Latin

Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 08

Süzlärneñ gomumi sanı 3309
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2161
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
Илылшоит, хымԥада. Ауаҩы илымшо акгьы ыҟам.
Уаанӡа сҽысшьып ҳәа зны-зынла лгәы иҭашәалоз уажәы
дазхәыцуамызт, лыгәгьы иҭалыршәуамызт. Илҭахымызт амшын лҽаҭаны аҽшьра. Усҟан ахара зхароу игәы дҭаччашт.
Аха лара илыхьыз лхәыҷра, лгаӡара ишахҟьаз ауаа идеиллыркаап. Лгәы иааҭашәеит лҩыза илалҳәаз ажәақәа. Азныказы илзыцәгьахазаргьы, акагь агәхьаа мкыкәан џьара усурак
далагар, лхы-лгәы аалхашҭрын. Убри акәхон лашьцәа ргәы
иҭаркуа аасҭа, ирхарамкәа ахьӡ ирхыз рхызхуаз. Абзиара
агха хнаҩоит. Издыруада ус лыԥсҭазаара мҩаҿы лынасыԥ
лчаԥаргьы...
Имгәыӷкәа иԥсхьада?..

АԤСҬАЗААРА АЗЫҚӘԤАРА

Ателефон аҵәҵәабжьы кьаҿын. Хьыҵкәыр иаразнак дааԥшит. Иханы иқәгылаз астол лампа аиркын, асааҭ
данахәаԥш, хԥа ыҟан. Дҩагылан, ателефон ажәа уаҳа
иҩбамтәкәа, атрубка аақәхны илымҳа инадикылт.
— Сӡырҩуеит.
— Араионтә хәышәтәырҭа аҷаԥшьаҩ Кәынҵал соуп аҭел
иасуа. Абыржәы дааргеит ҳәызбала иӷәӷәаны ихәу ауаҩы. Иаарласны дыԥҟамзар, дук хара дызнеиуам.
— Исаҳаит. Аԥҟара дазырхиа. Адырра рыҭаны еизга
аиҳәшьцәа-ацхырааҩцәа. Сара ирласны снеиуеит.
Атрубка нықәҵан, аҽеилаҳәара дналагеит. Ацәара уамакала иҭахын, аха уажәшьҭа уабацәо акәымзар.
Ииасыз амш аԥҟара мшын. Ашьыжь ҩыџьа ԥиҟеит,
ашьыбжьышьҭахь даҽа ҩыџьа. Ииашаны, урҭ рыԥҟара
уадаҩқәамызт, акьатеилашәқәа ракәын, аха асааҭ хәба рҿынӡа
дагеит. Нас урҭ рчымазара аҭоурых шииҩуаз, даҽа сааҭбжак
аҟара аамҭа ахьца имбаӡеит. Оҳ, гәышьа ҳәа иԥсы ааиҭакны
дшаауаз, иҩыза дааиқәшәан, аҩныҟа днымҩахимгар имуит.
Аҩны данааи, иԥсы ишьарц ихы ахчы ианнылеиҵа, асааҭ
жәеиза ҟалахьан. Х-сааҭк ацәара маҷын, аха иҟоуҵаран
иҟоузеи. Абар ауаҩы деиқәырхатәхеит.
Мап, иара изанааҭ иалихыз дахьхәуамызт. Мыцхәгьы бзиа
ибон. Ақыҭаҿы абжьаратә школ дахьынӡаҭазгьы аҳақьым
ҵара иҵарц игәы иҭеикхьан.
Ашкол даналга, Москватәи амедицинатә институт сҭалар
сҭахуп аниҳәа, иан дааҵҟьан, Аҟәа аинститутқәа иҟоу
узымхошәа лҳәан, дылмышьҭырц далагеит. Иаб ақәҿимҭцәеит.
Аха гәаныла Аҟәа дахысны џьара дцар иҭахымызт. Иаб
дычмазаҩын. Аха хар имамшәа анибалак, игәы иамукәа акы

днаха-аахон, нас уахынла ихьаақәа анцәырҵлак, дмыцәакәа
дшыӷызуаз иааиршон. Аҩнаҭа ахаҵауси ашколи Хьыҵкәыр
иакәын еилазыгӡоз. Аҷкәын аиҳабы Мсас, арра иҟаз, аҩнаҭа
дыҟазар, усҟан агәхьаа икуамызт. Насгьы Москва ана акәмызт,
ара акәмызт. Аҟәа даҽакын. Сабшала, мҽышала уаабжьысуан,
аҩнаҭа уацхрааратәы. Иан лакәзар, уигьы аԥыхьа илылшоз
уажәшьҭа илылшомызт.
Усҟан Москваҟа дрышьҭырц иҟаӡамызт, Анна Михаилиԥҳа лоуп акәымзар. Лыԥсы лшьарц дааны дыҟан. Еимаркуаз анеилылкаа, иара ианиҭахха шәиԥырхагамхан, акы
шәицәымшәан, сара сихылаԥшуеит лҳәан, даарымылхит. Лара
аҩнаҭа дацәтәымуаҩны лхы лыԥхьаӡомызт. Даргьы убас. Арҭ
еизааигәатәны иҟазҵаз аибашьра акәын.
Ҳсовет тәыла афашист Германиа данақәла, Урыстәыла ашьа
кашит. Афашистцәа макьана наунагӡа иаанызкылашаз мчы
рмоукәа ишжәылац ижәылон. Ус Ростов ақалақь иаадгылт. Ари
ақалақь Анна Михаил-иԥҳа Андреева ҩышықәса иаланхахьаз,
шықәсык иазынаԥшуа изхыҵуаз лыԥҳа Рита даашьҭыхны,
алада, Кавказҟа ицоз адәыӷба дақәтәеит. Уаҳа иҟалҵаран
иҟаз, лхаҵа аибашьра ианалага адырхаҽны афронт ахь иргаз,
џьара ихабарк ҟамлеит.
Усҟан Аԥсны агаҿа ауаа рацәаны, ирзышьҭымхуаз
аидарақәа кны, аҭаҳмадцәа, ахәыҷқәа, аҳәса уҳәа мрагыларахь ицон. Убарҭ дрылан Анна Михаил-иԥҳагьы. Лаб иаҳәшьак
Гал акәу, Очамчыра акәу џьара дышрымаз лаб иҳәоны
лаҳахьан. Уажәы убри дышԥасзымԥшаари ҳәа дгәыӷуан.
Уахык амҩаҿы иахьлықәлашьцаз ҩнык аҿы днатәеит. Уи
Хьыҵкәырраа рыҩны акәын. Адырҩаҽны ахәыҷы лымцашоура шьҭыҵын, дычмазаҩхеит. Хьыҵкәыр иаб иаҳәшьа Марушьа ирацәаны аԥсуа хәшәқәа лдыруан, асаби дылхәшәтәит.
Уи ашьҭахь акыраамҭа дара рҿы дыҟан. Нас дахьцоз анеилыркаа, зны дбыԥшаанӡа ара быҟаз рҳәан, дааныркылеит. Лаб
иаҳәшьагьы дылзымԥшааит, хәышықәса дара рҿы дыҟан. Аибашьра ашьҭахь лхаҵа иҭаацәа иԥшаан, Москваҟа ииасит.

Раԥхьатәи ашықәс азы Хьыҵкәыр аԥышәарақәа иқәым­
ҿиеит. Цәгьала игәы инархьит. Адырҩаҽны иҽеидкы­ланы
аҩныҟа амҩа данықәла, Анна Михаил-иԥҳа дылмышьҭит,
ишԥыкәу аҩныҟа ушцо, ауаа шықәсыла аԥышәарақәа рыҭара
иаҿуп, лҳәан, даанылкылт.
Иаргьы аҩныҟа аара дацәыԥхашьон. Даангылт. Уахынла аҽазыҟаҵаратә курсқәа рышҟа дныҟәон, ҽынла азауад
аҿы аус иуан. Адырҩашықәсан аинститут даанахәеит. Урҭ
аҵарашықәсқәа рзы иара лара лҿы акәын дахьыҟаз. Анык
леиԥш дагьылбеит.
***
Амашьына ахәшәтәырҭа инадгылт. Хьыҵкәыр ашырҳәа
ашә аартны ахәшәтәырҭа дныҩналт. Гәыԥҩык аҳәса, ахацәа
ачымазцәа ахьрыдыркыло ауада ашә иадгылан. Данырба
ишҟа рҿаархеит. Аха иара иаарццакны дшыныҩналаз еиԥш,
иаразнак ишьҭахь ашә наиркит. Иҭахымхеит изусҭзаалак
рԥылара, рацәажәара.
Аԥҟараҿы ицхраашаз зегьы ааины иҟан. Актәи аԥҟаратә
еҳәшьа еиҳабы Мери Даҭикәа-иԥҳа Леиба лакәын. Уи даныҟоу
иара акгьы дацәшәомызт. Иааигәара апрофессор дгылоушәа
игәы иабон. Убас аԥышәа ду лыман. Егьырҭ Даҭикәа Ҟазылбақьиԥҳаи Маиа Шоҭа-иԥҳаи аԥҟаҩы ицхраауаз, зус бзианы издыруаз еҳәшьцәан. Иҟамыз ҩыџьа асанитарцәа ракәын, аха урҭ
рыҟамзаара акгьы иаԥырхаганы иҟамызт.
Иасистентс усгьы иҟалоз Кәынҵал Ладимир-иԥа Уанаба
иакәын. Аҩбатәи асистент даҭахымызт. Кәынҵал ицхыраара изхон. Иара иаҟара аԥышәа имамзаргьы, аԥҟаҩ ҿарацәа,
ааигәа иааины иҟаз, аӡәы диҵахомызт.
Аԥҟарҭа уада иныҩналеит. Ауада ҭбаан, цәгьаӡагьы илашан,
аԥҟаразы иаҭаху априбор ҿыцқәа рыла еиқәшәан.
Астол хәхәа ду ачымазаҩ дықәын, ихы-иҿы убомызт,
акасыш иҿаршәын. Иԥсы ҭоуп уҳәаратәы дыҟамызт, анар-

коз далан, иааузымычҳаратәы аҭынчра иҩнатәаз ааиларгон
аԥҟаратә мыругақәа ахьеиқәдыршәоз. Уажәшьҭа ашә аханы
адәахьала иҟаԥшьӡа «Ашьшьыҳәа, ицоит аԥҟара» ҳәа ианылахьазар акәхарын. Уаанӡа ашә ашьҭахь акоридор аҿы
ашьҭыбжьқәеи ацәажәарақәеи игоз ааиқәтәеит.
— Ихиоума? — дынразҵааит.
— Ихиоуп.
— Нас ҳалагап.
Ауада акәакь ахь рҿынархеит. Уа астол хәыҷқәа
акәырҷыжьқәа зҵаз ҩба гылан. Руак аҿы аԥҟара иаҭаху
амаругақәеи, анапхазқәеи, иуҿауршәуа акасыш уҳәа ықәын.
Егьи асаан иқәгылаз рнапы нахакны аӡәӡәара иалагеит. Уи
жәохәҟа минуҭ иагеит. Раԥхьа ашьчотка ала рнапы рыӡәӡәар
акәын, нас асапын шәах иаргатәын. Уи ашьҭахь анашатыртә
спирт ала иӡәӡәатәын. Уи ашьҭахьгьы аԥҟаратә халаҭ
аныршәырҵалакь еиҭа глицеринла рнапы ӡәӡәатәын, убарҭқәа
рнаҩс акәын анапхазқәа аеҳәшьа еиҳабы ианрымӷалҵоз.
Ихәыз изныкымкәан аҳәызба илаҵан, ахәрақәа усҟак
ишәарҭамызт, аха ижәны дахьыҟаз аҟнытә даара ишәарҭан.
Избанзар, иижәыз иҩнуҵҟа ианиӷрала, нас шәы-ԥсык ихазаргьы даанхараны дыҟамызт. Аха Хьыҵкәыр аԥышәа ду имаз
акы дацәнаршәомызт, ихы дақәнаргәыӷуан. Ари еиԥшымызт
имҩаԥигахьаз иуадаҩу аԥҟарақәа. Иблагьы иаахгылт
иԥсҭазаараҿы зынӡа хашҭра зқәымло уи амш.
Усҟан Москватәи аклиникақәа руак аҿы апрактика дахысуан, апрофессор Андреи Пиотр-иԥа Мухин инапхгарала.
Ҽнак дааиԥхьан, уаҵәы ихала аԥҟара шымҩаԥигауа
иеиҳәеит. Азныказы ииҳәара иҿамшәо даақәхеит, избанзар
уи дазыԥшымызт ас иаалырҟьаны... Ашәаразы дымшәаӡеит.
Акызаҵәык, аԥҟара сзымҩаԥгару ҳәа акәын хәыцырҭас имаз.
Макьана имҩаԥигартә дыҟоу дыҟаму апрофессор еиҳа идыруан. Сазыҟаҵамзар уахь снаишьҭрымызт ҳәа игәгьы ааирӷәӷәон.
Ауыха лацәааихьшь ҳәа изыҟамҵеит. Уаҵәы аԥҟара
шымҩаԥысуа дазхәыцуан. Иуҭахымзаргьы уазымхәыцратәы

иҟамызт раԥхьатәи аԥҟара. Иуқәымҿиаргьы алшон, нас егьа
уҟазахаргьы, ақәҿиара дуқәа, алҵшәа бзиақәа ааурԥшыргьы,
зегь акоуп раԥхьатәи уқәымҿиара уаԥхьаҟа џьара уск аҿы
иаауԥырхагамхарц залшомызт. Аха Хьыҵкәыр акы дацәымшәо
дыҟамызт, избанзар, агха аҟаҵара даара иуадаҩын, иеиҳабы
илаԥш ихын, хазгьы асистентцәа рыҟнытә ацхыраара иауан.
Аӡә изгәамҭаз даҽаӡәы игәеиҭоит рҳәоит, аха апрофессор
изгәамҭаша арбан?
Адырҩаҽны аԥҟарҭа уада даныҩнала, аҳәызба акрада зегь
мазеин. Ишиҭахыз ихы инапаҿы изаамгацкәа аиод лымгәацәа
инахьишьит.
— Скальп, — иганахь дхьамԥшӡакәа ибжьы аарганы инапы данҩаха, аҳәызба аеҳәшьа еиҳабы инеилыркит, дшәо­
мызт аҳәызба ацынхәрас амаркатыл илыркып ҳәа. Аԥҟара
иҽыназикит. Аҳәызба ццышә лымгәацәа инаирхеит. Раԥхьатәи
игашьа ааигәамԥхеит... Ишидыруаз усҟак идуцәам агха
ҟаиҵеит. Аҳәызба азныктәи аҭрысрала ацәагьы ашшагьы
еибаргатәын. Иара аҳәызба ҩынтә инаирхеит. «Умыццакын»,
— гәаныла ихы дналабжьеит. Ас агхақәа ҟаиҵо далагар, дук
хара дшымнеиуа идыруан. Уажәнатә аԥхӡи ахәшәфҩи ахьеилалоз акәу здырхуада, иԥсыԥ лагаҩагара ицәыуадаҩхеит.
Макьана иҟаиҵаз егьыҟамкәа аԥхӡы дакәабахьан. Ила
хнамҩаразы аиаҳәшьа илахь аԥхӡы иақәнаҭәоз уажәы-уажәы
инықәлырбон.
Ашьацара зныкымкәан иаанылкылт. Ашьаныҟәага ада
хәыҷқәа рыхқәа ҿаимҳәаӡеит. Ишнеиуа дара рхала иаангылоит игәахәын.
Зны-зынла, мыцхәы дахьацәшәоз акәу здырхуада, иаҭахым
ахьыҟаиҵозгьы ыҟан. Ажьы ацәаҵәҟьагьы џьара-џьара
иҿеиҳәеит. Апрофессор уажәы уи аҭахым ҳәа ибжьы ааиргашт,
аха арахь акгьы иҳәомызт. «Иҟасҵо имбазар?» — игәахәын,
усҟан илымҳаҿыҵәҟьа иԥсыԥ лагаҩагабжь ааиаҳаит. Ус
анакәха, гха дуқәак шыҟаимҵоз идырит. Егьырҭ агха ссақәа

аԥҟара имҩаԥиго анеилдырго иеиҳәозар акәхап. Уаанӡа дшааиуаз еиԥш дааиуандаз уаҳа гха ҟамҵакәа.
Даҽакы азхәыцра даҟәыҵт, аԥҟаҩы ачымазаҩ данԥиҟауа,
зынӡа инапы злаку ада даҽакы дазхәыцыр ма икәша-мыкәша
иҟарҵо збоит ҳәа далагар ҟаломызт. Удырра уманы, хыла,
гәыла узҿу аус аҿы уҟазар акәын…
Аҵыхәтәан далгеит. Еидара хьанҭак даҵҵызшәа,
дласкәантраӡа дааҟалеит. Ашьҭахь ауп иааԥсара анилс. Апрофессор аус аилыргараан дахьахцәажәоз агхақәа ицәыҟалаз
шиашамыз азгәеиҭеит. Зегь неиԥынкыланы иугозар раԥхьатәи
аԥҟара хар амам ҳәа ахәшьара аиҭеит, ари ахәшьара дуӡӡан.
Уиаахыс шаҟа шықәса цахьоузеи?
Акыр аԥҟарақәа мҩаԥигахьан. Иҟан иӷәӷәаз аԥҟарақәа,
иҟан имариақәазгьы, аха Хьыҵкәыр Инырҵәба изы аӡәы игәы
нымхеит, иаҳәызбагьы аӡәгьы дахымԥсааит.
***
Уаҳа злоу иԥсра убеит ҳәа аԥҟарҭа уада аҟнытә Хьыҵкәыр
даадәылҵит. Иаразнак, иԥиҟаз иҭаацәа ракәу, аҭынхацәа ракәу
здырхуада, иааикәшеит. Илаԥш ҭакәажәык иналықәшәеит, уи
маҭәа еиқәаҵәала деилаҳәан, цқьа данлыхәаԥш, усҟакгьы
шылхымҵуазгьы гәеиҭеит. «Иан лакәхап», — ааигәахәт, игәгьы
дамжьеит.
— Нан, сыҷкәын дышԥаҟоу? — слывсны сцоит ҳәа дшаҿыз
дыниазҵааит.
— Хар имаӡам, — иҳәеит иааҿахҵәаны.
Аҭакәажә лышьҭахь игылаз ахацәа, аҳәса зегьы рыла
ҭырхаха уаҳа ииҳәари ҳәа ихәаԥшуан. Иара уаҳа иреиҳәара
издыруамызт. Усгьы иреиҳәараны иҟаз, аха... Иаахҵәаны –
мыцхәы дааԥсаны дыҟан, ажәак аҳәара илымшо.
— Макьана дшәарҭоума? — хаҵак дҵааит.
— Мап, — уигьы иажәа ааҿахиҵәеит. Еиҭа дынрыхәаԥшит,
аха уаҟа игылаз уаҩ диздыруамызт. Иара игәы иаанагон

араион аҿы инхо ауаа зегьы идыруазшәа, убас ирацәаны
ачымазцәа инапаҿы инанагахьан.
— Шәарҭ баша шәгылоуп. Ачымазаҩ шәызлаихәарҭоу акгьы
ыҟам. Изааигәаӡоу аӡәы даанхааит, нас апалата ашҟа днаагар
дидтәалап.
— Нан, сара сыҟами, иан соуми.
— Дхаҵазар еиҳа еиӷьуп.
— Иашьа дыҟами, — иҳәеит уаанӡа иҵааз ахаҵа.
— Сара сидтәалап, — ҷкәына фархьк даарылҵит.
— Азамана. Егьырҭ шәдәылҵ, — аеҳәшьа-аҷаԥшьаҩ лышҟа
ибжьы наиргеит. —Уаҳа аӡәгьы даабмышьҭын.
— Уажәнатә сидтәалома?
— Ҳамҭакы уааԥшы. Иҟамло иарбан, иара макьана
аԥҟарҭатә уадаҿы дыҟоуп. Нас апалатахь днаагоит.
Ашьшьыҳәа аҳақьымцәа руада ашҟа рҿынархеит. Ауада
ҭбааҭыцәӡа акәын ишыҟаз. Аҭӡамцқәа рҿы Пирогови, Иудини,
Бильроити рпатреҭқәа кыдын. Агәҭаны астол хәхәа наҟ-ааҟ
асқамқәа адгылан. Арӷьарахьтәи аҭӡамц аҿы адиван гылан.
Ашә ааҩсан, армарахьтәи акәакь аҿы анапырӡәӡәага аханы
мпахьшьык ахшьын. Аҭӡамц аҿы асаркьа аласан. Астол аханы
ашкафқәа ҩба шәҟәыла иҭәны игылан.
Днеины аԥенџьыр иаԥыраршәыз аанкыланы днахан,
аԥенџьыр ааиртит. Игәазырҳагаха аҳауа цқьа ааҩналт. Нас
астол днахагылт. Аханы агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Бзыԥ»,
ажурналқәа «Алашара, «Амцабз» уҳәа ықәын. Газеҭк аақәыхны
иааникылт, аха уажәы акгьы аԥхьара иҭахымхеит, инықәҵаны
иџьыба асигарет «Аҟәа» ааҭиган, цырак неиҿыҵакны амца
наиркит. Иаԥхьа аццышәҭра иқәгылаз аашьҭыхны адиуан
днықәтәеит.
Кәынҵалгьы дааҩнашылеит.
— Хьыҵкәыр Гәас-иԥа, шәгәанала аԥҟара шԥамҩаԥыс?
— Хар амам ҳәа имҩаԥысит азуҳәаратә иҟоуп. Иара
шԥаҟалеи, мшәан? — дҵааит, иқьышә ала алҩа лашьҭуа.

— Дшырхәзу?
— Ааи.
— Ачара аҟнытә ижәны иаауан. Ицыз иҩызцәа ҩыџьа
еибаргәаан, аҳәызбақәа ҭыхны ианеизыҵҟьа, еиҟәысхуеит
ҳәа дахьрыбжьалаз...
— Еилкаауп. Ачарақәа, аԥсхәрақәа рҿы амашәыр шыҟало
еиԥш даҽаџьара ус иҟалом.
Ашә аавҵраан, аиаҳәшьа аҷаԥшьаҩ Нуца лхы аакылалкит:
— Кәынҵал Ладимир-иԥа, минуҭ заҵәык...
Ус ила ахьынҭааз имбаӡеит. Дахьынӡацәаз издыруамызт.
Нуца данаалырԥш, инапы иакыз аҭаҭын амца ҿыцәаахьан.
— Сыбзыӡырҩуеит.
— Амилициа аусзуҩцәақәак ааин, шәырҭахын.
— Аццышәҭра ишьамхы иқәгылаз аақәихын, астол
инықәиҵеит. Зынӡа игәы иҭамшәаӡеит ихәыз изы иааир шалшоз.
Акоридор аҿы ҩыџьа амилициа аусзуҩцәа гылан.
— Ибзиароу? — рнапқәа ааимырхит.
— Ибзиазар тәамҩахә ҳамамкәа ҳауныҟәахуаз, ҭынч
ҳмыцәози? Мкан Гәлиӡиа даабар ҳҭахын.
— Даныжәбашагьы аамҭа шәыԥшааит, аԥҟаратә ҟәшаҿы
ус аӡәгьы дышьҭаӡам, егьырҭ аҟәшақәа рҿы дышьҭазар
еилаҳкаап. Нуца!
Аеҳәшьа еиҳабы луада даадәылҵит.
— Мкан Гәлиӡиа иарбан палатоу дахьышьҭоу?
— Гәлиӡиа Мкан ҳәа ахәшәтәырҭаҿы аӡәгьы дышьҭам.
— Дышԥашьҭам, ҩ-сааҭк уажәаԥхьа дааганы дышьҭарҵеит,
— иналаҭеикит амилициа аусзуҩы.
Убасҟан ауп ианыргәалашәа ирҭаху ани иԥырҟаз иакәзар
шалшоз.
— Уара, ихәны иааргаз иоума шәзышьҭоу?
— Ааи, ааи.
Уи аамҭаз иааиуаз Кәынҵал дыниазҵааит.
— Кәынҵал, иԥаҳҟаз ижәлоуи?

— Гәлиӡиа Мкан.
— Дахьышьҭоу ҳшәырба, ҳиацәажәароуп.
— Иҟалом, — иҳәеит Хьыҵкәыр.
— Избан?
— Уиацәажәаратә дыҟам...
Амилициа аусзуҩцәа анца Хьыҵкәыр аԥҟаратә уада
дныҩналеит. Ачымазаҩ аԥҟаратә стол дшықәыц дықәын.
Иааҩсан дтәан Мери Даҭикәа-иԥҳа.
Данылба длеихаҵгылт.
— Бтәа, бтәа. Бзыдтәалоу дышԥаҟоу?
— Далҵит.
Инапы ааникылт. Уажәшьҭа ииашаны уацәымҩашьакәан
иуҳәар улшон уи ауаҩы дшәарҭам ҳәа. Зегь реиҳа бзиарас иҟалаз, дызлахәыз афинка аҿы ҭбаан. Ус иҟамзар, ашьа
адәахьы имаакәа иҩнуҵҟа иӷраланы ашьашәы дагон. Ҩба,
аҳәызба аҿы цқьан.
Исааҭ днахәаԥшит.
— Ашара рацәак агым, аӡәы шәаагыл, егьырҭ шәхы
шәақәиҭуп. Уаанӡа апалатахь днажәг. Уа иашьа дидтәалоит.
— Ибзиоуп, Хьыҵкәыр Гәас-иԥа.
Есааира аҵх ашарахь азааигәахара иаҿын. Ажәҩан аҿы
ана-ара аеҵәақәа ҿыцәаауан. Хараӡа амрагыларахь ацәыҵ­
лашара иалагахьан. Уажәшьҭа аҩныҟа дахьцоз акгьы ыҟамызт.
Уа днеиаанӡа амра цәырҵуан. Уи ацынхәрас аамҭа иаанхаз
ихы иархәаны, аҳақьымцәа руадаҿы адиуан днықәианы иԥсы
ишьарц ақәикит. Аҽны аус ӷәӷәақәа шизыԥшыз идыруан азы,
хәыҷык иадамхаргьы аԥсшьара иҭахын.
Аҳақьымцәа зегьы анааиза, еиманы хә-минуҭк ҳәа
изышьҭоу ашьыжьтәи реилацәажәаразы аҳақьым хада икабинет ашҟа инеит. Мчыбжьык ала знык-ҩынтә ишыҟалозгьы, еиҭа
ирҳәаша рацәан. Аӡәы иқәгылара хәба-хәба минуҭ ахьаҭаху,
жәаба, жәохә минут иагон. Аҵыхәтәаны ақәгыларақәа реихшьала ҟазҵоз аҳақьым хада иакәын.

Аха иахьа рацәак еиламтәацәеит. Зегьы рықәгыларақәа
кьаҿын, насгьы ргәалақәа зегьы еиԥшын, ачымазцәа рбаразы
иаауа рҭынхацәа ианаамҭам ишырбо, аԥшьбатәи апалатаҿы
ишьҭоу риарҭа шцәашьу, аабатәи апалатаҿы акәакьқәа руак
аҿы абызкаҭаҳа шамоу уҳәа. Ианалга, аԥҟацәа еибыҳәаны
рчымазцәа рбарц рҿынархеит.
Уаанӡа Хьыҵкәыр иаха иԥиҟаз Мкан Гәлиӡиа дибахьан. Иара убас ичымазцәа ргәабзиара шыҟоу зҳәо ашәҟәы
дахәаԥшхьан. Ҳәарас иаҭахузеи, аиҭакрақәа рацәан, Аида
Барцыцԥҳа лыда. Уи лчымазара макьана иахиҳәаара издыруамызт. Еиҭа асаркьа дҭаҵаны, иҵегь цқьа дгәаҭатәын.
Ачымазцәа рбара аамха акыр уцәагоит. Аха иара ачымазцәа
ргәаҭаразы сааҭк акәӡамызт иақәирӡуаз. Аамҭа меигӡарахда
иман, ичымазцәа цқьа игәеиҭон. Знык иузгәамҭо даҽазны иубоит. Иагьаумҳәан, урҭ рхьаа уара иухьаагәышьоуп, ргәырӷьара
уара иугәырӷьароуп. Зхы-згәы бзиаха зчымазара иалиргоз,
дыхәмарны уажәшьҭа даҽазны ара шәыҽсшәмырбан ҳәа иоуижьуан.
Аҳәса ахьышьҭаз апалатаҿ инеит. Араҟа ичымазыҩцәа
хҩык шьҭан. Ааигәаӡа иԥиҟаз Какашьа Ҵкәиа лкаруаҭ аҵкар
днықәтәеит.
Абри ачымазаҩ, лусқәа еиҳа иуадаҩын. Арахь дԥиҟеижьҭеи
акыр ҵуан. Лышьҭахь иԥиҟақәаз бзиахахьан. Уажәшьҭа
ларгьы дыбзиахар ахәҭан. Аха цас иауазшәа, арахәыцқәа
ахьеилаӡахыз ашәра иаҿын. Ихы азымышьҭцәакәа еилажәжәа
иҟаиҵама? Ус изҳәомызт. Нас агха абаҟаиҵеи? Уаҳа зынӡа
ԥсыхәа амоуашәа ибар, еиҭа дыԥҟатәхоит, аиҭаԥҟара
еицәеишьо акгьы имаӡамызт. Аха макьана цқьа ахы ахьирхо имбакәа дахыццакрым, избанзар иахьшәуа еиҳарак хыхь
акәын, ҩнуҵҟала ашәра ианалаго акәын ианшәарҭаз. Хәыҷык
ада имшәыр, аӷьарашҟа ахы архоит ҳәа азуҳәарын.
Ахԥатәи ачымазаҩ илыбаргузеи.
— Нас шәыԥҟарсҭаҿы арахәыцқәа алысхуеит.

Лара дԥышәырччауа, лгәы ҩарханы диан. Абри
лԥышәырччара хар шлымамыз аҳәон. Раԥхьа даннарга аԥс­
разы акгьы лыгмызт. Иаҳәызба далнаргеит.
— Уажәшьҭа исфалак ҟалоу? — дыниазҵааит.
— Хымԥада.
— Ус анакәха, ааигәа соушәышьҭыр ҟалап.
— Аус злоу шәара шәоуп, ҩымш-хымш шәҽырҭынчны
шәиазароуп, ианаҭаху шәгыланы шәнеиааила. Уи аеҳәшьа
ишәалҳәоит.
— Исыхьыр?
— Раԥхьа ишәыхьыргьы, шәашьцылоит. Ус, ахьаа ахала еиқәтәоит. Ажәакала, шәчымазара ирласны шәалгар
шәҭахызар, иаҳҳәо шәацныҟәалароуп.
Ахацәа рпалатаҿы хәҩык ичымазцәа шьҭан. Руаӡәы ааигәа
иԥиҟаз солдаҭын. Ииасыз амҽышаҽны иҽӡаны ақалақь ахь
дцан, уа акомандир дибазаарын, адырҩаҽны жәамш иҭаны
дынҭеикит. Ауыха имгәа ихьуа далагеит. Цасҳәа иҟаиҵаз
џьыршьан, игәхьаа рымкцәеит, ашьҭахь, дыԥсуашәа анырба даарган, акьатеилашә иман. Хьыҵкәыр ԥшрак ҟамҵакәа
дԥиҟеит, уажәы дҷаԥшьӡа дыҟан.
— Иҟоуи? — дыниазҵааит.
— Бзиароуп.
— Ааигәа уҽӡаны ақалақь ахь сцап ҳәа угәы иҭаӡами?
Иара дааԥышәырччеит.
— Уажәшьҭа мап.
— Ус акәзар, ибзиоуп.
Иааҩсан ишьҭаз иацы ахәылбыҽха ауп даннанагаз.
— Шәарҭ иҳашәҳәозеи? — днеидтәалеит.
— Ҽеи сымҳәар ҟалап.
— Шәцәажәашьала шәгәы каҳаны шәыҟоуп.
Аеҳәшьа ажурнал илкыз аалымхны днахәаԥшит. Имцашоура ианыз днахәаԥшын, днеиҿаԥшит, ишоура есааира
аиқәтәара иаҿын, аха уицәшәаратәы дҩеижьӡа дыҟан.

— Шәхалаҭ ишәшәу шәшәышәх, шәгәасҭап.
Ииарҭа днықәтәаны иааишәихит.
— Сиауама?
— Ааи, шәҽырҭынчны, шәцәа-шәжьы шәмырххакәа
шәҽааушәышьҭ. Ишәыхьуама ара? — инацәақәа кьакьаӡа
имгәацәа инақәирӷәӷәеит.
— Мап.
— Абра?
— Мамоу.
— Аха абра?
— Аа-а-а!..
— Ахаҳә шәымазар ҟалап...
— Иабаанага?
— Иахьаанаго маҷума?
— Нас, уаанӡа хәыҷык иадамхаргьы схьаа шәызмыртәаӡои?
— Ус шәхьаа ӷәӷәоума?
— Иацынӡа...
— Ибзиоуп, гәырла иҳардысп.
Уи аамҭаз аеҳәшьа-ҷаԥшьаҩы дааҩналан, иаарылалҳәеит:
— Чымазаҩ ӷәӷәак даанаган, зегьы аԥҟаҩ хада дшәыԥхьоит.
— Уажәыҵәҟьа.
Игәарҭоз ачымазҩцәа аамҭала иааныжьны индәылҵит.
***
Адкыларҭатә уадаҿы ианнеи, ӡӷабк дықәын ацәырдаӷәы
дқәыԥшӡа. Аеҳәшьа астол дахатәан, лаԥхьа абланк иқәыз
ахарҭәаара даҿын. Астол аԥхьа зықәрахь инеихьаз хаҵак дгылан, иҽырхәаны, адкыларҭатә еҳәшьа илыҩуаз дахәаԥшуан.
Уажәы-уажәы ибжьы ҭымгацәакәа лызҵаарақәа рҭак ҟаиҵон.
Ишьҭахь ҷкәынак дгылан, даҽа ԥҳәыски хаҵаки ачымазаҩ илхагылан.
— Ари лоума иаарга? — дҵааит Хьыҵкәыр, ишыныҩналаз
еиԥш.

— Ааи, — лҳәан, иаразнак дахьтәаз дҩаҵҟьеит аеҳәшьа.
— Илыхьи? — иаԥхьа ахаҵа игылаз днаиазҵааит.
— Илыхьҵәҟьагьы ҳаздыруам, дад, хымш ҵуоу, ԥшьымш
ҵуоу уажәшьҭа иагьсгәалашәом...
— Ԥшьымш ҵуеит, — ачымазаҩ лханы игылаз аԥҳәыс даалыриашеит.
— Аиеи, иҵуазаалакгьы, жәаха амшцәгьа аныҟаз акәын.
Ашкол аҟынтәи аҩныҟа дшаауаз амҩаҿ амшцәгьа лықәшәан,
џьара акгьы дыҵамгылаӡакәа лҿаалхан, даара дбааӡаны дааит. Ахәылбыҽха дрыхьҭашьын, ахьҭа сакуеит ҳәа заанаҵы
дышьҭалеит. Дахьнышьҭалаз лымцашоура ҩышьҭыҵит. Баша
хьҭак лылалҵазаап ҳгәахәын, ииашацәҟьаны усҟакгьы
хырҩ ҟаҳамҵеит. Адырҩаҽны ашкол ахьгьы доуҳмышьҭит,
ашоурартәага уҳәа аҩны иҳамақәаз хәшәқәакгьы налаҳҭан.
Аха данеиӷьымха, аҳақьым дҩааган, агәыҵәкроуп аниҳәа,
арахь даагеит.
— Шәзырццакызеи, дышьҭаҵаны дшәымазар дыбзиахозаргьы шәымбози?! — аҽԥныҳәа нариҭеит.
— Акраадыруазу?
— Ачымазаҩ аҳақьым дыширбатәу шԥашәзымдыруа? Нас,
иаҳҳәап, ишәзымдыруазаргьы, лара илыхьи, дхәыҷума? —
аеҳәшьа лышҟа дынхьаҳәын, — ашоурашәага лыбҭазма? —
дналазҵааит.
— Ааи.
Днеин, ачымазаҩ ашоурашәага лҩыҵра иааҵылхит.
Днахәаԥ­шын, акгьы мҳәаӡакәа инеилыркит. Хьыҵкәыр аԥен­
џьыр ашҟа хәҷык дааскьаны, ирласны днахәаԥшит.
— Ҩажәи зежәи фбеи.
Ачымазаҩ дахьықәиаз аԥхын хыза лықәыршәын. Астол
аԥхьа игылаз асқам даахан, лаԥхьа днықәтәеит. Аԥхын хыза
илықәыз нлықәхны, днарҳәы-аарҳәны дибеит. Азныказы
агәыҵәкыра ауп ҳәа азуҳәаратәы иҟан. Аха иаракәмызт.
Егьырҭ аҳақьымцәагьы данырба, ргәаанагарақәа еиқәшәеит.

— Ажәахатәи апалатаҿы дышьҭашәҵа, насгьы лшьа анализ
ирласны иҟарҵаразы алаборантка блыԥхьа. Уаанӡа асаркьа
дҭаҳҵап.
Иаанхаз ачымазцәа рбарц апалатақәа рышҟа рҿынархеит.
Зегьы анырба ашьҭахь Хьыҵкәыр аҳақьымцәа руадаҿы
дтәаны дасу ахәшәқәа ирырҭаша ашәҟәы ианиҵеит. Даҽа
ԥыҭҩык агәырқәа ирыларҵоз иаҟәихит.
— Хьыҵкәыр Гәас-иԥа! — ашә ԥҳәыск даалагылеит.
— Сӡырҩуеит.
— Соушәышьҭырц еиҭа аҳәара ҟасҵоит.
— Иҟалом, — дызҿыз аҩра дналагахт.
— Хьыҵкәыр Гәас-иԥа!
Иҩыга нықәиҵеит.
— Ишԥашәзеилымкаауа, макьана шәчымазара цқьа
шәалҳмыргацт.
— Сышԥалшәмыргахьеи, акгьы сыхьуам.
— Ус шәгәы иабоит. Нас мчыбжьык ашьҭахь еиҭа
шәаанагахуеит. Ахәшәтәырҭа шәгәы шҭаԥҵәаз здыруеит, аха
уажәшьҭа мышқәак роуп ишәзаанха, уаанӡа ишәычҳа.
— Ахәшәқәа рыжәра саҿуп. Уи аҩнгьы изжәыр ҟамлои?
— Иҳамдыркәа.
Лгәы намӡо дындәылҵуан еиԥш, даҽа хаҵак дааҩналт.
— Сыҩналар ҟамлои?
— Уҩналахьеит. Уоушьҭразы усыҳәарц еиҭа уааизар, башоуп.
— Сеилышәкаа, ламыс шәымазар.
— Ибзиаӡангьы аҩныҟатәи шәҭагылазаашьақәа еилыскаауеит, аха шәысзоушьҭуам. Шәықәра заҟароу жәдыруеит,
сшәаԥырҳаԥуа акәын шәышԥысҟаз. Даҽаӡәы шәԥиҟараны
дыҟамызт, нас шәара шәзы цәгьара сҭахума? Уажәы аҩныҟа
шәрыцҳашьаны шәоусыжьыр, ишдыру еиԥш, ақыҭаҿы аус
нҵәара ақәӡам, уажәы аусымшха акы шәымнаха-аахар аушам. Усҟан шәыхәра ԥтыр алшоит, ма ихымжьыжькаар?
Иара аӷьарахьы ахы архахьеит. Шәыҷкәыназар уажәшьҭа

иӷьахьазаарын, аха шәықәра злаҟоу ала акыр иадхалоит.
Усҟан ишәыхьыз шәзызуз аидарашьҭыхра, аус хьанҭа шракәу
шәымдыруеи?
— Снапы нагӡаны џьара акы ҟасҵараны сыҟамызт. Сџьықә­
реи драшәаратәы џьоукы сырмыҳәози.
— Уи шәыҷкәын иҟаиҵаратәы дыҟоуп.
— Уи иус дахашәалаӡом.
— Ишәымуазар, хымш рышьҭахь шәаҳзоушьҭуазар жәбап,
уаанӡа шәхы пату ақәышәца.
— Иҭабуп, дад.
Еиҭа ичымазцәа рҭоурыхқәа днаргәылалеит.
Ашә ааимԥааны аеҳәшьа еиҳабы дааҩналеит.
— Ачымазаҩ ҿыц деицәахеит.
Дыҩны днеизар, аԥсыӡ аҟәара иқәдыршәыз еиԥш, аҳауа
лызхомызт.
Аҳақьым хадагьы дааит.
— Илыхьи?
— Агәы ацәеи ажьи рыбжьара аҭәа аанахәеит, — иҳәеит
Хьыҵкәыр, — ирласны дыԥҟатәуп.
— Аҟәаҟа даагар? — лаб дынразҵааит.
— Уахь дзыжәгои, уаантә аԥҟаҩы дышәҭахызар ҳиԥхьар
ҟамлои, аха иҟалаз уи ауп, лара дзеиԥшроу ала зыԥшра
аҭахым.
— Дад, шәара шәыхәшәтәҩуп, иҟашәҵа ижәдыруа, ҳарҭ
ҳгәаҟуеит, лара дыбзиахар ауп иаҳҭаху.
Иаразнак акәхеит. Аԥҟаратә уадаҿы днаган аԥҟара даздырхиеит. Даргьы ԥшрак ҟамҵакәа аԥҟара рнапы адыркит.
Даҽаӡәгьы аԥсра дацәыхьчан.

***
Амра леины акыр инхықәгылахьан. Ачымазцәа рбаразы
аамҭа иҟаз шынҵәахьазгьы, акоридор аҿы аӡәырҩы асумкақәа

кны зшьапы инанагоз рыбжьы рхагала ирацәажәон. Уи азы
Хьыҵкәыр аҳақьым-ҷаԥшьаҩ дааиԥхьан, азгәаҭа ииҭеит.
Аҳақьымцәа руада дныҩналон еиԥш, акоридор аҵыхәан
хәыҷык ибжьы арҵәааҳәа иааҭиргеит. Хьыҵкәыр ашырҳәа
дааҳәны днаԥшит, иқьышәгьы ачча аақәыххын, ауада
дныҩлалеит. Дыҩнамлар, аԥҳәыс лхәыҷы иаагара уадаҩхон.
Мызкы аԥхьа ҩышықәсеи бжаки зхыҵуаз ахәыҷы иара иаҵкыс
шықәсқәак рыла иеиҳаз иашьцәеи иареи цқьа иҟаҵамыз
амардуан иаҿатәаны ишыхәмаруаз далыҩрны дкаҳаит. Уи
егьырҭ ахәыҷқәа ираанархар ҳәа ишәан, аҩны ирӡеит. Ахәыҷы
аҵәыуара данаҟәымҵӡа, ахәшәтәырҭаҿы данаарга, Хьыҵкәыр
иауимбахуаз ахәыҷы ишьапы ԥҵәаны ишыҟаз. Хьыҵкәыр уи
ишьапы еиқәыршәаны, агиԥс иҭеиҵеит.
Уажәы иҭырхырц данаарга, ахара дшибаз еиԥш
дааигәалашәан, еиҭа ишьапы иирхьыр ҳәа дшәаны аҳәҳәара
далагеит.
Еиҳагьы инеимеиҭәеит аҿаҳәарҭатә уада ианыныҩнала.
— Ахәыҷы длымх, — иналыдиҵеит аеҳәшьа.
— Сара сыҟазааит, — диҳәеит ан.
— Бахьибо дбықәгәыӷны, еиҳагьы илеишәа ирцәгьар алшоит.
Аеҳәшьа ахәыҷы иан данлымылх, сан ҳәа инеимеиҭәан,
аха ирласны иан дахьимбаз акәу, иҵәыуара даҟәыҵит.
— Афырхаҵа! — ахәыҷы диҿын Хьыҵкәыр. — Баша
умҵәыуеи? Сукьысма?
— Мамоу?
— Мшәан, исхамышҭи, иухьӡузеи?
— Саид.
— Саид, амала ушьапы баша сахәаԥшыр ҟамлои?
— Мамоу, исҭахӡам.
— Умшәан, зынӡа сакьысраны сыҟаӡам, — инапқәа
ишьҭахьҟа инаганы иҟаиҵеит. — Аҩны иухьуазма?
— Исыхьуан.

— Уаҳа иухьуазар убап, — лаԥшыла аеҳәшьа иналирбеит инапқәа аанылкылартә. Хәыҷык дҵәыуазаргьы, иахьцалак иманшәаланы ишьапы агиԥс иааҭихит. Иаргьы аҵәыуара
даҟәыҵит. Иан даниба лыхәда инапы акәыршаны иааникылт.
— Умшәан. Уаҳа дукьысыр зуӡом. Уажәыҵәҟьа аҩныҟа
ҳцоит.
— Абыржәшьҭоуп ахәыҷы даныхьчатәыҵәҟьоу... — налеи­
ҳәеит дандәылҵуаз.
Ашә аҿы ахәыҷы иаб дгылан, Саид иаб даниба, Хьыҵкәыр
инапы наиқәикын:
— Папа, ани коко ҟаҵа.
Ааигәа игылаз зегьы ааибарччеит. Хьыҵкәыргьы игәар­
ԥханы дааччеит.
Нас ааигәа аӡӷаб қәыԥш иԥиҟаз дибеит, хар лымаӡамызт.Хар
имаӡамызт иаха иԥиҟаз Мкан Гәлиӡиагьы. Ԥшрак ҟамҵаӡакәа
амилициацәа рышҟа аҭел дасын, иацәажәаратәы дшыҟоу атәы
нареиҳәеит, иаргьы уаҳа ахәшәтәырҭаҿы даанымхаӡеит. Иаха
ацәа игхаз уҳәа даара дааԥсаха дыҟан.
Ахәшәтәырҭа дандәылҵ, дзықәтәашаз автобус шыҟазгьы,
аулица аган иҽаҭаны иҿынеихеит. Иаха аахыс ауада дыҩнан,
уажәы ԥыҭраамҭак ҳауа цқьак нылбааидар иҭаххеит. Ус
ҭаҳмадак аулица егьи аган аҿынтә дҿаԥхаҿаччо ишҟа
иҿааихеит.
«Дызусҭадашь?» — ааигәахәт Хьыҵкәыр.
— Мшыбзиа, дад! — иҳәан, аԥсшәа наиеиҳәеит.
— Бзиа жәбааит, — иҳәеит Хьыҵкәыр, аҭаҳмада иџьаџьаӡа
иааирххаз инапы ааимхуа.
Цқьа дихәаԥшит, аха дигәаламшәеит. Арахь иидыруаз аӡә шиакәыз игәы дажьомызт. Заҟаҩы ачымазцәа инапы
иҵиххьозеи. Урҭ зегьы злоугәалашәозеи. Аҵыхәтәан зынӡа
данигәаламшәаӡа, ҿымҭ инеиҿаԥшы-ааиҿаԥшуа иабан­
ӡагыларыз, дниазҵааит:
— Агәабзиаразы шәышԥаҟоу?

— Сышәхәышәтәижьҭеи аҳ иеиԥш сыҟоуп.
— Даҽазны шәычмазаҩымхан.
— Сгәы иҭазаап, — иаргьы даахәмарит.
Иагьаумҳәан, Хьыҵкәыр игәаԥхон абас зны-зынла
иалиргақәаз ачымазцәа ахьиԥылоз. Иҟалон игәалашәоз,
иҟалон игәаламшәозгьы. Аха иара ддырны хар ҳамам ҳәа
анырҳәалак, игәы ҭгәырӷьаауан.
Автобус аанҿасырҭахь иҿынеихеит. Ауаа маҷны игылан,
аха автобус лассы ианымааи, хәыҷы-хәыҷла иацло аӡәырҩы
ҟалеит. Автобус анааи, зегьы еилыҟа инақәтәеит. Ааигәа
ирацәаны еихагылаз анхарҭа ҩын ҿыцқәа игылақәаз раԥхьа
дналбааит.
Араҟа ҵыԥх ауадақәа ирҭаз дрыҩнан. Ауада ашә ааиртын, агазеҭқәеи асалам шәҟәқәеи ашә иаавихит. Руак иҩыза
иакәын изыҩуаз, егьырҭ аазышьҭыз издыруамызт, еиуеиԥшым
зчымазарақәа ирылиргахьаз ҳтәыла акәакьқәа зегь рыҟнытә
асалам шәҟәқәеи аныҳәақәа раан адныҳәаларақәеи
изаарышьҭуан.
Уажәоуп амла дшакыз анигәалашәа. Ихәы арԥхара далагеит. Ҩажәи бжьба шықәса дшырҭагылазгьы, макьана
аҭаацәара даламлацызт. Иуа-иҭынха зны-зынла дышхәыҷым
игәаладыршәон, иаргьы дышхәыҷым ибон, аха... Ашьыжь
ахәшәтәырҭахь дцон, нас ачымазцәа ширххо хәылбыҽханӡа
дрыдхалон. Зны-зынла аԥҟаҩы ҷаԥшьаҩыс данаанхоз ыҟан.
Аҩны дааргьы уажәы-уашьҭан ахәшәтәырҭахь ианиԥхьоз
ыҟан. Уимоу, аҩнынӡа абжьысра аамҭа иоуамызт. Иан данааилак, узбаразы сааит ҳәа аҽԥныҳәа илҭон. Абар уажәшьҭа
хәымз инреиҳаны дымцаӡацызт аҩныҟа, усҟангьы иашьа
ихәыҷы иныҳәагатәык аныҟарҵоз акәын, дыҩкыдыххыланы
дааит. Дшәон иҟамзааразы ахәшәтәырҭаҿы дырҭаххар
ҳәа. Мшәан, занааҭс иалихызгьы, уахи-ҽни умтәа-умыцәа
аԥсҭазаара азықәԥара акәымзи.

АԤСЫӠШЬРА

Аҭаҭын казарма анаҩсан аҭырас архра саҿын. Ичаҟәаӡа еидарак аныҟасҵа, иаазган, аказармаҿы иааиҵыхны иныҵасҵеит,
нас иҟәымшәышәӡа ҳалатәаны аҭаҭын ҳрыԥхларц азын. Сус
саалгон еиԥш ауп, Петра қьаад еилаҳәарак иҩыҵрашьны
дшааиз.
Петра ҳгәыла ҷкәын иоуп. Насгьы сара ԥыҭк дсеиҳабуп.
— Уҭахызар ҳаиццап, — дҩагылеит Петра.
Акыргьы саалакҩакит, аха нас сақәшаҳаҭхеит: аԥсыӡ
усҟангьы сашьҭамызт, аха алаӷәым аӡаҿы ишыԥжәо збар
сҭаххеит.
Петра дахьынхоз игәашә ҳаннадгыла, иикыз сара инасыркны аҩныҟа днеит. Шәҟәқәак кны дандәылҵуаз иан дылбеит.
— Уабацахуеи?
— Исымҳәахьеи, мшәан, «апереекзаменовка» исымоу
сҽазыҟасҵоит ҳәа.
— Ашкол аҭаларазы рацәак шагым уааи ҳәа ауми
ишуарҳәаз?
— Уаанӡа аҽазыҟаҵара аҭахым џьыбшьома?
— Изакәи, мшәан, есымша аҽазыҟаҵара убахьоу? Ашкол
уанҭаз усҟак ухы аџьа аурбаӡомызтеи?
— Сан, иахьцалак бара бтәы ауп ибҳәо.
— Уца, нас, уца, — лшьапы лыхьуан, алаба кны дцыркьуа дааиуан, — уаб даанӡа иузыҟаҵо ҟаҵала...
Иан дшаӷьуаз агәашә дааҭыҵын, агәарабжьара ҳаныланы
архаҟа ҳҿылаҳхеит. Архәара ҳанавала, Петра агәарабжьара
уахьынбжьшәоз аҭырасра днылалан, ишәҟәқәа нхәыҵаҵаны
иҵәахит.
Арха ҳанлеи, раԥхьа алаӷәым ӡмыжьк аҟны иҭаҳажьырц
сҭаххеит сара, аха Петра дсықәшаҳаҭымхеит:

— Аӡы дуцәоуп, амч анаҭом.
— Ҳаицны ҳаазар, лаӷәымк сара сақәиҭызааит. Иахьысҭаху
иҭасыжьуеит.
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 09
  • Büleklär
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3263
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1963
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3331
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2012
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3378
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2228
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3336
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2163
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2195
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3436
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2185
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3451
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2174
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3309
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2161
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3384
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2086
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3364
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2137
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3391
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2138
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3339
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2162
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3277
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2069
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3397
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1975
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3386
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2056
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3250
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2038
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2124
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3363
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2209
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3392
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2188
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3311
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2193
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3284
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2077
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3292
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2129
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3376
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2265
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3374
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2102
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3299
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2172
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3288
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2153
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3332
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2149
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3287
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2155
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3266
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2173
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.