Latin

Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 18

Süzlärneñ gomumi sanı 3363
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2209
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
зырҭаз даараӡа сеиԥшын.Иаахәыҵырҟьаны Аҟәатәи аинтернат аҿы апрактика мызкы аҟара ҳахысраны ҳшыҟоу ааҳаларҳәеит, аӡәгьы ихы-игәы
иҭамызт, уажәы апрактика ҳахысразы џьара ҳрышьҭуеит ҳәа.
Акы, аӡынтәи аԥышәарақәа ааҳадгыларазы мызкы заҵәык
акәын иагыз, ҩбагьы, алекциақәа ркурс инаҳмырҵәацыз
рацәан. Уажәшьҭа есымша инеиҵыху аконспектқәа рыҩра,
рырҽеира, аурокқәа рымҩаԥгара, реилыргара уҳәа ашьыжь
заанаҵы ауада индәылҵуаз, уахазны ҳаакылсуан. Тера, ахара акәзаргьы, сылаԥш џьаргьы дыҵашәомызт. Данхьаазга,
сыгәгьы аҭыԥ иҭамгыло, иааиуа асабша саԥшит. Усҟан дареи
ҳареи ҳаилатәаны иззыҳзаԥхьоз амаҭәар ҿыц, аҵыхәтәантәи
алекциа ҳаураны иҟан. Уи ала ҳапрограмма ҳагьалгон. Аха,
цас иауазшәа, асабша хҩык аурокқәа ҳаман. Даҽа мышқәак
рышҟа ииаргоз џьаҳшьон, ианиарымга, Сакьеи сареи аурокқәа
рышьҭахь зегьакоуп ҳцаратәы иҟаҳҵап ҳәа неибаҳҳәеит.
Асабша актәи аурок усгьы сара сакәын измаз. Изласылшоз
ала сҽазыҟасҵеит, ус сметодист Клара Харитон-иԥҳа дааит.
Рҵаҩцәақәакгьы сылатәеит. Акгьы сацәымшәеит, изласылшоз
ала имҩаԥызгеит. Ианеилдыргоз «ибзиоуп» ҳәа ахәшьара
арҭеит. Нас сышьҭахь аурокқәа имҩаԥгаз реилыргара ашҟа
ииасит. Исылатәаз арҵаҩцәа аурокқәа рыман, имцар ҟамлеит,
уи акәын исҭахыз, сҩагылт.
— Клара Харитон-иԥҳа!
— Изакәи?

— Дианеи Галиеи рурокқәа реилыргара ҳахьӡом.
— Избан?
— Аинститут аҿы алекциа ҳамоуп.
— Уажәы закәытә лекциахи?
— Аестетика.
— Апрактикахь шәыҟоупеи?
Сара саалаган, ари аҵыхәтәантәи алекциа шакәыз,
уажәтәи асеместр аҿы аԥышәара шаҳҭиуа уҳәа зегьы сҳәан,
аха ҳаулмышьҭит. Сҩызцәа иаадырӷәӷәар акы алҵыр алшон,
аха еиҳараҩык ҩ-урокк иаанхаз еилырганы аҩныҟа ацара
акәын ирҭахыз. Сакьа «ҳаиццап» ҳәа сыла ала адырра анисҭа,
дшақәшаҳаҭыз ихы ааирҵысит. Ихгьы даахан, зны уара уцозар
уца, ушьҭахь саргьы сцоит ҳәа ибжьы нхәыҵакны иаасеиҳәеит.
— Клара Харитон-иԥҳа, алекциа иашьҭада, аха
ииашаҵәҟьаны аинститут ахь сымцар ҟалом. Ашәахьа аурок
сымоуп, иахьа аметодист еиҳаби алектори сконспект рнапқәа
ақәрымҵар, ашәахьа аурок ахь снармышьҭыр алшоит, — амц
сымҳәар ҟамлеит.
— Уаҵәы иақәырҵар ҟамлои?
— Уаҵәы мҽышоуп.
— Ииашаҵәҟьоуп, уца.
Сҩызцәа нхәыҵачча-аахәыҵаччеит. Сызхацо рдыруама
аасгәахәуа сындәылҵит. Сакьагьы сизымԥшкәа сыкәлаауа ауп
аладара сышҭала. Аинститут сазааигәацыԥхьаӡа есааира сыццакыра иацысҵон. Агәашә аҿы Валериан Платон-иԥа имашьына ласы иааҭыҵра саақәшәеит, ҳаицәажәо ҳаицны аԥсуа литература акафедрахь ҳҩыхәнеит. Анс-арс ҳтәаны ҳшеицәажәоз,
алекциа аҟнытә аҵәҵәа ааҟалеит, сгәы аҭыԥгьы инықәҟьеит.
Сгәы аусура арццакит, слымҳакәа неихашәит. Уажәы гәылаԥсыла акоридор аҿы сгылан. Акызаҵәык исҭахыз адәылҵра
акәын, аха арахь Валериан Платон-иԥа дызлацәажәоз иажәа
далгомызт. Мчылаҵәҟьа акәын сизыӡырҩуашәа шыҟасҵоз.
Ус, алекциахь аҵәҵәа ҟалеит. Астудентцәа раудиториақәа
ианрыҩнала, иажәа аахыркәшо дҩагылан, ипортфель
еиқәаҵәа аашьҭыхны ҳандәылҵит. Иара алекциахь дцеит,

акоридор ҭацә саабжьахеит. Уажәы Валериан Платон-иԥа
дшысцәымӷыз ҳәашьак сзаҭомызт.
Ашьшьыҳәа снеин, алекциа ахьҳамаз, ашә схы надкыланы сӡырҩит. Алекциа цон. Сгәы лакҩакуа саалахеит. Сакьа
дшыҩноу здыруазар сыҩналон, исазҳәода акәымзар. Ус, акыр
сгылан. Иахьцалак аҩналара сзымгәаӷьит. Саақәҵәиин амардуан саҿаланы сҿыласхеит. Амардуан абжеиҳарак снеихьан
еиԥш, Гарик днасԥылеит.
— Уара Сакьа душьҭан.
— Ианбыкәу?
— Уажә аԥсшьара минуҭкәа раан.
Сгәырӷьаҵәа саақәгьежьт. Сакьа дааизар, алекциахь дымнеир иуӡомызт, саргьы снеирц сгәаӷьит.
Ашә снас-насны сныҩналт. Шьоукы ааԥышәырччеит, даҽа
шьоукы ааилацәҟәит. Лара лхы лалырҟәын, лнапы наҵыргәаны
днатәеит.
— Дауҭ, уаҳа уаҩы дмааӡои? — алектор дынсазҵааит.
— Аурокқәа рымоуп.
— Утәа.
Уаанӡа сыштәалоз еиԥш, ашьҭахь Дигәа снаиватәеит. Алектор алекциа аԥхьара дналагеит. Сгәы еивахашәа иҟазгьы ааивызгеит. Раԥхьаӡа акәны ашьшьыҳәа зегьы сынрылаԥшит.
Лара лхы лнапы аҵыргәаны дыштәац дтәан. Аӡәгьы сара
дсыхәаԥшӡомызт, алектор рыхшыҩ изышьҭны изыӡырҩуан.
Саргьы алектор ииҳәарызеишь абас аинтерес зҵоу сгәахәын,
сыхшыҩ назысышьҭит, аха акгьы слымҳақәа ирҭаломызт,
ацәашьқәа ҭарҭәазшәа. Даара сцәа-сжьы сцәыласын. Абас
сҭацәӡа, акы схы-сгәы иҭамло, агәырӷьара самҽхакны сыдунеихаан сҟамлацызт.
...Лара сааигәара дтәан. Сара адәахьы сыԥшуан.
Аҵлақәа рықәцәқәа сынрыхәаԥшит. Урҭ аинститут аҿаԥхьа
еиҭаҳаз аԥсаҵлақәа ракәын. Ажәҩан алакҭа иаҵәан, џьара
имашәыршәа акәзаргьы ԥҭацк хыршәламызт. Аҭаца зхы-зҿы
хыртыз илеиԥшын.

...Лара сааигәара дтәан. Адунеи ссирын. Иссирын арҭ
аԥсаҵлақәа рықәцәқәа, убасҵәҟьа иссирын ашьха ҭыԥҳа лыбла иаҵәа ҭыԥхаақәа реиԥш ажәҩан алакҭа. Ихаан адәахьынтә
игоз амашьынақәа, атроллеибусқәа, адәыӷбақәа ирхылҵуаз
абжьы. Исызгәакьан иаасыкәыршаны итәаз сҩызцәа,
сықәлацәа. Шәышықәсала абри адгьыл аҿы сара ақәынхара
сҭахын.Аурокқәа уи аҽны Сакьеи сареи иҳамаӡамызт. Измаз ианымҩаԥырга ашьҭахь, ааӡаҩ еиҳабы икабинет
аҿы ҳныҩналан, ирласны иааилҳаргеит. Нас ҳҩыџьагь
азеиԥшнхарҭахь ҳҿааҳхеит. Аинститут аҿынтә ус иааԥҵәашәа
амҩахәасҭа ала ахаха аладара илашьҭыз ҳланылт.
— Сакьа, ак уасҳәашан.
— Изакәи? — саԥхьа дгылан дышлеиуаз, дааҭгыланы
даақәҵәиит.
— Суацәажәар сҭахын.
— Азамана.
— Ани аус акәын сызлацәажәарц исҭахыз.
— Ани аус арбан?
— Тера...
— Аа-а... — сажәа днаԥыҩлт.
— Иеилукаау?
— Ааи.
— Ашәҟәы лзызҩижьҭеи иҵуа иудыруа ауп, уажәшьҭа
иахылҳәаауагьы саҳар сҭахын.
— Умыцакцәаӡои?
— Сыздыруам, сгәы иаанагом.
— Ииашаны, акыр аамҭа луҭеит. Сара сгәаналагьы,
сақәшаҳаҭуп аҭак улҭар...
— Саргьы убасҵәҟьа ауп сгәы ишаанагауа.
— Уи аӡбахәала улацәажәараны ушыҟоу лдыруеит. Аҭак
иуалҳәашагьы лдыруазар акәхап.

— Исалҳәарызеишь?! — сгәы аахыҭхыҭит.
— Сынцәоу џьушьо.
Аихамҩа цҳа ҳнаҵысын, астадион ашьҭахьала ҳҿынаҳхеит.
— Иузыгәаӷьру лацәажәара?
Агәаӷьра, ииашаны, иаасцәыуадаҩын. Аха схәыцрақәа
«исалҳәарызеишь» шысгәахәуаз уаҳа сылымшо сдырааԥсеит.
Исалҳәозаалакгьы, исалҳәараны иҟоу салҳәандаз ҳәа акәын
сшыҟаз, нас сҭынчхарын. Усҟан сҭынчхаҵәҟьозу здыруада
акәымзар.
Ахәылбыҽха Тера азеиԥшнхарҭаҿы дшыҟаз анызба, ауада сныҩныҵын, ашә снылагылт, лара длыбаауаны збозар, ма
лҩызцәа збар слацәажәарц шысҭаху лзынасыцҳарц азын.
Митәык агылаха смоуит, амардуан даҿаланы длеиуан Тера
лҩыза Нона Гезердаа.
— Нона! — сҳәан, сналԥылт.
Лара дааҭгылт.
— Џьаракыр бмыццакуазар, аказын сбыҳәар сҭахын.
— Сзырццакуа ҳәа акгьы ыҟам.
— Ус акәзар, сызбазҵаарц исҭахугьы бара ибзымдыруа быҟам. Сара Тера шәҟәык лзынасышьҭын, дшазныҟәаз,
иахылҳәааз саҳар сҭахын. Агәхьаа баласҵоит, аха Тера
дҭацәызар, абранӡа длыбаар сҭахын.
— Ибзиоуп, — лҳәан, лышьҭахьҟа даақәгьежьны амардуан
дҩаҿалт.
Сара сахьгылаз садырсызшәа сгылан. Сгәы адықдықҳәа
еисуан, ҳаӷеиҭа иҭыҵны саԥхьа лара илԥылар аҭахызшәа.
Уажәы-уажәы амардуан ҭацәы сааҿаԥшуан. Даҿаланы длеиуазар ҳәа... Аха амра аҭашәамҭаз аҵыхәтәантәи ашәахәақәа
иԥсадаха аарлаҳәа сыла иаахыҷҷалон акәымзар, амардуан
аӡәгьы даҿызбаауамызт. Амра иакәыршаны ашәаԥшь уаркалеиуа амшын аҵа зегьы амҽхакны, аҽеиҵҳәа ажәҩан иаҵан.
Уи злаҟаԥшьыз ала, уаҵәы амш еилгома уҳәаратәы иҟан. Амш
цәгьахар зҭахыда, саргьы иахьеиԥш уаҵәы амра хааӡа иԥхар
акәын исҭахыз.

Амра сахьынӡахәаԥшуаз, лара амардуан длаҿалт. Сгәы
нҭыҵт. Лыхцәы ацха ԥштәы змаз, знык иԥаны лышьҭахьҟа икыдын. Азеиԥшнхарҭаҿы илшәылҵалоз аҵкы цәыҟаԥшь ашәҭқәа
зқәыԥсаз лшәын. Лхы-лҿы разӡа, лқьышәқәа аԥышәырччара
ықәыхх, ганха дыԥшуа длеиуан. Дааиуан ашьшьыҳәа, амра
ашәахәақәа ихьыԥсараха илхьысуа. Уаҳа лышҟа схьамԥшит,
ҳалаԥшқәа еиқәшәар ҳәа сшәон. Данылбаа сналԥылт.
— Тера... абасшәа ҳнаскьап.
Араҵәҟьа
аицәажәара
сзымгәаӷьит.
Уажәы-уажәы
астудентцәа лиас-ҩиасуан. Лара ажәак мҳәакәа лҿыналхеит.
Азеиԥшнхарҭа ашьҭахь ала акрыфарҭа акыр ҳазааигәаны
ҳаангылт.
— Тера, — изулак слыхәамԥшӡакәа сналагеит, —
сызхабыԥхьаз бымдыркәа быҟам. Ашәҟәы ибзынасышьҭыз
аҭак саҳар сҭахын.
Иаахжәаны акәзаргьы – исҳәеит. Исҳәазгьы уамашәа избеит. Асҟак еиқәыршәаны исызҳәоит ҳәа сыҟамызт, ларгьы лхы
ларҟәшәа илкыз ҩышьҭылхын, дразӡа даасыхәаԥшит, ихааӡа,
игәыкӡа дааԥышәырччан, ганха днаԥшны лыжәҩахырқәа
дҩарыхеит.
— Исҳәои, сара макьана хаҵацара схы иҭасыршәыргьы,
сазхәыцыргьы сҭахым.
— Уажәы сара бсыцца аусҳәахуа. Ааигәа ауп аинститут банҭала, иахьынӡабҭаху сыбзыԥшуеит, ибҭахызар,
балгаанӡагьы. Уанӡа ҳаиҩызцәахап, акино, атеатр ашҟа
ҳаиццалап. Сгәы иаанагоит уи аамҭаз цқьа иҵегь ҳаилибакаап,
ҳаибадырп ҳәа. Нас усҟантәи аус, усҟан аҽунарбоит.
Аха лара сажәа днаԥыҩлт:
— Сара шәҩызара саԥсаны схы збом, азыԥшрагьы сҭахым.
Уанӡа исеиӷьугьы аҩыза дшәыԥшаап. Насгьы, ари аӡбахәала
даҽазны ҳаламцәажәаразы, уаха зынӡа аҵыхәа ԥҵәазар
сҭахуп.
Иаразнак сгәысҽанӡамкәа, хәылԥазы ссирк аан
иаасықәлашьцеит. Исықәлашьцеит амра ҭашәаанӡа. Ахыб ада
аҩны ргыланы изцәеиқәыбгаз даараӡа сиеиԥшын.

— ...Макьана ари зегьы лагалоуп, — иҳәеит ашьҭахь Сакьа.
— Ишԥа?
— Уара ишԥоуҭахыз. Аӡӷаб иаразнак дақәшаҳаҭхар
уҭахызма?
— Иамоуи?
— Жәаха акәӡами, аӡӷаб аҷкәын ииҳәаз иаарласны
иақәшаҳаҭхо деиқәшәам ануҳәаз.
— Усҟан, ҳазлацәажәоз хазын.
— Ихазӡамызт, Дауҭ. Насгьы иухоумыршҭын, ауаҩы ибзиабара азықәԥара ахьчара шаҭаху.
— Иарбан исыхьчо, уара, лара мап шылҳәаз уасымҳәеи?
Иара дааԥышәырччеит.
Дзымԥышәырччозеи,
схаҭыԥан
дыҟазар,
нас
дызԥышәырччозар збарын. Аха зегьы абас иҟалоит ҳәа згәы
иаанагодаз...Ииашаҵәҟьаны, згәы иаанагодаз, ахәылбыҽха амш еилганы ишыҟаз, амра анҭашәа иааихашьшьуеит ҳәа. Ажәҩан
аеҵәақәа еилаарцыруа рҽахьаҵарыԥсауаз аԥҭақәа иаҵалаз,
ажәҩан ахаҿи адгьыли ааибанамырбеит...
Аҵхыбжьон азхара имацәысны ианҭадыды ашьҭахь ақәа
агәақьҳәа алеира иналагеит. Ақәа аухантәарак икыдхаҽа
ишлеиц илеиуан. Гәалак аманы агәы аардазшәа ашьжьымҭан
аҽааиқәнакын, аилгарахь аҽазнакит. Ԥшак иааҿалазгьы
аԥҭақәа ақалақь иахажьыз инԥхарс-ааԥхарсны амра
аацәырҵит... Аха рацәак мҵыкәа зегьакоуп, ақәаԥсата алеира
иналагеит.
Арсҟатәи ақәа илеиз аӡиасқәа рӡышьҭра инҭымҵкәа
иҟамызт. Уи зцыло амшынгьы ихымҵкәа иаунхахуа.
Аулицақәа рҿы уаҩы данызымба амшын ихыҵыз абаразы
ага иавалт сгәахәын, уахь сҿынасхеит. Аха сгәы сажьеит. Ага
ауразоуроу иҭацәын, имашәыршәа акәзаргьы, аӡәгьы улаԥш

дыҵашәомызт. Амшын акәзар, иаха амш ахьыцәгьахаз агәы
иалазшәа, аԥштәы аԥсахын, игәрымуан акәымзар, ихыҵны
иҟамызт. Ацәқәырԥақәа рцәа иҭачӡа, рыхқәа шьҭкәыцәаа
харантә иааиуан. Нас ишамчу агыгцәа ргылан иааикәаҵәины
аҟәара инасуан...
Сара ашьшьыҳәа, агәалаҟазаара сымамкәа снеиуан. Сгәы
аҭыџь ҭажьушәа ихьанҭыџьӡа икылжәаны иагон. Уанӡагь
ԥхьаҟа исыханы сызгоз, уажәы хараӡа, хараӡа амза аҵкысгьы
исцәыхараны, аҵанӡа сзырхәыцуазгьы зынӡа алакәқәа рҿы
ада иҟамлаӡозшәа збон. Адунеиажә убас еиԥш ихааз, иссирыз, зқьышықәсала ари адгьыл аҿы ақәынхара ахьысҭахыз —
уажәшьҭа иагьхаамызт, иагьссирмызт.
Аԥша хьшәашәаӡа иасуан.
Ҵла хәыҷык аҩызцәа арахь иаарылгашәа, бӷьыда, абзиабара еснагь иҟаларазы анцәа иҳәозшәа амахәқәа хахаӡа
ажәҩан иахьалаз, алаӷырӡ еиԥш, амшын ӡыҵаа ахьыкәкәон.
Ааԥын ааихыр, абӷьы ҿалон, ишәҭуан. Аҵла хәыҷы, рацәак
ақәра зламамыз ала зегьыҵәҟьа макьана иазымдыруазар
ҟаларын. Аха аԥхьаҟа ас иагьа уадаҩра азыԥшызаргьы, урҭ
зегьы еилкааны ишыриааиуаз агәра згон.
Сара иҵегь агәра згон...

АУАЛԤШЬА

Арушьан ашәарыцара дашьҭамызт. Аӡынра ахышә
нывҵрааны, ишәақь нкылырҳәҳәашәа, ашәч зхарԥаны игылоу
амжәа иалатәалоз рдәынақәак дахьреихсуаз атәы умҳәозар,
егьыс, ашьха ацара акәым, шәарыцара ҳәа иқәаҵараҵәҟьа
дыҵамлацт.
Ашәарыцара иагьашьҭоу, бзиагьы избо игәылацәа Мкани
Шаликәеи роуп. Урҭ лассы-лассы аԥхын ашьхаҟа, аӡын аԥсҭаҟа
шәарыцара ицалоит.
Рҩыџьагьы ашәарыцага лақәа рымоуп. Шаликәа акы
ауп имоу, аха Мкан — х-лак. Урҭ рныҟәгарагьы ус имариамызт, аԥшәмаԥҳәысгьы зны-зыыла иааглыжьуан, аха иара
рыда дхәарҭамызт. Руакы ла ӷәӷәаӡак акәын, ақәыџьмақәа
иргәыдло, абынҳәақәа ирызнеиуаз лан. Уи Дамшә ахьӡын.
Аҩнгьы алеишәа цәгьан. Ус агәылацәа ирзыҭрысуамызт, иабалак ирышьҭало иҟамызт, аха аԥстәқәа рахь, аҳәақәа аабаны
иқәгыломызт. Шәарыцара ианыргоз, абынҳәақәа ирхәхьан, уи
акәу. Аҩны амхы акәшамыкәша ҳәак анаақәнабаа, аԥсгатәы
аназымга, еиӷрыжәжәа иқәнаҵон.
Абас зны Арушьан иҳәак раанда ишадхоз абан, илеи
илашьҭалт. Иҳәа аҳәҳәабжь аниаҳа кьатк аашьҭԥааны, дыҩны
даакылсын, ишимчыз Дамшә данас, абӷа аамыҩрит, аҳәагьы
ааунашьҭит. Аҳәагьы ашьа алыхьхьо ергьҳәа аҩныҟа ицеит, алагьы азныказ уа иаанхеит. Арушьан ицәымыӷхан,
иара ахь шьаҿақәак анныҟаиҵа, убас ацқәа инарбеит, заҵа
уаҳа дазааигәамхарыз. Днаскьаны дцәыҵагыланы ԥыҭрак
дазыԥшуан. Зныкыршәа иҩаҵыззан, агәы ишҭаҵәыуаз мацара, абӷа амыҩруа, аҩныҟа ицеит.
Арушьан иԥсы иаахимырзааит иҟалаз. Мкан акраамҭа
дахьнеилак игәы иалан иҳәон, сла чмазаҩхеит ҳәа. Мыз-

кы аҟара анца, уи дгәырӷьаҵәа иҳәо далагеит сла бзиахеит,
сынтәа аԥсҭа асы леир, абынҳәақәа рхаҩара изгоит ҳәа.
Зны, Арушьан Мкан иҟны ус хәыҷык аҵыхәала неитәыс
иқәшәеит. Аха Дамшәи иареи ирыбжьаз идыруан, иԥсы ӡаны
ашҭа днықәсны, амаҵурҭа абарҵа дныҵагылоны, насҭхашәа
иахьтәаз даагәанаҭан, али-ԥси рыбжьара инаихьӡеит. «Аақ»
аҳәан, инеицрасын, икьаҿ аахьнажәеит, аха иаргьы деихан, аҩныҵҟа иҽыҩнаижьит, аԥшәмацәагьы еибарҳәҳәан
ианҩаҵеибарҟьа, ала аахынҳәит.
Ари аҩыза здимбалацыз ила, ас аныҟанаҵа, Мкан гәҩарак
иаузаргьы ақәҿимҭит.
Ақыҭаҿы, ицәгьароума, ибзиароума, Мкани Шаликәеи
ахьгылазаалакгьы, акы иаҿызаргьы, есқьынагьы излацәажәо
ашәарыцара аӡбахә ауп. Урҭ убас еиҿартәны изықәшәақәаз
ахҭысқәа рҳәалоит, знык саргьы срыццандаз угәахәратәы.
Зны убасҵәҟьа ихьт Арушьангьы.
Ааигәа дара шәарыцара иҟан. Қәасабк шьны иааргеит.
Агәылацәа астол ианахатәа, ари шыршьыз атәы аацәырыргеит.
Ҽнак шьыбжьонынӡа ишныҟәаз, нас ашәарах рышьҭа ишхылаз, иазааигәаны ианеихс, иахьҭахаз, уахь излаҭалаз, ахра
изҿыргаз уҳәа даара аинтерес аҵан. Мап, ашьха ашәарыцара
мариамызт, аха иара ссирын.
— Зны шәанцо сыжәгозар, сшәыццон... — уи дыхнахӡан ибжьы ааиргеит Арушьан.
Аӡынра абынҳәақәа рашәарыцара уаагоит ҳәа ддыргәыӷт.
Иааит аӡынрагьы. Аԥсҭанӡа илбааган асы ауит. Мкани
Шаликәеи аагылахуа иҟазма, идәықәлеит. Арушьангьы
дышьҭырхит, ишиарҳәахьаз еиԥш.
Шьыжьык амҩа иқәлеит Мкан, Шаликәа, Арушьан.
Уажәтәи рышәарыцараҿ Мкан илақәа ракәын ирыцыз.
Шаликәа ила аҩны иаанрыжьит, агәы рахәымызт азы. Дара
алақәа ахьцоз рцәа иалашәан, уажәы-уажәы ираԥыҟьон.
Дамшә заҵәык аҽынкыло ирышьҭан.Уажәы-уажәы иааҭгыланы

Арушьан ихәаԥшуан, ари дабаҳҭаху ҳәа акәхап, аха аԥшәма
акгьы имҳәозшәа анабалак, иаргьы ҿымҭ ирышьҭан. Уеизгьы
рацәак ишаҭахымыз азӡомызт. Аҽны, иҩеираны иахьыҟаз
аҭыԥ аҿы икарауараха иҩеит. Ажәытә ахьшьцәа рҟәарч ашә,
асы аалрыцқьаан ианаадырт, аҩныҵҟа ибахӡа иҟан. Аҩныҵҟа
амҿы маҷымкәа иҩнан. Иаразнак амца еиқәырҵеит. Рхәы
рԥханы акы ианацҳа, ахәларагьы уиакәхеит.
Амца агәгәаҳәа ишеиқәыз Мкангьы Шаликәагьы, руапақәа
рхы иаакәыршаны, икҿачаԥаз ацәарҭаӷәқәа руакаҿы ршьапқәа
неилаԥсаны ицәеит. Егьи аҿы — Арушьан ихала. Арушьан урҭ
рыцәашьа уамашәа ибо днаҳәы-ааҳәуан, аха ацәа ааиуамызт.
Амца маҷк данацәыхараха, ахьҭа дакит. Дҩагылан, аҽҳәахьы
дааскьеит. Акраамҭа ус дтәан, даныԥха, дахьтәаз дыцәеит.
Аҵх бзиан. Аеҵәақәа ажәҩан иаҵаԥсан. Адәахьы иҵаауан.
Шаҟа дыцәазгьы издыруам. Даазырԥшыз .Мкан иоуп.
— Ара узхыцәеи?
— Ахьҭа сакын.
— Уаха ахьҭа абаҟоу, шаҟа иԥхароу умбаӡои?
— Исымбакәа! — даахәмаршәа аҵәы алихит. Мкан ихы
ҩышьҭыхны ажәҩан дҩаҵаԥшит:
— Уажәшьҭа шоит.
Ашьыжь акы ишнацҳаз еиԥш, амҩа иқәлеит. Асы иалаҵаан
иҟан, уқәлан уцалартә. Рхахьы ашәра-ҵлара ахьааимҟьоз
иубоз ашьха ҟаԥшьын, иҩашьомызт дук хара имгакәа амра
шавҵуаз.
Ишцоз ҭшәарак аҿы иаанҿаст.
— Арушьан, абра уаанхоит, — иҳәеит Мкан.
— Избан?
— Ҳарҭ алақәа ҳаманы наҟ нхыҵҟа ҳалбаауеит. Абынҳәақәа
рзы алақәа ауҳашьҭуеит. Ианыҵдырҟьа, аратәи аҭшәарала
идәықәлар ҟалоит. Умбои, аграпара ҟарҵахьеит: иҭалан илбааит. Арушьан данԥшы, аиашаз, аҳәақәа рышьҭа ҭӷәыхаа илаган.
— Амала, угәуҽанызароуп. Абынҳәа ухы уақәгәыӷны
уаԥымлароуп. Ааигәаҵәҟьа иаамышьҭкәа уеихс.

— Иуҳәаз саҳаит...
Дара лҭалан ицеит.
Иара дахькылатәаша ҳәа идырбаз аҭыԥ ахь днеит. Ахысразы уамашәа иманшәалан. Уаԥхьаҟа акыр метра иааиуа
ибзианы иубарҭан. Еилажьыз ауахәақәа бжьыккан. Ишәақь
ааихыхны ауахәа инықәикит. Апатронақәа аагәеиҭеит.
Акыраамҭа дыԥшын. Ҭынчран. Аԥсҭа аԥсы ӡаны иԥшын.
Ԥыҭрак ашьҭахь, иаԥхьа амра ахьылаԥхоз иаашәшьит, ихы
ҩышьҭхны даныҩаԥш, ибеит анаҟә хыланы алаҟәра ишаҿыз.
Иагьааџьеишьеит ас иаарласны иҟалаз аҳауеиҭакра. «Уажә­
шьҭа ҳшәарыцаҵәҟьеит!» — ааигәахәт Арушьан.
Амш еиҳа-еиҳа еимгәашәшьуан, уаԥхьа игылоу думбо
анаҟәа жәпахон. Иара дыԥшижьҭеи маҷ ҵӡомызт, уажәшьҭа
амшгьы акыр илеихьан. Хәыҷы-хәыҷы ихьҭахо, ачыхь аҿалт.
Диашан Мкан, ари хьҭоума аниҳәаз. Ирласны дыхьҭышьит
Арушьан. Арахь Мкани Шаликәеи рхабарк ҟамлеит.
Анаҟә еиҳа-еиҳа аҽарыжәпон, иара — дыхьҭакуан.
Убасҟан, ишәақь ахы аҩада дҩаханы, иҭирҟьеит. Илымҳақәа
кыдҵаны дааӡырҩит, аха аҭак имоуит. Уаҳагьы аԥшра иаԥсаны
имԥхьаӡеит. Урҭ аҭыԥ ибзианы ирдыруан. Иӡбеит иаргьы аҭыԥ
ашҟа дылбаарц. Ега умҳәан, дара икарауараха, ахьҭеи амлеи
иркуа иаашт. Иара, уаанӡа амца еиқәиҵарын, рыхәгьы рԥханы
ирхиарын. Дахьыҟоу баша ахьҭа иҽаиркуеит акәымзар, акгьы
даԥсаны имбеит.
Уаҳагьы ԥшра ҟаимҵеит. Ианыхәнозтәи рышьҭақәа асаҿы
иаанханы иҟан, дхыланы иҿылеихеит. Хара дымлеицкәаны
асырҳәы аҿыланахеит. Аԥшагьы аҿалт. Уи, асы еилархынҳәуа,
иқәыргьежьаауа иама иаақәлеит. Арушьан иааирццакит.
Рышьҭақәа еиманаԥсаанӡа аҭыԥ аҟны днеир акәын.
Мҩабжара ҟаиҵахьан еиԥш, дызхыз ашьҭақәа асы
ианеиманаԥса, гәаныла дцар акәхеит. Дышнеиуаз, ҿҟьарсҭак
дынхықәгылт. Дааҭгылан, дааиԥхьхәыцит. Алада длаԥшит, аха
анаҟә акгьы инарбомызт. Ахықә дықәланы иҿынеихеит. Асы

еимагыланы алеира иаҿын. Аԥша аҽарӷәӷәон. Уи уажәшьҭа
ԥшамызт, иурҭын. Амҩа дықәлеижьҭеи аамҭа шаҟа цахьаз издыруамызт, аха ахәларахь ахы архозар акәхарын, арахь анаҟә
— еилашәшәымҭак иаҩызахеит.
Аҿҟьарсҭа ахыцԥа дықәгыланы дышнеиуаз, дзықәгылаз
шиҵабгаз еиликааит ауп, уаҳа акгьы игәалашәом. Ихы идыруа даныҟала, идуцәам асхьыс даҵажьын. Ииулак дҩаҵыҵит.
Иҽаагәеиҭан, баҩԥҵәа иламызт аха, дахькыдҟьақәаз акәхап,
хьаақәак иоуит.
Уажәшьҭа дабацо? Иаԥхьа, ишьҭахь — зегьынџьара
ҿҟьарсҭоуп. Мҩазаҵәыс иҟаз — дызланеиз аҩадара ала
дыхәнар акәын.
Иџьыба дынҭалан, еиҿаԥсаз ашәарыцаҩцәа рчақы
ааҭиган, амардуан аҿаԥҟара далагеит. Еилалахьаз асы еиқәа­
ҵәа аԥҟара мариамызт. Шаҟа дадхалаз издыруамызт, дагьа­
шьҭамызт. Иахьцалак — дҩыхәнеит. Убасҟан, аҩада акәу алада акәу — ахысбжьы геит. Ахысбжьы аниаҳа, дгәырӷьаҵәа
дааҟалеит. Иаргьы, дхысны аҭак риҭарц, ижәҩахыр икыдыз
ашәақь сыҟәнысхуеит ҳәа даналага, изымкит. Инапқәа лаҳәны
иҟан. Иџьыба иҭеиҵеит, даҭәҳәеит, аха имыхәошәа аниба, ибжьы иргарц иӡбит имч зегьы еибыҭаны, аха ибжьы изҭымгеит.
Ахьҭа иагахьан. Имч зынӡа иааилӡааит, длеизҟәыҿит.
Аурҭ еиқәтәомызт.
Уаҳа акгьы дазымхәыцуа дҟалахьан еиԥш, лак абжьы иаҳаит. Аарлаҳәа ибла анаахит, иаԥхьа Дамшә гылан.
Даагәырӷьеит. Игәгьы гәыӷра хәыҷык ааҭалт, издыруада Мкани Шаликәеи ацны иааизар ҳәа. Ибла ҭырхаха дыԥшуан,
аха уаҩы димбеит. Дамшә макьана игыланы иеишра иаҿын.
Арушьан ала иаҭахыз изеилкаауамызт. Нас ауп ихы аназца,
сашьҭаланы сдәықәлар аҭыԥ ахь сышԥакылнамгари ҳәа.
Имчқәа ааизыркәкәаны дҩагылан, дзазо мчыла ишьапқәа
еихигеит. Дамшә уи иазыԥшызшәа, ашра иаҟәыҵны, метрак
аҟара инаскьаны, иааҭгыланы инаихәаԥшит. Напышьашәала
дааиуашәа анаба, иеишуа, иаԥхьа игыланы аҿынанахеит. Из-

дыруада сыԥсы еиқәнархаргьы игәахәит, дкаҳа-бӷало ала
дашьҭаланы дахьнеиуаз. Еиҭах агәыӷра иоуит. Агәыӷра иоуз
имчгьы ҭанаҵеит. Убри амч иоуз акәын уажәы ԥхьаҟа иханы
дызгоз.
Амҩа шаҟа аамҭа иқәыз издыруамызт, рхы ахьхазгьы усгьы
изеилкаауамызт, аха рымҩа нҵәара ақәымлеит. Аҵыхәтәан,
дахькаҳазгьы дзымгылт. Дамшә иеишуа еиҭанеихагылт. Арушьан ала агәхьаа имкит. Дамшә икьаҿ кны инаихеит. Дахькажьыз хәыҷык ладаран, дырҳәазаны метрақәак дланашьҭит.
Уаҟагьы иҟәамҵит. Аҽшьуа иеишра иаҿын. Иара иааԥсара илсны, ацәа даанахәо иалагеит. Есааира ацәа дҭанагалацыԥхьаӡа,
Дамшә абжьы хара инаскьон...
Ила хитаанӡа, раԥхьа абжьқәа роуп иаҳаз. Ииулак ибла
анаахит, ааԥҭра дҩаҵаԥшит. Ила иабаз агәра изымго иаԥхьаҟа
днаԥшызар, Мкани Шаликәеи ихагылоуп, ивараҿ амца
агәгәаҳәа еиқәуп.
— Ушәеит ҳәа сыҟоуп, — даахәмарт Мкан. — Усҭеит, фыр­
џьанк ҳазкы.
Ауатка анидыржә, акыргьы дыԥхазшәа ибеит.Ацәажәарагьы
илшо дааҟалеит.
...Ашьҭахь иарҳәеит, Дамшә акәымзар дрыԥшаараны
ишыҟамыз. Дамшә аҭыԥ аҿы иҩкылҟьан, ишуа, аҽашьуа иалагазаап. Иҩараԥызан, дахьышьҭаз инанагеит.
Адырҩаҽны ашьыжь Дамшә аниба, ахы аасшьышьып
ҳәа иҽаназик, аԥаса еиԥш ааигәара днанамышьҭуа, ахаԥыц
хырџьаџьаны ининарбеит. Дамшә Арушьан иаӷан, иаӷаны
иаанхеит. Аха Арушьан арыцҳара данақәшәа, деиқәнархеит.
Ауаҩы ацәгьараан ихьчара иара иуалԥшьан иаԥхьаӡон.

КАРШӘ

Ашьыжь саб заанаҵы сааирԥшит. Аӡынҵәа рацәаны
иаҳҭаан, уажәы иҭирц Гаграҟа игон. Сашьеиҳаби сареи ашәыр
зҭаз акалаҭқәа ауардын иақәыргыланы амҩаду аҿынӡа дкылаагар акәын.
Сҽааилаҳәаны сындәылҵит. Адәахьы макьана лашьцан. Ҭагалан ашьҭахьҵәҟьа акәын, ихьҭан. Уи зырхьҭаз асы
илаҟәны илеиз акәын, аха агахь макьана иазыгәаӷьуамызт.
Уи ацымхәрас игәыԥҵәагаха ақәоура акәын изҿӡаз. Ашьҭахь,
агәы ԥҵәазшәа мчыбжьык аахыс, амш еилгеит. Ҽынла амра
кажжы иԥхон, уахынла аеҵәақәа каххаа, иҵаауан. Иахьагьы
амш еилган, уажәы еиҳа излахьҭахаз ала архаҿы иӷәӷәаны
ишҵааз ҩашьомызт.
Ҳгәашә ааҩсан аҭаҭын казарма сашьеи сареи ҳныҵалт.
Ауардын ахәда ҩышьҭыхны, иркәырны иааҵаҳгеит. Асаԥыџь
наҵаргыланы, саб иҵаҳкырц иааицаз ацәқәа рҵакра ҳалагеит.
Сашьа ауардын аҭырас анҵара дналагеит, аҵәақәа акалаҭқәа
иахьырҭоу ауардын иамхәахәаразы.
Акалаҭқәа ауардын ианақәырҵа, ацәқәа сыршәаларц
амжәатә фырмыхьц кны ахәда снықәтәеит. Саб агәашә
асақьқәа аналих, Хьыҵкәыр ауардын днаԥынгыланы агәара­
бжьара ҳныбжьалт.
Уажәшьҭа ашарккара иалагахьан. Уи ашарккара есааира
ирцәо иааиуан иӷарԥшарӡа ажәҩан икыдыз аеҵәақәа. Аха
макьана мраҭашәарахь аеҵәақәа икыдыз иаҳа аҳра руан.
Мҷышьҭа ҳазааигәахо ҳаналага ишшара ишахьан. Хараӡа
мрагыларахь ашьха дуқәа еиҵҳәа игылоу амра макьана
ирывымҵыцызт, ашәахәақәа ахькыдыԥхалоз иҟаԥшьын. Арха
уахьԥшлак адәы ҟьаҟьарақәа рҿы, иаха асы аузшәа, иахьҵааз
иҟәашӡа иҟан. Аӡиас Мҷышьҭа ахьиасуаз ижәпаӡа анаҟә

аҽеиҵҳәа метрақәак иҩышьҭыхны иахатәан. Арахь еиҳа
ихьҭан. Уи зырхьҭоз аԥша-ҵаа иқәыз акәын. Агәарабжьара
ибжьажьыз аҳәынҵәа ихаҳәха еиқәхаԥс уқәнаргылом.
Аӡҭаҩаҿарақәа аҵааршә жәпаӡа ирхын, Хьыҵкәыр урҭ
аӡҭаҩаҿарақәа дрывсуан, ацәқәа ршьапы ахәрыр ҳәа дшәаны.
Амҿтәы ацҳа ҳнықәсын, амҩаду аҿы ҳакылсит. Гаграҟа
ицоз ԥыҭҩыкгьы амашьына иазыԥшны игылан. Урҭ кылсижьҭеи
акыр ҵуазар акәхарын, ахьҭа ианакы амца еиқәырҵаз
иакәшаны игылан. Раԥхьа ҳаннеи, ауардын аанаҳкылт.
Хьыҵкәыр асаԥыџь исҭаз ахәда иныҵаиргылеит. Сара ауардын ахәдала аԥхьа снеины сыҩкаԥеит. Ацәқәа ԥхьаҟа имаарц азы саарԥырагылт. Хьыҵкәыр ауардын ашьҭахь днадгылан, акалаҭқәа злақәҿаҳәаз ашаха аԥыртлара дналагеит. Саб
ҳашьҭахьҟа дгыланы даауан, аха иара даанӡа аҷкәынцәа игылаз ицхыраан, акалаҭқәа ақәхны аулица аҵкар аҿы инадыргылт.
Уи аамҭазы ҳааигәараҵәҟьа лак абжьы ааҭыганы,
игәыҭшьаагаха ауура иалагеит. Ацәқәа шәаны инаҭрыст, аха
афырмахьц искыз ыркәаӷкәаӷуа ианыдсырба, рҽааныркылт.
Игылаз зегьы ала ауубжьы ахьгаз ашҟа ҳанхьаԥшит.
Ҳнаҩсан адәы еиужьра ишьҭаз аӡәгьы акгьы ықәимбааит.
— Зыбжьы газ лаӡамзи, мшәан?! — дынразҵааит Хьыҵкәыр.
— Лоуп, — иҳәеит аҷкәынцәа руаӡәы.
— Нас, абжьы абагои?
— Ажра иҭаҳазар акәхап, рыцҳа.
Еиҭа адәы ашҟа ҳнаԥшит. Уажәы цқьа ҳанԥшы ауп
иангәаҳҭа ажра иамаз. Ҵыԥх асолдаҭцәа иржит аимадага
кабель шьҭарҵаразы, изыхҟьа здыруада, уиаахыс акабель
шьҭарымҵацкәа иаанханы иҟан. Ҩ-жыгаҿы иржыз џьараџьара акыр еимаҳахьан, анышә ԥҟаны адәы иқәрыжьыз,
ҵыԥх аахыс ашьац ақәлахьан азы, ҳахьгылаз аҟнытә рацәак
иузгәаҭаӡомызт. «Уи ала акы амыхьзар, иахьҭаҳаз изҭымҵӡо
иҵауланы иабажу», — ааҳгәахәт.

— Иахьҭаҳаз изҭымҵуа иахьи? — сҵааит.
— Амашьына аахеит, — иҳәеит Рауф.
— Ишԥа?
— Жәаха хьчаҩцәақәак ашьхантә арахә лбаацаны иаазцоз ирыцыз акәын. Абра ҳахьгылоу иааӡаанӡа ҩышәҟа метра
шагу аидара шьҭыхга машьынак аацәырҟьан, арахә зынӡа
дырзааигәахаанӡа атормоз ишьапы ақәимкызаап аныҟәцаҩы.
Уа раԥхьа избаз ирыцыз ахьчала ауп. Ишуа, амашьына азаанкыло џьышьа иагәыдлазаап. Уи данас, иршәны ажра иҭаижьт.
Амашьынагьы аарлаҳәа иааникылт, уаҳа арахә дырмаахакәа.
Дзысыз ала уаҳа ахы иамыхәо иҟаиҵазаап. Сгылоит ҳәа иалагон, аха изгыломызт. Нас ахьшьцәа ҳхаҵкы уцеит ҳәа рнапқәа
аазҟьаны, рырахә рыманы ицеит. Аха иара аԥсахәага хәыҷык
уажәыгь иҭаз ала ара автобус аанҿасырҭаҿы ауаа ҳабжьы
ахьгоз азы иҳәазаны иаауазаарын, ажра иҭаҳаанӡа.
— Ианбзиаз акәын урҭ ахьшьцәа ианырҭахыз, амашәыр
анахь, икажьны ицеит, — иҳәеит игылаз руаӡәы.
— Ма иршьыр акәын, ас имгәаҟрацы, — иҳәеит Шьрыф.
— Зла ас иазныҟәаз, урҭ хьшьцәам, агәнаҳа хара ирзымгааит, закәытә уааузеи?! — иҳәеит Хьыҵкәыргьы, урҭ ахьшьцәа
даара игәы рзыԥжәо.
Сара Хьыҵкәыр деилыскаауан. Уи дыхьчаҩын. Аҩны
еиуеиԥшым ахьчалақәа ҳаман. Урҭ убас пату рықәиҵон, ихы
аҵкысгьы. Раԥхьа акрифо дыҟаӡамызт, аҭыԥ-аҭышә уҳәа акы
рыгижьуамызт. Избанзар, ахьчалақәа ахьшьцәа рзы шаҟа
ихәарҭоу идыруан.
Саб данааи, амашьына дышьҭнахаанӡа ҳәа ҳамԥшыкәа, ауардын аақәырҵәины аҩныҟа ҳҿааҳхеит. Еиҭа ала аҵәыуара
иалагеит. Уи, хымԥада, ауаа ацхырааразы ирыхьҵәыуон.
Игәыҭшьаагаха абжьы шгоз Хьыҵкәыр дзавымсит. Ауардын ааникылт. Амҩа днаныҵын, ала абжьы ахьгоз ашҟа иҿынеихеит.
Ажра данхықәгыла, ала аҵәыуара иаҟәыҵт. Ишызбоз ажра
дынҭаԥалан, ала ааигәыдкыланы иҿааихеит. Ауардын данаадгыла, инсыдиҵеит:

— Аҭырасқәа џьара еизганы иҟаҵа!
Ауардын аҭырас иақәыз иаразнак агәҭаншәа џьара
ичаҟәӡа иааизызгеит. Хьыҵкәыр ала ааганы инагәылаиртәеит.
Сара цқьа снахәаԥшит. Аҵәыуара иаҟәыҵны, ихьҭшьны ацқәа
еихамгыло иқыџьқыџьуан. Ала ахьҭоу умбо аҳәынҵәеи ашьеи
иаганы иҟан. Уажәы-уажәы ахы аарлаҳәа иҩышьҭыхны, алақәа
алаӷырӡ рхыҳәҳәыла инҭырпыжы-ааҭырпыжуа иҳахәаԥшуан.
Ашьҭахьтәи ашьапқәа, агәчама уҳәа иҟәаҟәаны иҟазар
акәхарын, ашьеи аҳәынҵәеи амаҩахьан. Амала, иара акыр
ижыцәын, аха изеиԥшраз сыздыруамызт. Ахьчала акәымкәа,
ақәыџьма жыцә аԥшра акәын иамаз.
— Аҩныҟа изаҳгои, усгьы иԥсуеит, — сҳәеит ҳандәықәлоз.
Хьыҵкәыр илаԥш ырцәгьаны даасыхәаԥшит. Исҳәаз
зысҳәеи аасгәахәт.
— Ас ишгәаҟуа ҳавсны ҳазлацои? Аҩны иганы ацхыраара
аҳҭап, аԥсы аанхозар аабап. Ибжахаргьы, аԥсы ҭазааит...
Амра уажәшьҭа игылахьан. Ашәахәақәа хааҷкәакәараӡа
иԥхон. Уи зқәыԥхоз еиқәыхьшәашәа иҵааны, агәарабжьара
ибжьажьыз ҭагаланшьҭахьтәи аҳәынҵәа арԥсасира иаҿын.
Ауардын агьыжьқәеи ацәқәа ршьапқәеи џьара-џьара амра
ашәахәақәа рацәаны иахьрықәыԥхахьаз илыҵашьшьы ицон.
Мҷышьҭа ихыз аԥсҭҳәа хәхәаӡа, иҿажәкыз еиԥш, ибажә-бажәӡа
еиԥхьытта, еихьымӡа-еиԥымӡо ихыҵны, жәҩангәыҵала ашҟа
ахалара иаҿын. Ԥша ҷыхьгьы аҿамызт. Ашәахәақәа есааира
аҳауа хьшәашәа арԥхара иаҿын.
Аҩны ҳанааи, акәасқьа аҵаҟа аҭыԥ ҟаҵаны, инаганы инаиртәеит. Егьырҭ ахьчалақәа иҳамаз, иааҳгаз анырба, рыцқәа хырџьаџьаны иааҵҟьан, аха Хьыҵкәыр ибжьы
ҩҭыганы данрыҵаҟьа, рҽааиқәыркит. Рҵыхәа рышьҭацала
инеин, рҭыԥқәа рҿы инатәеит. Уаҳа ҳла ҿыц агәхьаа рымкит.
Аӡырԥха ааиган, ашьеи аҳәынҵәеи зыдшәыланы иҟаз ала
иӡәӡәеит. Ашьапы дахьакьысуаз иахьуан, аха иачҳауан. Амала, зны-зынла ианазымчҳалак аӷызыбжьы ҭнагон акәымзар,
дсыршәап, дысҟәысцап ҳәа иаҿымызт. Ашьапы анҿиӡәӡәаа,

иаабеит ацәа ԥҟаны, иԥҵәаз абаҩ ахы шкылыҳәҳәоз. Днеин,
аҵәаҟьақәа ааҟаҵаны акасыш аҟьатҟьат инӡааиҵеит. Ашьапы
инапала иаариашаны, аҵәаҟьақәа ирынҵаны аҿаҳәара далагеит. Егьи ашьапы баша иԥҵәан. Уигьы аҭыԥ аҿы инҭартәаны
иҿеиҳәеит. Урҭ анеиқәшәа ахьаа ԥыҭк еиқәтәазар акәхап,
акыр аҽааиқәнакит. Сыбз ахьысшьуеит ҳәагьы иалагон.
Сан ашьжьымҭан ажәқәа ирымылхыз ахш аведра
абжеиҳарак ҭаны абарҵаҿы икнаҳан, уахагьы ажәқәа ирымылхуаз ахш нацҵаны ашә хылхырц азы. Аха Хыҵкәыр уи ахш
аниба, иааиган, абысҭа аҵарҟәаҟәаны ианеиҭа, хар амамкәа
акрафеит. Ианалга, лаԥшы хаала Хьыцкәыр инихәаԥшын, ахы
нышьҭаҵаны алацәқәа неиқәнаԥсеит. Иаразнакгьы ихааӡа
ацәа инҭанагалт.
Ала ахш иаҳаржәыз, сан хәылбыҽханӡа илызгәамҭаӡеит.
Усгьы алақәа лцәымӷын, уажәы иахьа иааҳгаз анацла, еиҳагьы
деицәахеит. Ауыха Гагрантә саб данааи, Хьыҵәкәыр иҟамзаара
лхы иархәаны, иаахтны иалҳәеит:
— Даҽа лак ааигеит, уаанӡа иҳамақәаз изымхозшәа... Сыздыруам, мшәан, алақәа рыла ҳқәылома?
Саб лықәҿимҭуашәа анылба, лҽаанылкылт. Уаҳа зынӡа урҭ
рыӡбахә дагьаламцәажәеит.
Адырҩаҽны, ҳла ҿыц Каршә ахьӡаҳҵеит, архаҿы
иахькаршәыз азы. Уи уанӡа ахатәы ахьӡ амамкәа иҟамызт.
Алақәа рыхьӡқәа акыр еиқәысыԥхьаӡеит, аха аказы ахы
ҩышьҭыхны уи ауп исыхьӡу ҳәа аҽснамырдырт. Ахьӡ ҿыц
иаҳҭаз ала анақәҿаҳҭуаз, алымҳацәқәа кьацәӡа иҩышьҭыхны,
игәырӷьаҵәа игәыннакылон.
Иаргьы уахи-ҽни абзиахара иаҿын, аха макьана уи шьҭрала
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 19
  • Büleklär
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3263
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1963
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3331
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2012
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3378
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2228
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3336
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2163
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2195
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3436
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2185
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3451
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2174
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3309
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2161
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3384
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2086
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3364
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2137
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3391
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2138
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3339
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2162
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3277
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2069
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3397
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1975
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3386
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2056
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3250
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2038
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2124
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3363
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2209
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3392
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2188
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3311
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2193
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3284
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2077
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3292
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2129
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3376
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2265
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3374
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2102
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3299
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2172
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3288
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2153
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3332
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2149
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3287
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2155
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3266
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2173
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.