Latin

Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 05

Süzlärneñ gomumi sanı 3286
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2195
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
— Абанҭ! — сыблақәа рыла инаисырбеит ҳнаҩсан Натеи
Цаци гыланы иахьеицәажәоз. Ишызбоз иқьышә ааирҵәиит,
ишигәамԥхаз мҩашьо.

— Иҟоу удыруоу? — сышҟа даахьаҳәит иара, ԥыҭк
даахәыцын.
— Изакәызеи?
— Узцу наҟ урԥырҵ.
— Избан? — ииҳәаз уамашәа ибаны снаихәаԥшит.
— Урҭ џьара иуцәцар ҳәа ушәо, ари аӡынра, уаҩ даныҟам
урыцзаап.
— Иааркьаҿны, — иажәа алгаха имҭакәа снаиԥыҩлит.
— Умыццакын.
— Сзырццакуеи?
— Угәаама?
— Мап.
— Нас, уӡырҩла.
— Сӡырҩуеит.
— Иахьа... — иблақәа насыҟәганы, ишьҭахь ивсуаз аӡӷабцәа
илаԥш кыдырхаланы дынрышьҭаԥшит. — Наҟтәирахь игылоу
лшьапы хәҷык икьаҳәуп акәымзар, егьырахь хар лымаӡам.
Аӡӷабцәа ажәлар рыжәпара иналаӡаанӡа дыԥшуан.
— Иахьа... — иааигәаласыршәеит.
— Аиеи, иахьа... — ацәа далҵызшәа даасыхәаԥшит, —
ҩ-ҵара­қәак сыцәҟьа иаҿашәеит.
— Аҵарақәа уҳәама?
— Ааи, аԥсшьацәа роуп сызҿу.
— Нас?
— Аӡәы уара дусҭап, егьи сара дызгап.
— Иҭабуп, — сидҵны сҿынасхеит.
— Умыццакын, — сыжәҩахыр ааникылеит. — Зны иубандаз,
ашәаӡа еиԥш ишкәакәаӡа, рцырӡәӡәаха ужәып.
Аԥырқьҳәа амца схы-сҿы иҩацралан, иаразнак
иснубааларатәы сааҟалеит. Ишызбозгьы Адгәа ииҳәаз
дахьхәит. Даақәгьежьын, абилеҭҭирҭа ашҟа иҿынаихеит. Дук
мырҵыкәангьы х-билеҭк насиркит.
— Ҟоҳ, исзууз закәызеи? — сҳәеит, сбилеҭқәа ангәасҭа.

— Изакәызеи?
— Ҩ-билеҭк роуп иеицу, ахԥатәи даҽа ҭыԥк ауп. Еицыз
узымԥшааӡози?
— Ус сара соуп иҟазҵаз.
— Изыҟауҵазеи?
— Ҩыџьа шәлатәа, ахԥатәи — иуԥырхагоу, наҟ дыртәа! —
иҳәан, дааччеит, инапала сыжәҩахыр днас-насын.
«Усҵәҟьа иҟалозар цәгьамызт», — аасгәахәт сахьгылаз...
Аха дара неиватәеит.
Акино иалгаанӡа Ната сышҟа ҩынтә дааҳәын, дааԥы­
шәырччеит. Лара дԥышәырччеит иҟәымшәышәӡа, ирхааны, дыԥхашьаԥхаҵо. Усҟан лара еиҳагьы дыԥшӡахеит. Лха­
хәы еиқәаҵәаӡа уажәы-уажәы иаалҿаԥсон, нас лнапала
дҩарыханы еиқәлыртәон.
Акино иалгеит.
Амра аҭашәара иаҿын, аха макьанагь аҵыхәтәантәи
ашәахәақәа ақалақь иаланарԥхон.
Цац усқәак сымоуп лҳәан, ирласны ҳхала ҳааизынлыжьит.
Ҳарҭ ҳнеиуан ҳмыццакӡакәа, ашьшьыҳәа ҳаицәажәо, аулица
аган ҳҽаҭаны. Аԥсаҵлақәа, икахәхәа-кахәхәа, рықәцәақәа
ажәҩан иаҵакьысуама уҳәаратәы ажәҩан иалаз, аулица ианырԥсалаз ашәшьырақәа ихьшәашәа-хьшәашәаӡа
ҳрыҵсуан. Сара исҭахын абри амҩа ҳазну ҵыхәаԥҵәара
амамкәа, абас ҳҩыџьагьы есқьынгьы ҳаицны ҳнеиуазарц.
Амра абз ҟаԥшьӡа амшын аӡааларахь еихон. Уи иашь­
ҭагыла амраҭашәарахь, ажәҩани амшыни ахьеиларсыз,
икыдыршәылаз ашәаԥшь ҟаԥшьӡа, аҩнеихагылақәа рԥен­
џьырқәа ирҿаҷҷон.
Иааҳгәалаҳаршәеит Цандрыԥшь аҵара анаҳҵоз аамҭа,
ҳҩызцәа. Дааҳгәалашәеит ҳарҵаҩԥҳәыс Мери Камшьышьиԥҳа...
Уажәшьҭа Ната лтәгьы зегь здыруан, ларгьы дыстудентын,
Москва аинститут дҭан. Хаҵа макьана дымцацызт. Исыздыру-

ам убри раԥхьа иргыланы сызлазҵааз, аха убри еилыскаанӡа
сгәы аҭыԥ иҭамгылошәа збон.
— Уажәшьҭа ҳааит, — лҳәан, лыбжьы ԥшқаӡа иаархааны
даацәажәеит. Ирацәаны еихагылаз ҩын дук ҳаҵагылан.
— Абзиараз, — лнапы шкәакәақәа татаӡа иансылҭа – иааныскылт. Урҭ шаҟа иҟәымшәышәзеи, шаҟа исҭахыз ԥыҭк
иоумышьҭӡакәа искызар!
Ната дыԥшӡаӡа, деинаалаӡа дахьнеиуа, сааҭгылан, сылаԥш
сзылҟәымго слышьклаԥшуеит. Лара лышьи-лышьи еиқәҵо, адгьыл дықәымгылаӡозшәа днеиуан. Абар, акгьы сыгӡам, зынӡа
дасцәыӡуеит. Нас дабасыԥшаауеи? Сгәы хьухьууа иаасыхьит.
— Ната! — ахьлықәҿысҭ сымбаӡакәа, сыбжьы ныҵакны
инасыргеит.
Даахьаԥшит.
— Уаҵәы иҟабҵои? — аҳәара шысцәыуадаҩыз аҵыхәтәан
изгәаӷьит, зынӡа дысцәыӡыр ҳәа сшәаны.
— Уаҵәы?! — уамашәа илбоу сыздыруам, лыџьымшь
кахәхәақәа дҩарыхеит... Лыблақәа разӡа иаасыхәаԥшит. Ас
азҵаара дазыԥшымзар ҟаларын.
— Ааи.
— Акгьы.
— Ус акәзар... — сгәы иҭоу сзымҳәо сааҿахеит. Схы ласыр­
ҟәын, снапқәагьы аасырҟәыҷит. Сара исыздыруам сгәы
иҭыхо исзымҳәаз лара ишеилылкааз. Акызаҵәык избоз, сара
сеиԥш ларгьы лхы шьҭацаланы илкын. Нас лхы ҩышьҭыхны
днасыхәаԥшит... Лыбла ҭыԥхақәа, ихыџьџьаауаз, аалашеит.
Ачча лқьышә инықәыххит.
— Уаҵәынӡа! — лыбжьы аалыргеит. Ишызбоз лқьышә
иқәыххыз ачча аалызнымкылакәа дааԥышәырччеит ихааӡа.
Лнапы аалҟьан, дыҩны лҿыналхеит.
Сгәы ахаҳә ду иҭажьыз наҟ инкасыжьызшәа сласкәантраӡа
сааҟалеит. Саалахҿыххеит, иаразнак сахьынаԥшааԥшуаз
зегь ҿыцбарах избозшәа, сгәы рзыҳаҵҳаҵо сҟалеит. Абарҭ

ибыбышӡа игылоу ашәҭқәагьы, сгәырӷьара дырны исыд­
гәырӷьошәа рхы ырхәаны исымҵагылоуп. Еиқәтәом макьана сгәырӷьара. Уи сатәнатәуеит, мҵәыжәҩада ҵәҩанҵәы
сышьҭнахуеит.
Ахәылбыҽхатәи ага ԥша ҟәандаӡа иааснырит. Усгьы уа
иаанымгылакәа, сгәырӷьара еиҩнашозшәа, сыкәа, смаӷра
иҭалан сгәыднакылон, схыднакылон.
Ааилашәшәхьан.
Ана-ара афымца лашарақәа аркын. Нас аулицаҿ зыхқәа
хыхәаны игылаз агәашьақәа рықәцәақәа аҽыԥҳәа алашара
каххаа иакит.
Аҽнышьыбжьон еиԥш иаалашахеит, агәыр каршәзар
иубаратәы. Снеиуан сара, аха сахьцо макьана схаҭагьы
исыздыруамызт. Акызаҵәык издыруаз, амшын ашҟа схы хан.
Ҩбагьы, уаҵәынӡа ҳәа сара сакәымкәа сгәы ахала ацәажәара
иаҿын. Уажәы-уашьҭан иҭыҵып уҳәарын. Хԥагьы, сышьҭахьҟа
схьаԥшкәаԥшуан. Уаҳа акгьы... Ацәа хаа салазшәа снеиуан.

АШӘҬҚӘА АНПТУА

Ашьыжь сара заанаҵ сзымгылеит. Сангыла, амра ҵла­
кашәара аҽышьҭнаххьан.
Бӷьы иаҵәала еибыҭоу аԥсабараҿы џьара-џьара, макьана
амра ахьымнеиц, ашәахәақәа назқәыԥхо аӡаӡа цәыкәбарқәа
еилаарцыруеит. Уахьыԥшлак ашәырҵлақәа быбышӡа ишәҭны
абаҳчақәа ирҭагылоуп. Анхацәа руҭрақәа ахьырцәаӷәо
рыбжьқәа уаҳауеит. Аҳауа ҟәандоуп. Ашәырҵлақәа рышәҭ
афҩы лаҳалаҳауа уԥынҵа инҭасуеит. Саб сахьынаԥшуа
абаҳчаҿы аӡахәа ашьапқәа ирпуеит. Сан уажәааны аҩны
дубаӡом. Лара афида дахагылоуп, уажәы уи аӡы ақәылҭәозар
акәхап.
Макьана схы зқәыскша сзымдыруа агәарԥ агәҭаны сышгылаз, Кәыҷа аррантә дааижьҭеи дшысымбацыз аасгәалашәеит.
Кәыҷараа ҳара рацәаӡак ҳабжьамкәаны инхоит, иареи сареи
ҳагьеиқәлацәоуп. Ашкол ашҟа раԥхьаӡа ҳаиццеит, тәарҭак
аҿгьы ҳаицтәеит. Ахәбатәи акласс аҿынӡа аҵара еицаҳҵон.
Нас аҵара сҭахым иҳәан, ашкол дҭыҵит. Иаб, аҵарамҵара
зеиԥшроу усырбап иҳәан, аколнхараҿы ҩышықәса аус иируит. Уи ашьҭахь ахәылԥазтәи ашкол дҭалан, бжь-класск данрылга, Гәдоуҭа амашьынарныҟәашьа иҵеит. Нас арра дыргаанӡа
аколнхара амашьына дақәтәан. Уажәы хышықәса ихганы дааит. Аха дааижьҭеи митәык ҵуамызт, сцаны дысзымбацызт.
Агәарабжьара сыбжьаланы снеиуан. Сыкәшамыкәша
ашәаԥыџьаԥ игылоу рҽанеиларҳәа, рцәа иҭачны иҟалеит.
Уахьыԥшлак, асы леизшәа, ипҟыш-пҟышӡа ашәырҵлақәа
рышәҭқәа ҿышәшәаны ҵаҟа ишьҭоуп. Ашьхыцқәа пыввы рыхга урҭ ирықәтәоит. Амҩа иахагылоу аҵлақәа рышәшьырақәа
рҿы арахә нрыҵала-аарыҵало, аҳаскьын ԥшқа иҩеиуа рфоит.
Кәыҷараа ргәашә снадгылт.

Ашҭаҿы ашьац ԥшқа иаҵәаӡа иқашәқашәоит. Акәасқьа
иахагылоу аҳаҷҷа аҵаҟа ашьыбжьон афымцалашара каххаа
иаркуп. Аԥшәмацәа ашьжьымҭан ишдырцәарыз рхашҭзаап.
— Кәыҷа, уҟоума? — сыбжьы ҿацаӡа инасыргеит.
Аӡәгьы сықәҿимҭит. Лазаҵәык, ашәшьыраҿы ицәаз, сыбжьы анаҳа, иҩаҵыббын, аҽаршәшәеит. Нас сышҟа ҩынтәхынтә раҟара иаашын, иааҿарҳаст. Уаҳа сыгәхьаа мкыкәан,
аҭыԥ аҿы инаиеит.
— Кәыҷа, аҩны уҟоума, Кәыҷа?! — сыбжьы еиҳагьы
ирыӷәӷәаны инасыргеит.
Аӡәгьы сықәҿимҭӡеит еиҭах. Ала алымҳагьы амырқәацеит.
Аҩны аӡәгьы дыҟаӡам ҳәа саақәгьежьуан еиԥш, амаҵурҭа
даадәылҵын, лҿаалхеит уажәада исымбацыз ӡӷаб қәыԥшк,
дкашәкашәо, деихатыруа. Дызусҭадашь аасгәахәит. Саахәыцт.
Кәыҷа ааигәа ԥҳәыс дааиганы исмаҳацзар, аха ус дааигаанӡа,
иагьа имаӡазаргьы, уҳәан-сҳәаншәа акәзаргьы, раԥхьа сан
ллымҳа иҭамсыр ҟаломызт. Аҭыԥҳа данысзааигәаха ауп даныздыр. Сгачамкны слыхәаԥшуан, сыбла иабаз макьана агәра
сзымго, аха уи исзымдыруа уаҩымызт, Ҭина лакәын.
Ҭина Кәыҷа иан лаҳәшьаԥҳа лоуп. Аԥыхьа ара ашкол
дҭан. Шьыбжьонла ашкол ашҟа ҳаиццалон, хәылбыҽхала
ҳаицаалон. Ашкол аҿынтә аҩныҟа ҳанаауаз ԥшьҩык аӡӷабцәа
иҳацаауаз хәмаррак хҭаркуан. Ҭина дҭацоушәа ҟарҵон, касык лхы-лҿы умбо илҿадыршәуан, дара налывагыланы «Радеда» ҳәо рҿынархон. Сара урҭ срышьҭан, Ҭина лхаҵаҩыза
сакәушәа. Аҭаца лхәыҷымыҷ зҭоу ачамаданқәа рцымхәрас
апартфелқәа сдыркуан. Урҭ срыҵақь, скарауараха аҩнынӡа
иаазгон. Сыхәмарӡом сҳәаргьы, зегь акакәын, дара ируӡомызт.
Ф-класск рҿы сыштәаз, сҭаацәа сганы аинтернат сҭарҵеит.
Лара ҳара ҳаҟны быжь-класск данрылга, лқыҭахь дцеит. Уиаахыс, абар, фышықәса ирықәуп ҳаибамбеижьҭеи.
Уажәшьҭа лара ҭыԥҳа наӡахеит. Адгьыл зынӡа дықәымсӡо,
аҳауа далазшәа ауп дшысзааигәахауа. Сара сшанха-

ны слыхәаԥшуеит. Лхахәы еиқәаҵәақәа ҩыџьара иԥаны
наҟ-ааҟ еиқәышьқьыруа илықәуп. Лхы-лҿы аазыгьежьны,
агәыкра мыцхәы лҿықәыҳәҳәуа, лыла гәыҭбаақәа шеишеиуа,
ижәҩангәыԥштәалоуп. Лыџьымшьқәа хәхәаӡа еиҵыхны икыдуп. Ааԥын заанаҵы иаанаго адәыкакаҷқәа анпыҟҟала ҵкык
лшәуп.
— Мшыбзиа, Ҭина! — сҳәан, данаасыдгыла аԥсшәа налас­
ҳәеит.
Лара санылдыр акәхап, уамашәа сбаны лыџьымшь еиқәа­
ҵәақәа дҩарыхеит. Ачча лқьышә иқәланы, ихааӡа, игәык­ӡа
дааԥышәырччеит.
— Бзиа жәбааит, бзиала шәаабеит! — лҳәан, аҭак ҟалҵеит,
лыбжьы ныҵакны, дыԥхашьаԥхаҵо, сыла дхымԥшылаӡакәа,
лхы ларҟәны асаара дыԥшуа.
— Кәыҷа аҩны дыҟаӡами?
— Мап, — иааҿахылҵәеит.
— Дабацеи?
— Иаби иареи усқәак рзы Бзыԥҭаҟа ицеит.
— Ус акәзар, саҭамзааит, Кәыҷа дсымбацызт... — сҳәан,
сҿынасхарц инақәыскит.
— Урҭ аҩны иҟам ҳәа, фырџьанк мкыкәа шәабацо?! —
лҳәан, лаԥшыхаала даасыхәаԥшит. Сара иҭыџьџьаауаз уи лыбла гәыҭбаақәа игәаӷьны сзырхыԥшыломызт.
— Кәыҷа иаҳаҭыр азы шәааизар...
— Сынхацәоит.
— Мыцхәы шәаансырхом, — насаҭалкит лара.
Ацашьа сақәымшәо, скәанызануа саақәлырхеит. Насгьы, фырџьанк мкыкәан ацашьа сақәымшәошәа анызба,
слышьҭагыланы сҿынасхеит. Хәыҷык аҽҩышьҭыхны игылаз аԥсуа кәасқьа иавагылаз амаҵурҭа абарҵа ҳныҵагылт.
Аҩналара шеимаҳкуазгьы, лаԥхьа сналышьҭит.
Аҩныҵҟа еилфаҷа еилыргоуп. Аҩныргәы ааигәа ишылԥссаз
ҩашьомызт, абыб мгыларазы иқәлырпыҟҟаз аӡы уажәгьы

имбацызт. Аԥенџьыр иадгылоу аиарҭа шәҟәык еиҵыхны
иқәуп. Иҩашьом, аӡәы аиарҭа дықәианы ашәҟәы дшаԥхьоз,
акрыфарҭа аханыҵәҟьа патреҭ дук кыдуп. Уантәи иԥаҵа
еиқәаҵәа аақәышәшәуа, ар рымаҭәа ишәҵаны дҳахәаччоит
ҷкәынак. Уи Кәыҷа иоуп.
Ҭина дааццакын, астол иаақәлыргылт аваза. Азна араса,
аџьынџьыхәа, алаҳарҩа уҳәа ануп. Акрушкақәа инеибеиԥшны
рганқәа рҿы ашәҭқәа рынпыҟҟала илыма дындәылҵит.
Митәык днымхеит, ашә данаахыҵуаз, ауаткафҩы насҿасит.
Акрушка азбжа ауатка ҭан, ашьҭахь аграфин иҭасҭәоит ҳәа далаган, сара сахьыццакуаз азы изымуит. Егьи акрушкала аӡы
иаалгаз ала снапы слырӡәӡәеит.
Афырџьан ааныскылт. Сара акыр сҩеидасшәа сыҟоуп, аха
усҟак абри аныҳәара сазыманшәалам. Абыржәоуп сан илҳәаз
шиашаз аныздыр. «Аныҳәашьа ҵа, уара уажәшьҭа ухәыҷу
џьушьома, ԥхашьароуп. Абри знымзар зны столк уанахатәоу
уарԥхашьоит», — лҳәалон. Сара уи агәхьаагьы скуамызт.
Астол санахатәоу сыбжьы зегьы ираҳаратәы исҳәон: «Анцәа
шәиныҳәааит, агәабзиара шәымазааит!» Нас сыбжьы нҭашәон.
Сқьышәқәа қәацқәацо, сныҳәаҿа насыгӡошәа сналагон.
— Анцәа илԥха шәоуааит, Анцәа шәиныҳәааит! — сҳәан,
сгәы хыҭхыҭуа, иаагәаӷьны аныҳәара сналагеит. Сшымгәыӷӡоз
сааҿамхаӡакәа акыргьы сҳәеит. Иагьааџьасшьеит.
Афырџьан насҿакны ҿамҩак аныҟасҵа, сҟырҟы
хьшәашәаӡа иааҟалеит. Уамашәа избеит. Аӡы! Азнык азы
исызхамҵеит. Дысхыччаразы иҟалҵама? Изыҟалҵарыз?
Сналҿаԥшит. Мап, ус лхаҿсахьа акгьы анызбаауам.
— Шәу-шәу, — сҳәеит, ижәны сфырџьан анаасҿысх, изжәыз
уамашәа иџьбаразшәа ааҟаҵаны.
— Акы шәҿы инҭашәыршә, уи усҟак иџьбарам, ажьаӷь уаткоуп.
— Ажьаӷь уаткоуп, аха иџьбароуп, — сҳәеит.
Астол иқәгылаз еиԥшыз акрушкақәа сылаԥш нарықәшәеит,

сцәагьы иалашәеит залымдарак шыҟалаз. Акы ауатка зҭаз
акәын, егьи снапы зласлырӡәӡәаз акәын. Убри акрушка аӡы
иҭахаз акәхап сфырџьан иҭалҭәаз. Гәаартылаҵәҟьа иуҳәозар,
уажәшьҭа исҭахымхеит абра дсырԥхашьар.
Ҭина даҽа фырџьанк насыдылҵеит.
— Ҟоҳ, изжәызгьы сашьит, уаҳа сзыжәуам!
— Акы шәышԥашьуеи, шәхаҵами?! — насаҭалкит лара.
— Акыҵәҟьа самшьыргьы, иара ауатка уиаҟара исчысхәым.
— Нас, шәҩыза шәыззааиз иныҳәаҿа шәымкӡакәа шәцома?
— лҳәан, даҽак нҭалҭәеит.
Уи афырџьан ала Кәыҷа, лара – зегь неилаҵаны снарықә­
ныҳәеит. Уигьы, цас иауазшәа, ӡын, имашәыршәа акәзаргьы,
ауатка зҭаз акрушка лԥыхьамшәеит. Ахԥатәи афырџьан азы,
егьа ҟалҵандаз, сшьапқәа аасыҵысхит.
Абзиала ҳәа налаҳәаны сындәылҵит. Агәашә аҿынӡа сааскьалгеит.
Ахәылбыҽха шәҟәқәак реидкылара саҿуп, уаха Аҟәаҟа изгаша. Аамҭа макьана акрыҟоуп. Ус сан лыбжьы аасықәлыргеит.
— Изакәи, сан? — акәасқьа асоф снықәгылт.
Сан асура ашә лыбӷа адҵаны, ахылҩа-ԥсылҩа зхылҵуа
амҳаԥ кны дгылоуп. Лган аҿы аԥсуа мца агәгәаҳәа еиқәуп.
Архнышьна акыруга чуан амаа ахаршәуп.
— Кәыҷараа уԥхьоит уаха.
— Ибазҳәада?
— Кәыҷа иашьеиҵбы Кас даарышьҭит.
— Уахатәила уахь сызцом.
— Избан?
— Уаҵәы алекциақәа срыгхоит.
— Ԥхашьароуп, иахьуарҳәаз унеи.
— Уаҵәы ашьыжь заанаҵы угыланы амҩа уқәлар,
уагхаӡом, — иҳәеит сабгьы. Уи амардуан даҿатәаны ишьапқәа
ахьиӡәӡәоз даҳзыӡырҩуазаарын.
— Ииашаҵәҟьаны иҳәеит, уҩыза иоуп, аррантә дааижьҭеи
думбацт. Уара уакәзар угәы иалымсӡои?

— Мшәан, сара иахьа дызбаразы сыҟан, аха...
— Ауатка цынхәрас аӡы анужәуаз акәу? — сан
дааԥышәырччеит, нас инацылҵахт: — Ных-ных, шьоук
рыҷкәынцәа илахҿыхӡа иҟоуп, амца иақәуҵар ибылуам, ҳа
ҳтәқәа есқьынагьы ацәа иалоуп.
— Сан, иахьа сзықәшәаз базҳәада?
— Абыржәы ӡаагара сахьнеиз, Какашьа дызбан, исалҳәеит,
абас Ҭина илыхьыз ҳәа. Ашьҭахь иангәалҭа даара лгәы иалсзаап, лылахьгьы еиқәнаҵеит. Ажәакала, илыхьыз даара
дацәыԥхашьаны дыҟазаап.
Уи аамҭазы акәасқьа дныхәнеит Кас. Саниба дааԥхашьан,
инапқәа рҟәыҷуа ишьҭахь иааҟаиҵеит.Хәыҷык днасцәыхараны
даагылт.
— Уаазышьҭыда уара? — снаиазҵааит.
— Папа, мама, Кәыҷа...
— Исылшахи?
— Акәты ҳсит, ани, ани арбаӷь дуӡӡа.
— Ҟоҳ, ирыцҳамзи! — саахәмарт.
— Мап.
— Изшьы уара уоума?
— Мап.
— Дызусҭада?
— Кәы-ҷа... иоуп.
— Уара изумшьи?
— Сыздыруам, — дааԥышәырччеит, иаԥхьагьы ихаԥыцқәа
иҵхыз ҩцәыҵԥшит.
— Нас, уца, снеиуеит.
— Мап.
— Избан?
— Ҭина, инапы кны дааумгакәан умун ҳәа салҳәеит.
Уи лыхьӡ ансаҳа, ихааӡа, игәыкӡа сгәы акы нҭалеит.
Ииашаҵәҟьаны, иахьа лара данызба ашьҭахь, ауаткаҵәҟьа
зжәызшәа, сқьаф ҭаны, схы ҭууа, акалашәа сыҟан.Уи зыхҟьоз иа-

хьа лара уажәы-уажәы сгәы дахьҭашәоз акәын. Дҿаԥхаҿаччо
ҩаԥхьа дааины даагылоит, лԥышәырччара ҟәымшәышәӡа,
ллакҭа ҭылашаауа, лылаԥш хааӡа.
Ари исыхьыз уамашәа избон, избан акәзар, иахьеиԥш
сыдунеихаан иагьсмыхьӡацызт, асгьы сгәаҭеиуа сҟамлацт.
Мыцхәы сласӡа, мҵәыжәҩада ҵәҩанҵәы салазшәа ауп знызынлагьы сшыҟалауа. Иаасыкәыршаны дгьыли жәҩани иҟоу
зегьы сгәы рзыбылуа, аԥсабара бӷьы иаҵәала еибыҭоу сара
уажәы ҿыц избоит, сгәы азыҳаҵҳаҵауеит.
Уажә Кәыҷараа рахь ацара мап акра зыхҟьо сыздыруам,
аха гәаныла макьана уахь заанаҵы снеихьеит.

НААЛЕИ, АԤХЫНРЕИ, САРЕИ, АҼА ԤЫҬҨЫКИ

Аҭаҭынҿыхра ҳаҿын. Иҿаҳхыз еизго ҳҿанынаҳха, акалаҭ­
қәа ҳзымхеит. Акалаҭқәа аазгарц сҿынасхеит. Агәарабжьара
сныбжьалон даасԥылеит Наала.
«Абри лакәын уажәы исыгыз...» — сгәы иаанагеит сара. Уии
сареи ԥаса ашколгьы ҳаицҭан. Сара раԥхьатәи апартаҿ стәан,
лара — ашьҭахьтәи аҿы. Амилан ансымамыз, саахьаҳәны
скалам ҭысшьырц ианнақәысклак, лнапы ахылҩон. Зны снапы аҿахьынасырхаз исызнымкылакәа скалам амиланҭра
иахылҩаз лнапы иалакшеит. Арҵәаа ааҭлыргеит. Арҵаҩы
длықәцәҟьан длыргылт, длазҵааит илыхьыз лҳәарц ма илзызуз, аха илымҳәеит. Саргьы исзымгәаӷьит ишысхараз
аҳәара. Убри нахыс еснагь аҵәы сылылхуан, агәаӷьра змоу
ҳәа, лхы ашырҳәа иҟьаны, еснагь абант злаԥаны иҟаз лыхцәы
акьатрацәқәа сҿасыртә иҟалҵон, аха сара ҿымҭ слывсуан. Издыруан урҭ дырныскыр шылҭахыз, аха ус лзызуаз драқәԥон,
акаамеҭ иҭалырԥшуан. Сара урҭқәа ирылаз сакәмызт, убри
аҟнытә сыхгьы лылазгаломызт.
Нас сара аинтернат сҭалт. Дареи ҳареи қыҭак ҳшатәугьы,
ҳаицәыхароуп, иахьынхогьы харантәылоуп ишызбахьоу.
— Мшыбзиа! — лҳәеит уи, сымҩа аалкын.
«Дагьыӡӷабны, аҷкәынцәа реиԥш ауп лхы шымҩаԥылго...»
— сгәы иныҵаххит, аха ҿысымҭит. Уи ахы лылагалара ишаԥсам
здыруан.
— Уарԥысхазаап, — лҳәеит аҵәы алаҵаны, — аха уара
уажәыргьы абыржәы ушыҟоу унхар ҳәа сшәоит...
— Уи бара хьаас иҟабымҵан... — сҳәеит сара, сгәы
иныҵаххын.
Сара слывсырц сҽыназыскын, аха лара саԥхьа даагылт.
Сгәы еибакны, дынҭкааны сналыхәаԥшит. Саагачамкит, изба-

хьоу дабаҟоу, дҭыгга илызҳаит. Дҭаҟҟы илшәыз лыҵкы аԥш­шәы
амра иагеит, лара лакәзар — дашәит. Амра иашәыз лхы-лҿы
еиҳа ианыԥшуаз лыбла иаҵәақәа мшаҽны ишыҟаз инхеит. Уаҳа џьара ҭынчрак аархымлеит. Лара лыхшыҩ ааухәар,
саалыцхәмарып ҳәа уалагар, абыржәыгьы даауҵагьежьны
дуақәԥоит.
— Баргьы аизҳараз уа быҟоуп, аха бхы уаҳа иааҭамтәаӡеит...
— сҳәеит сара игәаӷьны.
— Унан, ацәажәашьа ухашҭхьаз џьысшьон, иугәалашәозаап,
— дгәырӷьаҵәа дааччеит, — анцәа иџьшьоуп!
— Бара бызхара ахаангьы исҳәон сара...
— Ани иуҵоз ажәеинраалақәа реиԥш, ашықәсбжазы «2»
уоур ҳәа ушәаны! — акыркырҳәа дааччеит лара еиҭах.
— Бара усгьы ибызҵомызт, егьысгьы.
— Абас аӡӷаб лацәажәара шыԥшӡамгьы узымҵеит, — лҳәеит
уи. — Алхас, даара угәырҿыӷьгоуп, аиаша уасҳәарами... Ҳҩыза
уоуп, ҳаҭыр уқәаҳҵар ҳҭахуп, аха уара узалымҵит...
Сара сгәааҵәҟьан, наҟ сналывҟьан сҿынасхеит. Лара лыччабжь ахьхьаҳәа инасышьҭалҵеит.
«Наала... Наала акәым. «Наалашьа змаӡам» акәын
илыхьӡырҵашаз...» — аҵыхәтәаны илҳәаз сгәы иалсыҵәҟьаны,
слызхәыцуан сара сахьнеиуаз.
Ашьыбжьышьҭахь
иҿаҳхшаз
аҭаҭын
аказармаҿ
ианышьҭаҳҵа, Мҷышьҟа ҽыкәабара ҳцеит. Ҳазхара ҳҽыкәа­
баны ҳанҭыҵ, сара аҩныҟа сҿаасхеит. Сахьыҩкыдлаз дыр­
ҩе­гьых аԥшӡеиԥш сымҩа даангылеит лара. «Ари дсыц­
рым­ҵуазаап... — сгәы ааибакит еиҭа, — дысхыччоит...
дысԥыр­­сыцқьароуп, изгәаӷьыроуп...»
— Уаҳа ус бымаӡами абри бара? — сҳәеит сара иаахжәаны.
Лара дагьаасыхәаԥшит.
— Сара ара сынхоит, сыҩны сдәылумцозар... — сҿанынасха,
дсывагыланы лҿыналхеит. — Аинтернатаҿ ибзиами? — лҳәеит
аҵәы аламҵакәа, — шьыри, саргьы снаган сҭандаз!

— Аинтернат аиҭымцәа роуп еиҳарак иҭарҵо, — сҳәеит саргьы, — уа ибзиоуп, аха саб дыҟазҭгьы ара саагылон...
Ас анысҳәа лҽаалырҭынчит.
«Издыруада уаҩҵас аҟалара лылшозар...» — саагәырӷьеит
сара. Аха уи рацәак ахымҵит.
— Уааи-сааи абра ҳҭалап, — лҳәеит уи смаӷра аанкыланы, —
изакә карпыжәқәоу удыруоу!

Багьӡӷабымкәа,
багьҷкәынымкәа... —
смаӷра
аалымызжәеит сара, — бара бзоуп дадынҵәалаха уи ҟазҵаз
изыҟаиҵаз...
— Уи иахьигара имам, ауаҩытәыҩса сак ииркуам, имацара
ифоит, — лҳәеит хәыҭхәыҭла, лыблақәа кәеицеиуа. — Аха ари
згәаӷьуа уара уоума... уи акәым...
— Сара изгәаӷьуа бара баламлан... Аха сара уаанӡа сымнеиц, ауаа руҭрақәа снарҭаҩруа...
— Бзиоуп, иара уаламкьысын, ус уҭал. Ус иузыгәаӷьуазар,
ахаан иузыгәаӷьуам!
— Сара изгәаӷьуа бара ԥхыӡлагьы ибымбац, — сҳәеит сара
саалҟьан, аха...
— Ишԥаулымшоз абни «аха» заҵәык ыҟамзар... — ачча
лзынкыломызт уи, — изхәыцда убри «аха» мыжда!..
Аанда санахыԥазгьы сыздыруам, убасҟак сеилашәеит.
— Аа, нас, акыр бнаҭозар... — акарпыжәҭра сахьҭагылаз
сыбжьы насыргеит.
— Убжьы умырган! — лҳәеит уи. Ларгьы аанда дахыԥан
дҩасыдԥалт, — алацәгьақәа рымоуп...
Абригь лҳәеит, дынхыслан, иреиҳаз карпыжәк ааҿылжәеит.
— Бара избо, бӷычуазаап ицәгьамкәа, — ашырҳәа
сынхьаҳәын, сҿынасхеит аанда сеиҭанахыҵырц, — ус иҟоу
рааигәагьы сгылом, сара...
Абригь аҳәаха саламыгӡакәа, аақ арган, ла дук акарпыжәҭра
иалԥо аҿаанахеит. Сара сныҵыкка сцеит, алагьы сацәшәон,
аха еиҳарак исызхымгоз уажәы ҳахьақәыркуаз акәын, «ала

акгьы зымфаз ахаҿы шьала иҭәуп» ҳәа. Арахь дкажьны уцаргьы — аԥсра аиҭаԥсра. Аҵәы уахалымҵо.
— Быҩ! — лмахәар нҭарсны иааныскылан, саалыхеит:
Лкарпыжә налымпыҵыҩрын, иахьынкаҳаз иааиҟәжәеит.
— Ишԥаҟалахьоу! — лҳәеит уи.
Иааулак аанда ханхыҵ, ала уамашәақәа ахы ныҟәнагеит.
Иаахыршҿыршын,
аанда
ашьапқәа
кыдыргылан
аҵыхәаршәшәара иалагеит.
— Еи-еи! Шәарбанқәоу? — хыхьынтә аӡәы ибжьы геит.
Санԥшы, акарпыжәҭра аханы аӡәы дгылан, арахь дааԥшуа.
Сара уаҳа исзымычҳакәа сҩаҵҟьеит. Лара ԥыҭрак дсышьҭан,
аха дысхьымӡошәа анылба, даагылт.
— Уеизгьы узалымҵит уара! — насықәҿылҭит уи. — Ушәаны
уахымԥсааит!
«Аҽазны ҳаиқәшәар цқьа ибсырбап сыԥсу сыбзоу, —
сшьамхы сҽахьасыргоз сҟәындҟәындуан сара, — аҽазны
сымԥан бықәымло бысзыҟаҵаргьы ббап...»
Аҩны саннеи, сшәарақәа анысхыԥсаақәа, еиҳагьы лгәаӷ
скит уи зхы зымхакәачраха иҟоу аӡӷаб. Арахь, ишылбоз
сахьыҩызгьы сацәыԥхашьон.
Ауыха шаанӡа исыӡбон, исҳасабуан уи дшахьсырхәышаз.
Ашьыжь аҭаҭынҿыхра сеиҭацап ҳәа аҩны ашә
сындәылҵуан, ақыҭантәи амилиционер агәашә даадгылт.
Сшьамхқәа насыҵаҟәалт — ари зкырпыжәҭра ҳҭалаз иакәхап,
ҳаидырит. Уеизгьы сеиханы уахь сааццакит, ма сан илсырдыррым сҳәан.
— Аколнхара ахантәаҩы дуԥхьоит, — иҳәеит. «Аусҳәар­
ҭахьҵәҟьа иара аколнхара ахантәаҩы дансыԥхьа, ақыҭа зегьы
ирмаҳарц залшом...— сгәы нҭаҳаит сара,— ирыхәасырԥшуазеи
сҩызцәа бласы, иласҳәозеи, сан?!..».
— Афермаҿы иҳамаз ҳаҳасабырбаҩ дычмазаҩхан,
ашьхантә дылбааргеит, — иҳәеит аколнхара ахантәаҩы, —
аԥсеилахараха аӡәы наӡак уахь идәықәаҳҵо дҳамам... Уара

уҳазцар ҳҭахуп. Ашьха атәы удыруеит, уцахьеит. Ахш, ашә ртәы
иҵегь уанеиҵазгьы ашәҟәы анҵашьа удыруан...
— Ибзиоуп, — сҳәеит сара сгәырӷьаҵәа, цәгьарак азы
сааимԥхьазшәа анызба.
Ашьхатәы здырҵәҟкьон, саб еснагь афермаҿы дыҟан,
есԥхынра ашьха сигон. Саргьы сицхраауан, ахшхарҵәы, ашә
шаҟа рымҵуазгьы ашәҟәы ианысҵон. Усҟан аҳасабырбаҩ,
хазы дрымаӡамызт уажәеиԥш. Ирыцҳасшьоз сан лакәын. Ашкол сҭанаҵы, џьара ԥсшьарак азы смаауазар, сылбаӡомызт.
Аҩны сааины ианысҳәа, сан ганкахьала лылахь еиқәнаҵеит,
аха дахьеигәырӷьазгьы ыҟоуп.
– Ашьха ҳауа цқьа уфап, умч ҭалап, уԥсы ушьап,— лҳәеит
аҵыхәтәаны.

***
Ашьыжьымҭан сҽеибыҭан аусҳәарҭаҿ саннеи, Наала
лабгьы ларгьы уа исзыԥшны иҟан. Усҟан ауп иансгәалашәа
Наала лаб аферма дшеиҳабыз. Сшымгәыӷӡоз Наала уа дахьызбаз еиҳагьы сеигәырӷьеит. Егьаумҳәан, ҩымз наҟьак
ашьха узахәмаруа уаҩы думаӡамкәа ицәгьоуп. Адуцәа
уаадыргәыбзыӷуеит, аха нас дара русқәа иргоит. Ларгьы зынӡа
лҽырмашьцаӡаны дыҟан. Ус дааԥышәырччеит ауп, акәымзар
ҿылымҭӡеит. Ас дызбахьадаз.
— Амҩа бзиа ҳақәҵа! — иҳәан, сеидара аасымхны, аҽы
наҟ-ааҟ иахшьыз амаҭәарқәа рыгәҭа иналаиршәит Наала лаб.
Ахәылбыҽха Риҵа ҳазааигәаны ҳҩаӡеит. Иҵегь ҳцон, аха
аҽы маҷк амашьынақәа ирыцәшәон. Дара амашьынақәагьы
ҵыхәаԥҵәара рымаӡамызт. Автобус ԥшӡақәа «Икарусқәа»,
аԥсшьацәа рыла иҭәны шьоукы аҩада ицон, шьоукы — алада. Урҭ ирнын «Шәача», «Адлер», «Пицунда», «Гагра», «Аҟәа»
ҳәа еиуеиԥшым ақалақьқәеи аԥсшьарҭақәеи рыхьӡқәа. Зегьы
Риҵа ԥшӡа рбар рҭахын.

Ауыха ԥса дук амҵан ҳаԥхьеит. Акрыфан ҳаннышьҭала,
иаразнак сыцәеит. Ашьыжь сангыла, Наала лхы ахыза
ицәыҵаҳәҳәаны дыцәан, лаб дыҟамызт. Иацы ҳазлааз ала
слаԥшызар, аиҩхаа аӡыжь еиԥш еилаҳанто анаҟә бжьатәан.
— Угылама, аферым, — иҳәеит – Наала лаб, ақәабышьҭала
аӡы иманы дааин. Маҳҭы, уаҩы наӡа-ааӡак, зыӷәӷәамҭа
иқәыз аӡә иакәын. Уи ихааӡа, иқьианы данаасыхәаԥш, сгәы
ааҟанаҵеит. Хәыҷы-хәыҷы сахьишьцылоз, агәырӷьара сзыннажьуан.

***
Ашьха ҳанҩеигьы, мчыбжьык аҩнуҵҟала зегьы срышьцылт.
Сара сус ахш шаҟа рхьоз ашәҟәы анҵара адагьы, исылшоз
аказы смаашьакәа срыцхраауан. Ашьха доусы ихәҭаагьы идыруеит, аха ианаҭахха, сыхәҭаа ҟасҵеит ҳәа дтәаӡом. Убри азы
бзиа избеит ашьха. Наала лакәзар, зынӡа дшысымбац дыҟан.
Азныказ, дшәама сҳәартә дызбеит, убас дгачамкны акаҵәара
дуқәа рахь дыԥшуан. Аха ашьҭахь иеилыскааит, абри аԥшӡара
ду дыхнахитаз акәын ус дзыҟаз. Уи даара ҳаҭыр ақәысҵеит
сара.
Зны, аутәы аныҟамыз, арҩаш ахь ҳалбааит Наалагьы саргьы. Уи хаҳә ҳаракык дықәтәан, лшьапқәа ыркәаталеиуа,
акраамҭа ҿымҭ аӡы хыҽҽо иахьцоз дазыԥшуан.
— Алхас, — лҳәеит уи зныкыршәа, — усызгәааны уҟаӡами?
— Аҳақьым ачымазцәа дрызгәааӡом... — сҳәеит сара, алаф
зажәқәа зҳәоз рҟынтәи исаҳахьаз ажәақәа сҿыҵарзза.
— Уара иутәым, уаҟәыҵ, — лҳәеит уи дааицрашәаны, — доусы дшыҟоу, иҟазшьа ишақәнаго ауп ишеиӷьу...
— Акрыздыруама... — сҳәеит сара, — бара бами зегьы армаӷьырма еиӷьазшьо.
— Усҟан ҳазҭаз акарпыжәҭра ҳара ҳтәы акәын, —
иаалырҟьаны акыркырҳәа дааччеит.

Ас анылҳәа, саргьы уи аасгәалашәан, ачча сызнымкылт.
Акраамҭа ҳҩаџьагь ҳаччон.
— Агәаӷьра змоу ауаҩы дызбарц сҭахын, саҿынҵәаауагьы
сыҟамызт, аха изыҟасҵа саргьы исыздыруам.
Нас, аҽа ԥыҭрак ус ҿымҭ аӡы ицоз ҳахәаԥшуан.
— Аинтернат аҿы аҷкәынцәеи аӡӷабцәеи аиҩызара бзиа
рзеилоу?
— Аиҩызара бзиаҵәҟьа, — сҳәеит сара агәра лгартә.
— Ҳара ҳҿы ԥаса ишубац иҟоуп, — лҳәеит лылахь
еиқәҵаны, — аҷкәынцәеи аӡӷабцәеи еиҩызара рымаӡам, дара
арҵаҩцәаҵәҟьагьы уамашәақәа иахәаԥшуеит абри... Сара даара игәнызгоит, сыгәра рымгошәа збо салагоит...
Сара арҭ лажәақәа џьашьаны сырзыӡырҩауан, аха алаҿы­
сымҭит, избанзар иахысҳәаарыз цқьа исыздыруамызт.

***
Зны ашьха дҩеит аколнхараҿтәи аревизиатә комиссиа
ахантәаҩы. Уи уажә дызбазма, аха еснагь ҿыцбарах дызбазшәа,
санынаихәаԥшлак, изакәу сыздыруам, сгәалаҟазаара ыӡуан.
Иара еснагь дцәыҵыԥшшәа, гәрамгарҭас уимазшәа акәын
дышухәаԥшуаз.
Данааиҵәҟьа, аԥсшьахагьы дахьымӡакәа, ихәы даҳәеит.
Иара уаҩ фархьк иакәын, аха х-чаҟәак ахарҵәы мацара ижәит.
Адырҩаҽны уи ахьшьцәа руаӡәы дицгәарҵит. Наала
лаби лареи ҵаҟа аасрахь ицеит, амца аибаркыга афархь
ылхны, иҿаҳәа-ҿаҳәаны ҵаҟа ишьҭарҵаларц. Нас уи ҽадак
ала арахь аҭыԥахь ихаргалон. Аҭыԥаҿ ахәыҟаҵаҩи сареи
ҳхала ҳаанхеит. Уии сареи ҳаицхыраан, ахш абжа ҳаршит,
иҵәырнаҳҵеит, абжа хаҳхит.
Ашьыбжьышьҭахь ахәыҟаҵаҩ, уажәы-уажәы уцаны агамла
гәаҭала ҳәа сеиҳәон. Гамла заманак ыҟан, зны-зынла арахә
ирыцымцакәа иаангылон, аҭыԥ акәшамыкәша иҳәуан. Уи

анапы иашьцылан, иабаз инаидгылон. Аҽынгьы аӡаагамҩа
иҩахыкны иҳәуа икыдын.
Ахәыҟаҵаҩ иԥсы ишьарц дахьнықәиаз дыцәеит. Саргьы Наала лаара сазыԥшын, аҭыԥ аԥхьа ахаҳә ду сықәтәан.
Ус аревизиатә комиссиа аиҳабы дааит. Дцәыҵыԥшны
дынсыхәаԥшын, ус иҳәеит:
— Аӡы ааганы ақәабқәа рҭәы, гамлак ахаҳә иашьын, ахәда
хаҳҵәеит, ижәтәуп... Акәац уеиламҳаӡои? — аҭаҭын иашәны,
харабӷьара изыҵагылаз ихапыцқәа аарԥшны, дааччашәа иуит.
Аҭыԥ дныҩналан, ахәыҟаҵаҩ дырҿыханы убас наиеиҳәеит,
иара дцеит.
— Иршьит, — иҳәеит ахәыҟаҵаҩ, — убри акәын игәаҭала ҳәа
зуасҳәоз, ишыршьуаз здыруан. Уи даацыԥхьаӡа убасоуп.
— Нас, Маҳҭгьы ишидыруа аума ишыҟаиҵо? — сгәы ԥыжә­
жәо сҵааит сара.
— Ҵыԥх Маҳҭы архаҟа дылбааны дыҟан.
— Уара?
— Сара схы сзалагалом, уи сара дысиааиуеит, насгьы...
исымбеит, исмаҳаит, изласырҵабыргуазеи? Ани ицугьы иара
иҩыза иоуп.
— Ус акәзар, уара зынӡа ҿумҭын, акгьы узымдырӡозшәа
ҟаҵа, — сҳәан, Маҳҭи Наалеи сырԥыларц сааццакит.

***
— Иабахьи ари ас? — ус, гәҩарак имаӡамшәа дҵааит Маҳҭы,
ахьча игамла ацәа ахьахихуаз днеихагылан.
— Арахә арахь ишылбаауаз... — иҳәеит аревизиатә комиссиа ахантәаҩы, — ее, абни ахра иаҵаланы ишнеиуаз... Цәқәак
ршьапы иаҵҟьоз ахаҳә шааиуаз...
— Иааиҳәо зегьы мцуп! — сҳәеит сара сбаӷьаӡа рыгәҭа
сныбжьагылан, — иахьатәи ашара џьаргьы имцаӡакәа абра
иҳәуан, сааҭбжак иара данааиз аԥхьа сцаны избеит.

— Ишԥа, ишԥа, уара?! — иблақәа цәыркшаны сара сахь
дҩаҭрысит уи, — сара соума, уара, аԥынҵа мрыцқьа!..
Аха Маҳҭы инапы наргӡаны дааникылан, наҟгьы маҷк
днаигәҭасит.
— Иазхоуп, — иҳәеит уи, — ҵыԥхгьы убасоуп ишууз, ахәыҷы
ииҳәо зегь иашоуп!
— Ус ауп, ус ауп... — иҳәеит ахәыҟаҵаҩгьы, ииулак ихы даиааины.
— Шәара зегьы еибыҳәаны иҟашәҵеит ари, — иҳәеит
иара, дыԥхамшьаӡакәа, — аха ихазҵода ажәаҟынтә ишәҳәо,
изырҵабыргуада?!
— Сара... сара исырҵабыргуеит!.. — иҳәан, дҩагылт знапы
ашьа ахьтата агамла ацәа ахызхуаз ахьча, — сагозаргьы сагааит, ма аҵабырг сшадгылахьоу сымҳәари!..

***
Ииасит аԥхынра. Арахә шьхымҵыцкәа Наалагьы саргьы ҳалбааган ҳаанижьит Маҳҭы. Сара аинтернат ахь амҩа
санықәлоз, Наала снаскьалгарц дааит. Лара амра дашәны
дшыҟаз аиԥш, иԥшӡаз ҵкык лшәын.
— Уеизгьы агәаӷьра ауаҩы дарԥшӡоит... — лҳәеит уи лыбла
иаҵәақәа лхаччо, — уаанӡа иуасҳәаз, ус, угәы шысзынхо унымхарц азы акәын... Аха ани унеиҿагылан абас ануҳәа нахыс
уареи сареи ҳаиҩызцәахеит...
— Ҳаиҩызцәахеит!.. — схәеит саргьы, сааччан.
— Убри ҳаиҩызара ахьӡала абри умаз, — лҳәан, ҩыга ԥшӡак
ҿыцӡа иааслыркит.
— Иҭабуп, аха…
— Дырҩегьых «аха», — акыркырҳәа дааччеит Наала.
Саргьы уи иналыцырӷызны сааччеит.

ИБЗИОУП

Гәында сара дысҩызоуп. Лара аӡахырҭаҿы аус луеит. Сара
сыстудентуп. Уи адагьы, лара есқьынгьы длахҿыхӡа, зқьышә
ачча ықәыххуа, ӡӷаб еиҿамск лоуп. Раԥхьаӡа ҳахьеибадырыз
атеатраҿ ауп. Уиаахыс акырынтә ҳаиқәшәахьеит. Ҳахьеиқә­
шәало Иуа Коӷониа ибаҟа аԥхьа ауп.
Сара есқьынгьы еиԥш уажәы аҭел сылзасуеит... Атрубка
слымҳа иадкылоуп.
— Алло!
Ԥыҭрак бжьы гомызт, нас иаахәарчарт.
— Сӡырҩуеит,— ԥҳәыс бжьык геит ихәанчашәа. Сара Гәында
лыбжьы здыруеит.
— Гәында?!
— Уақәшәеит, — ларгьы сыбжьы лдырзар акәхап, даахәмарт.
— Мшыбзиа!
— Бзиа збаша!
Уа сааҿахеит. Иласҳәари? Уаха ҳаицны ҳабацари?
Сааиԥхьхәыцт.
— Даур, акруҭахызма? — сызлаз ахәыцра саалылхт.
— Аамҭа бымоума?
— Ишԥасымам.
— Ус акәзар...
— Сӡырҩуеит.
— Мап, баша ҳаиқәшәар сҭахын.
— Ибзиоуп.
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 06
  • Büleklär
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3263
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1963
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3331
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2012
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3378
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2228
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3336
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2163
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2195
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3436
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2185
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3451
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2174
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3309
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2161
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3384
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2086
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3364
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2137
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3391
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2138
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3339
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2162
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3277
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2069
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3397
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1975
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3386
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2056
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3250
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2038
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2124
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3363
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2209
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3392
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2188
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3311
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2193
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3284
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2077
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3292
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2129
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3376
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2265
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3374
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2102
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3299
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2172
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3288
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2153
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3332
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2149
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3287
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2155
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3266
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2173
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.