Latin

Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 19

Süzlärneñ gomumi sanı 3392
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2188
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
изеиԥшраз ҳаздыруамызт. Аҩны иааилак, Каршә ахьтәоу
рылаԥш шақәшәалак, ишанханы иааҭгылон. «Шәымшәан,
ишәкьысуам», — анаҳҳәалак, еиҭа иаҳҳәаз агәра мгакәа,
Каршә рылаԥш агмыжькәа иавсуан. Нас дара раԥхьа ирҳәон:
«Ақәыџьма хәыҷы тәаз џьаҳшьан!»

Ииашаҵәҟьаны иара ақәыџьма еиԥшын. Сара ақәыџьма
азоопарки акино аҿи рыда иабазбахьаз, аха аԥышәа змоу
ашәарыцаҩцәа ирҳәон ақәыџьма ишеиԥшыз. Уи саргьы избон. Егьырҭ ахьчалақәа иҳамоуи иареи еиԥшымызт, акыр
еицәыхаран, цқьа унарыхәаԥшыр.
Аҩны асасцәа иааилак рҟны, Каршә аӡбахә ҳаналацәажәоз
аамҭа ыҟамызт. Шьоукы ирҳәон ақәыџьма иахылҵт ҳәа. Нас
уи еиԥш зҳәоз, ирҳәаз ашьақәырӷәӷәара иналагон. Ишыԥшқаз
ахьшьцәа ан анахыршьаа, иара алақәа ирыларааӡеит ҳәа.
Уи Хьыҵкәыр дақәшаҳаҭхомызт. «Ақәыџьма иахылҵзар,
ауаҩы ишыԥшқаз имԥыхьашәаны иааӡазаргьы, ақәыџьма
аҟазшьақәа аламлар ҟалозма?» ҳәа даарҿагылон.
Урҭ зегьы еиуеиԥшым агәаанагарақәа ирҳәоз, ҽнак ҳаҩны
иааиз, акыр шықәса зхыҵуаз аҭаҳмада аҵыхәа ааԥиҵәеит.
Ҳарҭгьы ииҳәаз ҳақәшаҳаҭхеит. Нас ҳара ҳҿы иааиуаз Каршә
аӡбахә анцәырыргалак, аҭаҳмада агәра иаҳиргаз анаҳҳәалак,
иҟалар алшоит ҳәа иақәшаҳаҭхон.
Аҭаҳмада ииҳәозгьы ари акәын: «Сара сықәра ду ыҟоуп,
дадраа. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы исылымшо салагеит акәымзар, уанӡа сыхьчан... Ала ақәыџьма еиԥшуп
ҳәа ишәҳәаз иашоуп. Иҟалоит аԥсуа хьчалеи ақәыџьмеи
ирхылҵзар. Ус иҟалалоит. Исҳәаз агәра злажәгаша ҿырԥштәык
шәзаагоит. Усҟан сыҷкәынан. Ԥхынран. Арахә ашьха иҳаманы
ҳтәан. Аԥсуа хьчала заҵәык ҳаман. Убри зны-зынла ахабар ҳамбаӡо иныҵашәкәа ицо иалагеит. Ҳарҭ гәҩарас
иаҳкит. Избанзар, усҟан ақәыџьмақәа рацәан, ҳла аныҟамыз
аԥхасҭа ҳарҭон. Иара агәарҭыԥ аҿы ианыҟоу, иагьаџьара
имлашьуа ақәыџьмақәа еиқәшәазаргьы, ҳарахә рықәлара
рзыгәаӷьуамызт... Ҽнак ҳахьчала қәыџьма лаԥск шацыз
ҳбеит. Ҳгәамҭакәа еихәмаруан. Уамашәа иаҳбеит, амаӡагьы
аҵаҳхит. Аха уажәыгь исыздыруам, урҭ еинышәашьас иҟарҵаз.
Мызқәак рышьҭахь, ҳнаҩсан ахәқәа рҿы итәаз ахьшьцәа уи
ақәыџьма рбазаарын, еихсны иршьызаап, аха уи, ашьҭахь ауп

ианеилаҳкаа. Уаанӡа хәылбыҽхак ҳла ласбақәак аҿыҵакны
иаанагеит. Ҳларыхәаԥшызар, урҭ қәыџьма хәыҷқәан, аха
рхахәы еиларгыла излаҟаз ала, ԥшшәахәыла ҳла еиԥшын.
Ҳарҭ, ҳаалаган, иҳааӡеит, акыршықәсагьы хьчала бзиақәаны
иҟан.
Хьыҵкәыр иԥсшьара мшқәа анынҵәа афермахь дцеит.
Уа афермаҿы жәамш иҩызцәеи иареи аус руан, нас жәамш
рыԥсы ршьон. Каршә сара исзаанхеит, аха иҩашьомызт
Хьыҵкәыр дахьамбоз дшыгәхьаанагоз. Иаргьы игәхьааигозар
акәхарын, ҩымш-хымш рышьҭахь ҽыла даабжьысуан. Усҟан
данабалак изгыломызт, аха иахьтәаз зынӡа даҽакала акәын
ишыҟалоз. Иара игәеиҭон акыршаҿасҵоз. Абаразы сара
сакәын дзықәгәыӷуаз, аха макьана рацәак сыгәра игацәомызт.
Идыруан ахәмарра сшагалоз. Саб усгьы аҩны ҽынла
дҟаломызт, аусура дахнагон. Сан ала агәхьаа шылкымыз иара
усгьы идыруан.
Аҵыхәтәан Қаршә ашьапқәа бзиахеит. Ашьапқәа аҵәаҟьа
иахьаныз иаамхны, ихәыҷыз аҵәаҟьа аиҭеит. Иагьа умҳәан,
ашьапқәа макьана акыр иуашәшәыран, рацәак аҽоушьҭны
ашьапы иқәгыломызт. Амала, зегь реиҳа уамашәа избоз, ас
уҳәатәы хазҵоз ла сымбацызт. Иаауҳәалак еилнакаауан, иаразнак инанагӡон. Алеишәа бзиан, ахала иушьыргьы акгьы
ҟанаҵомызт, адҵа ауҭаанӡа. Уи есқьынагь алақәа цырцыруа
исыдиҵои ҳәа иухәаԥшуан.
Хьыҵкәыр афермахь данцоз, Каршә сара иаасыцршәомызт.
Хәмарра агәыларахь санцозгьы исыцрыҵуамызт. Сара усгьы
сзыхәмаруаз сгәыла Шьурбеи иакәын. Ҳарҭ гыларала ҳаиҟаран,
аха шықәсык ала дсеиҳабын. Насгьы сара саҵкьыс амч илан.
Ҳаиқәԥар, ажыҟҳәа слықәикшон. Убри дырны, ҳаныхәмаруаз
игәы ишаҳәо иҟаиҵон. Акы сҳәаргьы стәы иамыргакәа иара
итәы иаиргон. Аха сычҳарагьы анхыҵуаз ыҟан. Саҵкьыс дшаиааиуаз шыздыруазгьы, хәцәы-хәцәы ҳааибакуан.
Убас ҽнак, ҳшыхәмаруаз ҳаибыргәааит. Еиҭа имч
дақәгәыӷны, иара итәы шиашамызгьы, иасыргоит ҳәа далаге-

ит. Сара ысзымчҳаит. Ажәа шеимаҳдоз, ҳаизыҵҟьеит. Хәцәыхәцәы ҳааибакит. Аха иара сгәысҽанӡамкәа, шьапҿаршә
аасыҭан, сшьапы сықәгылаӡамкәа сааиҵаиршәшәеит. Сиҵ­
ҵуеит ҳәа салаган, аха соуишьҭуазма. Убри аамҭаз Каршә
аакыл­ҟьан, ишьҭахьала икьаҿ кны даасықәнахит. Сангылагьы,
иара сԥырҵуамызт. Сгәаӷ иман, аха иара инапқәа ҿаҳәазшәа
дгылан. Даақәацар, ма сышҟа инапы ааирххар, Каршә ахаԥыц
хырџьаџьаны инарбон.
Уи ашьҭахь, Каршә сааигәара иҟанаҵы, Шьурбеи мчымхарала стәы иасыргоит ҳәа далагомызт. Уи рацәак игәаԥхомызт,
ҳәарас, иаҭахузеи, дзышьцылац еиҳа еиӷьишьон, аха
дсыцмыхәмарыр ада ԥсыхәа иоуамызт. Ҳааигәара ҳҩыџьагь
иҳаҟараз уаҩы дыҟамызт. Ҳаиҳабацәа дуцәан, ҳаиҵбацәа
хәыҷқәан.
Аха зныкгьы Каршә амшала исаахеит. Шьыжьык,
исызгәамҭакәа ашкол ахь исыццеит. Ашкол аҿы саннеи ауп
иангәасҭа. Шьҭахьла исыргьыжьуеит ҳәа салагар, амҩахь
џьоукы иқәыџьмоу џьшьа исцәыршьыр ҳәа сшәон. Ииашаны, ааигәасигәа инхо ҳла рдыруан, аха даҽа қыҭак аҿынтә
шәарыцаҩк дымҩасны дцозар алшон. Егьыс лақәак иркып ҳәа сшәомызт. Гыларыла иара еиԥшу жәа-лак ааигәара
инанашьҭуамызт. Егьыс, исыманы аҩныҟа сҿаасхар, аурок сагхон. Цас иауазшәа, раԥхьатәи аурок физика акәын. Уи ҳазҭоз
арҵаҩ ԥҳәыс даараӡа ллеишәа цәгьан. Лурок уагхар, зынӡа
иҟалаӡомызт.
Смаҟа аасымӷхны ала ахәда инахасҵан, ашкол ашьҭахь
абҳәаса ашьапы инадҿасҳәалт. Аурокқәа ҳрылгаанӡа
иҿаҳәазар акәхеит. Иҟуҵәыуо иаламгаразы, акласс ахь саннеиуаз сыбжьы ҩыҭганы снақәцәҟьеит. Иара акгьы ҟанамҵеит,
ашьҭахьтәи ашьапқәа ирықәтәаны исыхәаԥшуан. «Уаҳа акгьы
ҟанаҵарым», — сгәахәын, акласс ахь сҿаасхеит.
Аурок азы аҵәҵәа иасхьан. Арҵаҩы дмаацызт азы аууыҳәа
ҳабжьы ҳампыҵыҵы ҳаилан. Ус, ашә ашьшьыҳәа иаатит.

Арҵаҩы дыҩналоз џьышьа, ҿымҭ агәырқьҳәа зегьы ҳҩагылт.
Аха арҵаҩы лцынхәрас, Каршә аҵыхәа ршәшәо иааҩнашылан,
иааҭгылт. Сҩызцәа ианырба еигәырӷьан, ахьӡ ҳәаны дасу ишҟа
аԥхьара иалагеит. Иара аӡәгьы идымгылакәа иҳалаԥшуан.
Аҵыхәтәан сара сахьтәаз анаба, саҭамыз аҳәозшәа ахы
шьҭацаланы иаасыдгылт.
Абар акаамеҭ! Адәылцара сахьӡомызт. Арҵаҩы уажәыуашьҭан дыҩнашылараны дыҟан. Ҳаидылбалар, уи азакәзаап
акгьы зузымҵо лҳәарын. Нас уи, аҩныҟа иаалыцҳар, уаҳа
Каршә ааигәара снармышьҭыр алшон. Убри азын уажәыҵәҟьа
акы ӡбатәын, аха ас аамҭакьаҿла иуӡбахуазеи. Иҟасҵарызеи
ҳәа сықәҵәиуа сышгылаз, ашьҭахьтәи апартаҿы зымацара
итәаз Рашь сылаԥш наиқәшәеит. Иаразнак снаидыххылт.
— Ҳҭыԥқәа ҳаԥсахып.
Сажәа ҩбеимтәит.
Каршә акәакь ингҿасыртәеит, арҵаҩгьы длыҩнашылт.
— Шьыжьбзиақәа! Шәтәа! Зҭыԥқәа зыԥсахыз, уанӡатәи
шәҭыԥқәа аанышәкыл!
Рашь гыларыла дҳаиҳан. Уажәы дахьтәаз, ишьҭахь итәаз
акгьы дирбомызт.
— Еиҭасышәмырҳәан!
Рашь дҩагыланы спарта даадгылт. Сара сахьтәаз
сыҽсырҵысуамызт. Гылашьас исымази, сҩагылар, Каршә
сышьҭамлар ауамызт.
Арҵаҩ лычҳара хыҵт.
— Даҭа, исҳәаз арбан?
Сара илҳәо смаҳауазшәа схы сықәырԥс ашәҟәы
аԥхьара саҿуп. Ларгьы уаҳа акгьы мҳәаӡакәа даасыдгылан,
слымҳацәқәа наҟ-ааҟ иаанкыланы, ирҵәины сҩышьҭылхит.
Азнык азы ахьаа исоуз сычҳаит, аха нас исзымычҳазт, сыбжьы сымпыҵҵит. Каршәгьы ахуҳәа илеишуа апарта ахы
ҩыҵнарҳәҳәеит.
Арҵаҩы дшәаны арҵәаа ааҭлырган, иаразнак соулышьҭит.
Аха дсыдҵны ацашьа дақәшәомызт. Дыхьҭшьызшәа дқыџь­

қыџьуан. Аҵыхәтәан, лыԥсы ицаз хәыҷык анааи акәхап,
дынсыдҟьан, акласс дындәылҵит. Аусқәа шыцәгьахоз здырт,
аха адәылҵха смоуит. Иаразнак акласс дааҩнашылт ашкол
адиректор.
— Ала зтәыда? — иҽырцәгьаны дҳазҵааит.
— Сара! — сҳәан, апарта саадҵит.
— Акласс аҿы иҟанаҵои?
— Исыцны иаан...
— Арахь уаалеи!
Икабинет аҟны арҵаҩ ԥҳәыс лгәы кны дтәан. Ашә
егькыдиҵеит, Каршә ашьапхыц ала иаартны илыҩнашылт.
Умшәан, ара сыҟоуп аҳәозшәа. Адиректор сыхәдаџьал знык
аҟара дасыр иҭахызаарын, аха ала инаруамызт. Убри азын
днаскьаны, уаҵәы саб дсыманы ашкол ахь саарц сыдиҵеит.
Адырҩаҽны аурокқәа рышьҭахь аҩныҟа аара сахыццакуамызт. Ахԥатәи аан саб ашкол аҿы дышнеиз збеит. Уажәы
иԥылара, аиаша уҳәар еиҳа еиӷьми, исҭахцәамызт. Агәашә
скылԥшкылӡырҩуа ауп сышҭалаз. Аха саб шьыбжьонла аҩны
иумбалаӡоз дсызԥшны дыҟан. Ашьацҳәа еиԥш сикит, акыр
сҽысҟьеит сыҽсызимжәозар ҳәа, аха уаҳа умԥсит. Егьи инапала имаҟа ҟьаҟьа идәықәиҵоз ибызбызуа сыбӷа иакәшо иалагеит. Усҟан Каршә насҭхашәа игыланы исыхәаԥшуан, цхыраарак снамҭо...
Ус иааит аԥхынрагьы. Уи аамҭаз Каршә ашьапқәа зынӡа
ибзиахахьан. Иаргьы Хьыҵкәыр афермахь агара далагеит. Раԥхьа цәгьала игәхьаазгеит. Ашкол аҿынтә санаауаз
агәашәаҿ исԥыломызт, ашьыжь ашкол ахь санцало агәашә
аҿынӡа снаскьанагомызт. Шьурбеи иакәзар, Каршә сааигәара
ишыҟамызгьы, уаҳа мчыла стәы иасыргоит ҳәа далагомызт.
Уи зегьы ухы иқәукратәы иҟан, аха Хьыҵкәыр Каршә ашьха ианига, игәхьаазгаӡеит. Аха ашьхаҟа сцоит ҳәа салагомызт.
Аангылара сзычҳауамызт. Раԥхьа ҩымш-хымш зегь ҿыцбара
избоит, нас даҽа ҩымш-хымыш цәгьам-бзиам исхызгоит, уи

анахыс ауп ианысзымычҳауа. Аԥхынра агәҭаны Хьыҵкәыр
зны аҩны данааи, данцоз сугароуп ҳәа дыскит. Раԥхьа мап
сцәикит, аха нас саҟәымҵӡошәа аниба, дақәшаҳаҭхеит. Каршә
ҳанаба игәырӷьаҵәа иаҳԥылт. Ашьапқәа сгәы иадыргыланы,
сҿы арбзарц иалагон. Хымԥада ашьха сҩеира иаргьы даара
агәы иаахәеит.
Сара уи ауыха ахьшьцәа Каршә пату шақәырҵоз анызба,
уамашәа избеит. Уи зхыҟарҵоз адырҩаҽны ауп ианыздыр.
Арахә ашьыжь иангәарҵлак, ахьшьцәа аӡәгьы дрыцломызт.
Зегьы агәараҭыԥ аҿы иаанхон. Каршә ахала арахә ирыцын.
Џьара акы аарылшәар ауамызт. Иаразнак инеины, иреишуа,
шьҭахьла аҩызцәа инарыланаҵон. Даҽакгьы, ахраҿҟьарсҭа
иаҿалар ауамызт. Ахәылбыҽхара анааилак, ахьшьцәа аӡәы
даақәгыланы атрышә данаслак, арахә иреишуа агәарҭыԥ
ашҟа иԥханаҵон...
Ҽнак, ашьақар аасхәарц Ауадҳараҟа срышьҭит. Санцоз
Каршә сыццеит. Амҩабжара снеихьан еиԥш, ҩыџьа ахацәа
аасԥылт. Урҭ реилаҳәашьала ишыхьшьцәаз ҩашьомызт.
Рҟәаҟәа арҭмаҟ кыдын. Каршә, дара шабаз еиԥш, иадыруама
уҳәаратәы аҵыхәа ааршәшәаны ҩынтәҟа иаареишит. Ирбаз
уамашәа ибо инеихәаԥшы-ааихәаԥшит. Нас руаӡәы иҩыза
диазҵааит:
— Уара, ари Рекс акәӡами?!
— Ауп ҳәа сыҟоуп.
— Рекс! — иҳәан, раԥхьатәи Каршә днаԥхьеит.
Рекс ахы ҩышьҭыхны инрыхәаԥшит ауп, аҵыхәа амыршә­
шәеит, иагьрыдымгылт. Еиҳагьы сара исыдыӷәӷәало игылт.
— Аԥсы еиқәхазаап рыцҳа, — иҳәеит аҩбатәи ахаҵа.
Актәи дсазҵааит:
— Арԥыс, ари злашәыднагалеи?
Сара иаразнак иаусзымдырхуаз уаанӡа измаз ахьшьцәа
шракәыз. Исцәыргар ҳәа сшәаны, азныказы исҳәара сҿашәо­
мызт. Аҵахәтәан, изулак сыхәцәырххо иниасҳәеит:
— Сашьа итәуп.

Сагьынарыдҵны сҿынасхеит. Дара ҿымҭ исышьклаԥшуан.
Нас руаӡәы Рекс ҳәа ибжьы рганы, атрышә дасит, аха Каршә
саԥхьа игыланы иахьнеиуаз, уаҳа иааҳәынгьы иагьры­
хәамԥшит...
Уи ашықәсан иҟамлеит рахәык ыӡны, ма ахра ирцәаганы.
Есышықәса агыгшәыгқәа аԥхасҭа иҟарҵоз сынтәа акгьы
алымҵит. Шьхацан, аколнхара арахә ашьха ишкарцаз еиԥш,
шьхалбаангьы зегьы еибга-изҩыда, рымч ҭызза, ирыцны илбаауан. Хымԥада ари зыбзоураз Каршә акәын.
Ҭагалан Хьыҵкәыр аԥсшьара мза игеит. Уи аамҭаз аӡәгьы
игәиҽанӡамкәа ԥҳәыс диҳәеит. Аҽаҩра шҭаагалаз, уахык, ҳауа,
ҳҭынхацәа, ҳгәылацәа ааизан, ачара аҿҳәара ԥырҵәеит. Амш
ҳауит. Амра кажжы иԥхон. Ҳаҩны дыҩнагылт дыԥхашьаԥхаҵо
аҭаца хәыҷы. Ачара ашьҭахь Хьыҵкәыр аҩны рацәак
даанымхакәа, аусура дҭыҵит.
Уахык аҭаацәа ҳанааилатәа, саб ус иҳәеит:
— Ҽык ҳаҿцаауеит, изтәу дсыздыруам. Абри уахынла
зырахә здызымкыло ргәы рҭынчны, иианы излацәои?
— Џьаракыр иҭалама? — дыниазҵааит сан.
— Мап Лаҟтәирахь ҳуҭра аанда иавхалозаап уахынла,
ашьҭа каххаа. Аанда лаҟәуп, иҭалар алшоит.
— Акы наҭа-ааҭашәа иҟаҵа!
— Исхамшҭыр уаҵәы акы ахаҵашәа иҟасҵап.
Сара уи аамҭаз машәыршәа игәасҭеит аҭаца қәыԥш иаразнак лыҽшеиҭалкыз. Лара усгьы дыԥхашьаҩын, аха саб ииҳәаз
еиҳагьы дзарԥхашьазеи аасгәахәт. Аха усҟан саб иахьиҳәаз
аандаҿы Хьыҵкәыр иҽы шҿеиҳәалоз ҳаздырӡомызт. Ԥҳәыс
дааигеижьҭеи уахынла зегьы ҳаныцәалак, уаҩы иҽимырбакәа
аҩныҟа даауазаарын. Шьыжьымҭан ҳҿыхаанӡа дцон.
Аҭацагьы дзырԥхашьаз уи акәзаарын, аха зегьы анеилкааха
адырҩауыха ауп.
Ашара акыр агын, агәараҿы Каршә абжьы геит. Зегьы
ҳарҿы­хеит. Иаазгазеи ҳәа саб дындәылҵит. Сара сахьиаз сиарҭа снықәтәаны аԥенџьыр схы нкыласкит. Каршә

Хьыҵкәыр имҳара ашә ашьапы ахьнашьуан. Нас ашә аатын,
Хьыҵкәыр даадәылҵит.
— Уааны уҟоума? — иҳәан, саб ибжьы наиқәиргеит.
— Ҳҩызцәа аӡәы ахыхь изцәырҵын, ахәшә азы сааб- .жьысит, — иҳәахт, аха иижьоз дарбан.
Имаӡагьы уа иааиҵҵит. Иара иҩызцәа аферма ааигәара
инхон. Ахәылбыҽха русқәа рҭыԥ ианықәырҵалак, еиҳараҩык
рхы нықәырҵарц аҩныҟа ицон. Уахь ианцоз акәзаарын
Хьыҵкәыргьы Каршә амацара афермаҿы иааныжьны аҩныҟа
данаабжьысуаз. Убас дааины дшыҟаз, афермаҿы ажә хьазаарын, убри азакәын Каршә заазгьы.
Уи ахҭыс азы саб акгьы иеимҳәеит. Аха уи еиԥш даҽазны
иҟаимҵаразы диацәҳаны дыҟандаз, нас издыруадаз даҽа
хҭыск иҟалаз ҟамларгьы.
Уахык убас еиҭа маӡала аҩны даазаап. Ашамҭазы дгыланы афермаҿы днеизар, Каршә ахы иамыхәо, ашьаҟәада
ахьшы ишьҭан. Арахә ахьыҩнагылаз аказарма ашә аартын.
Дныҩнашылазар, ҩ-ҵәҟата бзиак рылагылаӡамызт. Иаразнак еиликааит иҟамзаара здыруаз аӡәы дышрықәлаз. Каршә
данамыхәа, аҳәызба алеиҵеит. Аха уара иушьуа анцәа ишьуам
ҳәа, аԥсахәага ҭан.
Хьыҵкәыр Каршә аҩны ианааига, ахы аздырӡомызт. Иргаз
аҵкыс ала иахьыз ҳгәы иалсит. Уи аҽныҵәҟьа арахә рҳақьым
дааиган, ахәра аҿиӡәӡәааит, ахәшә ақәҵаны иҿеиҳәеит. Амцашоура иамаз лассаамҭа изалҵуамызт. Ианалҵуазгьы иахьыз аҿала иахьазымҳәоз цәгьала игәаҟуан. Ацәҟатақәа ҩба
иргаз азы, ачараҿы иаанагаз ацә ду наганы аколнхара арахә
инрылеиҵеит.
Аамҭа ықәланы ицон. Каршәгьы ахәра есааира аӷьара
иаҿын. Уажәшьҭа инеиааиуа иалагахьан, аха макьана
Хьыҵкәыр афермахь игомызт. Шьыжьык иара афермаҿы
даныҟаз, аҩны сасцәақәак ааит. Урҭ Хьыҵкәыр арра даныҟаз
ицыз ракәын. Саб инсыдиҵеит афермаҿы сцаны Хьыҵкәыр
даазгарц. Агәарабжьара сныбжьалт, аха хара сымцакәа, Каршә

аасыхьӡеит. Шьҭахьҟа исырхынҳәуеит ҳәа салаган, аха иауаухуаз. Уаҳа иамуашәа анызба, сааҟәыҵны сҿынасхеит.
Афермаҿы снеизар, аколнхара аиҳабыра арахә рҭагыла­
заашьа гәарҭарц иааины иҟан. Сара саарзыԥшит, дара цар
Хьыҵкәыри сареи ҳаицны аҩныҟа ҳаицаарц азы. Убри азын
дара ахьнеиуаз саргьы срышьҭан. Ашьҭахь ашә рацәаны
иахьеиқәыз инеизар, аколнхара ахантәаҩы аферма аиҳабы
днаиазҵааит:
— Ашә уажәыгьы ишәымгаӡаци?
— Тышә уардынла даауеит.
Зыӡбахә уҳәо ушә дыхгылоуп ҳәа, уи аамҭаз Тышәгьы
ауардын ахәда дықәтәаны архәара даавшәеит. Уи ақыҭа
акалҭаҿ дынхон. Ҩынҩажәаҟа шықәса ихыҵуазар. ҟаларын.
Иҿҭафақьқәа ацәыҵшлара иалагахьан.
Данааҳадгыла, ауардын аанкыланы дынкаԥан, аиҳабыра
аԥсшәа раҳәара дналагеит. Убри аамҭаз, аказарма иааҩныҵыз
Каршә, ҳахьгылаз ашҟа иԥшны иҵәааит. Нас ахыкәалаа еиԥш,
иааҵҟьан, аҽашьуа игылаз ауаа рыжәпара иналалт. Иҟалаз
цкьа еилаҳкаанӡа, инеины Тышә ишьҭахь ишьаргәацә инацрасны иааннакылт. Тышәгьы амшә еиԥш ибжьы ныхҵа-аахҵо
иаҭәоумшьартә дыббит.
Каршә шамахамзар ауаҩы изыҵҟьомызт, ианизыҵҟьагьы
аума дақәнаршәон, аха асҵәҟьа избахьадаз. Хьыҵкәыри сареи ҳаҵаҟьо, ҳаҩны ҳнеин, Тышә дамаҳхуеит ҳәа ҳалагеит,
аха Хьыҵкәыр Каршә алымҳа дҭамыҭәҳәакәа доунамышьҭит.
Нас иааулак инаганы ахьшьцәа рыҩны иныҩнаҳкит. Аха арагьы идәылԥаны Тышә деимнажәжәарц аҽакшон. Иарбан уи
цәгьарас Каршә иазиухьаз ҳаздыруамызт. Ишьапы иахьацрасыз ажьы ҭнажәан, ашьа агәақьҳәа иаауан. Иаразнак ахәра
аҭаҭын аҿаԥсаны аҿаҳәара иалагеит. Убасҟан зегьы игәаҳҭеит
ишьаргәацә иҩахыкны аӷьара иаҿыз иааигәаз ахәрак. Уигьы
лак ацрасма уҳәаратәы ацшьҭақәа анын.
Тышә ашә ацынхәрас иуардын данҵаны иҩныҟа Тышькәа
данигагьы, Каршә лассаамҭа аҽазеиқәкуамызт, Хьыҵкәыр уи

ҿеимҳәазҭгьы, усҟан уа игылаз зегьы Каршә здыруаз, баша
Тышә ишизыҵымҟьаз аурзымдырхуаз. Иагьарааны афермаҿы
иара иамбацыз ааиуан, аха аӡәы икьысны заҳахьадаз. Ашьҭахь
ихәра аҭаҭын аҿаԥсаны ианҿарҳәоз, уи иахыкны ахәра ҿыц ирбаз ргәаанагарақәа шьақәнарӷәӷәеит. Адырҩаҽны Гәдоуҭантә
амилициа рыманы Тышә иҿы инеины иҩны ааимырдазар,
цәҟатак рацәак еиҿҟьҟьамкәа аҭуан аҿы икнаҳаны иҩон.
Ацәа иахырхызгьы аџьыка ақәыԥсаны аца иҭан. Уиакәхеит.
Рацәакгьы иҽимырххацәеит. Зегьы аҳәара далагеит. Имаҳәи
иареи уахык Хьыҵкәыр афермаҿы дшыҟамыз дырны (уи дыршьас иҟарҵаз иахьа уажәраанӡа еилкаам) афермаҿы иааит.
Арахә рышҟа Каршә инанамышьҭит. Аҳәызба шырҟьозгьы,
иахьцалак ишьапы иацҳаит...
Уи ашықәсан Хьыҵкәыр даҳҿыҵырц иӡбеит. Ҳнаҩс ииашаӡа
ишьҭаз адәы аҭыԥ игәаԥхон, хазы иакәыршаны иааҭеикит.
Ауаҩы имаҟҿаҳәара аҿынӡа иҩышьҭыхны хә-уадак зҿакыз
аҩны аргылара анапы аҳаркит. Рацәакгьы ҳадымхалт. Шьхацан ааиаанӡа ихыбны иҳаргылт. Аԥхын иара арахә дрыцны
ашьха дахьынӡаҟаз, ауасҭацәа ҳԥыхьашәан, аҩны аҭӡамцқәа
ршьыхит. Ашәқәеи аԥенџьырқәеи уаанӡа иҿарҵахьан.
Уажәшьҭа уҩналаратәы иҟан, аха Хьыҵкәыр иԥҳәыс Шьаида аҩналара дахыццакуамызт. Шьхалбаан Хьыҵкәыр иаара
дазыԥшын, арахь акгьы лҳәомызт акәымзар.
Аҵыхәтәан арахә рыманы ашьхантә илбааит. Иаразнак
аԥсшьара мза игеит. Уи аамҭаз аҩны саби иареи инеидтәаланы
малс иҳамаз ааиҩыршеит. Џьара гәынамӡаракгьы ҟамлеит,
аӡәгьы дақәдмыршәеит. Аухаҵәҟьа дара рыҩны ҿыц
ианыҩналоз, саб ацәҟата рзишьит. Уи ауыха ҳауа-ҳҭахцәа,
ҳгәылацәақәак уҳәа аӡәыр ақәшәеит. Ашьыжь уи аҩны
ахарантә зылаԥш ақәшәоз изгәамҭарц залшомызт, аҩны
ахыб икылгаз аплита ахы алҩаҵә хәхәаӡа иҭыҵны ҭагалантәи
жәҩангәы ишалалоз. Сгәы иаанагом усҟан аҿыцнхаҩы
иқәымныҳәаз дҟалап ҳәа.

Ҵаҟа Хьыҵкәыр Каршә аҭыԥ хазы иазыҟаиҵеит. Аха, аиаша ҳәатәыми, Каршә макьана аҭыԥ аҿы ахы рацәак иазықә­
куамызт. Ичҳаны иаангыларгьы, Хьыҵкәыр уа дахьыҟаз азы
акәын. Ус шакәызгьы, ҽнак жәантә ҳаҩны ашә иаалаххуан.
Снаԥыланы ахы аасшьышьуан, салахәмаруан. Амала, сан
изласалҳәаз ала, саргьы аҩны саныҟам иааиӡомызт.
Ари ашықәс анҵәамҭазы даҽа хҭыс дук ҟалеит ҳаҩҭӡык
ҳзы. Хьыҵкәыр иҩнаҭа даҽаӡә дацлеит. Диит аԥагәырӷьа.
Хьачхәама анааигьы џьма шьтәак аахәаны иааигеит. Аха ҳарҭ
зегьы хьачхәама анаҳуаз, дара ирзыҟамҵеит. Афермаҿы аусура иқәшәан, мчыбжьык ашьҭахь ауп ианыҟаиҵа.
Уи ауыха аӡәырҩы агәылацәа дрыԥхьеит. Ажьираҿы
днеины дныҳәаны данааи, агәылацәа зшәақьқәа аазгаз,
индәылҵны игәырӷьаҵәа ахысра хдыртлеит. Убасҟан иҟалеит
ҳаззыԥшымыз амашәыргьы. Ҳгәыла Расҭа ишихь здыруада,
ишәақь апатрона нҭаҵаны, иаахыршан, изнапык ала ашәақь
ахы ажәҩан ахь иҩышьҭыхны схысуеит ҳәа дшаҿыз, ауаҩы
ишәара аҿынӡа ианышьҭих, агәыцә даҵхазаарын, иҭҟьеит.
Уи аамҭаз иаԥхьа ҩбаҟа метра игылаз Хьыҵкәыр иқәшәан,
уаҳа ажәак изымҳәо длеизҟәҿит. Изқәым усгьы иқәым, ахы
иҭҟьаз имгәацәа иҭамшәакәа даҽаџьара иаахар, издыруадаз
деиқәхаргьы...
Аԥсы анышә иаҭара ашьҭахь Каршә иузымдыруа
аҽеиҭанакит. Зынӡа ала ҟазшьақәа ацәыӡит. Инҭгыла-ааҭгыло,
иуҳәо ханамҵо, рацәак афарагьы ыҟамызт. Саб Хьыҵкәыр
ихы зқәиҵоз ала акгьы амыхьратәы уахылаԥш иҳәон, аха
исымчыз.
Иаауушьҭыр, ишиашоу ицаны анышәынҭра ааигәара
инатәон. Иагьарааны мчыла уаԥхьаны аҩныҟа иааумгакәа
ахала иааираны иҟамызт. Аҩныҟа иааумгар уахынла иахьтәоу
абжьы ныхҵа-аахҵо, абжьы гәыҭшьаагаха ауура иалагон. Убри
азын уахынла сахьиоз ауада иҩнасҵон. Скаруаҭ аԥхьа акы
нкаршәны инықәтәаратәы иҟасҵон. Иаргьы раԥхьа иҭынчшәа

инатәон, аха нас ашьшьыҳәа иҩагыланы, ашә ашьапхыцқәа
авҵаҵаны иаасыртуеит ҳәа иалагон. Санааԥшлак, сыбжьы
нақәсыргон, нас ашә иаадҵны аҭыԥ аҿы инатәашәа ауан. Аха
зегьакоуп, уахык исыцәдәылҵит.
Ашамҭаз ахьҭа сакны сааԥшит. Ахыза исықәыз иҵегь
иаасыкәсыршеит, аха сыԥхомызт. «Сычмазаҩхама» —
аасгәахәт. Зныкыр ас сыхьҭшьхьазу. Адәахьы уажәааны
ихьҭамызт. Иагьа ихьҭазаргьы, ауада рԥхан. Усҟан ауп сцәа
ианалашәа. Схы сҩаханы ашә ахь снаԥшызар, иҟьаҟьаӡа иаартын. Каршәгьы аҭыԥ аҿы итәамызт.
Иаразнак сҩаҵԥан, аҽеилаҳәара сналагеит. Сыццакны,
сымаҭәақәа насышәхырԥаны сындәылҵит. Аҵх еилган. Амза
цәгьала ибзианы иарлашон. Снаԥшы-ааԥшит, аха Каршә
џьаракыр иаузбахуаз.
— Каршә! — сыбжьы ҿацаӡа инасыргеит.
— Иҟалеи? — иҳәан, саб дааԥшызаарын, ҵаҟатәимаҭәала
даа­дәылҵит.
— Каршә дәылҵны ицеит!
— Ашә рыӷәӷәаны иаркы ҳәа уасымҳәази.
Сара акгьы сымҳәеит.
— Анышәынҭра ашҟа ицазаап...
Уахь сҿынасхеит. Саназааигәаха, анышәынҭра хырбгалан.
Иакәыршаны ахаҳәқәа еиқәыз еиқәыхын, агәҭа абжеиҳарак
ижны еиқәыжьын. Снеизар, аԥхьатәи ашьапқәа рыла ибӷьаҭны
ажра иаҿын. Ашьапы аҳәынҵәа ахатата, аӷәкыдыԥсала аҿынӡа
инеихьан.
— Каршә! — арҵәааҳәа саҵаҳәҳәеит.
Ахы ҩышьҭыхны иаасыхәаԥшит. Алақәа амза ашәахәақәа
анырхыҷҷала, еиҳагьы иаацырцырт. Иҭысцоит ҳәа саналага, ахаԥыц ҟәашқәа хырџьаџьаны иснарбеит. Уи агәхьаа
мкыкәан, алымҳацәқәа кны иҭызгоит ҳәа снапы андәықәысҵа,
аҟаԥ аҿыҵгеит. Ианаамҭаз снапы саахеит акәымзар, иацҳауан.
Раԥхьа сазымдырыз џьысшьан, аха ашьҭахь ишымҩашьоз
аныздыр, сҽааныскылт.

— Иаапкааит, иҟанаҵо закәи? — иҳәан, сабгьы иҽеилаҳәаны
дааит.
Уи, исызнауаз ибозаарын. Иаргьы ааигәара дымнеикәа
наҟтәирахь ара зладыршәшәо акьыба икыдгылаз аакыдхны,
Каршә аларшәаны иҭысцоит ҳәа далагеит. Акьат инаишьҭыз
ақәцә ахаԥыцқәа рыла иаанкыланы иааԥнаҵәеит Каршә.
— Иаапкыҵәҟьеит. Уцаны ашәақь сзаага! — инасыдиҵеит
саб.
Ала иаапкыз шыбааԥсыз здыруан. Сгәы хьанҭыџьӡа ашәақь
азы аҩныҟа сҿаасхеит. Аха ашәақь сыманы саанӡа, абна
инылашәкәа ицахьан. Нас уи иахьажыз инеимаҳаԥсеит. Сара
аҩныҟа схынҳәит, саб шаанӡа анышәынҭра ихьчар акәхеит.
Ианша аӡәык-ҩыџьак агәылацәа ҳацырхырааны, анышәынҭра
хаҳәла ичаԥаны иҟаҳҵеит.
Каршә акәзаргьы, уаҳа сара исымбеит. Амала, ҳгәылацәа
ана-ара иаҳбеит рҳәон. Иара убас, арахә ишрыцу афермаҿы
ахьшьцәа ирбон, аха аӡәгьы ааигәара днанашьҭуамызт. Ауаҩы
ихы ишнықәԥшлак, иныҵашәкәа ицон. Иаапку ус ҟанаҵом,
рҳәон. Саргьы уи агәра згон, аха аҩныҟа изыхнымҳәуаз сзеилкаауамызт. Ана-ара иаҳбеит ахьырҳәоз аҭыԥқәа рҿы снеины сеимдон. Каршә ахы еилаԥсазаргьы ҟалап, рҳәон. Уи
гәаанагаран, аиаша здыруадаз.
Иниаст жәамшҟа. Шьыжьымҭанк заанаҵы сзымгылт азы, ашкол сагымхаразы амҩа ауҭрала иааԥҵәаны сцарц сҿынасхеит.
Хьыҵкәыр инышәынҭра санавсуаз игәасҭеит, ааигәара
Каршә ахы еиҵыхыз ашьапы иқәҵаны ҭынч ишыԥшуаз.
«Аҵыхәтәан ихынҳәызаап», — сгәахәын, сгәырӷьаҵәа иара
ашҟа сҿынасхеит. Аха узхәаԥшуеи, цәгьала иагын, зынӡа
абаҩи ацәеи еикәыршаны иҟан. Аҳәынҵәа ахьтата. Алақәа
ацәкәымжьыжьрақәа рхын.
Аԥхьаҵәҟьа
снеиаанӡа
исызгәамҭаӡеит,
алаԥш
кыдхалазшәа қәацарак амамкәа ганха ишыԥшуаз. Иаразнакгьы сааҭнаргылт. Иахьцалак, сгәы иамукәа слаҟәын, ахы снапы

нықәысшьит. Иеиқәыхьшәашәа ицахьан... Уаҳагьы ашкол ахь
сцаратәы сзыҟамлеит. Саақәгьежьаан, саб иасҳәеит:
— Каршә ԥсит!
Иара даақәыԥсычҳаит.
— Уи ԥсит, аԥсҭазаара иалҵит, — иҳәеит саб, уи аԥсра
ауаҩԥсы иадкыланы.
Шьыбжьон ашьҭахь, Шьыта даасыԥхьан, исалҳәеит:
— Аԥшәма Каршә бзиа ишибоз иудыруа ауп. Иаргьы бзиа
дабон, ахы иқәнаҵеит. Арахь исҳәар ирымур ҳәа сшәоит, аха
уара маӡала уаҩы изгәамҭо ивоужыр сҭахуп.
Усҵәҟьа сзыҟамҵеит, аха анышәынҭра метрақәак нарывганы изжит. Ашьҭра мырӡразы, иахьызжыз аханы Хьыҵкәыр
иҩны анҳаргылоз ахаҳә ссақәа иацәынханы иҟаз инеиқәҵаны
иныҟасҵеит. Ианысшьыхуаз ахьӡи ианԥсыз аҽни ҩыраны
инанысҵеит...
Уиаахыс ииасит акыр шықәсқәа... Саргьы есааира схәыҷра
шықәсқәа сырцәыхаранатәуеит. Зегьы рҽеиҭаркуеит... Асанышәынҭрак ахаҳәтә қьашана зкәыршоу ажәырҭ ахаԥеит
акәымзар, еиҭакрак рықәым. Сылаԥш шаақәшәалак еиԥш,
зегьы ҿыцӡа сыла иаахгылоит. Усҟан жәытәнатә аахыс ала
ауаҩы иҩыза бзиаӡа ауп ҳәа ирҳәо шиашоу есааира агәра
згоит.

АҾЫМҬРА ЗЫХҞЬАЗ

Кәыркәа мза анҵәамҭа. Мыцхәы ишоуроуп. Уԥсыԥҵәҟьа
алагаҩагара мариам, амашьынаҿы еиҳагьы еицәоуп. Асаркьа
ласышьҭын, аԥша сҿашәшәо иҟасҵеит, аха иуҿашәшәо закәи,
ишуа ачуан ухы ахакызар еиҳа еиӷьуп. Ус шакәугьы сышзахәо
сцоит, шәымҭақәак раԥхьа ахәшәтәырҭаҟынтә амилициа рахь
аҭел иасит, ԥҳәыск лҽылшьырц лнапы адашәпа ԥылҟеит ҳәа.
Раԥхьа, «Ацхыраара ласы» аҟны снеит. Еимҟьарак
сақәшәазар акәхап, есқьынагь еиԥш, ачымазцәа рацәаҩымызт.
Сынрылсны амедицинатә еҳәшьа Ҷуҷа дызхатәаз астол снадгылт. Снаԥшы-ааԥшит, аха знапы ҿаҳәаз ԥҳәыс дсымбеит.
— Зҽызшьуаз аԥҳәыс дабаҟоу?! — абӷьааҳәа сҵааит.
— Аԥҟарҭахь дыргахьеит, — аҭак соуит.
— Лара дарбан?
Лаԥхьа иқәыз ажурнал днаԥхьеит.
— Циала Шәлымԥҳа, 22 шықәыса лхыҵуеит, афатәҭирҭа
№ 2 аҟны ҭиҩыс аус зуа, дынхоит Аҩӡба иулица 86 аномер
аҟны...
Ахәшәтәырҭа аԥҟарҭатә ҟәша ашҟа ԥыҭҩык ишакәзаалак
ҳаҩналароуп ҳәа игылоуп. Сахьынтәааз сышәҵатәқәа рыла ианырба, ашә иаадҵит. Аԥҳәыс ашә сзаалыртын, сныҩнашылеит.
Ахалаҭ шкәакәа сыжәҩахыр инахарԥаны аҳақьым иуада
сныҩнашылеит. Ҩыџьа аҳақьымцәа тәаны акы аҩра иаҿын.
Сызхааиз аурзымдырхуаз.
— Лгәы иҭалкыз анагӡаразы амаҷ ауп илыгхаз! — иҳәеит
урҭ рахьтә аӡәы, ҳанааибартәақәа.
— Ианаамҭазҵәҟьа дақәыркит, мамзар ҳаргьы ҳахәомызт,
— иҳәеит иҩызагьы.
— Слацәажәаратәы дыҟоума? — снаразҵааит.
— Аҵәыуара ада ажәак лҿыҵшәом.

Лара дахьышьҭоу апалатаҟны ҩ-каруаҭк роуп игылоу.
Руак аҿы лара дышьҭоуп. Егьи акаруаҭ лацала дықәтәан,
дагьынаҳхаҵгылеит. Егьи — аҭӡамцахь лҿы рханы диоуп. Лнапы иԥылҟаз ҿаҳәаны илывоуп. Иҩналада ҳәа лхы аалмырҳәит,
дагьҵәыуомызт, лылаԥш кыдырхалан кәаԥк иазынкылан.
Илыдтәалаз лацала схы налықәыскит.
— Аамҭацк ҳаизыншәыжьыр сҭахын.
Дындәылҵит. Ашә рӷәӷәаны ианкыдысҵа, асқам ҳнықә­
тәақәеит. Лара зынӡа ҳагәхьаа лкӡамшәа аниба, аҳақьым:
— Амилициа рҟынтә ауаҩы дааит, дшәацәажәар иҭахуп, —
иҳәеит.
Аҭак илымҭеит.
— Сара иҟалаз шыҟалаз еилыскаарц сҭахын? — ашьшьыҳәа
сналазҵааит.
– Сҽысшьырц иҟасҵеит, — лҳәеит лыбжьы ныҵакны,
дагьым­қәацеит.
— Избан?
— Адунеи ақәзаара сҭахым.
— Шәхы зыхшәырҟьои?
— Акымзарак.
— Нас, ус шԥаҟашәҵоз?
— Исҭаххан.
— Ҵаҵӷәык аҵамкәа иҟам, ҳхала ҳаҟоуп, акы шәацәым­
шәакәа аиаша ҳашәҳәа.
— Исҳәаз ауп.
— Шәҽызлаԥышәҟеи?
— Адалақьала.
— Иаба?
— Аҽыкәабарҭаҟны.
— Нас, ашәҟәы ианысҵома, абас адунеи ақәзаара шәгәы
ахшәан, шәҽышәшьырц иақәышәкит ҳәа?
— Ианышәҵа.
— Аӡәгьы шәгәы нимырхеит, зегь шәхатә гәаԥхарала
иҟашәҵеит?

— Ааи.
— Издыруада ижәны шәыҟазҭгьы?
— Сара арыжәтә зжәӡом.
— Акгьы сзеилкаауам, мшәан, иҟашәҵаз зхыҟашәҵаз! —
схы сазҵаауан, лара лаҵкыс.
— Исҭахны сымҳәахьеи… — иааҿахылҵәеит.
Илҳәаз ажәак бжьамыжькәа ианысҵеит. Ианысҵаз сыбжьы
ҩыҭганы санылзаԥхьа ашьҭахь, слазҵааит:
— Уаҳа акыр ацышәҵома, ма иагшәырхома?
Лхы надаада иаалҟьеит, мап ҳәа.
— Ус акәзар, шәҿахәы ианысҵаз шәаԥхьаны, шәнапы
аҵажәҩы, — абӷьыцгьы аҩыгагьы лышҟа инасырххеит. Лара
хәыҷык дҩаҵыззашәа ааҟалҵан, аԥхьара акәым, дахәамԥш­
цәакәа лнапы наҵалҩит.
Уаҳа сышҟа дхьамҳәкәа иаалырххаз аалымхны апапка
инагәыласҵеит. Аҳақьым лара лҿы дааныжьны сындәылҵит.
Лацала абарҵаҿы длеиҩеиуан. Уажәоуп цқьа санлыхәаԥш.
Дҿоуп. Лоура рацәак ыҟам. Аҭҭәаара ашҟа лхы лырхахьеит.
Гьамала деилаҳәоуп, деиҿкааӡа.
Аҳақьымцәа руадахь ҳнеит уии сареи.
— Иҟалаз сзеиҭашәҳәа, — сылҿаԥшуа саатәеит.
Лара даақәыԥсычҳан:
— Исҳәараҵәҟьа сыздыруам, — дааиԥхьхәыцит. — Ӡык
сықәысҭәарц аҽыкәабарҭа слыҩналазар, аҿықә дықәтәаны
лнапы иԥылҟаз ашьа ацашьа дахәаԥшуеит.
— Лара ишԥылҟаз иалыжәдырааи?
— Егьи лнапы адалақь акын. Азныказы машәыршәа ил­
цәыԥҟаз џьысшьан, аха санылба еиҭа иацылҵарц даналага ауп агәра анызга. Сыҳәҳәаны лнапы саасны иааныскылт.
Аԥшәма дыҩны дааит. Иахьыԥҟаз иҩахыкны, ишылымуаз
мчыла иҿаҳҳәеит. Уи аамҭаз, есааира лыԥсы лылышәшәо далагеит. Амашьына аҩны иҟан, арахь дааҳгеит.
— Лҽызхлырҟьеи ҳәа еилышәкааи?

— Уамашәа избоит, — лҳәеит лыжәҩахырқәа дҩарыханы,
— ажәа гәынҷыхьак лазҳәахьада ԥшьымз роуп иҵуа дҭацаны
ҳаҩны дыҩнагылеижьҭеи. Лгәы анырхара акәым, ҳазхара
дҳамбацт.
— Ҩнык аҿы шәеицынхома?
— Макьана ҳаиҿуп.
— Лыԥшәма дабаҟоу?
— Аусурахь.
— Данбацеи?
– Ашьыжь.
— Шьыбжьон ҳәа дмааӡои?
— Хәылбыҽханӡа дааӡом.
— Уаҳа аҩны иҟадаз?
— Аӡәгьы.
— Ус анакәха, хаҵеи ԥҳәыси ауыха ма ашьыжь ихьанҭаз
ажәақәак еибырҳәазар?
— Сыздыруам. Агәра сызгом. Даара бзиа еибабаит.
— Нас, уаанӡа акы лгәы иаланы ишәымбаӡацзи?
Шәымҭақәак ҿылҭуамызт, деиԥхьхәыцуа. Нас даалакҩакуа
илҳәеит:
— Ииашаҵәҟьаны, хәыҷык лылахь еиқәызшәа дыҟан.
— Акыр ҵуоу?
— Уажәшьҭа хымшҟа ҵуазар ҟалап.
— Ибыхьи ҳәа шәылмазҵааӡеи?
— Сышԥалмазҵааи?
— Ианба?
— Иацыҵәҟьа. Хәыҷык сгәы еиҟарам, лҳәеит. Аҳақьым
ҳиԥхьап анысҳәа, мап лкит.
— Ашьҭахь, изхыҟасҵаз ҳәа акгьы шәалымҳәаӡеи?
— Шәааимҭаз даҟәыҵны дыҟан акәымзар, аҵәыуара акәын
дызҿӡаз.
— Ишакәым лгәы ԥызжәашаз акы дақәшәеит, хымԥада.
Арахь ишәҳәарц шәҭахымзар? — иахьцалак лыгәра згомызт.

Лыла ҭырхаха днасҿаԥшит.
— Сшәыҳәоит сыгәыра жәгарц!
Дӷьаҵәыӷьаҵәуа излалҳәоз ала, агәра угаратәы иҟан.
Илҳәаз ашәҟәы ианысҵеит. Уи ашьҭахь, аицала лыԥшәма
сиԥхьеит. Аукы, иааигны. Иԥштәы злаҟаз ала, дшычмазаҩыз
ҩашьомызт. Ихахәы еиқәаҵәа рыҳәны, ишьҭахьҟа иҳәан.
Ижәпаӡа иҿаз иԥаҵа, аганқәа хәхәаӡа илашьҭын. Иқьышә
агәы ылган. Илахь еиқәын, инеиҵыхынгьы дысҿаԥшуамызт.
Аспорт маҭәа «Адидас» ишәын. Дшәама уҳәаратәы инапқәа
ҵысуан. Дшәаҵәҟьозу, идақәа иеибарххоз ракәу иҟазҵаз аилкаара уадаҩын. Иҟаз аиашаҵәҟьа еилыскаарц акыр иаасрымчын, ихжәацәаны акәзаргьы, снаиазҵааит:
— Шәҭаца илзыжәуи?
Иара, ари еиԥш азҵаара дазыԥшымзар акәхарын, дахьҩаҵ­
ҟьаз изгәамҭаӡеит.
— Ҳарҭ акгьы лзаҳамуит.
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 20
  • Büleklär
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3263
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1963
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3331
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2012
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3378
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2228
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3336
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2163
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2195
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3436
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2185
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3451
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2174
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3309
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2161
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3384
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2086
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3364
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2137
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3391
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2138
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3339
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2162
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3277
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2069
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3397
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1975
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3386
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2056
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3250
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2038
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2124
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3363
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2209
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3392
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2188
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3311
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2193
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3284
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2077
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3292
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2129
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3376
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2265
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3374
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2102
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3299
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2172
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3288
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2153
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3332
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2149
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3287
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2155
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3266
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2173
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.