Latin

Аҩымҭақәа. Ахәбатәи Атом. Жәамш Рхроника. Алирикатә Етиудқәа. Амраԥҳа - 02

Süzlärneñ gomumi sanı 3310
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2270
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
лыԥсы лхыхра дналагеит. Аа, аргамаду дишьуеит, лбоит аҭаца! Илычҳаит, илычҳаит, илычҳаит, агәаҟ!..
Аха аҵыхәтәан уигьы акәукәуҳәа дыҳәҳәеит.
– Сумшьын, сумшьын, аԥсра сылшом!
– Аа, абас шыҟалоз саргьы издыруан! – иԥаҵа далаччо аҷкәын иахь еиҭа днеихеит Аԥсцәаҳа.
Убри аамҭаз дааҵҟьеит Ан.
– Сыҷкәынгьы дыҟазааит! Сыԥҳагьы дыҟазааит!
Сҭацагьы дыҟазааит! Рцымхәрас сара сшьы! – днеины
лҽааиҵыхны днықәиеит.
Аԥсцәаҳа дгәырӷьаҵәа днеин, лхахьы днатәан,
лыԥсы лхихуа далагеит.
Дгәаҟуан Ан!
Дыԥсуан Ан!
Шаҟа илҭахыз, рыцҳа, дыкәкәы-цыкәкәуа, акәтаӷь­
цәа илхны илааӡаз рыбзиабара нагӡаны илбар,
инагӡаны дрықәгәырӷьар!..
Аха иуазма Аԥсцәаҳа! Иуазма!!!
Уи еизиркәкәеит ҟазарас илаз зегьы, диргәаҟит дируазырт, мши ҵхы рацәеи еиԥшьны, уаҩ изхымгаша
ахьаа бааԥс лызирҵысит.
Дшыԥсыҵәҟьо лбар, лԥагьы дылгәалашәарыма,
зны дыҵымҟьаргьы, зны дыҵҟьап, ҟаиҵеит. Аха, уаҳа
умԥсит! Абырсҟатәи хьаа бааԥс, ԥсышьа бааԥс лиҭеит,
аха зныкгьы дымқьит Ан!
Лқьышә еихарӷәӷәа илычҳауан, илычҳауан зегьы
Ан!
Аа, абар, акгьы игӡам, аԥсыкоуп, Ан лыԥсы лхихуеит
Аԥсцәаҳа!
Деихеит Ан гәаша аҵыхәтәантәи лыԥсы еивылгарц.
Деихеит Аԥсцәаҳагьы имч-идашьхәа зегьы еибаркны!
Абар-абар!..
Аха ассир, ашана!
Инапқәа ааиваҳаит Аԥсцәаҳа!
Агәараҳәа аҟәардә днықәҳаит аԥсцәаҳа!
Аԥхыӡбаа илҵыз аҵәҵәаҳәа икаҭәон.
Ихьшәашәахьан ипҟыш-пҟышӡа Ан илҿатәаз
аԥхӡгьы.
Дхьагәгәа дҩагылеит Аԥсцәаҳа.
– Быҟаз, бныҳәаз Ан! Зыхшара изын зыԥсыҵәҟьа
иамеигӡауа аргамаду аԥсра зҽазҭаз Ан! Ибааӡаз рнапала быршьаанӡа сара бысшьуам. Илабашьа аакыдхны,
дӡырга-ӡырго дындәылҵит Аԥсцәаҳа! Ихы ахьынахоз
днылабга дцеит, дцаӡеит, рҳәоит Аԥсцәаҳа.
Адунеи аҿы исымоу зегь рыла сықәуеит сара иахьа убри Ан аԥсцәаҳа иааины зхы иамеигӡаз, зыҷкәын
иԥсра ахзырԥаз, деиқәзырхаз леиԥш, минуҭкгьы
сым­хьаҳәхьачуа аԥсра сшаԥылоз, уи ала ба бшынхо,
бшеиқәхо здыруазҭгьы, саҳәшьа!..
Сара саҳәшьеиҵбы, саҳәшьеиҵбы рыцҳа!..

АԤСИ АԤСИ РЕИЗГӘЫКРА
Саазқәылаз,
зынӡак сгәы быҵалан,
исыздыруам,
исыздыруам
схы ахьызгара,
сахьцара...
Ишар – ихәлом,
изшом – ашара иҵалар!
суазыруа, аӡыблареиԥш,
самахалоит бгәыкра!
Хышықәса… –
О, имаҷым,
иагьырацәам, –
аразинеиԥш еиҵалан,
хымш зны ираҟарахоит,
Аха зны-зынлах, –
О, адунеи зцәырацәоу! –
Убас еиҵыҵуа-еиҵыҵуа
убас иҳәаадаха иҟалоит,
снаӡангьы – сзымнаӡо,
сааӡангьы – сзымааӡо,
ҩ-ҳәаак реиԥш,
ҩ-мцак реиԥш
цәгьа срыбжьахалоит!
Сбылынгьы-сзымбылуа
смыблыкәангьы-сзымблыхуа
нарцәгьы сыҟамкәа,
аарцәгьы сыҟамкәа,
џьа сыбжьанҵәалоит!..
Акаҭ хахеиԥш
бхыбҿасахьа алакнаҳахоит
убрахь џьара ахара,
снапырхахаргьы,
сгәы цәымзаҵас снахаргьы,
сгәаҳәара –
о, ишысгәаҳәароу – исгәаҳәароуп,
сгәы ахьаа –
шхьаац ихьаауп,
иагьа абла хызҩаргьы!
Ҵәымыӷ хьшәашәа –
сгәы иалагылоу жьакцаха,
быԥсреиԥш ихьшәашәоу,
быԥсеиԥш игәакьоу
уи быҟамзаара
знымзар зны санышәахәхап!..
Егьа сҳәаргьы,
егьа зургьы,
зыбла ҭшәаша – Аиаша – сзавсуаҳа,
издыруа,
исцәымҩашьо
акоуп иҟоу –

сагьызнымшәахуа!
Быԥсра мыждеи
сара еикәабли
ҳаицәыхарахо
шаҟа-шаҟа,
еиҳа-еиҳа аҭыԥ ылыбхуеит
анаӡара –

сгәаҵаҟа!

АЕШЬА
Абыржәыҵәҟьа, уҳәеит, Гәдоуҭантәи, агәылара уҟан
уааиуашәа, 45 минуҭ рыла укылҟьа уааит.
– Ахәшә зыбымжәуеи, ус зыҟабҵои? – уҳәеит
уҽырӷәӷәаны.
Хыхьк лыхьзар, уамоума, хәшәык лжәыр, иналхыԥшшап! – умҳәакәагьы уҟамызт уаанӡа.
Абас иаармариан акәхап шьоукы-шьоукы ачыма­
зарақәа зегьы ишрыхәаԥшуа. Ирдыруама, ӡәыр ихы
азишьҭуама чымазара ду, чымазара хәыҷы шыҟам?
Ахәыҷ шакәу аду зхылҵуа?
Абысҟатәи иаапкны игәароу ачымазара бааԥсгьы
абысҟак иԥаԥашькуамызт ауаҩы ианаамҭоу ихы
гәцареикуазар.
Шьҭа, ус, разҟызар акәхап…
Иразҟуп ҳәа, унапы еиқәкны улатәаргьы, убзаҳәит,
нас!..
– Уара исуржәыр сҭахуп, – сҳәеит, ахәшә ануҳәа. Схы
унапы – унап гәакьа дуқәа! – наҵоукын, иҩышьҭыхны
ахәшә суржәит, уаасыхәаччеит, уаасахәмарит (уи еиҳау
хәшәы абаҟаз!)
Схы угәы инкыдҵаны уаасыҵатәеит.
Шаҟа угәакьоузеи, шаҟа сыԥсы ухәлоузеи! Шаҟагьы
сыԥсы уахәшәузеи!!!
Унап дуқәа – унапы хаақәа! – рыла схы ааушьышьит,
убас ихаан, убас игәыблын. Уаҳәшьа уара дукәыхшоуп!
Анцәа уиҭахыҵәҟьан уишеит уара арсҟак, хәшәыда
ухәшәызар!
– Инапы хаауп, ба бнапы аҵкыс, уи еиҳа ачымазаҩ
димароуп! – лҳәон ҳаҳәшьа қәашьдагьы, унапы ахыза

инхәыҵаҵаны, хьаа згымӡааӡоз лшьап рыцҳақәа шьышьуа уанаатәалак.
Са исгәалашәом уара лшьапқәа мшьышьыкәа ахаан лаԥхьа утәахьаны! Уара лааигәара уҟанаҵ, саргьы
аӡәгьы ҳнапы лҭахӡамызт. – Шәнапқәа шԥацҳауеи,
сжьы сшәырхьит! – лҳәон, дҳақәгәамҵуа.
Сара сгәы иахәон ари, аха анаӡарагьы хьаак скылнакаауан, избан абас зылҳәо, сара гәыкала сылҿупеи
ҳәа. Аха сгәы зыжьжьахуан акала, снапы дашьцылеит,
лгәы ԥнаҵәеитоуп иҟалаз ҳәа. Аԥшеиԥш уаакылҟьара
ла лзы иҿыцбарамыз, игәазҳарамыз? Аха бжеиҳан,
агәра згоит, уара унапы шыхааҵәҟьаз. Иқьиоу, иразу уаҩыми уара уханытә-ушьапаҟынӡа?… Башамаша
иуҿыԥсаауама, нас, уара абриаҟара ҭыԥҳацәа, уара
ухьӡ зыхны иахьа уажәраанӡагьы дәык изнықәымлаз?
Уҷкәынра уаԥхьа иниасны иаауԥыло џьушьома, зегь
ҳәаак-ҳәаак шрымоу анбоудыруеи?
– «Еиҭах амораль аԥхьара далагахт!..» – абыржәгьы
иуҳәошәа саҳауеит еснагь иуҳәало.
– Адохәҭыр иахь бзымцеи, уҳәеит, уаасҿаԥшын,
уара сугар сҭахуп сҳәеит… дааит умаҳә, алаф наилухит
уи еснагь лафк илухуеит, угәы издууны иаргьы аҭакс
ашыгә-шыгә дыччоит, џьым, саҳәшьа дузымааӡеит,
ҳузныҟәымгеит, уҳәеит уччо!
Ҳаизныҟәымгаҵәҟьеит уи, уара уаԥхьагьы иара иусурахь ателефон сизасын, аха уашьҭахьоуп данааз! Уи
ибаргәузеи! Са сзын дымцхәцәазаргьы ҟалап, џьараџьара уизхәыцыр, аха, ишырҳәо еиԥш, «Москватәалоуп»
зегьы игәаҿы ишнеиуа! Сыԥсыҵәҟьон сыгҿазаргьы, акгьы быхьуам, быбзиахоит иҳәоит. Уи сҳәеит ҳәа, дашьцылахьазар акәхап, еснагь «схы сыхьуеит» ахьысҳәо!

Уара иаарыцқьан ҩышықәса аинститут аҭалара
уаҿын, уаҿын есышықәса.
Ленинград, Саратов, уҳәеит, седру, уахьыҟамыз!
Зны аконкурс узахымсит, даҽазны – ҽакы
уԥырхагахеит.
Уахь ианаму, ара ҳ-Аҟәа арҵаҩратә институт ахь
уаан, мчыла уааҳган, аԥышәарақәа зегьы хәба-хәба ҳәа
иҭины, аматематикатә факультет уҭалеит. шықәсык
Анцәа ишиҳәара уҟан, аҵара уҵон, ибзиаӡаны, аха
адырҩашықәсан?

Адырҩашықәсан еиҭааузцәырҵыхит наџьнатә аахыс иааугоз, угәы иҭыхоз.
«Арҵаҩра сҭахым, сынџьнырхароуп!» – уҳәеит.
Цәгьала,
напышьашәала
акурс
аахуҩан,
ҳшынҭаацәаз зегь ҳшухьынҳалаз, унықәланы уцеит,
уахьцозгьы умҳәеит.
Уцеит, ахәа аӷралан аҵла шырфо еиԥш, ачымазара бааԥс лыӷраланы ҳан дшафоз, аԥсра ахықә
дышхықәгылаз, дшухьынҳалаз…
Лара лаҟара изҭахыдаз, ҳара ҳаҟара изызгәадураз
уара ауаҩра наӡа улҵыр, угәҭакы наӡар, аха уара
мыцхәы агәаҭеира бзиа избоз, џьара иамкуаз уаҩымыз!
Уара уагьцеит, дагьынкаҳаит ҳан, даҽа шықәсык ма
Анцәа исараӡа, сыҷкәын игәыхьтәыхьӡара анцәа исырба ҳәа, иахьеи уахеи дшыгәжәажәоз…
Хаха-хымш аԥсра даҿын, дгәаҟуан, лгәаҟра ҩбан
ҳан, лхьаа мыжда дшафоз, уара умҩа дшазыԥшыз!
Уажәи-уажәи лыԥсы хәыҷык иназгашаз ахәшәқәа
дрыҳәон, агәырқәа дрыҳәон.
Сара иахьагьы-уаҵәгьы сгәы иқәыҩуеит – уи
ашьҭахь уи схазыршҭышаз ауамеиқәаҵәақәа шысхызгазгьы! – уи лыҳәҳәабжьы, лхьаа мыжда иахылҵуаз!
Иахьагьы сшьара сықәҟьан самоуп, иахьагьы сгәы
кыднажәоит уи исмаҳарц слымҳа шызыџьгәогьы, аӡәы
исмырҳарц сшаҿугьы…
Умааит, узымааит уара ахымш рызгьы.
«Сыԥрит, ирласны уа сҟалоит» – ҳәа ателеграмма
иааушьҭыз уажәи-уажәи ҳахәаԥшуан, ашә ҳалаԥшуан.
Дынҭанагалон, ҳаӷеиҭа, ашәиҳәаҩ дшықәзаара
дықәын, аԥсеивгара даҿын, арахь уажәи-уажәи
даалҵны дааҳалаԥшуан. – «Дмааӡеи?» – лҳәон.

Сааҭбжак ашьҭахь схы ҭыггаӡа, стаӷсаӡа сықәиан.
Шаҟа сгәы ԥсаҟәандаӡа сыҟаз! Арсҟатәи хәшәы
зыжәхьаз акы аламала иазеиқәыртәомызт схыхь, уара
уанааи, унапала ахәшә ансуҭа, ула гәакьақәа анаасхуга,
сыбзиахеит!
Сыбзиахап зынӡагьы, уара убас иугны усымбар
сашьазаҵә!
Сара уаха сзымшахгьы, ухьаақәагь сара исымандаз!
Ҳаб игәараҭаҿ ахаан аӡә ица имыхьӡацызт. – Уи уара
иухьт.
Ҳаб игәараҭаҿ ахаан аӡә аҭаҭын дамыхацызт – уи
уара уахеит!
Ҳаб игәараҭаҿ аӡә дынџьнырымхацызт, уара
унџьнырхеит! Угәҭакы ноугӡеит, иноугӡеит иуулак, адунеи иаҳзықәыз иреиӷьыз ауаҩы уи дахьымӡазаргьы.
Иугәалашәо, уи дгәаҟуа аԥсхыхразы данықәыз шаҟа
умҩа дазԥшыз?..

АҴЫХӘТӘАНТӘИ АМШ

Акыр лықәындаз, амшқәагь реихәыдхашәара
далаԥсуазма! Уҳаирплан нкатәа-аакатәо, аҳауа иалан.
Х-сааҭк рыла ауаҩы дахьыбжьысшаз ҩымш амҩа
уқәын!
Ахымш рзы, ашьжьымҭан аиарҭа даақәтәеит
еикәабылхьаз ҳан рыцҳа! «Сыҷкәын дҭашәырхеит,
шәа шәоуп изхароу!» – лҳәан, ллакҭа ырцәгьан дааҳа­
хәаԥшит саҳәшьеи сареи, адырра ахьуаҳҭаз азын.
Ашьҭахь аҩны иамкуа еилақь еилатәаз аҷаԥшьацәа
днарылаԥш-аарылаԥшын, акеҩҳәа амыткәма аахлыртлеит.
«Цәгьала исааӡахьаз, хьаа мыжда сызҭаз, агәҭыха сазыргаз, абаа ду еиԥш сзықәгәыӷуаз, аԥсыха сызымҭаз,
сыҷкәын заҵә, уабаҟоу?.. – инеималҭәеит ҳан!
Уаҩԥсы игәыжәла змаз дамырҵәуарц залшозма уи
лмыткәма! Ахаҳәгьы арҵәыуарын!
– Баҟәыҵ, бысҭыҳә, акгьы имыхьт, уажә дааиуеит, иаачҳа, абаа ԥыҭрак! – илазҳәоз рацәаҩын, аха
акы дазынкыло ҳәа дыҟазма згәы кыдгыланы иҟаз,
зыԥсы ахац иакыз! Аҵыхәтәантәи агәыӷрагьы згәы
ацәбашахаз ан рыцҳа!
Исгәалашәом, шаҟа аамҭа ас ҳаҟаз, шаҟа аамҭа!..
Лгәы хәыҷы иҭаз аарҷылаӡаны, лыԥс хәыҷы иҭаз
ааҭыршәаны, дтаӷсаӡа днықәҳан лҽааиҵылхит.
Убасҟан, убасҟан. – «Дааит! Дааит, абаа!» – рҳәан,
абарҵахь абыжьқәа аагеит, иааилауаҭырт.
– рыцҳа, лыԥсы дахьӡеит, убо! – цәажәабжьык зегьы
инрылс-аарылсит.
Алаӷырӡ ҳаганы, ҳала ахьҭоу умбо, ҳҩаҵҟьеит
саҳәшьеи сареи.
– Дааит, дааит, абаа, Вера, бҽырӷәӷәа! – быжьқәак
нлықәдыргеит еиҭах ҳан хәаша!

Ус уааҩналт.
Ахаан сыбла ихыҵраны иҟоума ашә уанаалагылазтәи
усахьа! – Уцәышӡа, шьа кәарак уламкәа, ула ҭырхаха
ҳан уналыхәаԥшит.
Ҳаӷеиҭа, диаӡаахьеит ҳәа уҟамыз, уаҳәшьа мыжда!
Усҟан лыԥсы ҿыц илхаланы дкәаӷӡа аиарҭа
дықәтәахьан лара!
Лыла ҭраа дузыԥшуан, ҳанду мцацәа – лан, уама
зыхҭызгахьоу лышьҭахьала длыҵатәан.
Уаҳа иууаз, иуҳәоз акы уаақәымшәаӡакәа игылаз уаарылсын, угыргыруа уҿааухеит ҳан лахь.
Унаҟәит, уҽыналхажьны дгәыдукыларц.
– Мама! – уҳәеит, улаӷырӡ аҟәырқьҳәа илбаадо.
– Уабацо, аҽада! Са соума раԥхьа игәыдукыло? Зны
аԥсшәа раҳәа арҭ итәоу!.. – Иахьынӡалылшоз ала аӷьеҩ
аауқәлыргеит лара.
Уааилаԥсеит азныказ, ула даҽаӡә дабо уҟазма, ла
лакәгәышьамыз узыхгәаҟуаз!
Лажәа ҩбамтәкәа уаагьежьны – Мшыбзиақәа! –
уҳәеит.
– Унеины рнапқәа рымх! – еиҭах адҵа улҭеит.
Уи аҵыхәтәантәи дҵахеит…
Унарылалеит рнапқәа рымхуа, игәыдкыло хаҵагьы
ԥҳәысгьы!
Зегьы уанаархысоуп уааины дгәыдукылар анылуз.
Улаҟәын, хаара-бзаара зцәыӡхьаз лхы-лҿы унагәӡит,
дааугәыҵоуҳәҳәеит, улаӷырӡ узхәаҽуаз ҟажо.
– Уабаҟоу, уара, скалаџь мыжда, ҭынч аԥсыха
зсумҭозеи! – лҳәан, лгәы ааԥшааит.
Зынӡак аԥшқа иаҵкыс деицәаны, дышԥарыцҳахеи
ҳан хәашабгацәгьа!..

Нас?..
– Шәындәылҵ-аадәылҵ, лыхшареи лареи рызхара
еибабааит! – рҳәан (зхара еибабашьа ҳаурызма ма?!)
ҳан ҳаалызныжьны индәылибаҳәеит зегьы.
Даалҵит, қәашьда, дамҵит, дамҵит аԥсра ҳамҭакы!
Хымԥада, абраҟа аԥсцәаҳагь игәы ԥшааит, ԥыхьа
сзыхцәажәоз алакәаҿ еиԥш. Дымчызтәышаз мчык
ҟалазар акәхап, аԥсра иқәкыз сааҭк иадамхаргьы дхьагьежьызар.
Кругәалашәо, сашьа, иахьа усҟан иаҳҳәақәоз? Абриабриоуп ҳәа, рацәак сгәалашәом, аха ибзианы издыруа, убри асааҭоуп ноунагӡаз ҳгәаҿы иҟәандаӡа,
иҵыхәтәантәины иԥхаӡа, игәашаӡа иаҳзынхаз.
исгәалашәоит, алафгьы ҳҳәон, ҳагьыччон, ларгьы ҳаргьы. Угәаџьыба иааҭухын, иаалуркит лара
устуденттә билеҭ.
Аа, абыржә избошәоуп ицәеиқәа ҟаԥшьӡа икәынт­
рышәӡа упатреҭ хәыҷ ақәырҷабны. Уи иаҳәон Ленин­
градтәи атехнологиатә институт амеханикатә факультет аҩбатәи акурс аҿы итәоу абригь-абригь истудентә
билеҭ ҳәа.
Ииулак уиасзаап уи аинститут ахь, инаугӡазаап
угәҭакы!
Лнапы еиқәыԥсқәа рыла инарҳәы-аарҳәуа дахәаԥ­
шуан уи ҳан рыцҳа.
– Ҳазлеижьо акы акәымзааит, бара, цқьа шәахәаԥши!
– лхы ааҳақәылкит дахыхәмаруашәа.
Ҳаргьы ҳаччо (ҳшыччозгьы иуқәшәира!) агәра
лҳаргон ишжьагамыз, ишҵоураз, дшынџьнырхоз
мышкызны!..

– Адамра хыла саурсырц угәы иҭамзар, иҵа, инагӡа
суҳәоит! Ууаҩха, абаа, уаб ихьӡ умырцәгьан, узлоу
умырԥхашьан, – лҳәеит…
Нас!..
Нас – Сышьҭых! – лҳәан, уи унапада напы
лҭахымхеит.
Ахәыҷ иеиԥш дҩышьҭыхны унлыҵатәеит. «Ак
сурхьт, сушьит!»– лымҳәеит. Ҳара анаӡара џьара
ҳналкьысыргьы. – «Абаа, сышәшьит, шәнапқәа
шԥацҳауеи? – лҳәон ҳаазқәылаз, аӷырԥ ааҳхлыргон.
Избан усҟангьы уара унапы еиҳа изыхааз?
Дуҿыгәкааны дахьыҟаз аҟынтә ус ла лгәы иабозоу,
ма ииашан ихааҵәҟьазу?.. Уи шыхааз уажәы еиҳагьы
агәра згеит, сашьа!
Усҟан «снапгьы лҭахым шьҭа!» – зҳәоз саҳәшьа
рыцҳагь аа-шықәса абри ашьҭахь ларгьы лан лгәаҟшьа,
лан лызҩа лыхьны лкәал данааҭагыла, уа унапоуп
дзыҳәаз, уа унапоуп зегь реиҳа илзыхааз, са снапоуп
ихаамхаз.
Уажә саргьы уара уоуп исҭаххаз, уара унапоуп зегь
реиҳа исзыхаахаз, «шьмаф ихәшә» еиԥш исыхәаз!
Нас?..
Нас дааиҭашәеит, ҳан хәаша, иаразнак.
– Агәыр сылашәҵа шәласны, сшәырҭынч! – лҳәеит.
Шаҟа инахаҳга-аахаҳгазеи, шаҟа исҭахымыз уи
арҩшьыга!
Иҵегь ҳазхара даабар, ҳлацәажәар ҳҭахын…
Аха ҳазлацәажәарызу, дҳазбарызу ҳан ахаан ҳазхара,
уажәы мыждаз – еиҳагьы!
Исҭахымызт арҩшьыга гәыр лылалҵар, иҟанаҵоз
здыруан, аха илуазма!

«Абранӡоуп уаҳа исылшом!..» – лҳәозшәа, дааиҭа­
шәеит убас зынӡак, ҳан лакәӡамызшәа, тәымуаҩык
иеиԥш дыхьшәашәаӡа!..
– Иараби, лыԥсы шҭаз лгәы ҳаҵылхыма, ҳалхашҭыма
ҳан?.. – сгәы ааҭыхьшәашәааит.
Ҳнеихәаԥшы-ааихәаԥшит ҳахҩык.
Агәыр ҟалҵеит аҳақьымԥҳәыс – уи аҵыхәтәантәи
«хьаартәаган»… Уинахыс… Уинахыс… Убри аминуҭ
инаркны ҳиеҭымцәахахьан! Ахааназы иабыдаз,
ҳаныдахахьан, лыԥсахәа ашамҭазынӡа ишналгазгьы.
Лыԥсы шҭаз лхы ҳҟәылгахьан, ҳанлыжьхьан.
Уаҳа ианаму, дҳахьнымҳалеит, дахьнымҳалеит
аԥсҭазаара – абырсҟатәи хаареи шареи еиҟараны илзырбоз, хымш раԥхьа «даҽа шықәсык ма исараӡа» – ҳәа
дыззыҳәоз…
Еҳ, ҳан рыцҳа, сан рыцҳа! Ибдыруама, ибдыруама,
амала, бзакә хыхь мыжда бааԥсу – уаҩ изхымгара?..

Еҳ, Гиппократ! Гиппократ Ду! Гиппократ дуӡӡа!
Унапаҵаҟа сааины сыҟоуп!
Унапаҵаҟа саргьы саанагеит!
Изыҟамлеит, нас, сара уара уҿы саанамгар, салам­
шәар арымӡааҩык уара уҿы иаанагахьоу рхыԥхьаӡара.
Уара иумдыруеи урҭ шаҟаҩ рыԥсы уара еиқәурхахьоу?
Иумдыруеи шаҟаҩгьы умч рықәымхахьоу, шаҟа
ԥсҭазаара ссирқәа умпыҵаӡхьоу, иуцәкьаҭахьоу са
схы-сыԥсы змаз, исҭахыз ауаа нарылаҵаны?
Шаҟа хшыҩ мра уцәыцәахьоу, шаҟа шаеҵәа
уцәкыдшәахьоу!

Иумхәышәтәыз, узмыхәоз џьара аӡәы дшыҟамыз,
днеит уара уҿы адунеи дуӡӡа ахьынӡанаӡааӡоз раԥхьаӡа
уаҩ дызмыхәоз, уаҩ дызлымгара ахьаа бааԥс зыхьыз
Емпедокл, апоет шьахә, зҟәаҟәаҿы абаҳбачыра (ишааи-шааиуаз «аду», «акьыбачымазара», «арак» зыхьӡхаз)
арҳаз.
Иара итәала даҳын, адунеи амаа икын, аамҭала, зны
уаҩыс уимшьо дыҟазаргьы, зегьакоуп, даанагеит уи
ахьаа мыжда уара уҟны.
Ахьаа мыжда – хәыҷ дызмамыз, ду дызмамыз!
Ахьаа мыжда – нцәа дызмам!
Нцәас, аҳас уи иоураны иҟалашаз уара уакәын, аха
зуакәымхеит, Гиппократ, зуакәымхеит!
Уи умыхьыр акәын!
Аха иухароузеи, абри адунеи шаҟа ибзиоу, шаҟа ихәарҭоу
– убриаҟара зҩа ҵәахны иамазар?
Емпедокл даӡәын, даӡәызаҵәыкын уара хаҭалатәи
упрактикаҿ уи ахьаа бааԥс зыхьыз, аха иахьа?
Иахьа иабанӡанаӡоу. Гиппократ уи зыхьуа
рхыԥхьаӡара? Шықәсқәак рышьҭахь шықәсыкахь жәа
миллионк ԥсуазҭгьы уи ахьаала адунеиаҿ зехьынџьара,
уажәы ҩажәижәаба миллионҩык ԥсхьеит, рҳәеит, Гиппократ!
Уи иԥсыз, аха иԥсран иҟоу?.. Ишԥаҟалеи, изыҟалазеи
абас? Умч зымхазеи, ухшыҩ зымшәызеи абри арыцҳара
абырсҟак измыраапкыша ухәыцыртә?
Абри зегьы реиҳа изызхәыцтәу, зегь реиҳа ахгьыаԥсгьы зықәҵатәу ак закәымхеи, Гиппократ?
Избан, избан, Еинштеин дзирыз уара ушьҭахь?
Зқьы-шықәсақәа рышьҭахь? – Избан дзирыз уи адунеи аҿы даартҩы дуны, дҭоурыхтә етапны, датомтә
шәышықәсаны, дкосмостә ераны?

ГИППОКРАТ ИМҴАНЫҲӘАРА

Избан абри ауаҩ, даниуаз, ихәыҷы бжаны,
краамҭагьы ихәыҷ лыгны иҟаз, уара уаҵкыс аԥыжәара
зигарыз, амзахь дызцарыз, Венерагь дызтәарыз?..
Ихы иҭамӡашаз аума ауаа рашәа ииз ихәамц
иазышьҭымхуаз, иацтәарамыз ахы былдыз ихаргыланы дзишаз?!
Ихы иҭамӡашаз аума бжьышықәса ихы дакапануа
ҿымҭуа, дзымцәажәо дҟазҵаз?..
Бжьышықәса изымҳәаз, изышьҭымхыз аума
ауаҩытәыҩса ноунагӡа идирҳәаз, идрышьҭирхыз?!
Хы мыжда зхагылаз аӡә иакәын уи, Гиппократ!
Уи иеицәа хы зхагылаз уакәӡамызт, нас, ишԥоухьи
абри арыцҳара абырсҟак иаапкыртә?
Ухы дышԥоумырхәеи уи, Гиппократ?
Издыруада шәарҭас иукызар уи ицхыраара? Ауаа
идирхәарц, ирхеирҳарц акәымзи уи итеориа зихәыцыз,
атом зиӡбыз?
Иара ихароузеи, шьоук аалаган, уи хлымӡаахк –
нырҵәагак алырхызар?..
«Акәты ашьыга шьапы иҵнахуеит» – ҳәа инырҵәага
хәыцны адәы иқәиҵама Ауаҩы?..
Гиппократ ду, Гиппократ!
Афилософцәеи ахшыҩдуқәеи, Софокли, Еврипиди,
Фиди, Полеклети ираамҭалаз ахәшәтәыҩ ду, аҳақьым
ду!
Демокрити
Емпедокли
ргәабзиара
зыхьчоз,
иахылаԥшуаз иахьатәи амедицина уасхыршьҭаҵаҩыс
иамоу!
Унапаҵаҟа сыҟоуп, уҭоуба самҵаиоуп сааины!..
Платони Сократи ҳаҭыр ду зқәырҵоз, еицырдыруа
Римтәи аҳақьым Гален ирҵаҩ иашан ииԥхьаӡоз уара,
усзылԥха, усзыхәшәха!

Имаҷхарыма, нас, заҳаҭыр азын сара усхылаԥшра,
усыхәара?!
Мап, издыруеит, сара уара ушсыхәо, уа узмыхәо
акызаҵәыкоуп, чмазара заҵәыкоуп – амаҭ еиԥш, зыхьӡ
уаҩы имҳәаша!
Аха уи сара исымам, џьым, Анцәагьы исыдумгалан!
Сыздыруам, иабхәҭаан иҳадимгалазар ҳазшаз, иазхоуп уи исцәагахьоу!
Абар дааины дысхагылоуп уара ухаҭарнак, уара
у-Пиндар – знапы сануҵаз. Схьаа шәарҭамзар акәхап,
уара уи ауаҩ инапы сануҵазар, аха дҿацәами уи, Гиппократ!
Ииашоуп, У-Пиндаргьы дыҷкәынӡан, аха игәра
угартә аҟынӡа днеихьанеи ари?
Сыздыруам, насгьы дыԥҳәысуп, дыԥҳәызбаӡоуп!
Сара уаҳа насылымшо, уаҳа инахымшәо раҳаҭыр
збоит аԥҳәысжәла, аха рацәак бзиа избаӡом.
Издыруада, уи зыхҟьо урҭ бзиа избо ахацәа
шәахьыҟоу акәзар? Иаҭахузеи, иаҭахӡоузеи, џьым,
аԥҳәыс мыжда иахьынӡахәҭоу ахәаҿынӡа дхаларц
азы?! Аҳәса зегьы ирымчым уи, зегьы ирынархам!
Уи сҳәеит ҳәа, аҳәса рымацара ракәхарымашь уи
рынарха маҷра зхароу?
Суазҵаауеит, дызусҭазаалак, схаҵоуп ҳәа зхы
зыԥхьаӡо уара уакәӡами аԥҳәыс лымчымхара-лынарха
маҷрақәа зегьы хыҵхырҭас ирымоу?
Уара
уакәӡами
шәышықәсала-зқьышықәсала
уи дҿазҳәо дызшьаҳауа? Ус шакәугьы, иубома
дахьынӡанаӡаз, шаҟа лхы дахәаз!
Уара адунеи ишазар аахыс иузеиҿмырцааз, иум­
чымхарҭаз – лара шаҟа аамҭа кьаҿла лҽахьылыгӡаз!

Аԥҳәыси аԥҳәыси раҟара еилибакаауада, аха урҭ
раҟарагьы еимаҭәамда!
Иарбан цивилизациазаалакгьы уи акы ахәап ҳәа
сыҟам. Сара издыруеит, аԥҳәыс лыхә ӷба иҭаӡом,
аԥҳәыс лҳақ адунеи аҟара ихьанҭоуп!
Аӡәгьы игәы иаанамгааит ара са сахьыԥҳәысу мап
ацәыскыр сҭахушәа, сахашшаауашәа, мап!
Иахьцалак, дзымит, дзанымлеит адунеи аԥҳәыс
илеиӷьу!
Аԥсабара иаԥнаҵаз аԥҵамҭақәа зегьы ирыцку лакәны дынхеит, дагьыҟалеит наӡаӡаз егьа рыла
зхы тҟәацуа хаҵа фырхаҵа адунеи аҿы ишыҟаз,
ишыҟоугьы…
«Аҵыбра зцәымӷу иԥынҵа иҭиаауеит» – ҳәа,
(усҵәҟьа акәхару!) саанагеит еиҭах аԥҳәыс лҿы,
аԥҳәызба лнапаҿы!
Илдырри, еилылкаари абри – хаҵаҵәҟьа дымцазар? (Оҳ, исҳәахт, хаҵа даацандаз уажәы, дыпрофессорха даақәгылап! Ус иҟалондаз, хаҵа имцац ԥҳәыс
шьаҭара адәы дықәлозма, адунеи иахьа изҭагылоу
амчымхарақәагьы амамзаауазар акәхарын…)
Мап, мап, сгәы касмыжьып!
Ддырҽхәоит лара, Анцәа ииныҳәаша, лықәра маҷуп,
лԥышәа маҷуп, аха дара дыбзиоуп, рҳәеит.
Седроу, уаӷоу иаџьал цәгьахааит! Уахьыналыхәаԥшуа
ублаҿ уамак дзааиуам, акыр даууп, аҟабардаҽеиԥш
дхаккала.
Хаара рацәакгьы лыҵам, схаандаз ҳәагьы
зҽанызшәогьы аӡә лакәым.
Амцхә лҳәом, дыччом. Бласаркьақәакгьы цыҩцыҩуа
лыбла иамоуп…

Дысгәамԥхагәышьеит,
иаахҵәаны,
сгәы
бықәымшәеит ббома, аԥҳәызба, разҟыс ибымаз –
сарԥызбам. Ҽыхәшәтәра ба бҟны ишьҭало дарбан
арԥысзаалакгьы ас бигәамԥхо балагар, хаҵа бзымҵеит,
бҳәар саҳаит!
Аха иабаҟоу, бдырҽхәоит арахь, еиҳараӡак
ахацәа рпалатаҿ. Идбырбазеи, иарбан хәаџьа шәҟәу
ирзыҟабҵаз?..
– Ибҿаҳаит, (ааи, абри ажәаҵәҟьа!) абри апалатаҿ
бахьаанагаз! – лҳәеит сывараҿы ишьҭаз аԥҳәыс еиқәа,
ҳхы анааилаҳгала, ҳанеибадырқәа. – Ҩымз акараҳәа
иаанҵәеит абра сышьҭеижьҭеи! – аҵҵы даақьит.
Шәзынхьаауазеи? – абри азҵаара сҭир, уеизгьы-уеизгьы ишылҭахыз ааслырдырит.
– Оо, нан, мачхәума! Бызцәымӷугьы изааумган! –
дааӷзит.
Анцәа ҳрыцҳашьа, уахьлыхәаԥшуа, лызмахак аалак ирзыфом, лган анаара узавсуам, арахь илмыхьуа
ак ыҟам! Алогика мыжда шԥацәыӡи еицәацашәа иҟоу
абри адунеи!
– Дқәыԥшуп ҳәа блыхәамԥшын, дхьуп, нан, дхьуп! –
Аҵҵы дықьуа дааҳәын, варала днықәиеит.
Уа Гиппократ! Ухаҭарнак зынӡак дыбзиазаап! Уигьы
ҩба ҳәа иԥхьаӡатәуп – иахьа исразҟхаз ануҳәо!..

АЏЬАРСАХЬА
Сҿы аҭӡамц ахь инарҳәны снаиеит, уи ала уаҩы идыррын сара аӡәы сиацәажәо егьиуа, агәаҳәарагьы шсымамыз, – амчгьы. Скыдыԥшылон уаашәҩык (издыруада,

инреиҳазаргьы!) рыбла знысхьаз знапы адыршьылахьаз, аха акгьы ахьрызкыдымхыз, ахәшәфҩы зыдҟьа
ицоз аҭӡамц. Ирхәыцуаз, мап, раԥхьа исҳәап, ирхьааз
абра иадыԥшылахьоу? Иҟоума иахьагьы ма ицахьоума
урҭ – ҿааҳәыра ахьыҟам – нарцәы? Ассир! Ӡәырҩы ибахьоума са сыбла карақәа еразнак абри аҭӡамц ахахьшәа
иаанырхыз?
Аӡәы
иҭыхны
инаниҵазшәа,
игьамгьамуа
саԥхьаҵәҟьа икыдын аџьарсахьа! Зынӡак ани ҳқыҭан
ҳахьынхоз ҳгәылара иҟаз иахьагьы ихыжәжәараӡа
игылоу. Лакраа руахәама ҳәа изышьҭоу, еиқәжьакцаха
иахагылаз ахаҭаԥсаҭа!
Ажәла нҵәеит, акы иазҳәамзааит! Мап, џьушьҭ,
изаусузеи, иаҳзеилоузеи аџьари сареи? сара –
ирымнаҭыц, ирымԥшьац, уахәамак зшьапы ахызымгац, сара – иқьырсианым, иагьыԥсылманым, дин змам,
икьаҭаӡаны адәы иқәу! «Бкьаҭаӡа адәы бықәындаз,
нцәакгьы дбымамзаауаз!» – абыржәы исаҳауа џьыс­
шьоит санхәа лыбжьы. Оо, уи шаҟа Анцәа игәра
лгоз! Амц сҳәаӡом, аиаша, сыҩнамлац ахаангьы сара
уахәамак, абас снагәыдыԥшылахьеит ауп Лыхнытәи
ауахәама, Афонтәи ауахәама уҳәа. Ахьыҵәҵәа шаны
ирырҭозаргьы – сыздыруам урҭ рыҩнуҵҟақәа! Мышкызны џьара сахымцәажәар ада ԥсыхәа смоургьы, акгьы
сыздыруам, ани зыӡбахә сгәалашәаз Лакраа руахәама
ада. Зырҳәарах зегьы зыӷрырхыз агыгшәыг еиԥш, игылоуп уи ахәамц мацара иахаанха, аҭӡыварақәа хаххала.
Убри акәӡоуп сзыҩнаԥшхьоу: нарцәы ҳабжьы «цаны»
«ишаауа» аабоит ҳәа, ҳцалон анкьазы ҳаныхбыџқәаз.
Иҭыкка, еиқәылашә-еиқәыхьшәашәа иҟаз ҳныҩналаны
хыхь адаан иамаз ҳнықәгыланы, ҳаицлабны ҿаҳҭуан
ма аӡә ихьӡ ҳәаны, ма ус иааҳахҭашәаз ҳәоуқәак
неиԥшьуа. Ауахәама алаӡара аҭӡамц кеиҩҳәа инанҟьон
ҳабжьы, нас иаанԥаны арахь еиҭа ҳа ҳахь аҿаанахон.
Уи дасу ҳанашьцылақәа. Ҳашьцылаанӡа, аԥсцәа рыбжьы акәызшәаҵәҟьа иԥхьаӡаны ҳшәаӡыӡон. Зегьы
ахьнеиуаз ҳамнеир зынӡак шәаргәындақәак ҳакәны
ҳрыԥхьаӡар ҳәа ҳшәон, насгьы шаҟа ихаҳҵоз «нарцәы»
ҳәа акы ыҟаҵәҟьоушәа!
Абри ауахәамаԥхьа ес нанҳәамш, уахынла аҵх
кыр инаскьахьаны, еизаны итәалон аҿарацәа, ҳҳабла
аҭыԥҳацәеи арԥарцәеи, аԥсцәа ангыло аабоит ҳәа.
(Ҳара ҳауп аҵыхәтәанӡа акәны уаҟа итәаз. Уиаахыстәи
абиԥарақәа уи аҳәаа иҭысхьеит – рабацәеи ранацәеи
рлафқәа ма рҵоурақәа» рыгәра ргартә, ишԥа, џьоушьҭ).
– Аддыҳәа ҽыла ибжьалоит иҽыбӷаҟазацәан иԥсхьоу
шьоукы – ашәа ҳәо, еинҟьаны икәашо. Џьанаҭ рымами,
нас! – шаҟантә лала ирбаҵәҟьаны, лымҳала ираҳаны
рхы ҳдырбоз шаҟаҩы!
Уахык, нанҳәамшык азы, ҳан ҳшылмышьҭуаз,
агәыла ҳәсахәыҷқәа лызкны аарла ҳлымпыҵыҵны
ҳцеит саҳәшьеи сареи. Уамашәа иубаша, ҳандугьы
– абырсҟатәи нарцә усқәа ҳазҳәахьаз! – убригь
илҭахымхеит ҳахьцаз шәзыршәо ак жәбар, шәгәы
кыдшәаны ак шәыхьыр ҟалоит ҳәа. Иҟалақәахьан
рҳәоит, убасқәагьы, ҷытбыжьк заҳаны, аԥсы ибжьы акәҵәҟьоу џьшьаны, згәы кыдшәаны, иахьаԥсра–
уаҵәԥсра иԥсуаз. Ашьҭахь изласхәыцқәаз рыла, санду
ҳа ҳшәара ацәшәарадагьы иудыруазеи, илдырзар уи
ауха ишыԥҵәоз сара абырсҟатәи исылалааӡоз аԥсцәа
рдунеи аҵыхәтәа?.. Зегь раԥхьаӡагьы зинтерес сымаз
акызаҵәык акәын, усгьы аԥсцәа гыланы избоит ҳәа
агәра гаҵәҟьаны сызлаҟаз ала:
убри ауха аԥсцәа «дрылзбаар» сҭахын сара Кәынта.

КӘЫНТА ЛАЖӘАБЖЬ
– Сара уи аӡӷаб сылхаанын, нан! – шаҟантә илымҳәац
џьшьа илҳәалоз санду уи лҭыӡшәа. – Нан рыцҳа лыԥҳа
заҵә лакәын («нан» ҳәа длышьҭан лара анхәарагьы
аецаларагьы лзызуаз, лхаҵа иабиашьа Сыкәын
иԥҳәыс, аԥҳәыс аҳкәажә ҳәа аӡәыр изырҳәахьазар,
иззырҳәахьаз Елыф.
Дызхылҵыз рыла, Цдаа дырҭыԥҳан. Шьоук абхьӡыла
рыӡбахә рҳәозар (ани иԥҳа, ма ари иԥҳа ҳәа), лара иара
Ламшьаҵә иаҳәшьа Елыф ҳәа акәын ишлышьҭаз. (Лашьа еиҳа хьыӡ змаз хаҵазар акәхарын!)
Иԥҳәыс ԥааимбарыз, аха митәеиқәаҵәа зхызгахьаз ԥҳәысын уи. лԥеи лыԥҳаи хәыҷӡақәаны (сабду иаб ихылҵыз, уа Ҭырқәтәыла иахьнеиз еибахаз,
зани заби ԥсыз, убарҭгьы хәыҷқәаны!) ааидкыланы
аарла иӡхыҵит лхаҵеи лареи амҳаџьыррахьтә. Аарлагьы рыҵәҩан нарсны, қьалак рхы ааҵакны анхара ашьапы ркуаны, уахык ахышәахьтә аӡәы агәызҳәа
иааҭирҟьаз ахызаҵә деизҟьа дышьны дылканажьт
аԥсуа мца аԥхьа армыӡаҿ ихәхәаӡа иқәианы, зызқәа
амцашыра иаҭаны, иааԥса-икараха ицәаз лыԥшәма
Сыкәын. Дыршьит харада-барада шықәсыла иааиуаз, уаҳа имыцәаз шьоурак аҵыхәала. Деиба-кәеибаха
даатәеит Елыф, аха лгәы калмыжьит. Лхы-лыԥсы
рыхҭынҵаны илааӡон аҿырпынҵлеиԥш иқанқашо
иҩагылаз лыҷкәын Абдаҭи лыԥҳа заҵә Кәынтеи. Аха
уигьы лызимырхеит «хыхь иқәтәоу» ҳанцәа ду (санду лҳәашьала!). Ҵәҩаншьапс, хәышҭаара мырцәагас
лыҩны иазгылаз Абдаҭ хәылбыҽхаказ иааиқәшәан,
уаҳа еиҭаҳәарак ааимоуӡакәа, мчыбжьык ааҵуаны

дыԥсит. Убасҟаноуп Елыф агәырҩаҵәҟьа, аибараҵәҟьа
захьӡыз анылдыр. Дахыԥсаарц акгьы лыгымхеит.
Аха ус аламала ак иаго дреиуамызт уи аԥҳәыс, акысгьы – илзыҟалеит лыԥсы лызмыргәаӷьыз: дшаеҵәаха
длашо, лыхцәы қамызқәа дыршьаҳауа, зеиԥш хшара дмаҷыз, зеиԥш уаҩсахьа аӡәгьы имамыз лыԥҳа
Кәынта. Ашәеиқәаҵәа лхьыхәхәо ианылшәызгьы,
аҳәацәа-гацәа еиқәибаҵа илызҽыжәҵуан уи. Ашәы
анылшәылх, усгьы – агәгәаҳәа илызҽыжәҵуан, шьоук
цар, шьоук аауан. Дахьыԥсҭынхаз, дахьызаҵәыз азы
лхаҳәатәы иавасырц аӡәгьы игәы иҭамызт, аха иабаҟаз,
гәаԥхара лиҭомызт Анцәа ҳазшаз! Хьаа ҷыда, гәырҩа
ҷыда лзыҟалеит лан гәаша. Усгьы, ҵарак лҵанда, ак
лылҵында ҳәа даҽакы деилаҳап, дазылкып ҳәа уҟазу
усҟантәи аамҭаз.Аԥҳәызба диит, лызҳаит, аҭыԥҳара
аамҭа кьаҿи хаҵацареи дрызкын! Есымшааира дныҳәо
даԥылон, ес мраҭашәара дныҳәон Елыф, лыԥҳа разҟ
бзиак лаҭәашьахарцаз.
Ахәаџьа, рҳәеит – аҟәыдырԥаҩ, аԥшҩы, рҳәеит,
зегьы иахьа-уаҵәы анасыԥ лоуеит ҳәа, ижьа-жьо
иааргон. Усгьы илҳәеит аӡәы (агәра слыргаҵәҟьон
санду!) – ҟәыдырԥаҩык, шәымшәан иаарласны
шәлыргәырӷьоит, ҩынҩажәа мшы анааҵуа хаҵа дцоит, анасыԥ зеиӷьыҟам лоуеит ҳәа. Лгәы хыҭхыҭуа
дазыԥшын уи амш Елыф, издыруада еиҭаҳәарак соур
ҳәа. Аха дышԥахәаԥшуаз лразҟы аус лара Кәынта
лхаҭа? Илыӡбауаз, лгәы иҭааз?..
Иахьагьы-уаҵәгьы уаҩытәыҩса издыруам абри сара
ԥшьа-ынбиԥарак ирхысны изаҳаз сыда Аҟәыдырԥаҩ
аҽҳәара илҳәаз хымш шагыз, иаалыгхеит Кәынта. Амцашоура иаалызцәырҟьаз ацәашьеиԥш деикәанар­был-

еикәанарбылуа, ахәшә-абыӷьшәы, аԥшҩы шырҳәоз,
хнырҳәтәыс иҟаз зегь шыҟарҵоз, ахаха рзы аԥсхыхрахь
днеихеит (илыхьыз, дызгаз аӡәгьы издыруам, лашьа
иԥсышьеиԥш, мцашоуран иаашьҭылхит.
Сгәалашәара иалҩны исаҳауеит санду лыбжьы:
– Сан, сбыҳәоит, анра-ԥҳара базыраззар, уаҳа аӡәгьы
шәысхамгылан санԥсуа, Ҳаџьараҭ ида. Уи инапала
сеиқәикыр сҭахуп, – лҳәеит цәашьеикәаблы!
Ҳаџьараҭ зыхьӡыз аҭаацәара иахыԥхьаӡалаз, хәы­
шықәса раахыс иабрагьны, зҽырҩашьаны дара рҿы
иҟаз иакәын ҳәарада, уаҩшьрак аҵыхәала (усгьы
уаҩшьран, шьоуран изҿыз аԥсуаа жәынгьы-ҿангьы,
имаҷымхар ҳәа ишәозшәа!)
Лажәа илҳәаз ҩбарымтәит аҭаацәа. Изқәыхәланы
амцабз илакьҭоз злакҭа алабылуаз Ҳаџьараҭ игәаӷьыизымгәаӷьуа днеины дналхагылеит. Ицламҳәа еихар­
ӷәӷәа, иҽыҟажо длыхәаԥшуан.
– Уҽырӷәӷәа, Ҳаџьараҭ! Ухаҵами, абааԥсы! Суҳәоит,
улаӷырӡ сықәумҭәан! Унапала сыбла хҩа, уаҳа даҽаӡәы
иоумраӡан. Идыр, са сзын уи еиӷьу џьанаҭ цага шыҟам!
– лҳәазаап, акәашьҭацәгьа, аҵыхәтәаны.
– Убри лаҟара зхыздыруан, аҷҷаҳәа ишцәажәоз, зыла
шааԥшуаз иԥсхьоу аӡә дыҟам, мцацәа! – Лгәы еиҟәжәо
даақәыԥсычҳаит санду. – Ишылҳәаз еиԥш, Ҳаџьараҭ
иоуп, нан, знапала деиқәызкыз уи! Ашьшьыҳәа,
иҽыҟажаны, лаӷырӡыцк лықәымҭәакәа дналхыҵит.
Дышиашаз ихы иқәыжь дындәылҵын, аҩны днавалеит… Абас лыхьт Кәынта рыцҳа! – Дааҭгылт
санду минуҭктәи аџьабара-ҿымҭра ныҟәылгошәа, –
Аԥсы деиқәкны зуха дындәылҵыз инаркны гәырыӡшашәаӡ дынкылахәаша дцеит Ҳаџьараҭгьы, иахьа
уажәраанӡагьы иӡбахә ыцәоуп.

– Избан, нанду, иҽызыхирҟьазеи? Абырсҟатәи аамҭа
дныҟәызгоз аҭаацәа ргәырҩа аҵыхәтәанӡа дзаламгылазеи?
– Иашьак иеиԥш дылзыҟан уи. Изихымгазар акәхап,
рыцҳа, дылхагыланы лаӷырӡыда лыџьабара. Насгьы дабрагьмыз, ауаа рахь дцәырҵуамызт… – абарҭ
ажәақәа ишҳаҳауа игәнаҳкыларц, сгәы аласырҭынчырц
дазышәон санду, аха сара егьараан сазхьаҳәларын абри
икылаӡшьа, насгьы избан лымкаала дзалылхыз Кәынта
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аҩымҭақәа. Ахәбатәи Атом. Жәамш Рхроника. Алирикатә Етиудқәа. Амраԥҳа - 03