Шамел: Адәыӷба дазыԥшын?
Назырбеи: Ус сгәы иаанагоит.
Шамел: Дшақәтәоз убама?
Назырбеи: Исызгәамҭеит.
Шамел: Адәыӷба иақәтәоз рацәаҩызу?
Назырбеи: Сыздыруам. Ааигәасигәа инхо аҳәсақәа
рацәаҩын. Урҭ адәыӷба илыбаауаз аԥсшьаҩцәа рзы игылазар
акәхарын.
Шамел: Иара уаҳа думбаӡеи?
Назырбеи: Адәыӷба анца ашьҭахь ауп автобус ашҟа
саныхынҳәы, аха иара уаҳа џьаргьы дсымбеит...
Ара иалгон реицәажәара.
— Ишԥоубо? — дҵааит Шамел.
— Ицәгьам, — сааирхәыцит. — Уажәшьҭа авокзал аҿы аус
бзианы иутәуп, уатәи амилициа аусзуҩцәа ҳацырхырааны…
Ирҳәыз аҭаҳмада Николаи Борис-иԥа Блинов иҷкәын Андреи
Свердловскнтә дааит. Ҩынҩажәи жәабаҟа шықәса дреиҳауп
хымԥада. Ихахәы каԥсахьеит. Ишьҭахьи илымҳа аганқәеи рҿы
хәыҷык иаанханы иҟоугьы, ишышлара ишлахьеит. Имгәацәа
кылышьшь ишакәым ицуп. Ижәҩахырқәа ҭбаауп. Игәы ашшара иқәнаҵаз акәхап, аҩбатәи аихагыла дыҩхаланы сусуратә

уада даныныҩнашыла, шьоукы километрак аҟара дыԥхарс
дааргозшәа ауп дааԥсаха, иԥсыԥ ихьанҭаны ишылеигаҩеигоз.
Сара иаразнак сааихаҵгылан, днасыртәеит. Иџьыба ачабра
ааҭыганы илахь ипҟыш-пҟышӡа аԥхӡы иақәнаҭәаз алаирбеит.
Шәымҭақәак ҭынчран, нас Андреи иҿанааиқәик, иҳәеит:
— Уажәааны ас аԥхара иҟоу сзымычҳазар акәхап.
Ииашаҵәҟьаны, ҩымш раахыс ҭагалан акәымкәа, кәыркәа
мза ҳҭагылоушәа иԥхаран, аҳауагьы хьанҭахеит.
— Шәара шәҿы амш зеиԥшроузеи?
— Ҳарҭ амра ҳцәыӡхьеит. Ианцәырҵуагьы ашәахәақәа
ак­гьы рылшом. Иҿыхьҭацәоуп. Арахь макьана ԥхынроуп.
Ахәшә­тәырҭа аҿынтә шьапыла сҿаасхан, арсҟатәи шьапыла
сныҟәахьазу, сааԥсеит.
— Шәаб дышԥаҟоу?
— Акы аҳәара уадаҩуп. Уаҵәы даашьҭыхны Аҟәаҟа дызгап
ҳәа сгәы иҭоуп.
— Уажәыгь дзалымҵӡацт?
— Мап. Иҟазҵаз ҳәа аӡәыр деилышәкаазар?
— Ҳашьҭоуп.
— Аиашазы, схаҿы исзаагом иҟазҵаз, изхыҟаиҵаз.
— Иуада ширҳәуаз дақәикит.
— Мшәан, дирҳәратәы акгьы имамызт!
— Издыруада, ҵәахык имазар?
— Изалшом. Иахьынӡаздыруа, ҳарҭ ҳӷарны ҳанхон. Аибашьра ианалага, ҳаб арратә комиссариат ашҟа иԥхьеит. Мышқәак
рыла аибашьрахь дыргеит. Хԥаҟа мзы рышьҭахь ихабар
ҟамлеит. Дытҟәаны дыргазаап. Франциатәылаҿ аус идыруан. Зны аполиакцәеи иареи бналт. Харагьы ирышьҭуамызт,
ааигәасигәа инхоз ирымҵәахызҭгьы. Ашьҭахь апартизанцәа
ахьыҟаз ашҟа идәықәырҵеит. Уаҟа шықәсык аҟара деибашьуан. Зны, еиҿахысрак аан, иӷәӷәаны дырхәит. Дзықәшәарагьы
здырхуадаз, убысҟан ԥҳәысеибак дышьҭыхны аҩныҟа
дналымгазҭгьы. Иҟалҵалак, ихәра лыхәшәтәит, аха уаҳа

деибашьратәы дзыҟамлеит. Зынӡа дуашәшәырахаӡеит. Аибашьра еилгаанӡа уи лҿы дҵәахын, нас аҩныҟа дхынҳәит.
Усҟан саҳәшьеи сареи ҳжыцәхахьан, ҳаб игны, дрыцҳаха
данааи, ҳаб шиакәыз лассаамҭа агәра ҳазгомызт. Акы,
дҭахахьеит ҳәа ҳаҟан, ҩба, ҳҩызцәа хәыҷқәа рабацәа реиԥш,
игәы медалкгьы аркымызт. Апогонқәа ықәымкәан, ар рымаҭәа
ишәызгьы инықәсхьан. Ҳишьцылаанӡа, дытҟәаны дахьыҟаз
азы иаакылсын, дыргеит. Ҩажәи хәба шықәса акы-ҩба ҳәа
Магаданҟа дахыган.
Ара даақәԥсычҳаны дааҭгылт. Иҩашьомызт аҳәара
шицәыуадаҩыз.
— Ажәа шәасыршьуеит, аха аилкааразы иҭоурых цқьа
ишәзеиҭаҳәатәуп.Усҟан,ҳҭагылазаашьа шыҟаз ҳәашьак узаҭом.
Ашкол ҳҭымҵыр ҟамлеит. Арҵаҩцәа ҽакала иҳахәаԥшуан,
иҳацәажәон, уанӡатәи ҳҩызцәа ракәзар, рыҽԥхьаркит.
Агәылацәа аҩныҟа ааира иаҟәыҵит. Сан, ҳҩыџьагь акы
ҳаԥсамкәан ҳаалыдхалҭ. Уахи-ҽни дымтәа дмыцәа аус шылуазгьы, акранаҳфоз аасҭа акранаҳамфоз еиҳан. Убри аамҭаз
ҳан лаҳәшьа гәакьа ара инхоз дҳаԥхьеит. Лхаҵа дыԥсхьан,
хшара лымамызт, ларгьы дычмазаҩхан, дбатәын. Ҳахыҵны
ҳааит. Ара даҽа ԥсҭазаарахеит. Ҳҭоурых аӡәгьы издыруамызт. Саҳәшьеи сареи ашколгьы ҳалгеит. Аусура ҳаналага,
ҳаԥсы еиваагеит. Ҳабгьы аҵыхәтәан дхынҳәит. Дхынҳәит, аха
дшыҟаз аасҭа шәынтә деицәаны. Ажәакала, иԥсахәага ааигеит ауп. Аратәи аҳауа ссир уҳәа акыр изеиӷьхан, аха иахьцалак, џьара аус иуратәы дзыҟамлеит. Уи акәу изыхҟьо здыруада, ауаа рышҟа ацәырҵра, рылагылара иҭахымхеит. Иаргьы
аӡәы дибар иҭахымызт. Имацара аҟазаара бзиа ибон. Аӡынра
усгьы аҩны дыҩнатәан, аԥхынра — ашәшьыраҿы. Ихьыз ауп
изыхҟьо ҳгәахәын, ҵарақәак анаҳҵа ашьҭахь, Франциаҟа
ашәҟәы дәықәаҳҵеит. Шықәсык ала аҭак ааит. Иԥшаахеит
ицеибашьуаз, уи акәым, афранцыз орденгьы усҟан иаҭәашьаз,
изаарышьҭит. Аха иара игәы изамырҳәеит... Саҳәшьеи сареи

ҳхаз ҭаацәарахеит, џьарак-џьарак ҳанхақәеит. Аҩны сани
саби аанхеит, аха есԥхынра ҳаауеит аангылара. Ҵыԥх сан
дыԥсит, иара имацара даанхеит. Изаҵәра еиҳагьы даражәит.
Аха иԥсы ахьынӡаҭоу дахылаԥшлап, дыԥсыргьы ҳара ҳзы
дачоуп хгәахәын, саҳәшьеи сареи аҩны аргылара ҳнапы
аҳаркит. Уажәы аӡәы зымгәацәа рҭәны, аус муӡакәа адәы иқәу,
саб акы имоу џьышьа диқәлеит...
Авокзал аҿынтә Шамел аҭел дасит.
— Шараҭ, ҳус иадҳәалоу еилкаарақәак ыҟоуп. Уааир еиҳа
еиӷьын. Авокзал аҿаԥхьа сузыԥшуп.
— Аихамҩатә милициа аусзуҩцәа иӷәӷәаны исыцхрааит. Ҳџьабаа башамхеит. Абилеҭ зҭиуаз Ниусиа Никонова ҳәа
ԥҳәыск лҿы ҳнанагеит. Уажәы аус луеит.
Ниусиа Никонова ԥҳәыс ҿоуп. Ихьыԥштәылашәа иҟоу
лхахәы ирфуп. Лаԥхьа ахышә хәыҷы иамаз аркны, аԥара
аԥхьаӡара даҿуп. Лыстол абжакы абилеҭқәа чаҟәаӡа иқәуп.
Ҳаныҩнашыла, аԥара ԥхьаӡара даҟәыҵын, ҳашҟа даахьаҳәит.
— Ниусиа, ааигәа иаҳзеиҭабҳәаз ирҿыцны еиҭа иҳабҳәарц
аҳәара ҟасҵоит.
— Ус аинтерес шәзаҵазар ишәзеиҭасҳәап. Асааҭ акы ҟала­
хьазар ҟаларын, уи ауыха сгәыла ԥҳәыс Марҭа санлырҿыхоз.
Уи лыԥҳа Аҟәа ҷкәына бзиак димоуп. Иаалықәшәаны
дычмазаҩхеит, уаанӡа чмазара шылзымдыруаз. Ахәшәтәырҭа
данҭарҵа, хар лымамкәа дҟалеит. Иаха иаалырҟьаны аҭел
иасзаап, деицәахеит, шәаанӡа лыԥсы мнеир ҟалап ҳәа.
Иҟаҳҵараны иҟази, сыԥшәма дсырҿыхеит. Машьынажәк
ҳамоуп, даара еиқәшәам. Еиқәшәаны иҟазар, иаразнак Аҟәа­
нӡа даагон, аха адәыӷбаанҿасырҭа аҿынӡа ҳахьынӡалеизгьы
амҩан хынтә еихәлашәеит. Асааҭ ҩба рзы адәыӷба «Москва — Аҟәа» дақәсыртәарц сыӡбеит, ишакәзаалак Аҟәаҟа сымцар зуам анылҳәа. Сара слыццаратәы сзыҟамлеит. Шьыжьнатә
аус зуан. Заанаҵы акәзар, усҟан даҽакы ҟаумҵои? Адәыӷба
ааимҭазы ҳааит. Дақәсыртәаанӡа сызлагьежьуази? Ибзиашәа

сшымгьежьыз ауп, дара дақәдмыртәар алшон. Ҩ-вагонк рҿы
дақәдмыртәеит. Ахԥатәи авагон аҿы ҳаҩны ҳаннеи, авагон ԥызаҩ ԥҳәыси ҷкәынаки еибарххон, дақәылмыртәарц.
Азеиԥш вагон ашҟа шәца, лҳәеит. Уи адәыӷба аҵыхәахь иҟан.
Уанӡа ҳцаанӡа, иара адәыӷба иауаҳзыԥшыхуаз, идәықәлон.
Сызусҭаз анысҳәа, уаҳа акгьы мҳәакәа ашә даалҵит. Сгәылагьы
дҩыхәнеит. Аҷкәын изгьы мап лымкит.
— Ниусиа, аҷкәын дзеиԥшраз, насгьы дышԥеилаҳәаз? —
сналазҵааит.
— Рацәак сишьклаԥшу џьушьо. Ҷкәына аукы, игуп. Аџьынс
еиқәа ауп ҳәа сыҟоуп, акы ишьан. Амаӷрақәа аушьҭны акьаҿ
ишәуп. Ачаз хылԥа ҟьаҟьаӡа ихан. агьыс сиҿамԥшцәеит.
— Шәгәылаԥҳәыс Аҟәаҟа идәықәышәҵаз даахьоу?
— Иаха дааит. Баша аџьабаа лдырбеит. Ииашаны, лара уи
ауыха деицәахан, илыдтәалаз шәан, аҭел иасит. Уажәы хар лымамзаап.
— Ҳанлацәажәар ҳҭахын, дабанхо?
— Лакоба иулица аҩны № 29 аҟны.
Ниусиа лгәыла Марҭа лҿы ҳаннеи, лара ауҭра дҭан. Иҩахьаз
ҳаскьын ҵиаа дуқәак напыла иҵылхуан. Инеиз ҳанылба,
лнапы лԥыраҳәа ала ирыцқьо ауҭра дааҭыҵны дааҳԥылт.
Аҩнаҵаҟа ҳнатәеит. Аамҭа рацәак лцәымгацәакәа, ҳазхааиз
сналацәажәеит:
— ...Жәаха шәыԥҳа дыжәбаразы Аҟәаҟа шәанцоз,
ишәгәалашәозар, адәыӷба ҷкәынак дшәыцақәтәеит.
Лара шәымҭак дааиԥхьхәыцит, нас лнапы дҩаханы
иноулышьҭит, ишылгәалашәаз мҩашьо.
— Ааи, мшәан, акыр ихьма?
— Ихьуеи, иара акы аӡәы изимузар?
– Ус дыҟоуп ҳәа сыҟамызт.
— Дыжәдыруама?
— Дабаздыруеи, усҟан ада дагьызымбацызт.
— Шәеибадырма?

— Ҳнеицәыхарамкәа ҳтәан, аха ҳаибадырратә ҳзыҟамлеит.
Иаргьы уи даҳәомызт. Акы дазхәыцуазшәа, дҭынчӡа дтәан,
сара сгәалаҟазаара шыҟаз усгьы ижәдыруеит.
— Аӡәгьы димацәажәаӡози?
— Дзацәажәодаз, акоридор ҭацәын, аҩныҵҟа ииаз усгьы
ицәан.
— Аҟәанӡа шәеиццеит?
— Аҟәа ҳҩеиаанӡа дылбааит.
— Дышлыбааз шәыла иабоу?
— Сыла иамбаӡеит, аха адәыӷба аангылара аҽаназнакы,
дҩагылт.
— Аҭахын дахар иҭахызаргьы ҟалон.
— Аха уаҳа иҭыԥ ашҟа дыхнымҳәӡеит.
— Ихаҿсахьа шәзеиҭаҳәозар?
— Ус цқьа сихәаԥшуамызт. Иԥштәы ихамызшәа, ихы-иҿы
цәышын. Иқьышә агәы ылгоуп. Илақәа ӷроуп ҳәа сыҟоуп.
— Ачаз хылԥа ихазу?
«Ааи» ацынхәрас лхы аалырҵысит.
Адәыӷба анаангыла, сынкаԥеит. Даҽа жәаҩык раҟара лыбааит. Адәыӷба ндәықәлеит. Илбааз досу рыҩнқәа рышҟа
еихеит, сара заҵәык сахьнеиша, сзызҵааша сзымдыруа сгылан. Нас сылаԥш ақәшәеит аҩны игылаз аган аҿы ашәаԥхьа
«Амилициатә пост» ҳәа ахьаныз. Уахь сҿынасхеит. Астол
дахатәан амилициа асержантк. Гыларыла рацәак имамкәа, иааиланы.
Ҳанеибадыр ашьҭахь снаиазҵааит:
— Шәарҭ ара есымша аус жәуама?
— Шықәсык аҟара.
— Ус анакәха, дышәзымдыруа дыҟам абра инхо ҷкәынак?
— Дарбан?
— Ихьӡ, ижәла макьана иҳаздыруам. Иаадыруагьы маҷуп.
Инықәсхьоу аџьынс еиқәа ишьоуп. Амаӷрақәа аушьҭны, аԥха
кьаҿк ишәуп. Дауп, цәгьала игуп.. Насгьы, ачаз хылԥа ихоуп.

— Ачаз хылԥа уҳәоу? — амилициа асержант сажәа дна­
ԥыҩлеит.
— Ааи, ачаз хылԥа ихеиҵалоит.
Ижәҩахырқәа дҩарыхеит.
— Ус аӡәгьы дысгәалашәом.
— Издыруада, ара ааигәа инхо дырдыруазар?
— Уи ҟалоит. Ара ҩныԥссаҩыс аӡәы аус луеит, арирахь инхо
илзымдыруа уаҩы дыҟам. Ҳлазҵаап, — дҩагыланы, ашә днылагыланы ибжьы ҿацаӡа инаиргеит. — Аниа!
Дааины иҭыԥ аҿы дтәаанӡа, ԥҳәыс шәпакы аҩмсаг кны
ашә даалагылт.
— Анна, бмыруга аамҭала наҟ инышьҭаҵаны, бааины
бнатәеи?
Сааҩсан адиуан игылаз днықәтәеит.
— Ачаз хылԥа зхазҵо ҷкәынас ҳара ҳҿы инхода?
— Витиа иакәхап, — лҳәеит Аниа иажәа алгаха имҭакәа.
— Витиа дарбан?
— Витма Шатухин. Акабель шьҭаҵарҭаҿы аус иуеит.
— Дабабдыруеи?
— Уажәааигәа русҳәарҭаҿы аҩныԥссаҩыс аус зуаз дычма­
заҩхан, мызкы иазынаԥшуа лцынхәрас аус зуан. Усҟан ауп аус
зуаз абжаҩык аныздырқәа.
— Дабанхо?
— Сыздыруам.
— Иара дзеиԥшроузеи? — сынлазҵааит саргьы.
— Аукы, иааигны. Инапгьы агәыр ала акы алеиҵоит.
— Иббама?
— Аусураҿы ирҳәон...
Иеилкаахаз маҷмызт. Арахь санаауаз ас исықәҿиоит ҳәа
зынӡа сгәыӷӡомызт. Иҟалап уи ара днымхакәа, иҩызак ма
иҭынхак иҿы дҩеизар? Ма ишьҭа ирӡразы арстәи Аҟәаҟа
дцазар? Ҳзышьҭоу иакәымзар? Иҟамло иарбан? Усҟан зегьы
ҿыцны ҳалагар акәхон.

Аимадара кабель шьҭаҵарҭа аусҳәарҭа ахьыҟаз иагьы­
хара­цәамызт, аха асержант ихатә машьынала снеигеит.
Аусҳәарҭаҿы ҩыџьа аҳәсақәа рыда уаҩы дыҟамызт. Аиҳабы­
ра, аусуцәа аус ахьыруаз ашҟа иҟан, уажәшьҭа хәылбыҽханӡа
иҟалаӡомызт. Усҟангьы иҟало иҟамло дара рхаҭагьы ирыздыруамызт. Иагьабасҭахыз, аҳәсақәа руаӡәы акадрқәа рыҟәшаҿы
аус луан, уи лыла исҭахыз еилкаахар ҟалон.
— Витиа Шатухин шәара шәҿы ауп аус ахьиуа?
— Ааи.
— Усс ииуазеи?
— Усуҩуп.
— Аус иуеижьҭеи акыр ҵуоу?
— Хәбаҟа шықәса иреиҳауп.
— Аус шԥеиуеи?
— Ҳаиҳабыра рҿы пату иқәуп. Аӡәгьы дизашшуаны смаҳацт.
— Есымша аусура дҭыҵуеит?
— Дагьагхом, иаци иахьеи аламҵакәа.
— Иҟалеи?
— Ашьыжь абригадир ҳаиҳабы иеиҳәон, акабель рҳәы
амашьына ианақәырхуаз, Витиа ишьацәхыԥ шаҵахаз.
Ахәшәтәырҭаҿгьы дыргазаап.
— Дышьҭарҵама?
— Аҩныҟа дааргеит. Ишьапы дныхгыла-аахгылоит, аха макьана аусура дҭыҵратәы дыҟам.
— Дабанхо?
— Аазиз Аҩӡба иулица, аҩны № 25 аҟны...
Ишҟа анеира аҭахын, аха ҽыҵгас иҟасҵара сыздыруамызт.
Шьапыла сахьынӡанеиуаз исҳәашаз сгәалашәеит. Иара аҩны
дыҟан. Ишьацәкьыс ичаҟәаӡа иҿаҳәан, алаба ицмырхыраакәа
изықәырсӡомызт. Агәашә аҿынтә сылаԥш шиқәшәаз еиԥш,
ачаз хылԥа шихамызгьы, дзеиԥшроу ҳәа ирҳәахьаз ала иара
шкакәыз здырит.
— Умацара уоума аҩны иҟоу?

— Сан, саб, сашьа, саҳәшьа уҳәа аусурахь иҟоуп.
Аҩны аԥхьа ажь шкәакәа ақәны амжәа еиԥынчыла игылан.
Аҵаҟа акрыфарҭатә стол игылаз снахатәеит. Ирҳәшәа сџьыба
бӷьыцк ааҭызган, иаарҽеины аҩыга инақәсҵеит.
— Шәучасткатә инспектор соуп.
— Уаанӡа иҟаз дабацеи?
— Даҽаџьара диагоуп. Ибзианы шәеибадыруазма?
— Умаҵ зуа дудыруазар цәгьам.
— Уиашоуп, уажәшьҭа сызхааиз ашҟа ҳаиасып. Иацжәацы,
аусураҿы иухьыз раԥхьа ажәала исзеиҭаҳәеи.
— Изҭахыда, аҩыза... шәчын сыздыруам.
— Иаҭахымзар саханы саауамызт.
— Сара исхароуп. Ахәшәтәырҭахь сшәымган сҳәан, аха
ирымуит.
— Уа ишԥароуҳәеи?
— Сеидру?
— Уеиҳабыра гәыбӷан рырҭар ҳәа ушәаны, аусураҿы ишухьыз уӡеит. Ҳарҭ акомиссиа анаҳзаауа, уи ишҭаҩу гәарҭар,
ари аӡәы дизгәааны иқәижьзар ҟалап, изеилшәымкааи ҳәа
иаҳҿагылоит.Убри азын иҟалаз шыҟалаз ашәҟәы ианысҵароуп.
Исзеиҭеиҳәоз абӷьыц анҵара салагеит. Иҩны саналга,
аихатә ҩыгеи, иҩыз абӷьыци ишҟа сынрыхеит:
— Раԥхьа уаԥхьа, нас уара иацуҵап.
Аихатә ҩыга аасымхны, абӷьыц аанкылан днаԥхьеит.
— Иуҳәаз аума ианысҵаз? Џьара имыцхәу акы ацысҵама?
— Исымбеит.
— Ус анакәха, аҵыхәтәан цәаҳәа ҿыцла ианҵа, — ииҩыз
инеизеиҭасҳәеит: — Сҿахәы сажәақәа рыла иҩуп, схала сарԥ­
хьоуп, ианҵоу зегь иашоуп, снапы аҵазыҩуеит. Аҵаҟа унапы
аҵаҩ, анаҩсан амшгьы, амзагьы ухоумыршҭын.
Ишиасҳәаз еиԥш ианыҟаиҵа, аҩыгеи абӷьыци сышҟа
даахеит. Сара уи зымбозшәа снаԥшы-ааԥшын, рынхашьа
сналацәажәеит.

— Шәахьынхо ҭыԥ бзиоуп.
Витиагьы днаԥшы-ааԥшит, зегь ҿыцбарах ибозшәа. Уи
аамҭаз сџьыба ачабра цқьа ааҭыганы, Витка имырбакәа аҩыга
нылаҳәаны сџьыба инҭасҵеит. Абӷьыцгьы инапы иахьакыз
имкыкәа иаарҽны иааныскылт.
Сцамҭаз акы сгәалашәазшәа, исымҩатәны снаиазҵааит:
— Сааижьҭеи уабазбахьоу ҳәа схәыцуеит. Анкьа
Бабышьратәи аинтернат уҭаӡамзи?
— Аинтернат сара сҭаӡамызт.
— Џьара ҳаиқәшәахьеит ҳәа ауп сшыҟоу, —
сааиԥхьхәыцаазшәа снаихәаԥшит.
— Цәгьарак ҟасымҵацт, нас ҳазлеиқәшәараны иҟази?
— Исықәшәо зегьы ацәгьара ҟазцо ракәу џьушьо? — сааирччеит.
Ҿымҭӡакәа агәашә аҿынӡа ҳнеит. Убасҟан цқьа дысгәала­
шәазшәа, сааҭгылан, Витиа ила сынхыԥшылт.
— Исгәалашәеит.
Витиа ила агәы аҽшарҭбааз гәасҭеит.
— Ааигәа Тҟәаԥсынтә саауан адәыӷба «Москва — Аҟәа» ала,
ҵхыбжьон Абааҭа уақәтәеит. Сымҩашьозар, усоуми?
Иара ихы ларҟәны дааԥышәырччеит.
— Шәҩашьеит. Абааҭахь сымлеижьҭеи уажәшьҭа мызкы
еиҳауп.
— Ус анакәха, аӡәы сицәҩашьеит...
Ҩымш рышьҭахь зегьы еилкаахеит. Аиаша шьақәзырӷәӷәаз
аексперт-криминалист иоуп. Аҭаҳмада иаандаҿы ианыз
анацәаҭыԥи аихатә ҩыга ианызи еиқәшәеит. Уи Витиа Шатухин итәқәа ракәын. Иаанкыларазы Шамел дсышьҭын,
шьыбжьоншьҭахь диманы дааит. Иҿаԥшылара аҽеиҭанакхьан.
Ҳҩыџьагь ҳхала ханаанха, дыбзоушәа иаразнак аҽԥныҳәа
насиҭеит.
— Ас сбаандаҩтәны саагара зыхҟьа сзеилкаауам?

— Уцәа иаламшәаӡои?
— Акы ҟаҵаны сыҟазар, даҽакы иамусын...
Витиа иажәа снаԥыҩлт:
— Ҳаицәажәара маншәалахоз џьысшьан, аха акыр
ҳаидхалацәар ҟалап?
Иҩашьомызт ҳаицәажәара иҽазыҟаҵаны дшыҟаз. Ажәа
мыцхәы ҳамшьырц, ахара иаразнак инидысҵеит.
— Сентиабр 24 ауха, асааҭ акы иазынаԥшуа, Ашьхарԥатә
улица аҩны № 48 аҟны инхоз аҭаҳмада Блинов Николаи
Борис-иԥа дурхәырц уиқәлеит!
Иара ашырҳәа дҩаҵҟьеит. Акы иҳәаанӡа саԥхьа абӷьыцқәа
згәыланы апапка иқәыз аахсыртлеит. Ҭынч бӷьыцк аагәылхны
ишҟа исырххеит.
— Раԥхьа абри унаԥхьеи?
Иаасымхны дышгылаз днаԥхьеит. Нас еиҭа илаԥш нахигеит ианыз агәра имго.
— Иаҳәо еилукаауеит хәа сыҟоуп, Витиа? Иану алкаа ҟазҵа
аексперт-криминалист иоуп.
— Ииашам! — ихәеит ауп ибжьы цаны.
— Мап узыркуа уасҳәап. Аҭаҳмада иҿы — џьара унацәаҭыԥ
аанымхеит ҳәа агәра угоит. Избанзар, анапхазқәа унапы иахан.
— Шәара ижәбахт! — уажәазы иԥсы илалт уҳәаратәы ибжьы ҩҭигеит. Сызхатәаз астол амгәа саахан, газеҭ еилаҳәарак
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 28
  • Büleklär
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3263
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1963
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3331
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2012
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3378
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2228
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3336
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2163
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2195
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3436
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2185
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3451
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2174
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3309
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2161
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3384
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2086
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3364
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2137
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3391
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2138
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3339
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2162
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3277
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2069
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3397
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1975
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3386
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2056
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3250
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2038
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2124
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3363
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2209
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3392
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2188
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3311
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2193
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3284
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2077
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3292
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2129
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3376
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2265
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3374
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2102
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3299
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2172
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3288
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2153
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3332
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2149
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3287
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2155
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3266
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2173
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.