Latin

Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 03

Süzlärneñ gomumi sanı 3378
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2228
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
инаркны схы аҿынӡа лаԥшыла сааиԥхьылшьшьааит. Уажәоуп
иангәасҭа сшьапқәа шыхтыз. Сеиқәа азшьапык сшьамхаҿынӡа
ихырҽны иҟан, егьи исышьхажьыз асаба иарган, хазгьы акалҭ
аганқәа хырффан, исышькламҳаразы.
— Ҳыҳ! — лҳәахит лара, сатәамбаӡакәа. Лқьышә снықәҵаны
даасыхәаԥшит: — Иушьҭада!..
Азнык азы ажәа исаҳаз сызхамҵеит. Иага умҳәан,
асҵәҟьа аҭак сазԥшымызт. «Сыхәмарҵәҟьеит» — аасгәахәит.
Гәаартрылаҵәҟьа иуҳәозар, зныкыр аӡӷабцәа рацәажәара
сақәшәахьазу! Аха дызусҭада аӡӷаб аҷкәын данылгәаԥхалак

ифырхаҵара зҳәо ажәабжьк лаҳар зҭахым?! Цас иауазшәа,
ӡӷабк данызбалак, сыбз хаҳәны сҿы иҭабылгьо иҭахон.
Насх, схы сазгәааны, иааиқәырццакны ацәажәара салагон,
лафқәакгьы шаласҵоз сызгәамҭаӡакәа. Абасқәа сыхьқәахьан.
Уи збоз аӡӷабцәа лацәҟәысшьацәҟәысуа, ҿымҭ-ԥсымшьа,
аӡәы сааигәара лхабар умбо, инсыдҵны ицон. Иагьабасҭахыз
урҭқәа зегьы, уаанӡа исыхьқәаз сзымхазшәа!
Схы цәгьалаҵәҟьа сазгәааит.
Ауедрақәа кны сналывсит.Сагьылмыхәаԥшит,уаҳа ажәакгьы
ласымҳәеит. Аха сааҳәыр, издыруан, лара дцәыҵаччауа, аиааира илгаз лнубаауа дышсышьклаԥшуаз.
Адырҩаҽны, Ӡызлан лыԥсы ҭоушәагь сыҟамызт, зынӡа
дысхашҭхьан. Ахәылбыҽхан сан аӡхаҟа дыҟан, аԥҳал лыжәҩа
иқәыргыланы агәарԥ дшааҭалаз, лыбжьы аалыргеит:
— Адгәа!
Усҟан сара абаҳчаҿы аца амахә сықәтәан. Аха ҽмырҳа
ҟасҵеит. Уажә фархьаагароу ма ҳәысаацароу џьара
слышьҭуеит...
— Адгәа сымҳәеи! — аӷьеҩ аалыргеит.
— Ау! — сҳәеит, ицәгьахошәа анызба.
— Иамҳәеит! Аранӡа уааи!
— Иҭабуп.... — уи шысҳәаз сыбжьы ныҵакшәа ауп. Сан
дангәамҵуа ауп данышәиуа. Аха нас, акы ухьыр ҳәа дшәаны,
лхы ашәира далагоит. Ус акәзаргьы, сан адунеи иқәу зегь
раҵкыс деиӷьасшьоит.
Избозеи? Ӡызлан сан длыдгылоуп. Сылаԥш шлықәшәаз
еиԥш,иахатәи ҳаиқәшәара аасгәалашәеит.Ишылбоз сыџьымшь
еимасырџахәит. Уи лара иангәалҭа дааԥышәырччеит.
— Дудыруоу, нан, ари? — сан Ӡызлан даалгәыдлыҳәҳәалеит.
– Даур иҩызцәа дреиуоуп, дсасуп, пату лықәҵа, Цвета лыхьӡуп.
(Сан Света ацынхәрас Цвета ҳәа ауп ишылҳәо.)
— Лыхьӡ ада ҳаибадырхьеит, — сҳәеит, аха џьара хаарак
аҵамкәа.

— Ус аума? — сан Ӡызлан дналыхәаԥшит.
Лара «ааи» ацынхәрас, лхы аалырҵысит. Улыхәаԥши уара,
«ааи» лаҭәашьангьы илҳәомеи!
— Уаха амшгацәа ыҟоума? — дҵааит сан.
Сан амшгацәа ҳәа дзышьҭоу ашьапылампыл иасуа роуп.
Иара ажәа зыхҟьазгьы ҳара ҳауп. Урҭ аныхәмаруа, иагьа ус
ҳамазаргьы икажьны, ҳан лыда зегьы ателевизор ҳадтәалоит.
Нас ҳан дгәамҵхамҵуа дааиуеит. «Амш шԥажәго... Џьоук амш
ахьырго шәрыхәаԥшуазар ишәнаҭо сыздыруам», — лҳәон
даӷьуа. Аха уи азы аӡәгьы гәыбӷанк лаҳҭомызт.
— Мап, уахатәиала иҟаӡам, — иаасҿыҵҟьеит, цас иауазшәа.
— Аа, уара иануҭаху иҟоупеи?
— Ишԥаҟам! — иаразнак сажәа днаԥыҩлеит уаанӡа ҿымҭ
игылаз Ӡызлан. — Асааҭ ааба рзы «Динамо» Қарҭи «Динамо»
Киеви асуеит.
— Мамоу! — сҳәеит сара, сыԥхашьашәа исамхаҳәаз ажәа
садхьымӡӷкылашәа искит.
Ииашаҵәҟьаны, уаха ашьаплампыл иасуан, иацы
ахәылԥазтәи ҳаицәажәара аасгәалашәан, хәыҷык даасырҳәа­
цәап аасгәахәит. Аҵыхәтәан, лгәы ԥҵәар дагьшԥасҟәамҵри
ақәысҵеит.
— Унеины игәаҭ! — еиҭа аӷьеҩ аасхлыргеит сан. Уи
аасгәамԥхаӡеит, сыплан ишьақәсыргылаз ԥнаргон.
Аҳаблаҿы раԥхьаӡа ҳара ҳауп ателевизор аазга. Иара
уажәгьы аӡәгьы имаӡам. Аҩнаҭаҿы сара сыда ателевизор уаҩ
дамаҭәаӡам. Избанзар, сара исырԥсуеит, иасыркуеит, ианаҭаху
абжьы ҳараскуеит, иласырҟәуеит. Сааургәааргьы иасыркӡом,
нас уара унеины ишауркуа збап. Уи аус анасыруа сашьцәа
сааигәара игылар ҟалаӡом, наҟ срыҵаҟьоит. Мап, сымаӡа
сыҵырхыр ҳәа акәым сзыцәшәо. Аха саб иоуп изҳәа, ахәыҷқәа
ателевизор ашҟа иноумышьҭын ҳәа. Ииашаны, иҟасҵо дара
иҟаҳҵоит ҳәа иалагар, ателевизор ԥхасҭартәыр алшоит.
Уи аиԥш ҟалахьеит ҳәа ателевизор еиқәзыршәоз аҟаза
иакәын саб иазҳәаз. Уи, Гәдоуҭа аӡәы иҿы ателевизор

ааиқәыршәаны иахьнықәиргылаз, ахәыҷқәа иҟаиҵаз ҟаҳҵоит
ҳәа иалагазаарын, ателевизор ԥхасҭартәит. Аха урҭ телевизорк ԥхасҭартәзаргьы, даҽакы аархәашт. Ҳара ҳауп даҽакы
ззаамхәо.
Ателевизор аахәара саби сареи ҳгәы иҭеижьҭеи акыр ҵуан,
аха сан заҵәык лакәын уи азы иаҳԥырхагаз. «Иахҭнаҳҵо
аԥара абаҟоу?» — лҳәон, ахьӡ цәыраагацыԥхьаӡа. Усҟан, саб
ма аԥара сыԥсахуеит аниҳәалак, ишушәо збашт, лҳәон сан.
Аҵыхәтәан, ацәарҭа иагәылаҵаны аԥара аҩны аргыларазы иҵәахыз, сан илмырбакәа иаахаҳхын, ацәарҭа шыҟаз
еиԥш дырҩегьых иаҳӡахыхт. Макьана илыздырӡом, аԥара
ҳаԥсахҵәҟьаз џьылшьоит. Иааҳаҵылхыргьы ҳлалахәаша
ҳцозар акәхап...
Сара зны-зынла ателевизор акы агхазшәа ҟаҵаны, ашьҭахь
сааҭк аҟара сҭыхауа сҭоуп. Нас, аус асырухуеит, уи ала ателевизор акы агны иҟасҵошәа дырбо. Усҟан, агәыла быргцәа
сырҽхәара иналагоит.
— Ҟоҳ! Акридыруеит, убо!
— Ҳаи, уԥсынҵры духааит!
— Аҵара рымҵеи ҳаҷкәынцәа, мшәан.
— Есааира абзиара ҟамлои...
— Иумбои, Москвантә иҟало абри ахәыҷы иахьҳнарбо.
Ари џьоук шахәаԥшуа сыздыруам, аха сара сандырҽхәо
даараӡак акәымзаргьы, хәҷык исгәаԥхоит...
Ателевизор насыркит, аха зны-зынла ишыҟасҵац еиԥш,
аган аҿы алымҳацәқәа ааҿасырҵәин, иаасырлашьцеит, акгьы
умбо. Аха абжьы гон.
Сан ашә даалагылеит.
— Аус амуӡои?
— Иԥхасҭахеит.
— Есымша ишԥаԥхасҭахои, мшәан?
— Ибаргәу ус ыҟам, — сҳәеит сҽырхаҵашәа, — сааҭк ала
иҟасҵоит.

Ателевизор ашьҭахь баша сҭыхауа сҭан. Ӡызлангьы илдырааит, хәылбыҽхала аӡы аагара адагьы, ателевизор акы агхар ишыҟасҵо. Иҟалҵо збоит ҳәа сналыхәаԥшит, уи аамҭазы
снапы зкьысыз аллаҳ идырп, афымца хәыҷык исысит. Ԥытк
«саркәашеит».
Сан дыҳәҳәеит азныказы, аха акгьы смыхьшәа анылба
лҽааиқәылкит. Амала, лнапы зҿаалырхаз сыхәдаџьал илықә­
кшеит.
— Уахьашьуа умбаӡои! Уара уи аҟара уанбаҟазахаз!
— Џьара акы ахьыҟамло ббахьоума?
— Дызҿуи? — лҳәан, уаанӡа ҿымҭ игылаз Ӡызлан сан дын­
лызҵааит. Уажәы убриҵәҟьа лыбжьы смаҳауандаз...
— Иԥхасҭахеит иҳәан, даҿын...
Абраҵәҟьа иҟалеит адунеи ахаан сыззыԥшымыз. Ӡызлан
сыжәҩахыр аанкылан, ахәыҷы иеиԥш ателевизор сахьад­
лырԥаз сымбаӡеит. Схы снапаҿы иааиаанӡа, лара днеин,
аганаҿы алымҳацәқәа аалырҵәин, ибзианы иунарбо иҟалҵеит.
— Акгьы узымдыруазар, ателевизор хәмаргаӡам, — лҳәеит,
адунаӡа иеиԥш дынсылабжьан. Нас, лԥагьара еиҭа лцәа иалжжуа днеихын, ахышә лыҽнадылҵеит.
— Ҳаи, саабыкәыхшахааит, нан! — лҳәеит сан, даақәыԥ­
сычҳан.
Сымаӡа ансыҵыҵы сшыҟалаз, ус иуқәшәира дҟалааит.
Ашьапылампыл иасуан. Ари аамҭа хәыҷы ииасыз ала,
рыҩкомандак рымба ааигәара ишәарҭаз аҭагылазаашьақәа
ҟарҵахьан. Ахԥатәи аминуҭ азы аӡәы инахараны ампыл дасуеит.
— Иҭашәеит!.. Иҭашәеит!.. — сыҳәҳәеит ишсымчыз. Сагьы­
ҵҟьеит сгәырӷьаҵәа. Анапеинҟьара саҿын сааҟәымҵ­ӡакәа.
Ӡызлан сылзааигәаны сахьтәаз еиҳагьы снапеинҟьабжь сыр­
ӷәӷәон.
Лара дтәан дҭынчӡа, акгьы ҟамлаӡазшәа, џьара лхы-лҿы
акы анубааломызт. Акызаҵәык, ҵаҟатәи лқьышә лхаԥыцқәа

ақәрыӷәӷәаны илкын... Лыла ҭырхаха, лгәыӷра мырӡкәа,
шкәакәала еилаҳәаз ахәмарцәа дырзыԥшуан. Сара сгәырӷьара
еихсыӷьуамызт. Аха... ашьҭахь еиқәтәагәышьеит: ацкы ампыл
Қарҭаа рымба иҭашәеит.
Сара сҽааиқәыскит. Сшьамхгьы сасит. Сгылеит. Стәеит. Аха
уи абасыхәоз, иҟалашаз ҟалахьан.
Ӡызлан лыблақәа аалхалашеит, уаанӡа аԥсы иеиԥш итәаз
лыԥсы шҭоу ааслырдыррашәа.
Аҩбатәи азбжазы Қарҭаа ампыл акраамҭа ирыман, Киеваа рымба ааигәара ишәарҭаз аҭагылазаашьақәа акыргьы
ҟарҵеит, аха асасцәа рымба уаҳа ирызҭамыршәит. Ӡызлан
лцас азы сара аиааира сҭахын! Аха аҵыхәтәан, ахәмарра
иалгаанӡа, ашә «аҟәақ» ҳәа инкыджьланы сындәылҵит.
Адәахьы уажәшьҭа ишылашьцара илашьцахьан. Ажәҩан
агәаҿы ҵҩа змамыз аеҵәақәа, аԥырӷы еиԥш, ишеишеиуа
иааҵаԥсаз, ладеи-ҩадеи зегь ҵырҟьахьан. Аҳауа ҟәандан,
аха ихьанҭан. Агәара азна абгарымҵқәа илацәҟәышьацәҟәуа
иқәын.
Ӡызлан аҩндуаа рышҟа сцоит ҳәа далагеит. Илмуӡошәа
анырба, лынаскьагара акәымкәа, аҩнынӡа лгара сыдырҵеит.
Сара сасны мап скит. Исҭахыҵәҟьаз ԥыҭк дсырҳәацәар акәын,
нас дызгарын. Амҩабжара ҳаннеилак, ма аӡха аҿы акәзаргьы
лхала дааныжьны сҽысҵәахып. Усҟан зхы зымаԥагьашәа
иҟоу Ӡызлан ашәара зеиԥшроу лбарын. Уи ала сшьагьы зуп
ҳәа иагьақәысҵеит. Аха Ӡызлан, цас илуазшәа, уаҳа аҩндуаа
рышҟа сцоит ҳәа даламгеит. Уи ауыха ҳара ҳҿы даанхеит,
ишысҭахымыз..
Уи аҿы сынхар схы иқәыскрын, аха уаххьафаразы
астол ҳанахатәа иҟалҵоз акәын аԥсра сзаазгоз. Чқьыԥда
акрылымфошәа, абысҭа ахаркьакьан аҟәыд иӡаашьуашәа
акрахьылфоз сгәы еибанаркуан. Сара заҵәык сакәушәа
аҩнаҭаҿы абысҭа знапала иамзхуа, лқьышә снықәҵаны,
лылаԥш нысҟәылгон. Сан лакәзар, арахь дасны лара лырҽхәара

ауп дызҿӡоу, — шаҟа дҟәыбҷоу, шаҟа дҟәышу, шаҟа дааӡоу... —
лыӡбахә аҳәара дахашәалом. Лара уи аамҭазы, уаҩы изгәамҭо
ирмаӡаны, аҩсҭаареи аԥагьареи еимаркуаз лыла гызмалқәа
рыла акәын сшеиԥхьылшьаауаз.
Ашьыжь сара заанаҵы сҿыхеит. Аҭаацәа иацы икарауараха
иахьыҟаз акәу здырхуада, уажәыгь ацәа иалымҵыцызт. Ирласны сҽеилаҳәаны сындәылҵит. Усгьы уажәы, аҽагакра ҳцаанӡа,
мжәак ма цак сҩыхәнап ҳәа сыӡбеит.
Акәасқьа абарҵа сҩықәгылеит. Ақыҭа уажәшьҭа
ишҿыхац иҿыхахьан. Амардуан слаҿалеит. Ашьыжьтәи
аҳауа цқьа хьшәашәаӡа, иласкәантраӡа, игәыҟаҵагаха
иаасҿашәшәеит. Ҳҳәарақәеи ҳажәқәеи ҳгәараанда иавагьежьуа, еибарҟаауа иаван. Ҳгәыла ԥҳәыс акәытқәа акыррысҭоит
ҳәа аца дҩыхәназаарын, аца ашә абжьы геит, нас акәытқәеи
ашәишәиқәеи лаԥхьа иаауазырит, рыбжьы рхагала. Хара
џьара уеидрақәак реинҟьабжь аагеит, аӡхаҟа ӡаагара ицоз
лакәу, мамзар ажәқәа зхьарц зҿыназхаз лакәу узеилмыргауа.
Ҳашҭаҿ ашьац иаҵәа, ашьыжьтәи аӡаӡа зқәыҳәҳәоз, саннылагыла ауп сшьапы шыхтыз ангәасҭа. Аха акәасқьа ахәнара
сацәаашьеит. Абаҳчаҿ, аца ашьапы шәпа сшьапы нкыдыргылан, амахә илаҟәыз аанкылан, сҩеиханы ахәнара сҽазыскуан
еиԥш, аҳаҷаҳәа Ӡызлан даасгәалашәеит. Сқьышәгьы аӡәы
дынҭасызшәа саақәгьежьит. Уигьы уажәы дҩагылахыр,
еиҭах лылақәа ыргызмалны, дцәыҵаччошәа, лцәа дҭачӡа
дсыхәаԥшуазар акәхап... Иаразнак сгәалаҟара ааԥхасҭахеит.
Иахьаҵәҟьа зынӡа дсымбар сҭаххеит. Амаҵурҭа сныҩналан,
адулаԥ ашә аартны сынҭаԥшит, издыруада, сан илӡыз иацтәи
амгьал ҭазар ҳәа. Аха акымзаракгьы ыҟамызт. Акызаҵәык,
ибзиашәа сылаԥш ақәшәеит, иахатәи аҳампалқәа хәба ачанах
ианны акәакь иахькҿагылаз. Акы снацҳан, снапқәа ҩба-ҩба
аашьҭырхит. Нас ашҭа сынҭыҵын, агәарабжьара саныланы,
архаҟа схы рханы сҿынасхеит.

Амра уажәакәын агылара ианаҿыз. Уи шамшамуа,
Аҳмеҭ ибахә абз еиԥш иҟаԥшьӡа, икәалыкәаџьо ахы
шаакылнарҳәҳәаз, ихаакәакәараӡа ашәахәақәа ааунашьҭын,
иразныԥсараха ақыҭа иналанаԥсеит.
Хәылбыҽханӡа арха сықәын, аӡы сҭан, сызхара ашьапылампыл сасит, аха зегь акакәын, сахьцалак Ӡызлан ҭыԥ
сылҭомызт. Уажәы-уажәы сгәы дҭашәон, дааины дџыхӡа
саԥхьа даагылазшәа сылаԥш дыҵашәон. Егьа ҟасҵандаз, уаҳа
уи лыцәцашьа смоуит. Ахәылбыҽха смидагәидаха аҩныҟа
амҩа сықәылеит. Ахәыц еиҩысҵәон, убас сеиқәацәон амла.
Амҩа санықәла ауп еиҳараӡак сгәы ҵшьаауа саналага. Уаанӡа
ахәмарра сханагалан, усҟак исгәалашәаӡомызт. Иаха акыршысфаз сыҟан, ашьжьымҭан исфаз аҳампалқәа аласымҵозар.
Иара иахагьы Ӡызлан дахьсыхәаԥшуаз цқьа акрысзымфеит,
ари абысҭа зегьы ифаӡома лҳәар ҳәа сшәаны ауп заанаҵ сышгылаз. Есааира аҩны сазааигәацыԥхьаӡа иҟасҵаз сахьхәуан.
Зынӡа иаасцәымӷхеит, иахьа ҳуҭра рашәаны ҳалгарц
заанаҵ иӡбаны иҳамаз анаасгәалашәа...
Агәашә аасыртын, схы нкылырҳәҳәаны ашҭа снықәԥшит.
Уажәыҵәҟьа саб илаԥш сыҵашәар сҭахымызт. Ашҭа ҭацәын.
Агәашә ашьшьыҳәа инкыдҵан, скылԥшкылӡырҩуа, аӡәыр
сибарушь ҳәа ашҭа сынҭалеит. Саб уи аамҭазы арасаҭра
дааҭысын, ҵәҩан ҵәырԥсак даҵаланы аанда даахыҵит. Илаԥш
сшааҵашәаз еиԥш, сцәагьы насхыбзааит.
— Аранӡа уааишь! — днасықәцәҟьазшәа збеит.
Иҵәҩан наҟ инкаижьын, иеигәышә ахәы ибӷа инаҵаргылан,
ганха днақәыӷәӷәаны даасзыԥшит.
Снеит, аха акыр снеицәыхараноуп сшаангыла. Дысзыҵ­
ҟьаргьы сышнаҭрысра сыхиан... (Адунеи аҿы иҟамло егьы­
ҟаӡам.) Ииашаны, абар хәышықәса срықәуп саб инапы
скьымсижьҭеи. Уажәшьта схаҵоуп ҳәа акәын сшиԥхьаӡоз,
иахьатәи сгаӡара алаҳамҵозар. Саргьы иахьада, аусмшха, анкьа еиԥш, сус кажьны архаҟа сықәланы сымцацызт. Аԥыхьа,

сашьцәеи сареи аҭаҭын казарма ҳаҵадыртәон, аҭаҭын
ҳрыԥхразы. Дара анцалак, сара сҩагылан, зегь нкажьны,
иқәыршәны архаҟа сцон. Нас, ахәылбыҽха, исызгәаазшәа
анызбалак, аҩныҟа сааиӡомызт. Сан лыхәац саблаанӡа
аҩндуаа рҿы сыҟан... Ашьжьымҭан схала снеины аҭаҭын
зрыԥхуа снарыдтәалон.
— Уабаҟаз иахьа? — дҵааит саб уажәы, рацәак ибла
самбылӡо.
— Архаҟа.
— Аҽага шаҳкуаз узымдырӡози?
— Издыруан.
— Нас, иухьи?
Исыхьҵәҟьаз
саргьы
исзеилкаауамызт.
Иацаахыс
акалашәа сыҟан. Схы акалашәақәа избон, мыцхә сыбаҩ
сцәыласын. Схатәы ҟазшьа шсымоу аӡәы исырбар сҭахушәа,
ма сфырхаҵара, ма зегь рылымкаа сара — сара шсакәу дсырбар сҭахызу... Иаахҵәаны, иҟасҵоз саргьы исыздыруамызт.
Ӡызлан аҩны дшыҟам ауп, уажәы сылбар иагьа лгәы
лшьышьрын аасгәахәт. Аха зыӡбахә умоу ушә дыхгылоуп
ҳәа, ҳаҩны амаҵурҭа иаҿакыз асура ашә абжьы аагеит. Схы
сҩаханы снаԥшызар, Ӡызлан пырпыл рыԥхрак ҟаԥшьӡа икны
даадәылҵт.
Сшылбаз еиԥш дааԥышәырччеит, лыжә аҿша аризшәа. Дааҭ­
гылан, саби сареи дааҳахәаԥшит, зегьы реилкаара иашьҭоу
ахәыҷы иеиԥш. Гәаныла лгәы лшьышьуазаргьы акәхарын.
Нас, акы лгәалашәашәа, лԥышәырччара налҿалырбан, лхы
шьҭкәыцәаа, лҽырԥагьаны, сан лышҟа лҿыналхеит. Сан аусура
ашьҭахь аџьыка лхырц аҳаҟьа дықәын. Сара сыԥхашьаны схы
ласырҟәит, исҳәарангьы иҟаз. Абри азакәын уажәы сылбар
зысҭахымыз.
— Иахьа иҟоуҵаз, усгьы иҟоуҵеит, аха... — даацәажәеит саб,
акгьы сымҳәошаа аниба, — даҽазны иҟоумҵаразы, иҟоуҵашаз
ухәҭаа ааныжьуп, уцаны инагӡа. Издыруада уаԥхьаҟа ихәшәны

иухәаргьы! — иҳәан, аказарма ашҟа иҿынеихеит. Сан акгьы
салымҳәеит, саб ииҳәаз азхоуп ҳәа илыԥхьаӡазаап.
Ӡызлан апырпыл шылкыз лхашҭны лнапы лыла иахьхылшьылаз, апырпыл ацара ҭалазаарын, иҟаԥшьӡа, лылаӷырӡқәа
аҳәҳәыҳәа илеиуаз, лҭаҷкәым ала илрыцқьон.
Уамакала исцәымӷуп сымацара аҽага аныску. Абар, уажәы,
схала сымаҭа саазынхеит. Сымаҭа митәык ыҟам, амрагьы макьана акыр ыҟоуп, аха иагьаумҳәан сгәамҵхамҵуа акәын
аус сшаҿыз. Агәашә абжьы геит, хырҩ азызуит, уажәы уи аха
сымазма. Ашьҭахь, уамашәа избеит Ӡызлан аҽага кны ауҭра
данааҭала. «Аҽага бкыҵәҟьозар ара баазгодаз, — аасгәахәт
сан лҳәашьала, — ма сыԥсы еилабхәап ҳәа бгәы иҭоу?» Уаҳа
лыгәхьаа мкыкәан сус сналагеит.
Лара ԥыҭк дгыланы аџьықәреи шысрашәоз гәалҭон. Нас,
уаҳа ажәак мхәакәан, днасывагылан, сырашәашьа гәаҭо,
џьықәреик ашьапы давагьежьуа, ашьапы анышә адҳәҳәалара
даҿын. Акык-ҩбак лрашәон, аха илрашәоз пату ақәын, сара
сеиԥш абыӷьқәа кыдӷәыхаа акәымкәа.
Уажәы-уажәы сылақәа ныҵрааны, маӡала даагәасҭон.
Лара гәыкалаҵәҟьа даҿын. Лхы-лҿы аԥхӡы иалҵыз, амра
аҭашәамҭаз ашәахәақәа илгәыдыԥсалоз еилаарцыруа,
ихьаԥш­тәылаха, уамакала дарԥшӡон. Хазы аԥша ҟәанда иаҿа­
лаз, лхахәы иалахәмаруа, еиԥхьытта илҿанаԥсон.
Лара дааҭгылан даасыхәаԥшит, сылаԥш шылхыз лцәа
ианалашәа акәхап. Даасҿаԥшит. Сара самхаччеит.
— Ибгәаԥхауоу? — аҵәы налаҵаны сналазҵааит.
— Исгәамԥхои. Шаҟа игәазырҳагоузеи, иууз уалганы
уанахәаԥшуа. Ус акәӡами? — адунаӡа иеиԥш даацәажәеит,
цасҳәа акәу здырхуада.
— Ус акәхап, — ишысгәамԥхаз ала сқьышә аасырҵәиит.
— Аусура — ауаҩы ауаҩра илнахуеит.
Саргьы саҵахар сҭахымызт.
— Аусура ауаҩы дафаргьы ҟалоит...

— Иуазҳәада?..
— Изҳәаз дышԥаббо! – схы ҩышьҭысхын, сгәышԥы ааҭыз­
геит.
— Уара уфилософзаапеи, уи сыздырӡомызт.
Уаҳа акгьы ҳамҳәеит. Лара санылзааигәаха изгәаӷьит...
Иҟалҵо збап ҳәа, цасҳәа, ашьшьыҳәа лмашьхәылҵ ааныснылт.
Дыҭрысны лмашьхәылҵ аасымылжәеит, аха сышҟа дааԥшын,
сара шсакәыз анылба, акгьы лымҳәаӡеит. Лыблақәа раԥхьа
иааччеит, нас ихааӡа, игәыкӡа иаасыхәаԥшит. Лара лоуп аинааларазы раԥхьа знапы аҿаазырхаз.
Сынтәа ҳара заанаҵ ҳшылаҵаз еиԥш, аџьықәреи
рашәарагьы заа ҳалгеит. Уажәшьҭа сара шаҟа сҭаху аамҭа сыман, схы сақәиҭын, сахьцалакгьы ҟалон.
Шьыбжьонын. Ҳгәарԥ иқәгылоу амжәа ду ашәшьыраҿ ауапа ашьацра иларшәны ҳақәтәоуп. Сара сыбжьы ныҵакшәа
ашәҟәыԥхьара саҿуп, лара агазеҭқәа — «Аԥсны ҟаԥшь»,
«Бзыԥ» уҳәа ларха-ҩархо дрыхәаԥшуеит, лыбжьы рдуны,
анбанқәа еицҵашаа, аԥсышәала саԥхьоитҳәа далагеит. Сыԥсы
еилалхәарц, слыргәаарц лҭахын лыгәхьаа ахьысымкыз азын,
аха уи сара сахәаԥшуам.
Алада амшын ахь бзарбзанҵас хысбжьык геит. Ҳкәаскьа
аԥенџьырқәа асаркьақәа ирҭасаз архыџхыџт. Ҳҩыџьагь
ҳнеиҿаԥшы-ааиҿаԥшит, арстәи амшын агәы иаҵәаӡа ҳазхы­
ԥшылоз, џьара машәыршәа акәзаргьы ҳалаԥш ӷбак ааҵам­
шәеит.
— Шьыри, уажәы амшын аҭалара зыԥсоузеи! — лҳәеит
Ӡызлан дахьтәаз. Хазгьы сара даасыхәаԥшит, акры сылшараны сыҟазшәа. Саргьы цәгьа избом амшын ҭалара, аха арантә
хәыҷык иаҳцәыхаран. Автобус уақәтәаны «Ахьтәы ҟәара»
аҿынӡа уцар акәын. Аамҭагьы уцәагон, автобусгьы иануҭаху
иуоуамызт. Ҳарҭ аҷкәынцәа ҳамшын, аӡиас Мҷышьҭа акәын.
Сара усазҵаар, Мҷышьҭа еиӷьасшьоит амшын аҵкыс.

Мҷышьҭа ҳазааигәаӡам. Абас ҩ-километраки бжаки бжьоуп. Аха ҳарҭ аҷкәынцәа ҳзы усҟак бжьамшәа ҳгәы иабон,
ҽнакала акырынтә ҳабжьысуан... Шьыбжьонла акәын еиҳарак
ӡҭалара ҳәа ҳанцоз. Арха аӡы ҳҭан. Нас, ашьапылампыл
ҳасуан ҳазхара. Ашьыбжьышьҭахь, аҽагакра аамҭазы, доусы
ҳаҩныҟақәа ҳаихон, аха зегь акакәын, еиҭах аҩны ҳаанӡа,
ашоура ҳакуан. Ҳцо, ҳаауа, убри ҳаҿын.
Аӡҭалара схы иааҭашәеит. Иахьа џьара сцап ҳәа сгәы
иҭамызт. Ииашаҵәҟьан, шьыбжьон еиҳа ашоура узымчҳаратәы
иҟалеит, насгьы, аҷкәынцәа анаасгәалашәа, гәаныла аӡаҿы
снеихьан.
— Ӡызлан, бара ара быҟаз, сара уажәыҵәҟьа саауеит, —
ахьшәҭҳәа сагьҩаҵҟьеит.
— Уабацои?
— Уажәы сааиуеит.
— Мап, уахьцо саҳәа! — акы лцәа ишалашәаз мҩашьо, сҭыл­
ҵаарц лҭаххеит.
— Ӡҭалара, — сҳәеит дансҟәамҵ.
— Саргьы суццоит, — сгәысҽанӡамкәа, ларгьы дҩаҵҟьеит.
— Бхы еилагама?!
— Уамашәа изубеи?!
— Уа аҷкәынцәа аӡы иҭоуп.
— Иҭазааит. Урҭ сара исԥырхагоума?
— Ус акәзар, џьаргьы сцаӡом.
— Избан?
— Убас.
— Саргьы.
Ҳҩыџьагь ҳлатәеит, нас, цқьа санхәыц, сақәшаҳаҭхеит. Лара
дгәырӷьаҵәа дҟалеит.
— Уажәыҵәҟьа аҩндуаа рҿы сцаны сҽеиҭакны саауеит.
— Бласы! — сыбжьы налықәсыргеит, ашҭа данынҭыҵуаз.
Аҩндуаа ҳәа ҳзышьҭоу, Ӡызлан аангылара дахьыҟаз,
саб иашьа иҩны акәын. Уакәзаарын анкьа зегь ҳахьынхоз,
уи сара исгәалашәом, аха ирҳәоны изласаҳаҳьоу ала, саб

ԥҳәыс данааига ашьҭахь, иеиҳабацәа ишыҟарҵоз еиԥш, иаргьы дырҿыҵны, ахәышҭаара амца еиҟәшаны, абрахь нхара
дааит. Даур, даду, нанду уакәын иахьыҟаз. Даур иабҵәҟьа
дыҟаӡамызт, уи дзааӡаз дадуи иандуи рруп. Иаб, иашьцәа
зегьы дреиҳабызаарын, аха аибашьра ианалага арра дырган, уахьынтә дызхнымҳәгәышьеит. Иԥҳәыс, ҩышықәса
ирықәыз Даур аҩны дынкаршәны, хаҵа дцеит. Уа, дахьнеизгьы
ишылҭахыз деиқәымшәаӡеит. Ашьҭахь зны сыҷкәын дызбароуп ҳәа далаган, аха агьалымҵуашәа анылба, лҽааиқәылкит.
Ӡызлан данааи дысзымдырразы аԥсык сыгхеит. Лылақәа
абласаркьа еиқәаҵәа рыман. Аиқәа еиқәаҵәа илышьаз
ашьапқәа ҭбааны, хыхь аԥсуа маҟа еиԥш иҟьаҟьаӡа иақәыз
лӡара ҭкәыцәаа иакын. Акьаҿ цәыш илшәыз ар рформала
иӡахын. Лаԥхьа лџьыбақәа наҟ-ааҟ адәахьала иҿаз, абҩа
аԥштәы змаз ҳәынҵәрала еибаркын. Дсолдаҭушәа, апогонқәа
ҳәынҵәрала еибаркны лыжәҩахырқәа ирықәын. Еимаа
ҵаркьакьақәак лышьан, ампахьшь хәбаба лыхәда иахшьын.
— Амшынҭалара бцо џьыбшьома, аӡиас ауп ҳазҭало.
— Зегь акоуми, — лҳәеит лара ҭынч, исҳәаз агәхьаагьы мкы­
кәан.
Аӡиас аԥшаҳәаҿы ҳарҭ аҷкәынцәа ӡҭаларҭас иҳаман. Ара
аԥхын мшқәа раан аҷкәынцәа ҳзы игәазырҳаган. Шьыбжьонла амра ԥхозааит, имԥхозааит, шәҩык рҿынӡа, ԥшь-қыҭак
рҿынтә аҿар еизон, адуцәа иааиуаз аламҵакәа. Уи адәҳәыԥш,
аӡиас ахықә инаркны, иакәыршаны аҵла хоурақәа игылаз,
ашәшьыра ҟарҵон.
Уажәы уахь, ҷкәынамзар ӡӷаб дахьҭамло, Ӡызлан дсыманы неишьа сымамызт. Убри азын, ҳаӡҭаларҭа ҳҩавсын, даҽа
дәҳәыԥш хәыҷык ашҟа ҳцеит. Араагьы лаҟтәирахь излеицәаз
ҳәа егьыҟамызт, адәы аҭбаара маҷын акәымзар, еиҳагьы
иԥшӡан. Иааҳакәыршаны аҭынчра иҟаз аӡәгьы иеилеихәомызт.
Ӡызлан ирласны лҽааилылхт. Азныказы блала дааимыздеит уамашәа дбаны. Избанзар, сара сҿы абас ӡӷабк

лҽеилылымхӡацызт, насгьы, абас ҩыџьа ҳамацара ҳаҟаны.
Сара сгәы ишаанагоз, хаз-хазы аӡы ҳҭалоит ҳәа акәын. Лара
леиҿартәышьа бзиан. Лҽыкәабага маҭәа лцәа иадшәаланы
иҟаз, амра ашәахәақәа ахьлыдыԥхалоз еилаарцыруа
иахьеиланаԥсоз, еиҳагьы дарссируан. Нас, днеин аӡиас аԥаҩ
днықәтәеит, лшьапқәа аӡы инӡаасыло. Лышьҭахьҟа хәыҷык
лҽынхыршәҭны, лнапқәа налыҵалыргылт, шьыбжьонтәи амрацара лҽалырблразы. Лылақәа хҩан, амра хцеиуаназ. Лыхцәы
ԥыртланы, еиԥхьытта иҟаз, игьалауа асаара ишьҭасуан.
Сара сылаԥш сзылҟәымгауа слыхәаԥшуан. Амшын аҿы
ас аӡӷабцәа рҽеилыхны избахьан, аха ара... исыздыруамызт лыхәаԥшра сгәазырԥхоз. Сышҟа данааԥшлак, сара наҟ
џьара сыԥшуашәа ҟасҵон. Уи лылақәа гызмалӡа игәалымҭо
дыҟамызт... «Уажәшьҭа сақәылкыр иԥхашьароуп» — аасгәахәт,
саԥхьа икаршәыз лыбласаркьа еиқәаҵәақәа сыла инас­
ҭеит. Наҟ нырцәҟа сыԥшуашәа ҟасҵон, аха лара лышҟа
сцәыҵыԥшуан.
— Улақәа ирзеицәаӡами уахьцәыҵыԥшуа? — лҳәеит
дсыхәамԥшӡакәа, лԥышәырччара мчыла инкыло.
Исҳәо сҿамшәо саақәлырхеит, сҟаԥшьӡагьы снеибакит.
Лара уи уаҳа хшыҩзышьҭра азылмуӡошәа ааҟалҵеит.
— Акыр иҵаулоу, арстәи хыла сыԥар ишԥаҟалари? —
дсазҵааит, сышҟа даахьаҳәны.
— Иарбан?
— Аӡыжь.
— Хыла аԥашьа бдыруазар, бхы ыҵасӡом. Ибзымдыруазар
— иҵасуеит, — сҳәеит, аха сажәа алгаха сымҭакәа дыԥеит. Саргьы аҽеилыхра сналагеит...
Аҩныҟа ҳанаауаз исалҳәон аӡсашьа ахьылҵаз Днепр аҿы
шакәу, уи шӡиас дуу, Киев ақалақь иалсны ишцо. Насгьы, саргьы сгәы салыргар лҭахымшәа, Мҷышьҭа аӡиасгьы шыбзиаз
лҳәеит, хәыҷык ихьшәашәацәоуп акәымзар.
Уажәшьҭа амра ашәахәақәа шьыбжьон еиԥшҵәҟьа
ицацәамызт. Ҳарҭ аҩныҟа ҳаауан, агәарабжьара ахәшырб

зныжьлаз ҳаныланы. Ӡызлани сареи убас ҳаишьцылт, ҳаиҩыз­
цәахеит, ҳаныхәыҷқәаз аахыс ҳаибадыруазшәа. Саргьы архаҟа
ацара саҟәыҵит. Ҳарҭ есымша ҳанеиқәымшәо ҳамамызт,
аамҭагьы ибзианы еицҳхаагон. Лара усгьы еиҳарак хара
ҳҿы акәын дахьыҟаз. Избанзар, аҩндуаа рҿы лгәы ҿыӷьуан.
Илықәлаз аӡәгьы дыҟамызт, иҟаз хәыҷқәан. Дадугьы нандугьы ахәыҷқәа реиԥш, аурысшәа аахҵәак рызҳәомызт. Егьырҭ
иаанхаз усура идәылҵуан. Даури иҩызцәеи Аҟәа, Шәача, Риҵа
уҳәа идәықәын, лара урҭ дрыццаӡомызт, автобус дакуан азы.
Убас дшыҟазгьы, жәаха Риҵа цәгьала дганы дааргазаап. Автобус лхы лнархьын, ҩымш дышьҭан.
Хәылбыҽхала ҳгәарԥ аҿы агәылаҷкәынцәа рацәаҩны еизон. Мпыл ҟаԥшьык азбжак қәыршәшәа иҳаман ҩыџьараны
ҳҽааиҩшаны, ашьапылампыл асра ҳалагон. Ӡызлан уа
далахәзар акәын. Даласҵом ҳәа уалагаргьы, ӡӷабк ашьапылампыл дасуаны збахьадаз, аха уи азы изакәызаалак ажәак
ласҳәомызт. Избанзар, уажәшьҭан дсызгәаар уаӷеимшхара
сзыԥшын. Ахәмарразы ҩ-командак ҳҽахьеиҩаҳшоз, лара
цасҳәа сара сгәыԥ ахь диасуан. Амбахьчаҩыс дахьҭагылаз,
илкшеи илзымкшеи ампылқәа зегьы аулышьҭуан. Улыҵаҟьар
еиҳагьы аус еицәоутәуан. Убри азын, аӡәгьы акгьы лаҳҳәомызт.
Уаанӡагьы, раԥхьа жәылаҩыс даныхәмаруаз инаркны, зегьы ҳгәы кыдылххьан. Саргьы сжәылаҩын, аха Ӡызлан арымарахь ала жәылаҩыс ахәмарра даналага инаркны, мпыл
ҽеик лара лҿынтә исмоуит. Уи исоуа сашьҭамызт, лара офсаид
дҭыҵуандаз, уа дышҭагылаз дҭагылаӡан. Аха ашьҭахь, дахьгылаз лгәы ԥҵәоу здырхуада, абжахьчаҩыс дҟаларц лҭаххеит. Мап
зкуадаз, абжахьчаҩыс ахәмарра далагеит, аха араагьы аҩра
рацәаны иаҭахын азы, иаарласны арыӷьарахь аҿы хьчаҩыс
диасит. Ара ԥыҭк дыҟан, ҳамбахьчаҩы дычмазаҩхаанӡа. Уи
данычмазаҩха, иҭаҳаргылоз данаҳмоу, Ӡызлан дҭагыларц азы
даҳәеит. Уиҵәҟьа шаҳҭахымыз ҳақәшаҳаҭхеит, аха лара уброуп хәҷык акыр даԥсаны лхы ахьаалырԥшыз. Аԥышәа змоу аӡә
иеиԥш акәын лыҽкажьны ампылқәа шылкуаз.

Егьырҭ амшқәа аныҟәара иақәҳарӡуан. Уи аамҭазы, сара
исымбацқәаз, насгьы, ас иԥшӡоуп ҳәа сгәы иззаанамгоз аҭыԥ
ссирқәа избаз рацәан. Ҳҵыхәан акәара ҭыбга ду, амыӷ зхаԥаны
иҟаз зныкыр сҭалахьазу. Ӡызлан даалаган, саб иеигәышә
аашьҭхны мчыла аӡышьҭра сҭагыланы, ахы ахьыҵыҵуаз
аҿынӡа сылгеит, Убра ҳамҩа шылсхуаз, сеигәышә ахаҳә
наҿасын, аҿы ԥҽит. Уи аныԥҽы, саб имбаратәы исҵәахит.
Саб иеигәышә уажәыгьы дашьҭоуп, аха сара цәыргашьа сымам. Нас, Ӡызлан ишылҳааз аиԥш, аҩныҟа дцар, лара иԥылҽит
ҳәа сҳәап. Ҳкәара аханы ҳаԥ хәыҷык аман, убра ҳхәыҵалеит,
хә-цәашьыки жәа-сԥычка ҭоԥки ҳаманы. Ҳанҭыҵ ҳаубар
ҳаузымдыруа, анышәаԥшь ҳаганы ҳаҟан. Иара убас Мҷышьҭа
ахы ахьыҵыҵуагьы ҳцаны иаабахьан. Ишакәхалак ҳәа баша
аҩны ҳамтәеит, аныҟәара акәын ҳазҿыз. Ҳакәша-мыкәша шамахамзар иааҳамбацыз акгьы ыҟамызт. Урҭқәа зегьы рҵыхәа
ԥаҳҵәон, иахьа Абаажәахәы ҳцаны ҳаар.
Абаажәахәы ҳәа ҳзышьҭоу аҷкәынцәа аӡы ҳахьҭало нырцә
ахәы иҟаз акәын. Аҵла дуқәа, шәышықәса зхыҵуа, еилачы, уи
ахәы зегь рхыбуан. Ахәы азқәан абаажә гылоуп, аҭӡамцқәа
абжак еилаҳахьеит, аха абжа еибгоуп. Уи абаа аҭоурых уаҩы
издырӡом, аха иҩашьом акрышахыҵуа.
Амҩахәасҭа ҳазныз амаҭ аиԥш иҵәии-ҵәииуа аҩада
ахәнара иаҿын. Ихараны уахьынаԥшуа, аҵла еилачыра
инылаӡуашәа иубон ҳазныз амҩахәасҭа. Ана-ара ҳахьынаԥшааԥшуаз, џьара-џьара абна рыцҳашьарак азымукәа ихшьаан. Ҳамҩахәасҭа ҿаҵәиуа ихәнацыԥхьаӡа, аҭырасқәеи
ахәажәқәеи иаҳԥынгылоз снапала снарыха-аарыхон. Арахь
абна акыр еибган алада аасҭа.
Ашьыжьтәи амра ашәахәақәа аккара еилачӡа иаҳхагылаз
иалԥханы ачықьқәа ирықәԥхон, урх ирықәҵәрны асаара икаҭәон аӡаӡа еилаарцырқәа. Зны-зынла, аҵла быӷьқәа
ануқәшәалак, уцәа уҭнарӡыӡаауан. Нас, ацәыкәбар кәаруа
укәа инҭалон, урчыхәчыхәуа. Аҵла шьапы шәпақәа, ҩыџьа

рнапқәа акәымшо, рҽаарԥагьаны, дгьыли жәҩани рымҽхакны
акәын ишгылаз. Рыҵаҟантә ажәҩан убомызт. Амра ашәахәақәа
аҵла быӷьқәа рылԥхара рзыцәгьан. Убри азакәхап адгьыл
зыцәаакыз, насгьы, ицәыҵлашьцан, иагьхьшәашәарҭан, ахәаԥа
афҩгьы уԥынҵа иҭасуан. Амра ахьақәԥхоз адгьыл цәаак
ахылҩаԥсылҩа алнахуан.
Ӡызлан лыбжьы ааҭыган дцәажәоит, нас, иаахәыҵырҟьаны
акыркырҳәа дыччон. Лара иахьа, зегьы дреигәырӷьоит, илбо
ашәаԥыџьаԥ иаҵәара, адгьыл, ажәҩан, лыбла хыркуашәа
лбон. Лкасы лхыхны, ишьҭыхны лханы илҟьон.
— А-а-у-у!.. — лыбжьы налыргон.
Абна зырцәажәоз аҵар рыбжьы, Ӡызлан лыбжьгьы нарыцлеит. Ҳханы аҵла махәқәа ирықәтәаз аҵарақәа неимбӷьыжәаа
ицеит. Лыбжьы ҵаӷа илыргаз ԥсахны, абна иара атәала
игәаҩаӡа еиҭанаҳәон. Ҳарҭ ҳгыланы ҳазыӡырҩуан уи абжьы, есааира илаҟәуаз, аԥсы ахыҵуашәа, ихараны абна
инылашәкәа ицоз. Нас, уи абжьы ҳашьҭоушәа, иахьыӡыз ашҟа
ҳҿынаҳхон.
Амҩахәасҭа ҳазныз аҩада есааира иҭшәахо акәын ишцоз.
Ҳарҭгьы ҳанҭгыла-ааҭгыло, ҭынч ахәнара ҳаҿын. Ахьхьаҳәа
илеиуаз акәараҷҷақәа рыбжьы ҳазыӡырҩуан. Аха урҭ рыбжьы
зны-зынла ҳлымҳа аҿынӡа ианнеиуеи ианымнеиуеи еиҟаран.
Аҵыхәтәан абаагьы ааԥшит, ҳарҭгьы ҳаанҿаст. Аԥыхьа
ишызбаз иҟан, џьара еиҭасрак амамкәа. Цқьа унадгыланы
уахәаԥшыр, игәоумҭар залшом абаа хыжәжәа анкьа формас иамаз. Мраҭашәарахьтәи аган шеилаҳара еилаҳахьан.
Аԥхьаҟа, ҵаҟа ашә узлаҩнало, ахышә лаҟәқәа инадыркны
еибган. Аха иҩахыкны, ахышә азбжак инаркны, аԥхьатәи аган
инеиԥшьны иԥган. Иԥшӡамкәа, ихыжәжәараӡа, амӷи ашәчи
ақәцә иакәыршаны иуҿаԥшуан. Егьи аҭӡамц, амрагыларахь
ала, ақәцә аҿы ухәнаргьы ҟалон. Аҩныҵҟа иҿаԥҟаны хаҳәла
иҩагаз амардуан уҩанагон. Абаа аҩнуҵҟа амыӷқәеи аҵлақәеи
ҭиаахьан.

Иеибгаз аҭӡамц ҳаныҩхәна, уамашәа иаабеит: арстәи
ҳаԥхьаҟа ҳахьԥшуаз, ҵаҟа арха зегьы унапсыргәыҵа иқәушәа
иубарҭан. Мҷышьҭа аӡиас акәзар, амаҭ еиԥш аҽеиҵҳәа, ладеиҩадеи ишьҭан. Асаркьа ануҿаҷҷо аиԥш, убла хнакуан. Наҟ-ааҟ,
уи ахықә аҵлақәа ахагылан, хазы, адәҳәыԥшқәеи амхқәеи
урҭ раҳаҭыр рбошәа ирыҵагьежьуан... Жәаха аӡы ҳахьҭаз
адәҳәыԥш хәыҷгьы еибаҳарбеит. Ус, арха ааныжьны, иҩахык­
ны улаԥш нахужьыр, раԥхьа амхқәа, нас аҳаблақәа убон. Ҳара
ҳҳаблагьы убарҭан, аха ишыҳаракызгьы, аҵлақәа рыбӷьы
иаҵәа иалаӡуаз ҳаҩны убарҭамызт. Урҭ рышьҭахьҟа, аҩада
хараӡа, ашьха ԥагьақәа рҽеиҵҳәаны, рыцаҟьа ӷьазӷьазқәа
аадырԥшуан. Араҟа асҵәҟьа иԥшӡоуп ҳәа сыҟамызт, ари абаа
аԥҽыха ашҟа акырынтә сышхалахьазгьы, иахьа сахьыԥшуа
даҽакалашәақәа избоит...
Ӡызлан ашәаԥыџьаԥ абӷьы иаҵәара, аԥшӡара дхырхзаарын, анаԥшы-ааԥшра акәын дызҿыз. Лыбла разқәа рыла
аԥсабара дызқәыԥшуаз аԥшӡара дхыхны дагахьан. Лхы-лҿы
иаақәыххыз ачча уа илзаанхеит. Аха лқьышәқәа ҵысҵысуан,
акы рҳәон, гәаныла дцәажәозар акәхарын, акгьы узеилкаауамызт. Лыџьымшьқәа кахәхәа икыдыз џьарак илзаанкыломызт,
уажәы-уажәы лада-ҩада дларыха-ҩарыхон, аха даҽазны
џьарак иаанылкылахуан. Усҟан лыла агәгьы аҽарҭбаауан.
Саргьы сылзааигәахауа, лыжәҩахыр ааныскылт, ҳзықәгылоу
далҟьар ҳәа сшәаны.
Амра жәҩан гәы иалаз, уажәшьҭа иаҳхагылан, уи азакәхарын
изкацеиуаз. Ҭынчран зехьынџьара. Уи зыхҟьоз амцашоура
икатәаз акәхарын. Ус, ҳгәыҳҽанӡамкәа, иаахәыҵырҟьаны ԥша
хьшәашәак аасит ихааӡа. Аҵлақәа еиқәышьшьшәа иҳаҵагылаз
аарлахҿыхын, амра иарканӡауаз абыӷьқәа аршәшәеит.
Нас, маӡажәак рзаанагазшәа, рыхқәа неидкыла-ааидкылан
ихәыҭхәыҭуа, «ашшы» рыхга, зегьынџьара инеилалеит. Рхыргәы ҟаҵа, аҵлақәа еимданы иааргәыбзыӷт, рықәцәқәагьы
ааҳамҵахырхәеит иматанеиуашәа. Шәҭык афҩы аманы,

аԥша ҳӡамҩа инаҿахәмарт ҳагәӡуазшәа. Ӡызлангьы лыхцәы
иалахәмарны иааиланажәжәеит. Аԥша есааира аҽарӷәӷәон,
алеишәа шыцәгьоу ҳдырыр аҭахымкәа иҟамызт. Еиҳараӡак
Ӡызлан лакәын изызгагаз: лыхцәы шьыҵәра-шьыҵәра уажәыуажәы лаԥхьаҟа иианагон. Лара лыблақәа кыдхалан дыԥшуан,
лыхцәы анаалҿаԥсалак, лнапала наҟ инықәылҳәон.
Уажәеиԥш абас сылзааигәаны сымгылацызт, насгьы
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 04
  • Büleklär
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3263
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1963
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3331
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2012
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3378
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2228
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3336
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2163
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2195
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3436
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2185
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3451
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2174
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3309
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2161
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3384
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2086
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3364
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2137
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3391
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2138
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3339
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2162
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3277
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2069
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3397
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1975
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3386
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2056
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3250
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2038
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3286
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2124
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3363
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2209
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3392
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2188
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3311
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2193
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3284
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2077
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3292
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2129
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3376
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2265
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3374
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2102
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3299
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2172
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3288
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2153
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3332
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2149
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3287
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2155
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3266
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2173
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аҩымҭақәа - Валентин Дбар - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 1809
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.