Latin

Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 09

Süzlärneñ gomumi sanı 3384
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2086
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
— Нас иумуазар иҭаҳажьып ӡмыжьк аҿы, — дақәшаҳаҭхеит
аҵыхәтәан уи.
Афҭил хәыҷы икылыҳәхәоз амца наркны, ирууаӡа иршәны,
аӡмыжь агәҭаны иналаижьит Петра. Хәыҷык ҳашьҭахьҟа
ҳнаскьаны ҳнагылт. Алаӷәым ԥжәеит, аха абжьы здумхеит. Петра диашан. Аӡмыжь акыр иҵаулан, иахәаҽит.
— Сара иуасымҳәази, — игәы намӡеит Петра.
Иашьыз ҳәа рацәак ҟамлеит. Акы-ҩба роуп иханагалаз. Аха
урҭгьы хәыҷқәан.
Аҩбатәи алаӷәым алада, рацәак аӡы ахьдумыз, иҭаижьт
Петра. Алаӷәым уажәы-уашьҭан иԥжәоит ҳәа ҳшыԥшыз,
аӡнырцә аԥсыӡхьчаҩ ҽыла даацәырҵит. Ҳаниба, ҳааникыларц
алаӷәым ахьҭажьыз илаҵакны, еиҳа иӷӷаран аӡы, дынҭалеит.
Ҳарҭ ҳшәаны акгьы ҳзымҳәо ҳшанхеит. Алаӷәымгьы ԥжәеит.
Ҵәҩанҵәыҟа иаршәыз аӡы даваабеит аԥсыӡхьчаҩ, уи иҽы
дахҟьеит.
Ахыԥша акәзаарын исыз, акгьы имыхьызшәа анааба,
ҳааҳәын, ишҳамчыз ҳаҩит. Абна ҳнылашәкәа ҳцеит. Уаҳа
агәарабжьара ашҟа ҳкылымсыкәа, бнала мацара ҳахьынхоз
ахәы ҳҩыхәнеит. Ҳаԥсы ааиҭаҳкын, уаҳа акгьы еибымҳәакәа,
аҩныҟа ҳҿааҳхеит. Петра ишәҟәқәа ахьиҵәахыз, Маска
икамбашьқәа икәыжәкәыжә иахан.
Ауыха сахьнышьҭалаз аԥхыӡ збеит: Мҷышьҭа иҭаҳажьыз
алаӷәым аԥсыӡхьчаҩ дашьыхит. Иара иҭынхацәа, амҩаҿы дасу
ирықәшәоз. Ирԥыхьашәоз, аҽага, алаба, аҵәҩан, аигәышә кны,
рыбжьы рхагала, агәарабжьара бжьырҭәаа иҳашьҭахуп. Ҳарҭ
ҳаҩны ҳцоит. Аха дара есааира иаҳзааигәахоит. Ҳашьҭахьҟа
ҳхьаҳәцыԥхьаӡа иаабоит зегьы раԥхьа игылоу ҩыџьа
ахәыҷкәа. Урҭ аԥсыӡхьчаҩ ихәыҷқәа роуп. Урҭ рышьҭахь
дгылоуп амилициа аусзуҩы. Зегьы рнапқәа ҳақәкны ишәкы,

ишәкы ҳәа ҿырҭуеит. Петреи сареи ишҳамчу ҳаивасны ауп
ҳашцо, аха иахьцалак, ишаҳҭаху еиԥш ҳзыҩуам... Абар дара
ҳахьӡоит... Рнапқәа рҿаадырхеит ҳаркырц. Арҵәаа ааҭсырган,
аҵхыбжьон сыҭрысны сааԥшит. Ишыԥхыӡыз анызба, сыԥсы
ааивызгеит.
Адырҩаҽны шьыбжьон ашәшьыраҿы Петреи сареи ҳтәаны
ашашка ҳасуан. Ус аԥошьҭамҩаԥгаҩ Гәас агәара дааҭалт.
Арҭмаҟ ду иҟәныз дынҭаԥшын, ҳгазеҭқәеи ҳжурналқәеи
ааҭыхны иҳаиҭеит. Уи аамҭазы саби сани ааит.
— Минуҭқәак сыԥсы ааиҭаскып сгәахәын.
— Ас ашоураха аныҟәара уадаҩуп, — днаиқәшаҳаҭхеит
сабгьы, — улатәеишь, аусҳәарҭахь ажәабжь иҟоугьы ҳауҳәап.
Ааигәа уахь сықәымлац.
— Уажәы зегь ирҳәо, иацы ҩыџьа аҷкәынцәа Мҷышьҭа
алаӷәым алажьны аԥсыӡхьчаҩ дшыршьуаз атәы ауп.
Саби сани ираҳаз уамашәа ирбеит. Петреи сареи
ҳнеихәаԥшы-ааихәаԥшит.
— Акыр ихьма?
— Машәыршәа деиқәхеит.
— Иҟазҵада? — сан иажәа днаԥыҩлеит.
Рыхьӡқәеи рыжәлақәеи издыруам, аха ибар идыруеит.
Иҟалаз ахҭыс азы Гәдоуҭантәи аучасткатә инспектор иахьа
даан, аколнхара ахантәаҩы диацәажәон. Инеибырҳәоз сыздыруам.
Сара сцәа сыҭӡыӡааит. Еиҭа иныҵакшәа маӡала Петра
снаихәаԥшит. Уигьы деиқәшәы, ҟыт ихәлымшәо дтәан.
— Дара ахәыҷы ҟадыџьқәа машәыр рмыхьуази Мкани иашьеи реиԥш, — иҳәеит саб.
— Ҳәарас иаҭахузеи! — диқәшаҳаҭхеит Гәас.
— Мкани иашьеи ирыхьи? — ашьшьыҳәа снаразҵааит.
— Мкан инапы шыхҵәоу умбаӡаци? — саб даасыхәаԥшит.
— Исымбахьеи.
— Нас, изыхҵәоу узымдырӡои?

Сара сааиԥхьхәыцт. Иашаны, уажәада, знызаҵәык иадамхаргьы, изнапык зимамзеи ҳәа сгәы иаанамгацт. Инапы ижәҩахыр иаҿакны ихҵәан. Икьаҿ азмаӷрак имаҟа
иавҵан. Насгьы, иарӷьа бла ҭыхын, асаркьабла изҭан. Уи иара
ишитәымыз уидгылаанӡагьы иудыруан.
— Исыздыруам, — сҳәеит сара.
— Уигьы даныҷкәыназ иашьеиҵбы Шьықәри иареи
Мҷышьҭа алаӷәым ҭажьны аԥсыӡ шыршьуаз, афҭил кьаҿзар
акәхарын, амца анадыркы, ирымпыҵаԥжәеит.
— Нас?!
— Мкан иашьа Шьықәыр уаҵәҟьа дашьит. Иара, ишубо, агра
ӷәӷәа игеит. Шьықәыр Мкан диеиԥшымызт, илеишәа бзиан,
ашкол аҿы аҵара бзиаӡаны иҵон...
— Петра, уааишь, ак уасҳәоит, — имахәар кны сҩаихеит,
ашашкақәа ааԥхьаскын. Ашҭа аҵыхәахь ҳанынаскьа, саангылт.
— Саргьы сгаӡара сыхьӡеит, аха зегьы зхароу уара уоуп, —
сҳәеит сара. — Убас ухы иааҭашәалак шыҟоуҵоз, иаауҩызахоз
акака шынархьушьуаз, аӡәгьы уааигәа дымгыло уҟалеит. Саргьы иахьарнахыс суҩызам, сҳәатәы хазҵогьы аӡәгьы умԥан
днеир зуам.
— Ушәеит, уеиқәа уҟьашьит... — усс имаӡамшәа дысхыччарц
далагеит, аха иалымҵит.
— Сшәоу сымшәоу уи аамҭа иаҳнарбап. Сара сырдырыргьы
мап скӡом, Петра сжьаны сигеит ҳәагьы сҳәом. Ишысхароу
аахтны исҳәоит, аха уара ухы уазхәыц, макьана зынӡа уагымхац...
— Закә хшыҩҭроузеи! Ус уҵатәқәа узҵозҭгьы... — уи
аниамхаҳәа ибз ихаԥыц нақәиргылт, избанзар уи азы сара
сыҟны ҳәатәы шимам идыруан.
Даахьаҳәын, ахәацаҳәа агәашәахь иҿынеихеит. Уи
дырҩегьх усс имамшәа ҟаиҵар иҭахын, аха араҟагь иныҟәашәа
дараргамон.
Сара ас сахьиацәажәаз сгәы снархьуан, аха ичҳаны,
снеихьӡаны, исҳәаз еиҳа изырԥсыҽуаз акы неихьымыгӡакәа
саагылар акәын. Ус иаҭахын.

АҚӘНАГА АҚӘШӘАРА

Адәахьы аарлаҳәа иаацәыҵлашон еиԥш, ателефон аҵә­
ҵәабжьы саанарԥшит. Уаҳа ажәа ҩбамтәкәа сҩагылан, атрубка слымҳа инадыскылт.
Сӡырҩуеит.
— Шараҭ, аҭел иасуа аҭакзыԥхықәу аҷаԥшьаҩы, амилициа
акапитан Кҷаҷ соуп. Уажәы адырра ҳауит, аԥсшьарҭа ҩны
«Ахра шкәакәа» аҟны уадак дырҳәит ҳәа.
— Ишԥа? — исаҳаз иаразнак ацәа саалнахит.
— Адырра ҳазҭаз ахьча иоуп. Аӷьычҩы уадак дыҩныҵны,
адәахьы иҿоу абарҵала даҽа уадак ашҟа дшиасуаз ауп дшибаз.
— Аҳ, далҟьаны ихы икәашәар акәымзи!
— Аӷьычҩы ахьчаҩы даниба, ааигәа, аӡы зҭаланы илеиуа
аҭанақьы труба дахьҳәазаны дылбааит. Аоперативтә гәыԥ иалаз зегьы уахь исышьҭит.
— Адырра зуҭахьада?
— Макьана аӡәгьы.
— Раԥхьа иргыланы аучасткатә инспектор дыргыл, нас
ашьаус ԥшаара ахәҭа аначальник аҭел уизас. Сара уажәыҵәҟьа
уахь сцоит.
— Амашьына узынасышьҭуеит...
Ателефон атрубка нықәҵаны, ажәжәаҳәа аҽеилаҳәара
сналагеит.
Сыцәаны ԥхыӡ избаргьы аԥсшьарҭа ҩны «Ахра шкәакәа»
аҿы ауадарҳәра ҟалоит ҳәа сыҟамызт. Акы — ҵаҟатәи ауадақәа
рбарҵа асаара аҟнытә акыр ишьҭыхын, ҩба — аганқәа рҿы
ихәхәаӡа иамоу аҭанақьы ӡышьҭрақәа рыла хәнашьа ыҟам.
Иазааигәоу абарҵақәа рҿы асигнализациақәа амоуп. Хԥа
— ахьчаҩ ҭаҳмада, шьоукы реиԥш, ибудка дҭаианы дыцәом.

Аашаанӡа џьара минуҭк иадамхаргьы дымтәакәа, акорпусқәа
илаԥш иҵижьуам. Нас аӷьычҩы адәахьала уаҳа ауада
ҩналашьас иҟаиҵеи? Ииашаны уамашәа иубаратәы иҟан.
Агәашә сынҭыҵны, аулица снанылт. Уаҩгьы данымызт, машьынагьы мҩасуамызт. Азԥшра сгәы иамукәа, ус ашьшьыҳәа
аулица саныланы сҿынасхеит. Минуҭқәак рышьҭахь амашьынагьы архәара иавшәан, саԥхьа иаақәҵәины иаангылт.
— Шьыжьбзиа, аҩыза алеитенант!
— Бзиа збаша, — сҳәеит, даара сгәалаҟазаара ыҟамкәа.
Сгәалаҟара
злаҟалозеи,
уажәы
арҳәра
ҟазҵаз
дҳазнымкылар, ари аԥхынра алагамҭазы ацәгьарақәа ҩба
иаарԥшымкәа сыхәда инықәҳауан.
Ииашаны ашьаусԥшаара аҟнытә сара сакәын ақалақь аҟны
еиҳа аԥсшьарҭа ҩнқәеи, асанаториақәеи, асасааирҭақәеи
ахьыҟаз издыз. Урҭ рҟны акәын ацәгьаурақәа рацәаны
иахьыҟалоз. Ацәгьаурақәа ҩба-хԥа иаарԥшымкәа иуду аҭыԥ
аҿы ианыҟамла, даҽаџьара уиаргон.
Убас ихьт, уаанӡа ашьаусԥшаара ахәҭа аҟнытә иадыз амилициа алеитенант аиҳабы Мышьа Гыруаԥшь. Сара сахьадыз
аҭыԥахь диаган, иара иҭыԥахь — сара. Ацәгьаурақәа иҟаз акада егьырҭ аасырԥшит. Иаанхазгьы ацәгьара ҟазҵаз рышьҭа
сақәшәан, мышқәак рыла иаасырԥшырц сгәы иҭан. Абар
уажәы даҽакы сзацлеит акәымзар.
Уи сара сацәшәон. Убри азын уахынла ҵхыбжьонынӡа
смыцәакәа машьынала знык-ҩынтә аԥсшьарҭа ҩнқәеи
асанаториақәеи срылсуан. Аҷаԥшьаҩцәа-ахьчаҩцәа ицәар
зуӡомызт, еиҳа збарҵақәа лаҟәыз рылаԥш агырмыжьразы
ргәырҽанысҵон. Сеиҳабыра сыгәра ганы, иуадаҩу аус ашҟа
саниарга, аиашазы, акгьы саԥсамызшәа схы сырԥхашьар
сҭахымызт.
Амашьына аԥсшьарҭа ҩны «Ахра шкәакәа» агәашә иаалагылт. Актәи акорпус аԥхьа гәыԥҩык гылан. Урҭ аоперативтә
гәыԥ иалаз ракәын. Рышҟа сҿынасхеит.

— Иҟои? — снаиазҵааит аоперативтә гәыԥ аиҳабы.
— Ҳанааи, аԥсшьарҭа ҩны ҳакәшеит, аха ҳаанӡа дцахьан.
— Акыр дәылигоу?
— Акремплин плашьқәа ҩба, ахьтәы сааҭ, амацәаз абла
зҭоу, алымҳарыҩқәа.
— Дара аԥсцәа реиԥш ицәазма? — снарзаӷьхит.
— Аҳауа ҩналап ҳәа ашә аартын. Насгьы, ашьыжь ацәа хаауп.
— Ииашоуп,— ииҳәаз сақәшаҳаҭын, аха саԥхьаҟа ацәгьауҩы
иԥшааразы аџьабаа избараны иҟоу анаасгәалашәалак
сарҳәацәон.
— Шәарҭ, ахьчаҩ ииҳәо жәдыруоу?
— Иарбан?
— Аӷьычҩы Қамс иоуп иҳәеит.
— Џьушьҭ, — ихасымҵеит, — Қамс дабаҟоу, хәы-шықәса
иқәны дҭакупеи.
— Седру, иара иоуп изҳәаз. Шәхала шәеицәажәа, уажәы
дышәзаазгоит. Аӷьычцәа рҿы Қамс ҳәа ахьӡ ҷыда змаз Мкан
Агәба иакәын. Уи даара ауада арҳәра дазҟазан. «Аус» аниуазгьы аԥхынраз акәын. Аӡынра цәгьара ҟаиҵомызт. Аԥхынра
ииӷьычуаз амаҭәақәа Урыстәылаҟа иганы иидыруа шьоукы
рыла хәыбжала ириҭауан. Ҳарҭ акыр аамҭа ҳишьклаԥшуан,
аха ишаҳҭахыз еиԥш даҳԥыхьашәомызт. Аҵыхәтәан
Ставропольтәи асасааирҭақәа руак аҟны, аԥхынра ииӷьычыз
амаҭәа асумка иҭаҵаны аӡәы ииҭарц дандәылҵуаз, сареи
Ставропольтәи амилициа аусзуҩцәеи ҳанидгылт. Уиакәхеит.
Исумка иҭаз акгьы инамырҳәеит.
Уажәы уи дабаҟахыз. Даҽа ҩышықәса ҳҭынчын. Ахаҳмада
уи диеиԥшшәа ибазҭгьы уи иоуп игәахәит. Аха данааигьы,
иакәӡам имҳәеит.
— Сара Мкан ииреи изҳареи бзианы издыруеит. Аԥыхьа
ҳаигәылацәан. Дад, сыла самжьеит.
— Дышԥажәба?

— Ашьшьыҳәа акорпус акәшара сшаҿыз, абыжьбатәи аихагыла аладахьтәи акәакь аҿы абарҵа аӡәы ихы аакылырҳәҳәаны
алада днышьҭаԥш-аашьҭаԥшит. «Узмырцәазеи ас заанаҵы
угыларатәы», — сгәахәит дыԥсшьаҩу џьышьа. Нас ауаҩышәара
абаркьыл даадгылт ҷкәынак. Ихы еиқәаҵәаӡа аспорттә
маҭәала деилаҳәан. Аха еиҭа наҟ-наҟ инаԥшышьа-ааԥшышьа
сгәамԥхеит. Ус, аҷкәын абаркьыл дҩықәгыланы, агәашь инапы акәыршаны, егьи абарҵа ашҟа снеиуеит ҳәа дшаҿыз ауп
сышгәеиҭаз. Афымца даршәызшәа, шьҭахьҟа дынкаԥеит.
Еилаҳәарак аашьҭыхны, аган аҿы атруба иамаз аанкыланы,
даҿҳәазо ахыкәалаа еиԥш иҿылеихеит. Азныказ сишьҭалт, аха
сихьымӡошәа анызба, амилициахь аҭел сасырц саақәгьежьит.
— Абарҵаҿы асигнализациа амами?
— Аус ауӡомызт.
— Акыр ҵуоу?
— Ҩымшҟа.
— Аҟаҵаха аӡәгьы имоуит...
Уи адиректор ихаран, ҳарҭгьы иаҳхараз маҷмызт. Аӷьыч
асигнализациа уа аус шамуаз аӡәы дақәиршәазшәа акәын
ишыҟаз.
Аучасткатә инспектор, амилициа алеитенант Манча Шәанба
дааит. Аԥсшәа анеибаҳҳәа инаиасҳәеит.
— Ицәгьамызт, уанӡа ауада арҳәразы иҭакқәаз, уажәы
аҩны иҟоу иҟаму еилкаазар.
— Сара еилыскаауеит.
— Уҽрыдумырхалацәан, сара амилициаҿы сыҟоуп.
Мкан дҭакымызҭгьы, хымԥада иара иоуп уҳәаратәы
иҟан. Уигьы аспорт маҭәа ишәҵаны, атрубала дыхәнаны,
аԥсшьацәа рыцәаԥсымҭа иақәыршәаны ирҳәуан. Аха уажәы
уи ишьҭра иқәлада? Ауада арҳәра ҟазҵаз дҭыԥантәизар, лассы иҽааиқәикышт. Аха дгастролиорзар, абас есышьыжьы
егьырҭ аԥсшьарҭа ҩнқәеи, асанаториақәеи, асасааирҭақәеи
рҿы ауада арҳәрақәа ҟало иалагашт. Зегьы уаҵәы еилкаахо-

ит, аха уанӡа азԥшра азин ҳазҭода акәымзар. Дызусҭзаалак,
ацәгьауаҩ ирласны дыԥшааны дынкылатәын.
Аӷьыч инапы анапхазқәа ахан. Аексперт-криминалист
аӷьыч ишьапы ахьиргылаз иеимаа ашьҭа ада уаҳа акгьы изахымхит. Аусураҿы санааи, аучасткатә инспектор аҭел дысзаст.
— Шараҭ! Зыгәра ҳамгоз срылст. Климчук Николаи ида зегьы аҩны иҟоуп.
— Климчук дабацарыз?
— Иԥҳәыс илыздырӡом. Иаха аҩныҟа дмааӡеит.
— Уахынла аҩныҟа имаара зыхҟьазеи зылҳәа?
— Илыздырӡом. Уи лассы-лассы уахынла аҩныҟа дмаауазаап. Аха уи зыхҟьо дыԥҳәысуп сгәахәуеит сара.
— Избан?
— Изныкымкәа ԥҳәыск длыдызбалахьеит. Лара сахьыҟоу
аҟнытә исцәыхараны дынхаӡом, снабжьысны игәасҭоит.
— Ирлас!
Ицқьаз бӷьыцк аацәырганы, иахьатәи аӷьыч иԥшааразы
аплан аиқәыршәара салагеит. Уи аамҭазы аҩнуҵҟатәи ателефон аҵәҵәа иасит. Иасуаз аоперативтә ҷаԥшьаҩ иакәын,
ашьаусԥшаара ахәҭа аначальник Ардашьын Хәаҭхәаҭ-иԥа
икабинет аҟны дышсыԥхьоз сеиҳәеит.
Сызҿыз аамҭала саҟәыҵны сҩагылт.
Ашьаусԥшаара ахәҭа аначальник Ардашьын Хәаҭхәаҭиԥа акабинет аҟны ихала дыҟан. Иаԥхьа иқәын
ателефонограммақәа иҳауаз зныз ашәҟәы.
— Иуаҳахьоума? — дынсазҵааит сшааҩналаз еиԥш, аха акгьы шысмаҳацыз ажәада схы-сҿы иаҳәазаарын, иаԥхьа иқәыз
ашәҟәы сышҟа даахеит.
— Утәаны уаԥхьа.
— Ихтыз абӷьыц аҿы ианын, иацы аколониа аҟнытә дшыбналаз Мкан Агәба, «Қамс» ҳәа ахьӡ ҷыда змоу. Алада иара
дзеиԥшроу аҳәон.
— Иахьа ахьчаҩ Баса Аҭеиба дымҩашьазаап. Арҳәра ҟаз­
ҵаз хымԥада Мкан Агәба иоуп.

— Уи уажәшьҭа еилкаауп, аха зҿы дыҟада? — дҩагылан,
аԥенџьыр зынӡа иааиртит.
— Аҩныҟа душьыргьы дааӡом. Уажәшьҭа ибналара
шҳаҳахьоу идыруеит, — сҳәеит сара.
— Суқәшаҳаҭуп, нас зҿы даангыларыда?
— Сыздыруам, — сыжәҩахырқәа сҩарыхеит.
— Угәаанагара.
— Ажәытә иԥҳәыс лҿы днеиуеит ҳәа сыҟам.
— Аԥыхьа ицӷьычуаз Гәагә Аиба?
— Уи аӷьычра кажьны аргылараҿы аус иуеит. Сгәы иаанагом уи диҵәахуеит ҳәа.
— Игәаҭатәуп!
— Насгьы, сгәы иаанагаз жәдыруоу? Мкан Агәба аԥсшьарҭа
ҩны абыжьбатәи аихагылаҟны асигнализациа аус шамуаз
идыруан.
— Саргьы убас.
— Абыжьбатәи аихагылаҟнынӡа дзыхәнозеи, актәи аҿы
ауадақәа рышә аартын.
— Угәанала, уи иазҳәада?
— Асигнализациа аус шамуаз здыруаз. Урҭ амедицинатә
еиҳәшьцәа раасҭа асанитаркацәа, аҷаԥшьацәа ракәхоит.
— Ҳҩыџьагьы ҳгәаанагарақәа еиқәшәеит. Аԥсшьарҭа
ҩнаҿы аус зуа аӡәи Мкани хымԥада еидҳәалоуп. Убри
дызусҭоу маӡала аилкаара аҭахуп.
— Сара исылшоит.
— Мап. Аучасткатә инспектор идысҵоит. Еиҳа иуаажәлар
идыруеит. Уара Гәагә Аиба уиацәажәароуп. Аха уанӡа иум­
ҩатәны Мкан анкьатәи иԥҳәыс дбатәуп.
Ииашаны, Мкан асигнализациа аус шамуаз аӡәы иеим­
ҳәакәа, арҳәра ас ирласны иҽазыҟамҵакәа иҟаиҵомызт.
Аӷьычцәа рнапы зларкуаз аус рдыруан, насгьы 99 процент ишрықәҿиауаз рзымдыркәа шьаҿак ҟарҵом. Инапы
аиркаанӡа ҩынтә изоит, ишәоит. Мкан иеиԥш иҟоу џьара агха

ҟарҵараны иҟам. Аԥышәа имоуп, жәаха шықәса анихыҵуаз
инаркны аӷьычра изанааҭ акәхеит. Абахҭа дҭашәацыԥхьаӡа,
дԥышәахон. Аха иқәҿиарақәа раҵкыс иқәымҿиара еиҳан.
Убри азын жәаа шықәса анихыҵ инаркны иахьа уажәраанӡа
дахьынӡоушьҭыз зегьы ааицҵазар, ҩышықәса иреиҳаӡам,
егьи 12 шықәса бахҭала ихигахьеит. Ас еиԥш иҟоу уажәшьҭа
ахынҳәра рцәыуадаҩуп, дара амҩа илырхыз иахьхәны
иҟазаргьы. Уи агәамч ӷәӷәа умазароуп. Аха егьысгьы, аӡы
иаанахәаз инапқәа, ишьапқәа иҟьар далҵыр шалшо еиԥш,
иаргьы илшо маҷым. Имаҷҩума амҩа иаша ашҟа икылсхьоу?!.
Аха Мкан акаҭ дызлашәаз алҵра иҭахым. Зны иеилымкаара
иахҟьаны иҩызцәа ари амҩахь дкылыргеижьҭеи уи закәытә
мҩаз азхәыцра аамҭа иман, џьара дызкылымсит акәымзар.
Мкан дшыхәҷыз иаб адәыӷба дашьит. Иани иареи рымацара иааидхалеит. Уанӡа иан џьаргьы аус шылымуаз, аусура
далагар акәхеит. Аха усс илуазеи, ҵара лымамызт. Аҵыхәтәан,
крыфарҭак аҿы ачысмаҭәа ӡәӡәаҩыс аусура далагеит. Уаҟа
ауалафахәы илоуаз маҷын, аха рҩыџьагьы рыфара иазхон.
Мкан данжыцәха, иҩызцәа аҷкәынцәа реиԥш деилаҳәазар,
есқьынгьы иџьыба аԥара ҭазар иҭаххеит. Ашьҭахь уи рҳашьас
иҟарҵоз еиликааит. Амшын иҭалоз аԥсшьацәа рымаҭәа
рӷьычуан. Нас хәыбжала шьоукы ирырҭон. Знык ҩынтә иаргьы дышьҭырхын, ирықәҿиеит. Агьама идыркит. Ахԥатәи аан
ирықәымҿиеит. Ахәыҷтәы колониа. Дандуха – абахҭа. Иан
лгәы ԥжәаны дыԥсит.
Актәи аҭакра ашьҭахь иахьцалак ҳамҭак дшьақәгылт. Ԥҳәыс
дааигеит. Иԥҳа хәыҷы дҟалеит. Иԥҳәыс лус кажьны ахәыҷы
дылбар акәхеит. Иара ирҳауаз ауалафахәы маҷын. Зныкыр
аус иухьазу, ицәыуадаҩхеит. Агьаурым, шықәсык ашьҭахь саргьы аусура салагоит, нас ҳшьапы ҳақәгылоит ҳәа иԥҳәыс игәы
ашьҭыхра даҿын. Аха уи башан. «Сара ас схы зсыргәаҟрызеи?
Шьоукы џьаргьы аус муӡо есыуаха аресторанқәа рҿы итәоуп.
Рхатә машьынақәа аҳәса хәыҷқәа ақәыртәаны ирыма иқәуп«

ҳәа дшьыцит. Иара дызлареицәоузеи? Аԥара мариала арҳара
дашьҭалахт, аха ирласны даҿашәахт.
Уи ашьҭахь даныхынҳә, иԥҳәыс лышҟа дымнеит.
Иҩызцәақәак иарҳәеит дахьынӡаҭакыз иԥҳәыс хаҵак
длыҿцаауан ҳәа. Уахык уи ахаҵа дааихаҩан, иԥсы иагьымцо-иагьымаауа дипҟеит. Акгьы ихарамкәа, баша уи ахаҵа
дшипҟаз анидыр, аҿҳәара иаухьан.
Уигьы ихыганы аҩныҟа дхынҳәит. Ус џьара аусура далагеит, амилициа аусзуҩцәа ишькламԥшразы. Иааихт еиҭа
иҩызцәа. Раԥхьа аԥара ирҭеит ушьапы уқәгылаанӡа ҳәа. Нас
ицхыраара иаҳәеит... Изгәамҭаӡеит еиҭа ажәытә мҩа дшанылаз. Иангәеиҭагьы агәхьаа имкит. Иџьыба азна аԥара ыҟан.
Есыуаха иахьиҭахыз аресторан аҿы дтәан. Аҩныҟа данаауаз
аасҭа данымаауаз еиҳахеит. Даауазаргьы ижәны акәын дышкылсуаз. Усҟан, была еиҵыхны бысԥымлеит, сымаҭәа уанҭам,
беилататоуп иҳәо ацҭәа аҟацара далагеит. Лара дгәыӷуан, ихы
аҭыԥ аҿы ишԥамааири ҳәа. Деиӷьымхошәа анылба, лхәыҷы
даашьҭыхны, аҩны ддәылҵит. Иаргьы длышьҭамлеит.
Ақалақь анхарҭа раион ҿыц аҟны акәын дахьынхоз Мкан
уанӡатәи иԥҳәыс Ҷыма Кәаӡԥҳа. Хышықәса уажәаԥхьа Мкан
санишьклаԥшуаз, изныкымкәа лыҩны снеихьан.
Уи, амилициа аҿы аусура саналага, раԥхьатәи адҵа исоуз
акәын. Аԥхынра аниасымҭаз ақалақь аҟны ауадарҳәрақәак
ҟалеит. Уи Мкан ишихыгамыз агәра рызгомызт, аха ргәаанагара
злашьақәдырӷәӷәашаз акгьы рымамызт. Ацәгьауҩы иус
цқьан, џьара шьҭак аанижьуамызт. Амаҭәа ииӷьычыз аӡынра
ишиҭиуаз рдыруан азы усҟан аамҭала даанрыжьит. Мкан иаразнак идырт сара сышишьҭаз. Аха сҿыцны амилициаҿы аусура сшалагаз анеиликаа, сатәеимбацәеит. Ашьҭахь, излеиҳәаз
ала, уи агха ауп дагьсзыркызгьы.
Ашә ааҩсан акнопка иамаз снацәа нақәсырӷәӷәеит.
Аҩнуҵҟа идуцәамкәан аҵәҵәабжьы ааҟалеит. Садҵны саагылт.
Минуҭқәак рышьҭахь ашә аԥхьа шьапышьҭыбжьқәак геит. Ашә
Ҷыма иаартны даакылԥшит. Сшылбаз еиԥш, ашә аалыртӡеит.

— Мшыбзиа! Шәышҟа ҳнеир ҟалару?!
— Ишԥаҟамло! Бзиала шәаабеит! — дҿаԥхаҿаччо ашәгьы
даалҵит.
Луада сыҩнамлеижьҭеи рацәак аиҭакра амоуцкәа иҟан.
Наҟ-ааҟ ҩ-каруаҭки диванки аҭӡамц иадгылан. Абарҵахь
узладәылҵуа ашә ааҩсан ашьапқәа зҵоу ателевизор гылан.
Хыхь антенна ықәгылан.
Ауада агәҭаны астол иадгылаз асқамқәа акы аадхны
днықәтәеит.
— Бзиароу?
Лцәа иалашәазар акәхарын ус баша сшымааиз, сызхааиз
аартны иласҳәарц иақәскит.
— Иацы алагер аҟнытә дыбналт Мкан.
Лгәы аанылкылт.
— Бналашьас иҟаиҵеи?
— Макьана ицқьаны иҳаздыруам.
— Нас, сара...
Лажәа снаԥылт.
— Аҩныҟа дмааӡари?
— Зынӡа. Иара иҿынтә сдәылҵиижьҭеи суада ашә зныза­
ҵәыкгьы ишьапы ахимгацт. Дааирангьы дыҟам.
Уи саргьы агәра згон, аха зҵаарак ҭыԥ снаҭомызт.
— Ахәыҷы дызбоит ҳәа даламгаӡари?
— Мамоу, иара иоуп «ифырхаҵара» атәы ахәыҷы илаҳар
зҭахымха. Убри азы есымша лжьара саҿуп, мама, папа
дабаҟоу анылҳәалак, усҟан баб хараӡа аус иуеит ҳәа ласҳәоит.
Агәыла хәыҷқәа лаб дышҭаку ларҳәаанӡа илаҳәатәуп, аха
исзыгәаӷьуам. Саб данаауа сшиԥылаша, иасҳәаша, акино ашҟа
ҳшеиццо ҳәа лдунеихаан илымбац лаб цәгьала лгәыбылра
идуп.
Ишызбоз Ҷыма лылаӷырӡқәа рҿылархеит.
— Саҭамзааит шәгәы ахьшәсырхьыз.
— Сара соуп иаҭашәымҵаша, сгәы ԥшқацәоуп, — днаҳәны
лчабрала лылаӷырӡқәа аалрыцқьеит. — Иара сышҟа даауеит
шәгәахәуеит?!

— Шәышҟа дааиуа сыздыруам, аха иара даахьеит,
ацәгьарагьы ҟаиҵахьеит. Иахьа ашамҭаз аԥсшьарҭа ҩны
«Ахра шкәакәа» актәи акорпус аҟны ауада ирҳәит.
— Иара иоуп злашәгаухәуеи?
— Ахьчаҩ Беса Аҭеиба дибеит.
— Ус анакәха, ииашоуп. Беса Аҭеиба ҳгәыла иакәын.
— Ҷыма, шәсырццакӡом, цқьа шәхәыц. Мкан уажәы
иҽабеиҵәахрыз? Убри еилыскаарц азоуп еиҳарак сагьзааз.
— Анкьатәи иҩызцәақәа рҿы акәхап.
— Изалшом. Избанзар иара идыруеит ибналара шҳаҳалак
еиԥш, анкьатәи иҩызцәа рҿы иԥшаара ҳшалаго.
— Уаҳа исҳәара сыздыруам.
— Уанӡа ҳәсахәыҷқәак дзыцныҟәоз шәзымдырӡои?
— Ишәымдыруеи дзакәытә ҿымҭ зҩаз. Џьара ажәак имцхәу
иҿыҵшәар ҟаломызт.
Сҩагылт.
— Ҷыма, иахьцалак, акыр шәгәалашәозар, насгьы дахьыҟоу
ҳәа дырра хәыҷык шәоур, аҭел шәысзас. Сара стелефон аномер абри абӷьыц иануп, — сџьыба бӷьыц хәыҷык ааҭыган астол
инықәысҵеит.
— Сгәысҽанызаап.
Шьапыла Гәагә Аиба дахьынхоз ашҟа сҿынасхеит. Уи ихатә
ҩны иман, ааигәагьы дынхон.
Аҩны саннеи, иан аусурахь дыҟоуп ҳәа салҳәеит. Амҩаҿы
иаасԥыхьашәаз машьынак сақәтәаны, аус ахьиуаз аргыларатә
усбарҭа № 3 ашҟа сцеит.
Аргыларатә усбарҭа № 3 ақалақь анҵәамҭаҿы, амшын
ахықәан ԥсшьарҭа ҩнык аргылара иаҿын. Иаакәыршан ӷәыла
иҭакын. Уи ашьац ԥштәыла ишәын. Агәашә аартын. Уахьынҭало
арыӷьарахь авагон иаҵәа гылан. Уи русбарҭа акәын. Аҩнуҵҟа
апрораб Шьурбеи Ҵкәиа дтәан. Аԥсшәа анеибаҳҳәа ашьҭахь
дынсазҵааит:
— Акыраз шәааизма?

— Шәусуҩ Гәагә шәымҭақәак дызбар сҭахын, иахьа аус иуазар?
— Аус иуеит. Иуеит ицәгьамкәан, гәыкала. Сгәы иаанагоит аҷкәын уажәшьҭа дшьақәгылеит ҳәа, — дҩагылан,
ишьҭахь аԥенџьыр илашьҭыз ихы нкылакны, ҷкәынак ибжьы
наиқәиргеит: — Гәас, Гәас уиԥхьеи!
— Шәеиласырхазар ҟалап?
— Џьушьҭ. Сара уажәы шәхала шәеизаансыжьуеит, — иаԥхьа
иқәыз абӷьыцқәа еизганы, астол амгәа аҭаҵара далагеит.
— Ҳарҭ маӡа еибаҳҳәом, ҳандәылҵынгьы ҳаицәажәар
ҟалоит.
— Иауеи, сара усгьы аусуцәа рҿы снеироуп.
Шьурбеи данца, сыбӷа асқам инадҵаны, Гәагә азҵаарақәа
исҭараны иҟоу снарызхәыцит. Аха Гәагә ирласны дааит. Сшибаз еиԥш, сбара шиҭахымыз иԥшралагьы издырит.
— Иахьцалак сыгәра жәгом!
— Изхаҳамгои?
— Нас шәызхааи? Џьара рҳәрак ҟалазҭгьы, сара сакәу
џьышәшьоит.
— Арҳәра ҟазҵаз даадыруеит.
— Уи сара соуп.
— Мап. Уи Мкан Агәба иоуп.
— Мкан? — исҳәаз изхамҵеит. — Мкан дҭакупеи, мшәан.
— Дыбналеит.
— Ихы иазеицәоу шԥаҟаиҵеи?!
— Сақәшаҳаҭуп.
— Аха сара сызлашәыхәарҭаны сызлаҟои?
— Зҿы дыҟада? — иҭкааны снаиазҵааит.
Ижәҩахырқәа дҩарыхеит.
— Сыздыруам.
— Уааиԥхьхәыцыр?
— Шәынтә схәыцыргьы.
— Шәарҭ шәеиҩызцәан. Иагьаумҳәан, усҟан дахьтәоз, дахь­­
гылоз, дзыцныҟәоз аҳәса, аҳәсахәыҷқәа инадыркны иудыруеит.

— Аҳәса ирацәаны дрыцныҟәон, ииашаны. Уажәы ргәа­
ларшәара уадаҩуп.
— Иахьцалак, — сџьыба аҩыгеи аблокноти ааҭызгеит.
— Ицәгьаҳәарахоит.
— Ус угәы изаанагои? Иеицәоу ацәгьара ҟаиҵар аума
иуҭаху?
— Исҭахым, аха...
— Ирыхьӡқәои, ирыжәлақәои?
– Хҩык роуп издыруа.
— Изусҭцәада?
— Аӡәы Света Семионова лоуп.
— Аус абалуа, дабанхо?
— Ааигәа дсымбацт. Усҟан «Аҩхаа» аҿы хәыҟаҵаҩыс аус
луан. Егьи Наташа Мамонтова лоуп, дынхоит Аладатәи аулица
аҩны №16 аҟны. Аԥошьҭа аҿы аус луеит. Ахԥатәи Ниусиа Грегашникова лоуп. Уи уажәы дахьыҟоу сыздыруам.
— Уанӡа дабанхоз, аус абалуаз?
Гәагә дааиԥхьхәыцааит.
— Сыԥсымзар, ажәытә турбазаҿы аус луан ҳәа сыҟоуп. Дынхон амшын ахықәан абаракқәа игылаз руак аҟны. Ҵыԥхцәа,
амшын анхыҵ уи абарак амшын иагеит, ашьҭахь даҽа баракк
дыҩнарҵеит, аха уи ахьыкәу сыздырам.
— Иҭабуп, — аблокнот неиҵасԥсеит. — Џьара иҟынтә дыррак уоуазар усгьы адырра суҭоит. Егьыс иҵәахразы, уашьҭан
иалҵуа усгьы иудыруеит.
— Сыршәара аҭахым, аҩыза алеитенант. Сара схәыҷым.
Ашьаус кодекс шәаҵкыс еицәамкәа издыруеит.
— Агәаҽанҵара сара есқьынгьы исуалуп. Абзиараз!
Уантә амилициа ашҟа сҿынасхеит.
Аусураҿы санааи, аҭакзыԥхықәу аҷаԥшьаҩ асааҭ 18 рзы
амилициа аначальник икабинет аҟны аоперативтә еизара
шыҟало сеиҳәеит.
Асааҭ снахәаԥшит. Аоперативтә еизара аҟалара сааҭк агын.
Сышиашаз ашьаусԥшаара ахәҭа аначальник ишҟа сҩыхәнеит.
Иеилыскаазгьы иасҳәеит.

— Реилкаара аҭахуп урҭ аҳәсақәа, — сҳәеит аҵыхәтәан.
— Урҭ рыжәлақәеи рыхьӡқәеи зну арахь исыҭ, уи аилкаара сара аӡәы идысҵоит. Асаах 18 рзы аначальник иҿы
аоперативтә еизара шыҟоу умдыруеи?
— Ааи, аҩыза амаиор.
— Уанӡа уҽазыҟаҵа. Аначальник азҵаарақәа уиҭар алшоит.
— Ибзиоуп.
Асааҭ 18 рзыҵәҟьа ҩажәаҩык аоперативтә усзуҩцәа аначальник икабинет ҭбааҟны, аш зхарԥаны еиваӷӷа аҭӡамц иадгылаз асқамқәа ҳанрықәтәеит. Зегьы ҳанеиза, аначальник
дҩагылеит.
— Аҩызцәа, шәызхеизаагаз шәцәа иалашәазар акәхап.
Аԥхынра алагамҭазы даараӡа ҳоперативтә ҭагылазаашьа
ҽеим. Ацәгьаурақәа рацәахеит, иаарԥшыз маҷхеит. Уи азы иахьа ақалақь комитет ашҟа исыԥхьеит. Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистргьы аҭел дасит — шәхала шәусқәа шәырҽеиуоу ма аӡәыр
дласышьҭуоу ҳәа. Макьана ҳара ҳамч зқәымхо егьыҟам ҳәа
иасҳәеит. Ҳус анаҳмырцыхцых ҳҭагылазаашьа ҽеихом. Макьана аԥсшьаҩцәа иҵегь иаараны иҟоу абаҟоу. Усҟан ҳусура
еиҳагьы иуадаҩхашт, аха абарҭ ахымз ҳамтәа-ҳмыцәа иҳалшо
аҵкысгьы еиҳаны иҟаҳҵароуп. Ари зегьы зхысҳәаауа уи ауп,
иацы аколониа аҟнытә дыбналт еицаадыруа ауадарҳәҩы —
апрофессионал Мкан Агәба. Дмааицкәа иахьа аԥсшьарҭа ҩны
«Ахра шкәакәа» аҟны уадак ирҳәит. Ахьчаҩ ианаамҭаз дибеит
акәымзар, аӷьычҩы ҩба-хԥа уадаҿы даангыломызт. Даангылом
уахагьы. Даҽа ԥсшьарҭа ҩнык имырҳәырц залшом. Уажәшьҭа
ҭынч ҳианы ацәаха азин ҳамам. Ацәгьауҩы даанкылатәуп.
Уи ашьаусԥшаара ахәҭа аначальник Ардашьын Хәаҭхәаҭ-иԥа
инапхгарала хаҭала ашьаусԥшаара аинспектор Шараҭ Амԥар
даҿуп, аха ҳарҭгьы хазы аоперативтә аусмҩаԥгатә уахынла
имҩаԥаагарц ҳаӡбеит. Уи ишәзеиҭеиҳәоит амилициа аподполковник, аҩыза Расҭа Џьгәанат-иԥа Апба.
Даагылт аначальник актәи ихаҭыԥуаҩ.

— Аҩызцәа, ацәгьауҩы Мкан Агәба дыԥшааны иаанкыларазы, абас еиԥш аусмҩаԥгатә мҩаԥаагарц ҳаӡбит. Аԥсшьарҭа
ҩнқәеи асанаториақәеи рҿы аӷьыч дызлаҩнало злаҳгәахәуа
ауадақәа раԥхьа ахаҩара ҟаҳҵарц. Ахаҩара шымҩаԥгатәу
ара аибыҳәара аҭахым. Зегьы изныкымкәа-иҩынтәымкәа
еиуеиԥшым
ацәгьоуцәа
раанкыларазы
ахаҩарақәа
ҳҽалаҳархәхьеит. Ахаҩара шымҩаԥааго абра итәоу ҳада уаҳа
аӡәгьы изымдыруазароуп. Аԥсшьарҭа ҩнқәеи асанаториақәеи
рыхьчаҩцәа, рыҷаԥшьаҩцәа аҽдырбара зынӡа иаҭахым.
Шаҟа имаӡаны имҩаԥысуа аҟара ҳара иаҳзеиӷьуп... Асааҭ
акы инаркны фба рҿынӡа ахаҩара аҭахуп. Нас иагьшоит, дасу
шәыҩныҟақәа рышҟа шәцоит. Шьыбжьон асааҭ ҩба рҟынӡа
аԥсшьара аамҭа шәымоуп. Уи ашьҭахь аусурахь шәҭыҵуеит,
дасу шәусқәа шәрылагоит. Убас есыуаха ахаҩара мҩаԥаагоит
ацәгьауҩы Мкан даанаҳкылаанӡа. Уажәы, уаха асааҭ 12
рҟынӡа аԥсшьара шәымоуп.
Суадаҿы санааи, сҽеиҭакны акаруаҭ снықәтәеит.
Ишакәызаалак, сааҭк аҟара сыцәар, уаха исзеиӷьхон. Ус
сылацәа нҭааит. Санааԥш асааҭ жәеиза ыҟан. Ҩ-сааҭк
инеиҳаны сыцәан. Сҽеилаҳәаны амилициа ашҟа сҿаасхеит.
Асааҭ 12 рзы ашьаусԥшаара ахәҭа аначальник икабинет ҳныҩналеит. Ҩыџьа-ҩыџьала ҳшаны аԥсшьарҭа ҩнқәеи
асанаториақәеи ҳрыдырҵеит. Сареи аучасткатә инспектор
Манча Шәамбеи аԥсшьарҭа ҩны «Ахра шкәакәа» ҳақәшәеит.
Асааҭ аказы аԥсшьарҭа ҩны актәи акорпус аԥхьала, хәыҷык
инаарашәа иахьыҟаз, анаӡара алашьцараҿы ажәырҭра
ҳалатәахьан. Арстәи ибзианы актәи акорпус ауразоуроу
ҳаҿаԥшуан. Аха ҳарҭ аӡәы ҳаибо ҳаҟамызт.
Уи ауыха ацәгьауҩ Мкан дмааит. Дымнеит егьырҭ аԥсшьарҭа
ҩнқәа рҿгьы. Асааҭ фба рзы ҳҩагылан, дасу ҳуадақәа рахь
ҳцеит. Сааҭк еиҳаны сызмыцәеит. Аоперативтә ҷаԥшьаҩ ателефон дасны исеиҳәеит исҭаху ауаҩы сааҭқәак аҩны дааины дшыҟаз. Уи уанӡа иаарԥшымкәа ацәгьаура исыдыз азы

симацәажәацкәа сыҟан. Амшын дхын, аҩны даныҟамыз еиҳан.
Иаразнак сҩагылан, инықәыршәны иҩны сцеит. Иара аҩны
дыҟаҵәҟьан. Сгәысҽанӡамкәа исеиҳәаз ала ацәгьара ҟазҵаз
дыздырит. Апрокурор иҿы асанкциа ааимхны, ацәгьара ҟазҵаз
иаанкылара сашьҭалан, хәылбыҽханӡа сагеит. Уажәшьҭа иацы
иҟалаз ацәгьоура ада егьи аарԥшын.
Ари аус сахьынӡашьҭаз, ашьаусԥшаара еиҵбы Қас
Инырҵәба иацы Гәагә зыӡбахә сеиҳәаз аҳәса реилкаара
идын. Урҭ еилкааны, аӡә лыда драцәажәахьан. Иаанханы иҟаз
лышҟа сара сцеит.
Галина Грегашникова амшын ахықәан иҟаз аусуҩцәа
рынхарҭаҿы аҩнқәа руакы дыҩнан. Лара ибзианы дшыздыруаз амҩа санықәла ауп иансгәалашәаз. Лхымҩаԥгашьазы
изныкымкәа амилициаҿы даанагахьан.
Луада ашә снаснасит.
— Шәыҩнал, ашә аартуп! — аҩныҵҟантә лыбжьы аагеит.
Сныҩналт. Галина астол дадгылан, лыҵкы ауанҭара даҿын.
Санылба, уамашәа илбазар акәхап, лыџьымшьқәа дҩарыхеит.
— Сыла иабо агәра сызгом.
— Избан? — сналазҵааит.
— Ихаҭа Шараҭ Амԥар дысҭааит.
– Уи хҭыс дууп. Сара Шарлок Холмс ма Мегре сакәым, —
ҳцәажәара даҽаџьара иниазгеит. — Шәара иахьа еиҳагьы
шәыԥшӡоуп.
— Иҭабуп. Сара сшыԥшӡоу шәара шәыда ӡәырҩы
исарҳәахьеит. Аха уи сашәҳәарц шәшымааз здыруеит.
— Еиҳа еиӷьуп. Ажәа мыцхә ҳанаршьом. Шәарҭ Мкан Агәба
ишәзымдыруа иакәхарым, — инҭкааны сналыхәаԥшит, аха
исҳәаз уамашәагьы илымбеит.
— Дыздыруан ус аӡәы анкьа.
— Усҟан Мкан лассы-лассы дааиуазма?
— Дызхааиуазеи ҳәа шәҵааргьы шәҭахызар, шәыԥхамшьан.
— Мап, сара еилыскаарц исҭаху, иара лассы-лассы дааиуазу
ҳәа ауп.

— Уи ҳҩыџьагь иаҳусын, аҭак асымҭар ҟалоит.
— Агәра згоит, аха шәарҭ ус шәсызныҟәоит ҳәа сыҟам азоуп сзааиз.
— Аҽгәарԥхара шәылоуп, — даақәыԥсычҳаит. — Аинтерес
шәзаҵазар, исҳәап.
— Ицәгьамызт.
— Мчыбжьык ала знык-ҩынтә данымааиуазгьы еиҳан.
— Шәҟны ада уаҳа зҿы днеиуадаз?
Лара даасыхәаԥшит.
— Сыздыруам.
— Уажәы аус абажәуеи?
— Асанаториа «Аҷныш» аҟны санитаркас. Усҟан Мкан
дзыцныҟәоз аҳәса ирылашәхи? Сара среиӷьуп еиҳарак уажәы,
— лнапқәа наҟ-ааҟ иааиҵыхны, лгәышԥы ааҭыганы лҽаалыр­
ххеит.
— Дара сыздырӡом шәымҳәози?
— Уи иара иакәын изҳәоз, Фаина лаҵкыс бабанӡеиӷьу ҳәа.
— Фаина дарбан?
— Уаанӡа дзыцныҟәоз лакәхап.
— Уаҳа? Фаина лзы иҵегь ижәдыруеи?
— Акгьы.
— Хәыҷык шәааиԥхьхәыци, сшәыҳәоит.
Лара дааԥышәырччеит.
— Аиашазы, исыздыруам, ақалақь ахәшәтәырҭаҿы аус луан.
— Ацхыраара дуӡӡа ҳашәҭеит, иҭабуп...
Ари еилыскааз зынӡа имаҷмызт. Мкан Галина лҿы
дшыҟамыз ҩашьомызт. Акы — уадак акәын илымаз. Ҩба —
дзыҩназ аҩны лара лыда 12 ҭаацәара ҩнан. Мкан ауаа рацәа
дахьырбаша днеиуам. Хԥа — лара амцхә лҳәацәон. Дара еибабахьаны иҟазар, бҿы еихакы ҳәа имҳәарц залшомызт.
Галина лҟнытә сандәылҵ, сышиашаз ақалақь хәышәтәырҭа
ду ашҟа сҿынасхеит. Аусура мшы нҵәахьан, аха избарц исҭа­
хыз ауаҩы, издыруада, лус аҿы дааиҵаханы дыҟазар сгәахәын.

Исықәымҿиеит. Ахәшәтәырҭа акадрқәа рыҟәша аиҳабы лусура мшы даналга, аҩныҟа дцахьан. Нас уи аамҭаз избаз
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 10
  • Büleklär
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3263
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1963
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3331
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2012
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3378
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2228
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3336
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2163
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2195
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3436
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2185
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3451
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2174
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3309
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2161
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3384
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2086
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3364
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2137
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3391
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2138
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3339
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2162
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3277
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2069
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3397
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1975
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3386
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2056
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3250
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2038
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2124
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3363
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2209
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3392
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2188
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3311
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2193
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3284
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2077
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3292
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2129
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3376
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2265
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3374
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2102
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3299
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2172
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3288
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2153
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3332
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2149
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3287
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2155
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3266
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2173
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.