Latin

Алаԥшҳәаа - 01

Süzlärneñ gomumi sanı 3472
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2121
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
АЛХАС ЧХАМАЛИА

АЛАԤШҲӘАА
Аилкаанҵақәа, астатиақәа,
анҵамҭақәа

Аҟәа
Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа
2021

Чхамалиа, А. А.
Ч 68 Алаԥшҳәаа : аилкаанҵақәа, астатиақәа, анҵамҭақәа
/Алхас Чхамалиа. — Аҟәа : Аԥҳәынҭ­шәҟәҭыжьырҭа,

Алхас Чхамалиа ишәҟәы еиднакылоит еиуеиԥшым
ашықәсқәа рзы акьыԥхь збахьоу ипублицистика.

© Чхамалиа, А. А., 2021
© Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа, 2021

Зыԥсҭазаара зегьы арҵаҩра, аҿар рааӡара иазызкыз,
50 шықәса инарзынаԥшуа ашкол № 2 аҟны аус зухьаз
саб иаҳәшьа Қсениа Константин-иԥҳа Чхамалиа лгәалашәара
лаша иазыскуеит

АԤХЬАЖӘА
Данстудентыз аахыс издыруа апоет, ажурналист, аҵарауаҩ, арҵаҩы Алхас Чхамалиа аамҭа кьаҿла, аха иццакуа
шьаҿала даҿуп арҿиаратә мардуан ахалара. Ари аҩадараҿы лабашьаҵас ҵыргәара изызуа акәны ицуп иқыҭа
гәакьа Гәыԥынтәи иааигаз, Аҟәатәи 20-тәи ашкол аҿы
изциҵаз, нас Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны
еихеиҳаз ихатәы бызшәа агәбылра, инарҵауланы адыр­
ра, анырра, инхьамырнааӡакәа ганрацәала ахархәара.
Уи абызшәа амаҵ иуеит, абызшәа ахаҭагьы иара иҿахәы
аҳәараҿы имаҵ ауеит: иажәақәа имданы иззырхоу рҟынӡа
инанагоит, иара уаҟа ақьаад акәа рыҽҭарыԥсоит, иаарласны аҟата рхылҿиаартә еиԥш ихианы.
Иахьатәи аамҭазы иалкаан ҳахцәажәо ҳалагеит ҳхатәы
быз­шәа инҭырҳәцааны издыруа данаҳԥыло. Араҟа иџьа­
шьатәу ҳәа акгьы ыҟаӡам, аха ас еиԥш ауаа, еиҳарак
аҿар раби­ԥарахь иаҵанакуа, абызшәа ииашаны, инагӡаны, иаҵаҵәаху амаӡақәа аҵдыраан иалацәажәо, иалаҩуа
анаҳбалак ҳаҟара ҳацнаҵоит, ҳгәы ҭыԥраауа ҳҟана­ҵоит.
Избанзар, ишдыру еиԥш, ҳбызшәа иалахьынҵахарызеи ҳәа
ҳгәы ҭыԥсаауа ҳашьклаԥшуеит, иахьынӡаҳалшо ҳахӡыӡаауеит, ҳаблаҷыц еиԥш иҳахьчар ҳҭахуп. Убри азы ауп сара
ҷыдала аинтернет саитқәа рҟны ԥсышәалада акгьы занысымҵо. Убарҭқәа рганахьала узҿыԥшша дыруаӡә­куп зыӡбахә сымоу Алхас Чхамалиагьы. Уи аинтернет аҟны иқәгыларақәа ирыҵызбаауеит иажәа рацәамкәа, аха акырӡа
игәылыршәан, сахьаркыратә бызшәа цқьала ихшыҩҵак
ахархәаҩцәа иахьрызнеиго. Ҳбызшәа иаумыр­ҳәо акгьы
ыҟаӡам, ҳаҭыр ақәуҵар – ҳаҭыр уқәнаҵоит!
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла, еиуеиԥшым амаҵура­ҭыԥқәа
(агазеҭ «Аԥсны», ажурнал «Аҟазара» уҳәа) рҟны аус зухьоу,
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аԥсуа бызшәа акафедра арҵаҩы, агазеҭ «Аԥсуа университет» аредактор
хада Алхас Чхамалиа ирҿиара ахцәажәара абызшәала
изхацсыркыз, уи зегьы иреиҳау малны иара иахьицу ауп.
Иаазгоит уи зырҵабыргуа ҿрыԥштәқәак.
Зегь раԥхьа иргыланы, иалкаан ҳзыхцәажәо ашәҟә
ҿыц «Алаԥшҳәаа» иахьӡиҵаз мацарагьы иуеилнаркаауа ра­цәоуп. Ажәа «Алаԥшҳәаа» асахьаркыратә ажәа
иазааи­гәаӡоу ида, ус баша ацәажәараҿы имаҷны рхы
иадыр­хәо аҟынӡа инеихьеит. Ари ажәеи ашәҟәы еидна­
кыло атематика рацәеи акырӡа еиқәҿырҭуеит, ихеибар­
ҭәаауеит. Арҿиаҩы илаԥш­ҳәаа иҵашәаз, икәшамыкәша
иҟоу ахҭысқәа, иалкаау ауаа ишырзикуа ашәҟәы ахьӡала мацарагьы аԥхьаҩ еиликаартә иҳәоуп. Алаԥш иҵашәо
атема­қәагьы ирымоуп ҳәаак-ҳәаак. Ауаҩытәыҩса идунеи
ашҭа уанҭеиҵалак, ишәхымс уана­хыслак угәра шиго уаанхарц
азы аԥхьаҩ иҟынӡа инагатәу аҳәааҿы аанкылара зылшо, аҳәаа
иахымсуа шиакәу иаразнак ишьақәнарӷәӷәоит ашәҟәы ахьӡ
«Алаԥшҳәаа».
Ҩаԥхьа абызшәа аганахь схьаԥшуа иаазгоит ашәҟәы
злаатуа раԥхьатәи аилкаанҵа (аочерк) «Аеҵәа лашеи амра
шашеи» аҟнытә цәаҳәақәак. Раԥхьа иргыланы, иара ахьӡ мацарагьы ҳацәажәоит, иагьҳаилнаркаауеит «аеҵәа» иадыр­
кыло ауаҩы «амра шаша» дшаҩызоу, уахынла аеҵәа еиԥш,
ҽынла амреиԥш дышкаԥхо, дшылашо… «Жәҩан ҵамҵамра
ихыԥсалаз аеҵәақәа…» – иҳәоит уи аеҵәақәа ҳаблаҿы
ицәырҵырц, ҳахшыҩ аҿы илашарц, рыԥсы ҭеи­ҵарц. Ааи, нас,
ус ауми ажәа амаршәа акышьа иақәшәаз, аҽыкәашеиԥш
ирхәмарырц алшоит. Ҳбызшәа убриаҟара ибеиоуп, аҽуреиԥш ибжьам ҳхәыцрақәагьы ишшәырӡа аӷаз рықәыргылара
алшоит.
Аилкаанҵа ахьӡ «Аеҵәа лашеи амра шашеи» мацаралагьы автор аԥхьаҩ ихы-игәаҿы инеигоит уаҩы лаша дуӡӡак
ишизикуа ицәаҳәақәа. «Ашәҟәыҩҩгьы аеҵәеиԥш ихылҵ­
уеит алашара, амреиԥш – аԥхарра. Урҭ ршәахәа хаақәа –
ираӡоу, ишәоу-изоу ажәақәа роуп...» – абас иҩуеит Алхас
ашәҟәыҩҩы хатәра иажәақәа амра хаҭа иадкыло.
Автор амши аҵхи, аеҵәақәеи амреи рахь ихәыцрақәа,
«иаартрақәа» имырмыцхәцәакәа, сахьаркыратә ажәа
ссирла дрылацәажәо ауп ашьшьы-шьшьыҳәа ифырхаҵа
хада Баграт Шьынқәба «иашҭа ҭбаа» ҳшынҭеигало.
Баграт ду изкны ажәа аҳәара гәаӷьыуацәоуп, иара аиҳабыратәи абиԥара рзгьы. Аха Алхас Чхамалиа уи дацәшәом,
избанзар, ицуп «мыц зымҳәаӡо абџьар», ажәа «амалқәа зегьы ирмалу», иара убас ахи-ахшыҩи, агәаҭеи, адоуҳаи.
Абар Алхас ашәҟәыҩҩы ду иаҳҭынратә дунеи ашҭа
дан­ҭало аамҭазы ииҩуа иажәақәа: «Иааҳакәыршаны убри
еиԥш ҳауа ҷыдак ыҟан, иҿыцу дунеи ссирк ҳаҭаазшәа,
алакә тәыла еиԥшыз, ахы унардыруан доуҳак. Ауада аҭ­
ӡамц­қәа ракәзар, ицәажәон адунеи иқәу ауаатәыҩса зегьы
еицыр­зеиԥшыз бызшәала – аразра, абзиабара абызшәала…»
Апоет, апублицист Алхас Чхамалиа ашәҟәыҩҩы ду Баг­
рат Шьынқәба идоуҳатә дунеи абеиара цәала-жьыла ишиныруа, уи ирҿиара ахьеилашуаз иҩны аҭыӡқәа мацара
ажәадагьы ишиацәажәо дырҵабыргуеит арҭ хыхь иҳәоу
иажәақәа.
Автор аԥсҭазаара ахаҭа дкыднаҟьахьоумашь, изыр­
ҳәозеишь арҭ ажәақәа ҳәа ахәыцра узцәырымҵырц
залшаӡом анаҩстәи ицәаҳәақәа уанрыԥхьалак: «…Аха
алашьцарагьы далсны дымныҟәар, хәыҷык аџьабаа имбар,
дымгәаҟыр-дымҵәаҟыр, имҩаҿы икаԥхо алашара зыԥсоу
изымдырыр, ишахәҭоу ахә изымшьар ҟалоит, ирымҳәои,
ацәгьа умбакәа абзиа уздыршам ҳәа…»
Иҵабыргны, Алхас сара дахьынӡаздыруа, ирҿиаратә
мҩаҿы иҟалахьеит имаҷ-иду аԥынгылақәагьы, «ашьап­
ҿаршәқәагьы». Аха уи ус аламала згәы казыжьуа, ма
ихьаҵ­уа дреиуам. Заманала идыруеит апоет, апублицист
иажәа шыԥшьоу, иажәа шҭоурыхтәу, насгьы ауадаҩрақәа
раангьы ауаатәыҩса рымҩа зырлашо еҵәаны, мрашеишеины ишыҟало. Уи шьақәзырӷәӷәо цәаҳәақәоуп: «Ашәҟәыҩҩы – аамҭа хәашьқәа раан, аҭоурых аҵх лашәқәа рзы ажәлар
рымҩа зырлашо еҵәоуп. Акәтаӷь ԥымҽӡакәа ианбылгьо
ҳәа ҳанаҿу аамҭазгьы, уи аԥхарра рзишоит цәала-жьыла,
доуҳала ишәырц, еизҳарц азы, усҟан уи дымрашашоуп…»
Ихатәроу, акыр збахьоу, аԥсҭазааратә ԥышәа ду змоу
уҳәап абас еиԥш иҟоу Алхас Чхамалиа ицәаҳәақәа уанрыԥ­
хьо: «Зегьы аамҭак-аамҭак рыман, напынҵак-напынҵак
рыман, иара убас лахьынҵак-лахьынҵак…»
Иҵабыргны, ари аԥсҭазаараҿы зегьы напынҵак-напынҵак рымоуп, аха иҟоуп шьоукы рнапынҵа рзеилымкаа­
ӡакәа имҩасны ианцо. Иҟоуп даҽашьоукы рнапынҵа заа
рцәа-ржьы иананыруа, гәыла-ԥсыла ианрыдыркыло, анцәа
иҿаԥхьа рнапынҵа анагӡара ианаамҭоу рҽаназыркуа. Убас,
заа знапынҵа здырыз, изнырыз дреиуоуп Алхас Анатоли-иԥа. Уи инапынҵа хада – ажәа амаҵ аура ауп! Ажәа –
зыԥсы ҭоу абаҟа! Ажәа анҵара иаанаго – имыӡуа, имԥсуа,
аҭоурых аҟны аныжьра ауп.
Раԥхьа иргыланы, Алхас Чхамалиа – дпоетуп! Уи аԥс­уа
ԥхьаҩы дызлеидырыз раԥхьатәи ирҿиаратә мҩа ахыҵхыр­
ҭа ауп. Аха уи инашьҭарххны Алхас дцәырҵит публицистк
иаҳасабалагьы. Аԥсны иҭыҵуа ажурналқәеи агазеҭқәеи
рҿы шамахамзар иҟаӡам уи ипублицистикатә қәгыларақәа
акьыԥхь ахьырымбо. Урҭ иреиӷьу хәҭак рылҟәшәааны ари
ашәҟәы аҟны еизгоуп.
Ашәҟәы «Алаԥшҳәаа» атематика акырӡа иҭбаауп, излаҩу ажанрқәагьы еиуеиԥшым. Урҭ иреиуоуп, иаҳҳәап,
апублицистикатә жанрқәа – аилкаанҵа (очерк), аилкаасахьанҵа, ахҭысҭыԥрба, амҩатә нҵамҭақәа, агәҭахәыц­
рақәа уҳәа убас иҵегьы. Аха убарҭ инарываргыланы, ари
ашәҟәаҿы еизгоу аматериалқәа рҟны автор даацәырҵ­
уеит длитературатә критикны, дҟазараҭҵааҩны, зны-зынла
дыҭҵаарадырратә усзуҩны. Урҭ зегьы ҿыӷәӷәала иаҳдырҳәоит Алхас Чхамалиа апублицистикагьы, алитературатә
критикагьы, аҭҵаарадыррагьы еицеизеиԥшны аус рыдиуларц шилшо, џьара ԥсыҽракгьы шааимырԥшуа.
Еиуеиԥшым атематика аарԥшраҿы еиуеиԥшым ажанр­
қәа ихы ишаирхәо ала, иҟаҳҵар ҳалшоит алкаа – Алхас
Чхамалиа иарбан хырхарҭазаалак рҟны ажәа ицааи­уеит,
ажәа игәҭыха аирҳәоит, ажәа ихықәкы ахҭа иҭанаршәуеит
ҳәа. Ус анакәха, Алхас иажәеи иуси еимадоуп, ажәа хьыршәыгә амаҵ аураҿы ицуп анцәа ицишаз абаҩхатәра, уи
ианацла иааиԥмырҟьаӡакәатәи ахы аус адулара – абар
алҵшәа, акымкәа-ҩбамкәа ашәҟәы хазынақәа!
Ашәҟә ҿыц «Алаԥшҳәаа» иагәылоу афотосахьақәагьы
дара рхала рҿахәы рҳәоит. Урҭ автор ишьҭихуа атемақәеи
иара ихаҭареи гәылдырҭәаауеит, ихадырҭәаауеит, илабҿа­бартәуеит, аԥхьаҩгьы еиҳа даднаԥхьалоит.
Иазгәасҭарц сҭахуп, Алхас Чхамалиа даҽа хырхарҭак
аҟынгьы иқәҿиара ҳацәымҩашьо ишаҳбахьоу. Уи аредак­тор­­­
раҟны ибаҩхатәра ауп. Алхас Анатоли-иԥа акыршықәса инеиԥынкыланы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет иҭнажьуа
агазеҭ «Аԥсуа университет» редактор хадас да­моуп.
Алхас Чхамалиа агазеҭ напхгара аиҭоижьҭеи акырӡа уи
ахаҿра аҽеиҭанакит, ирхиахеит гьама ҳаракыла, иаанахәеит аԥштәы рацәа, иазыԥшаахеит зхаҭабзиара ҳара­ку ақьад,
атексттә материал хаҭәаахеит афотосахьақәа рыла. Агазеҭ
саркьаҵас ианыԥшуа иалагеит ауни­верситет аԥсҭазаара,
ианаҳбаалоит ҳхы-ҳҿы, адаҟьақәа рҟынтәи иҳаҳа­уеит ҳастудентцәа ргәеисыбжь, ҳлымҳа иҭыҩуеит аҿара иацу ачча,
алахҿыхра. Араҟа иркьыԥхьуа аматериал­қәа иаҳдыр­боит
ҳҿар адыррақәа рдунеи ахь ршьаҿақәа шыҟарҵо.
Алхас Чхамалиа агазеҭ аусура иацу акәамаҵамарақәа здыруа, аматериал аоперативтә ҟазшьа ацәмӡырц
иццакуа, ауниверситет аҟны имҩасуа ихадоу ахҭысқәа
ралҟәшәаа­шьа иақәшәо редакторуп. Зкьыԥхьымҭақәа
агазеҭ ахь ирлас-ырлас иназго ҳастудентцәа рацәажәашьа
дақәшәоит, рмаршәа кны ирыгу-ирыбзоу реиҳәоит. Аредактор иҟазшьа бзиақәа агазеҭ ианымԥшырц залымшеит.
Иахьа уи атематикеи аиҿкаашьеи аԥхьаҩ акыр даднаԥ­
хьалартә иҟоуп.
Арҭ ашықәсқәа ирылагӡаны Алхас Чхамалиа ихы
ааирԥшит афотосахьаҭыхҩы ҟаза иакәны. Уи уадаҩра дук
аҵамҵакәа инапахьы иааигеит афотоҭыхра иаҵаҵәаху
амаӡақәа, иҭыхымҭақәагьы рхаҭабзиара ҳаракны, аҭыхратә
технологиа иақәшәо аинтернет асаитқәеи амасса информац­
иатә хархәагақәеи рахь ицәырҵуа иалагеит. Урҭ лабҿаба
иаҳдырбоит имҩаԥысыз ахҭыс, афакт. Аригьы ҟазара дууп!
Фотосахьада иахьатәи аамҭазы аинформациа аларҵәара
залшаӡом.
Алхас Чхамалиа аинтернет иҭеигало аинформациа,
насгьы ирыцу афотосахьақәа рыла ауп зегь раԥхьаӡагьы иахьынтәиҳаҳауа, иахьынтәиаабо ауниверситет аҟны
имҩаԥысуа аҿыцрақәа зегьы.
Абарҭ зегьы ирҷыданы, Алхас Чхамалиа маҷ-маҷ инапаҟны аагара даҿуп авидеожурналистика. Ихала иҭихуеит,
амонтажгьы ҟаиҵоит ауниверситет апрофессор-рҵаҩратә
еилазаараҟны инагоу ауаа рнысымҩақәа аазырԥшуа авидео­
нҵамҭақәа рцикл. Урҭ гәылыршәаны аинтернет саитқәа рҟны
ҳрыхәаԥшыртә еиԥш аҭагылазаашьа ҳаиҭо далагеит. Араҟагьы иааԥшит ажурналист Алхас Чхамалиа иҟазара авидеооператор, амонтажҟаҵаҩ, урҭ роума, иара режиссиорк иаҳасабалагьы. Арҭ зегьы еизакны излоу ауаҩы шьаҭанкыла дбаҩхатәроуп хымԥада.
Абарҭқәа зегь рыла Алхас ицәыригеит аҭоурых ду,
шьаҿа-шьаҿа аԥҵара даҿуп афото, аудио, авидео архив ду.
Урҭ ҳаԥхьаҟа еиҳагьы имаҭәахә духоит. Усҟан ауп инарҵаулан ианеилкаахо Алхас иахьа ихы шьҭымхӡакәа дызҿу аус
иаҵанакуа.
Иазгәаҭатәуп, Алхас Чхамалиа дызҿу иусуреи иаԥшьгарақәеи рҟны иахьынӡалшо ала адгылара шииҭо ауниверситет аректор, академик Алеко Алықьса-иԥа Гәарамиа.
Абарҭқәа зегьы инарҷыдангьы Алхас Анатоли-иԥа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аԥсуа бызшәа
иазкны астудентцәа алекциақәа дырзаԥхьоит, аҿар бзиа
ирбо лекторуп. Ауниверситет азеиԥш усқәа, анаукатә конференциақәа, аиԥыларақәа, ахәылԥазқәа зегьы активла
дрылахәуп. Убас, уи Аԥсны анҭыҵгьы изныкымкәа афорум
дуқәа ихы рылаирхәхьеит, аԥхьахәқәагьы игахьеит. Зыӡбахә ҳҳәаз зегьы ирыбзоураны ауп Германиа иаԥҵаз, Прага ақалақь аҿы иҟоу Европатәи ауниверситетқәеи иреи­
ҳау ашкол арҵаҩцәеи рассоциациа ҳаҭыр зқәу алахәыла
ҳәа ахьӡ зихҵазгьы. Ари еихьӡара дууп макьана ас иқәыԥшу ауаҩы изы.
Абасала, Алхас Чхамалиа иахьатәи атехнологиатә ҿыц­
лагалақәа зегьы знапаҟны иаазго, аамҭа зшьаҿа ақәшәо,
имаашьо, иԥшаауа, иааиԥмырҟьаӡакәа уахи-ҽни еиԥшьны
аус зуа, аҳәатәы змоу, аҳәашьагьы иақәшәо, хырхарҭа рацәала ажәа зырҿио, ажәа аԥсы ахазҵо, иалкаау ахҭысқәеи
ауааи аҭоурых аҿы инзыжьуа, макьана иқәыԥшу, аха мҽхакы ҭбаала аус зуа Аԥсны анҭыҵгьы ирдыруа аԥсыуа гәеилыххоуп. Уи зыршаҳаҭуа акакәны аԥхьаҩ иуиркуеит ари
ашәҟәы. Аха макьана ҳаԥхьаҟа шаҟа хкы рыла ҳиргәырӷьараны ҳаҟоу саназхәыцлак, сгәы ҭыԥраауеит. Анцәа иҳәааит, Алхас Чхамалиа иеиԥш аԥсуа арԥарцәа рхыԥхьаӡара
иазҳауа, иара ицзааит аманшәалара дыццакны дызҿалан
днеиуа арҿиаратә мардуан аҟны.
Екатерина Бебиа,
апрофессор

АЕҴӘА ЛАШЕИ АМРА ШАШЕИ
Саныхәыҷыз даара бзиа избон амш бзиақәа раан, аԥша
хьшәашәа аҵла махәқәа рбыӷьқәа еихыршәшәо, ирхәмаруа иаман иандәықәыз, ҳашҭа иҭагылаз аҳа амҵан икаршәыз акәахьча шкәакәа снықәианы жәҩан ҵамҵамра
ихыԥсалаз аеҵәақәа рзыԥшра. Усҟан исыздыруамызт адунеи аҿы иааҟоу зегьы шеидҳәалоу, зегьы ҭыԥк-ҭыԥк шыр­
залху, «напынҵак-напынҵак» шрымоу, имыцхәу, мамзаргьы иаҭахым ҳәа акгьы шыҟам. Аха, зегь дара роуп, сашьҭан
иҵегьы иааигәаны зегьы реилкаара, рдырра. Еиқәыԥхьаӡо
сҿаасхон абыргцәа рҟынтәи исаҳақәахьаз аеҵәақәа, мамзаргьы аеҵәа гәыԥқәа рыхьыӡқәа: Жәгараа, Еҵәаџьаа,
Хымсараџьаа, Асар рымҩа, Ашьха рымҩа, Амҩақәа рыеҵәа, Нарҭаа рыеҵәа, Шарԥыеҵәа (даҽакала уи Ашаеҵәа
ҳәагьы азырҳәон), Хәылԥыеҵәа, Амшынҳәаеҵәа, Жәырқьиеҵәа, Аишәахьча, Ахьча иеҵәа, Ашәуа иеҵәа… Нас акраамҭа алаԥшҳәаа зегьы еиԥхьышьшьаауа урҭ снарышьҭалон. Иҟан игәасҭоз, исызгәамҭоз, урҭ зегьы аамҭак азы
реицбара залшомзаарын. Избанзар дасу инарыгӡон еиуеиԥшымыз «анапынҵақәа», еиуеиԥшымыз аамҭақәа рзы.
Иаҳҳәап, Шарԥыеҵәа (Ашаеҵәа) «напынҵас» иамоу, изызку амш ашара ишазааигәахоз акәын. Уи иацны иҿыхоит
аԥсаатә, аҵар рашәабжь аацәырыргоит, арбаӷьқәа ракәзар
аиқәҿыҭра иалагоит, ауаатәыҩсагьы хымаԥсыма иҩагыланы русқәа нхацдыркуеит. Ара зегьы еидҳәалоуп, урҭ рахьтә
акы анеиԥҟьа, ианыҟамла, адунеи ақәзаара иацу аинаалара еилахәоит, иацәыӡуеит агьама.
Аеҵәақәа ирызкны сара исыман схәыҷтәы философиа.
Иаҳҳәап, зегь реиҳа илашоу еҵәак збар, ибзианы издыр­
уаз, иааигәаны избахьаз, уаҩы цқьак, уаҩы лашак идкыланы сахәаԥшуан. Иҟан иара убас, убри аеҵәа убри ауаҩ
итәуп ҳәагьы схазы ианышьақәсырӷәӷәалоз. Ирҳәонгьы
исаҳахьан адунеи иаақәу ауаатәыҩса зегьы еҵәак-еҵәак
рымоуп ҳәа. Ус акәзар… Сналагон схазыҳәан даҽа лкаа­
қәак, аартрақәак рыҟаҵара.
Сазхәыцуан иара убас амра шашагьы. Аеҵәа лашеи иареи, ганкахьала, еидкылашьа сзыҟаҵомызт, аха даҽаганка­
хьала, зынӡа еиԥшнысшьалон. Уи адунеи иаақәу зегьы еицырзеиԥшны иахьылашоз, иахьыԥхоз акәын.
Ҽнак зны, уахынла, аеҵәақәа ҳхаарцыруа, аԥсуа шҭак
аҿы гәыԥҩык аҿар ҳаизаны ажәеинраалақәа ҳрыԥхьон.
Араҟа иҟан, шамахамзар, аԥсуа поетцәа зегьы ражәеинраа­
лақәа. Аха еиҳарак далаҳкаауан аӡәы. Уи Баг­рат Шьынқәба
иакәын.
Ажәҩан ашҟа схы санааҩаха, илаша-лашо, зегьы иаарылукаартә еиԥш икыдын еҵәак. Убасҟан иаасгәала­шәеит
саныхәыҷыз аҳа амҵан стәаны иҟасҵоз «аартрақәа»
ртәы. Сагьҽазыскит уажәы аеҵәа иадыскылаз ашәҟәыҩҩы
иааи­гәаӡаны иеилкаара, «иҭҵаара». Ҵоуп, алитературала
издыруаз, сзыԥхьахьаз ашәҟәқәа рыла исымаз адыррақәа
маҷӡамызт, аха сара еиҳаз сҽазыскит, исҭаххеит «иаарԥ­
шымыз аарԥшра».
Аухантәарак ҭаха снаҭомызт сыгәҭакы, сшазхәыцуаз
ацәа иаасымнахит, иҟалап ԥхыӡлагьы избазар, аха урҭқәа
ртәы гәынкыланы еиҭасҳәартә еиԥш акагьы сызнымхеит.
Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба. Дарбан аԥсыуоу жәлар
рыб­зиабара иаԥсахаз ари ауаҩ ихьӡ лашеи иҩымҭа ссир­
қәеи ззымдыруа! Уи ҳара ҳаамҭа дафырхаҵоуп.
«Б. У. Шьынқәба Аԥсны азы убас дҳаман, Л. Н. Толстои
Урыс­тәыла дышрымаз еиԥш – дпоет дуны, дырҵаҩны, амилаҭ рдоуҳатә ԥшьаҩны», – абас лыҩуеит аҵарауаҩ, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор М. Г. Ладариа. Ааи, уи ҵабыргуп. Избан акәзар, апоет икалам иҵыҵит
хәызмаӡам аҩымҭа ссирқәа. Урҭ иахьагьы аԥхьаҩцәа
рыҩнуҵҟа актуалра змоу арҿиамҭақәа ирхыԥхьаӡалоуп,
аԥсуа литература ахьтәы фонд иалоуп: ароманқәа – «Ахра
ашәа», «Ахаҳә еиҩса», «Ацынҵәарах»; аповест – «Чанҭа
дааит»; абалладақәа – «Аҿарпын», «Асаби»; ажәеинраалақәа – «Ажәа», «Кофҭа шкәакәа», «Раида гәышьа» уҳәа
убас иҵегьы.
Апоет ирҿиамҭақәа зегьы аамҭа цацыԥхьаӡа еиҳа-еи­ҳа
ишьҭырхуеит, иҿыцны ирыдыркылоит еизҳауа абиԥара ҿа.
Урҭ ааӡагоуп, ихшыҩрҵагоуп иахьатәи аҿар рзы, аԥхьаҟагьы ус акәхоит.
Ирацәоуп Б. У. Шьынқәба алитература аганахьала
илиршаз, имч зықәхоз акаҿы даанымгылеит, ауаажәларра-политикатә, аҭҵааратә усқәа инарываргыланы ҩ-напыкла ишьҭыхны икын арҿиара аус. Урҭ рахьтә акгьы
камыжьӡакәа «еивакны» иааигон. Шаҟа ирацәази апоет
иҵегьы ижәлар иреиҳәарц ииҭахыз, игәы иҵхоз атемақәа,
еиуеиԥшым азҵаарақәа уҳәа...
Б. У. Шьынқәба изку гәалашәарақәак азгәаҭазарц, хыхь
ишысҳәаз еиԥш, «иаарԥшым аарԥшра» хықәкыс иҟаҵаны,
исыӡбеит сиҿцәажәарц уи иԥа Бинур Шьынқәба. Уигьы иааигәаны дыжәдыруазарц сҭахын.
Бинур Баграт-иԥа Шьынқәба дынхоит Урыстәыла аҳҭны­
қалақь Москва, аха иԥсадгьыл гәакьахь имоу абзиа­бара
аӡыхь ҭабара ақәым, ирӡуам аимадара. Еиқәырханы иааигоит иаб ихәышҭаара.
Бинур Шьынқәба занааҭла дынџьныруп. Урыстәылатәи ауаажәларратә академиа аушьҭымҭацәа дреи­уоуп.
Дҭаацәа­роуп, хҩык ахшара драбуп. Урҭгьы иреиҳаӡоу
аҵара­иурҭақәа ирылгахьеит.
Бинур Баграт-иԥа хыла иара ишҟа исымаз азҵаарақәа
рахь сиасаанӡа, ҳҩыџьагьы ҳнарыҩныс-ааҩнысны иаабеит
апоет дахьынхоз аҩны ауадақәа.
Иааҳакәыршаны убри еиԥш ҳауа ҷыдак ыҟан, иҿыцу дунеи ссирк ҳаҭаазшәа, алакә тәыла еиԥшыз, ахы унар­дыр­уан
доуҳак. Ауада аҭӡамцқәа ракәзар, ицәажәон адунеи иқәу
ауаа­тәыҩса зегьы еицырзеиԥшыз бызшәала – аразра, абзиабара абызшәала. Асахьақәа… Џьара иубон Баграт Уасил-иԥа
ианиаазтәи аамҭа, даҽаџьара – иуаҩыбжара днахыҳәҳәо, неихыркәа имамкәа иус даҿны. Убла иаахгылон апоет аурыс
шәҟәыҩҩцәа дуқәа А. Т. Твардовски, К. М. Си­мо­нов, Р. Ф. Казакова уҳәа дрыгәҭылакны. Кәакьк аҿы икнаҳан «иӷьазӷьазуа
аԥсуа ҟама», џьара игҿагылан аԥса зхарсыз алабашьа. Урҭ
зегьы «шҳазхьаауазгьы», ԥшьаала «ҳнарымпыҵыҵны» стол
хәыҷык ҳнадтәалеит.
Ауада аҩнуҵҟа иааҭынчрахеит, ԥыҭраамҭак ҿымҭ ҳтәан.
Амала, адәахьынтәи иааҩуан еибархәмаруаз ахәыҷы рацәа ршыкьбжьы.
Сара исҭахын Бинур иҿцәажәарала жәлар рпоет ду
Баграт Уасил-иԥа иаҳзымдыруа иԥсҭазаара аганқәа ра13

арԥшра, насгьы интерес дуны исыман сзыҿцәажәаран
иҟаз ауаҩы ҳаамҭазы ҳтәылаҿы имҩаԥысуа апроцессқәа
дшырзыҟоу аилкаара. Аҭаацәа бзиа ирылҵыз, аԥышәа змоу
аиҳабацәа ражәа еснагь иҿырԥшыгами, имҩақәҵагами!
– Дышԥашәгәалашәои Баграт Уасил-иԥа абык иаҳа­
сабала, насгьы иарбан ҟазшьа ҷыдақәаз имаз? – абри
азҵаарала ахы кын ҳаицәажәара.
– Сара исгәалашәоит, саб убриаҟара иусура, ишәҟәыҩ­
ҩра даланахаланы дыҟан, ҳара ихшара ҳахь уиаҟара аамҭа
имамызт. Аха, зегь дара роуп, еснагь ҿырԥшыгас дҳаман.
Исгәалашәом знызаҵәыкгьы уи ибжьы шьҭыхны, даӷьуа,
дыцәҳауа. Зегьы ҳҭыԥ аадыруан, ашьшьыҳәа иҳаиҳәоз
ҳара иҳазхон. Аиаша ҳҳәозар, иҳәарагьы ҳҭахӡамызт, уи
ҳшьа-ҳда иалан. Аиҳабы-аиҵбы, аихаҵгылара, апатуеиқә­
ҵара уҳәа зегьы аадыруан. Аԥсуара аҵасқәа зегьы ҳаҩны
иҟан, уи ҳааӡон.
Исгәалашәоит саби уи иҩызцәа Гь. А. Ӡиӡариеи Ш. Д. ИналИԥеи ҳаҩны еидтәаланы аицәажәарақәа анрымаз, еиуеиԥ­
шым апроблемақәа ианрылацәажәоз. Усҟан аамҭа уадаҩ
ҳҭагылан, еиҳаракгьы Сталини Бериеи рхаан. Аҟәа унала­лар
ԥсышәак анумаҳауаз ыҟан, аԥсышәала уцәажәар ҟаломызт. Ауаа хаҭала иалкааны ирышьклаԥшуан. Убри иахҟьаны,
иҟан ара Аҟәа данзаанымгылозгьы, ақыҭарахь дцар акәын.
Иҩымҭақәа рҿы аколлективизациа, апартиа уҳәа рыӡбахә
ахьамҳәоз акьыԥхьра уадаҩын, азин ҟарҵомызт.
Бинур ҭынч-ҭынч ацәажәара даҿын. Ажәа заҵәыкгьы
саҩмыжькәа сшыӡырҩуазгьы, уи аамҭа иақәыршәаны,
ахара исаҩсхьаз схәыҷра амшқәа сырзыхынҳәуан. Ҭаха
снаҭомызт аеҵәа лашеи амра шашеи рызхәыцра, адунеи
аиҿкаашьа, акосмос, аԥсабара азакәанқәа срымҽхарк­уан.
Избан, уахынла аҵх ҵәцаразы, аеҵә еилаарцыруа ианыԥхо, ирхылҵуа алашара адунеи анарлашо, иаалырҟьаны
иаа­хыло аԥҭа еиқәарақәа урҭ хырҩарц изалаго, амра
шаша акәзар атыҩ изакуа, иахылҵуа аԥхарра ауаатәыҩса
рышҟа инамышьҭкәа иара иаҵәахырц изалаго? – абарҭ
реиԥш иҟаз азҵаарақәа маҷымкәа иқәсыргылон, аха аус
злаз аҭак аҟаҵара акәын. Убри аганахьала макьана сыԥшааҩын.
– Иара еснагь игәы иҵхон аԥсадгьыл азҵаара, – иажәа
наигӡон Бинур. – Зны сиазҵааит, абри ароман «Ацынҵәарах» аҩра угәазырԥхеи, абри атема зышьҭухи ҳәа. Аҭакс
ус иҳәеит: «Амилаҭ хәыҷқәа еснагь ашәарҭара иҭагылоуп.
Уажәы Асовет мчра ыҟоуп егьиуп, аха аамҭа даҽакала ицар
ҟалоит, усҟан ҳара иҟаҳҵаша ҳус-ҳҳәыс аадыруазароуп.
Амилаҭ маҷ ртәы цәгьоуп». Абри иара есымша иҳәон.
Игәасҭахьан, хәыҷык иқәрахь даннеи еиҳа анцәа иахь
ихы ишьҭуа дшалагаз. Убри атәы ароман «Ахаҳә еиҩса»
­а­ҟы­нгьы ианыԥшуеит, уи аҵакы ӷәӷәоуп.
Ирацәаҩын ҳаҩны асасцәа иаҳҭаауаз, уи зегьы
ҳаигәыр­ӷьон.
Исгәалашәоит, А. Т. Твардовски ажурнал «Новый мир»
аҿы А. И. Солженицын иҩымҭақәа «Один день Ивана Денисовича», нас «Матренин двор» ананиҵа аамышьҭахь, иусура дамырхын, Аԥсныҟа дааит, акраамҭа абра ҳара ҳҿы,
Ҷлоу дыҟан.
Саб иҟазшьа аҷыдарақәа шәразҵаауазар, исҳәарц
сылшоит, егьа ауадаҩра дақәшәаргьы, адунеихаан игәы
каижьуамызт. Ажәеинраалақәа рыԥхьара бзиа ибон.
Зны-зынлагьы аԥхьарца аанкыланы иацырӷызуа иҿааихон.
– Иахьа, ҳауаажәларраҿы, даҽа аамҭанык еиԥшымкәа
иалацәажәоит аԥсуара апроблема, уи аиқәырхара, аныҟәгара уҳәа. Шәара иахьынӡажәдыруа, дышԥазнеиуаз Баграт
Уасил-иԥа аҭаацәа рҿы абри азҵаара? – абас аҿынасырхеит Бинур ишҟа анаҩстәи сызҵаара. Иара уиаҟара ахәыц­
рақәа иҽрыламгалакәа, иажәа раӡаны дналагеит:
– Сара усазҵаауазар, аԥсуара аҩнаҭаҿоуп иахьалаго.
Ахәыҷы иааӡара даара иуадаҩу акоуп, баша ирҳәом «аӡәы
иааӡара аӡә даԥсоуп» ҳәа. Ари адунеизегьтәи проблемоуп.
Сгәаанагарала, аԥсуара ҳәа ҳазҿу, сара уи ҭҵаарадыррала
иҭызҵаауа раҵкыс издыруеит ҳәа сҳәом (иаҳҳәап, аҵарауаҩ Ш. Д. Инал-Иԥа иеиԥш сара исзымҳәар ҟалоит), аха
уи анцәа иахь, адоуҳахьы еиҳа ахы хазар ҟалап, адәахьтәи аформақәа ҳазлацәажәо раасҭа. Аԥсуара ҳҳәеит, аха
ажәытә ажәлар иныҟәыргоз зегь бзиан ҳәа ҳҳәаргьы ҟала­
ӡом. Ажәлар идеалтәны рыҟаҵара иашам, идеалтәны иҟау­
ҵаша аӡәызаҵәык иоуп – Ҳазшаз. Абри атәы саб еснагь
иҳәон.
Усҟан ааӡара зынӡа даҽакала имҩаԥысуан. Уажәы сара
исзеилкааӡом… Ҳаб мызла аҩны даныҟамызгьы ыҟан, аха
саҳәшьеи сареи аԥсуара ҳауит аҩнаҭа аҟнытәи. Уи адоуҳа
еснагь ҳаҩны иҟан. Иахьа аамҭа аҽаԥсахит, уахьынаԥш­
ааԥшуа иубарҭоуп уи ҳаԥсуарагьы ишацрасыз, еиҳаракгьы
аҿар рганахьала. Маҷк еиԥҟьеит аҭаацәеи ахшареи ирыбжьаз аимадара. Урҭ рахьтә аӡәырҩы ринтересқәа хазхеит…
– Иахышәҳәаауазеи аҵыхәтәантәи аамҭазы амҩатә
машәырқәа ирыхҟьаны аҿар ахьҭахо? – сҳәеит сзыҿцәажәоз ауаҩы маҷк снаиԥыҩлашәа, ҳәарада, аӡәгьы уи
бзиоуп ҳәа шахимҳәаауа шыздыруазгьы. Аха исҭаххеит
ицәыригаз апроблема иҵегьы инарҭбааны далацәажәарц.
Иҟалап сызҵаара цқьа ақәыргылашьа сақәымшәазаргьы.
Аха исҳәарц исҭахыз ҳәаны салгаанӡа иара еиликаахьан.
Сажәа алгахагьы сымҭакәа дналагеит:
– Ари даара трагедиа дууп. Зегь ҟазҵо ааӡароуп… Иахьа
жәа-нызқь доллар иаԥсоу амашьына аахәаны ахәыҷы
дақәуртәоит, аха хәыҷыкгьы ухәыцыр ами! Уи адунеихаангьы аусура иҭаххаӡом, идоуҳа маҷхоит. Азакәангьы ыҟоуп,
зегь ыҟоуп, аха урҭ акагьы ахәаӡом…
Ҽнак саб сиазҵааит, иарбану уара уаажәларратә идеалс иуԥхьаӡо, ажәлар рыҿиараҿы хымԥада иаҳҭаху ҳәа.
Уи аҭак зынӡа икьаҿӡаны исиҭеит: «Иааҳҭаххалакгьы,
амала, аматериалтә беиара мап». Убри аҟнытә, хәыҷык
анцәа иахь, адоуҳахьы ҳхынҳәыр еиӷьзар ҟалап. Уи ада
аҳәынҭқарра аргылара залшаӡом.
Бинур ацәажәара даҿын, сара слымҳа кыдҵаны сӡырҩ­уан,
хыхь ишысҳәахьоу еиԥш, убри аамҭазгьы ҳазну адунеи ду
сазхәыцуан. Араҟа исыцхраауан саныхәыҷыз, аҳа амҵан
икаршәыз акәахьча шкәакәа сықәианы аеҵәақәа санырзыԥшлоз зхы скхьаз схәыҷтәы философиатә хәыц­рақәа.
Иаҳҳәап, еснагь амра ԥхалозар, аԥсҭҳәа хымлар, ақәа
амур аарҩара ҳақәнакны ҳниаӡаа ҳцар алшоит. Аеҵәақәа
ракәзар, ҳәарада, урҭ еснагь ажәҩан ҵдырлашаауазар бзиоуп, ахара ицо амҩа идырбоит, игәыхәтәы дахьырыгӡоит.
Аха алашьцарагьы далсны дымныҟәар, хәыҷык аџьабаа
имбар, дымгәаҟыр-дымҵәаҟыр, имҩаҿы икаԥхо алашара
зыԥсоу изымдырыр, ишахәҭоу ахә изымшьар ҟалоит, ирым­
ҳәои, ацәгьа умбакәа абзиа уздыршам ҳәа. Ус анакәха,
ҳаԥсҭазаара зегьы ԥышәаразар, ацәгьеи абзиеи рыҩбагьы
гәаҭан руакы алаҳхырц ҳазшаз иҳаҭәеишьазар?.. Мап, мап,
саланагалацәеит, еиӷьуп ҳаиҿцәажәарахь схынҳәыр.
– Маҷк шәалацәажәар сҭахын Баграт Уасил-иԥа ақыҭа
дшазыҟаз… – абас сналагеит анаҩстәи сызҵаара. Убри
аамҭазы иагьгәасҭеит уажәы Бинури сареи ҳаидтәаланы
ҳаицәажәара агазеҭтә ҿцәажәара, аинтервиу ҳәа ҳзышьҭоу
аформа шышьҭнахыз.
– Ақыҭа, ҳәарада, даара пату ақәиҵон, игәхьааигон, лассы-лассы уахь дцалон. Дарбан аԥсыуоу нас ақыҭа иадҳәалам, уи бзиа изымбо!
Ҽнак зны, ақыҭаҿы ахәышҭаара ҳаҽҳәатәан. Иара ила
еихмырсыӷьӡакәа акраамҭа амцахь дыԥшуан, ҿымҭӡакәа.
Нас ус ҿааиҭит: «Абри амца аҵакы даара иӷәӷәоуп. Ажәытәан,
абас ахәышҭаара иакәшаны, амца иахәаԥшуа ианаатәалоз акәхарын ианырыӡбалоз ирԥеиԥшыз ацәгьарақәа, аибашьрақәа раан ишықәԥаша, аӷа ишиҿагылаша». Аҵыхәтәаны, инаҵшьны иазгәеиҭеит: «Аԥсуа имца, ихәышҭаара ыҟанаҵы иаԥсуарагьы ыҟоуп, ихаҭарагьы аанхоит. Абри зегьы
ирхадароуп ҳаԥсуараҿы, абри шәхашәмыршҭлан!»
Ҳаицәажәара шцац ицон, саанрыжьуамызт схәыцрақәа,
сашьҭан «иаарԥшым аарԥшра», схатәы аартрақәа рыҟаҵара.
Дызусҭада ашәҟәыҩҩы? Издыруада уи адгьыл аҿы
инхо еҵәа лашазар, мамзаргьы ԥсы зхоу зегьы зыԥхарра
рзызшо мра шашазар?
Еилыскааит акы. Ашәҟәыҩҩы – аамҭа хәашьқәа раан,
аҭоурых аҵх лашәқәа рзы ажәлар рымҩа зырлашо еҵәоуп.
Акәтаӷь ԥымҽӡакәа ианбылгьо ҳәа ҳанаҿу аамҭазгьы, уи
аԥхарра рзишоит цәала-жьыла, доуҳала ишәырц, еизҳарц
азы, усҟан уи дымрашашоуп.
Ашәҟәыҩҩгьы аеҵәеиԥш ихылҵуеит алашара, амреиԥш –
аԥхарра. Урҭ ршәахәа хаақәа – ираӡоу, ишәоу -изоу ажәақәа
роуп. Ус анакәха, еилыскаарц сҭаххеит ашә­ҟәыҩҩы иажәа
ҭынха.
– Ирлахьынҵоузеи, насгьы аӡәыр аус рыдиулома Баг­
рат Уасил-иԥа иҭынхаз анапылаҩырақәа? – сҳәеит апоет
хымԥада, иҿыцу, аԥхьаҩцәа зыргәырӷьаша аҩымҭақәа
маҷымкәа имахарын ҳәа сгәы иаанаганы.
– Анапылаҩырақәа имаз еидкыланы ҩ-томкны аҭыжьра
иазырхиоуп. Аха иҟоуп асалам шәыҟәқәа уҳәа убас иҵегьы. Сақәгәыӷуеит урҭгьы рҭыжьра алыршахап ҳәа.
Ҳаицәажәара маҷк иаухазшәа сгәы иаанаган, исыӡ­
беит Бинур ишҟа аҵыхәтәантәи азҵаара сҭиирц. Аха маҷкгьы слакҩакуа саақәхеит, избанзар ирацәан еилыскаарц
исҭахыз, мшәан, «иаарԥшым аарԥшра» ус имариоума?!
Маҷк сагьацәшәон схы иадысҵаз аҭакԥхықәра. Аха сҽааизызган, аҿынасырхеит:
– Дзызхьаауази, насгьы гәыҵхас имази апоет иԥсҭа­заа­
ра аҵыхәтәантәи амшқәа рзы?
– Даара хьаа дус иман ажәлар рыбжьара маҷк абри
аӷыӷеибагара иибоз, политикатә ҟазшьала аҽеиҩшара…
Игәы иҵхон иара убас ҳбызшәа аҭагылазаашьа, хыԥхьаӡарала ҳмаҷра – ҳдемографиа азҵаара. Нас еснагь иҳәон:
«Аҳәынҭқарра дуқәа раасҭагьы ҳара еиҳа аполитика ҳамазароуп. Аибашьра ҳаиааит, ари ус дуӡӡоуп. Аха еицәоу
даҽа «еибашьра ӷәӷәак» ҟалараны иҟоуп. Иаауа аӷа еиҳагьы дыӷәӷәоуп, еиҳагьы дбааԥсуп. Убри аҿы ҳзаиааир –
аԥеиԥш дуӡӡа ҳзыԥшуп…» – Сара сшанханы сихәаԥшуан,
нас азҵаарагьы исҭеит «дызусҭада иаауа аӷа» ҳәа. Иара
аҭакс «аԥара» иҳәеит. Нас маҷк дааҭгылан, инациҵеит: «Уи
ишахәҭоу ахархәашьа ҳзақәымшәар ҳусқәа ҽеихом, ҳдоу­
ҳагьы даара иаԥырхагахоит. Иаҳахьчаз ҳадгьылгьы убри
«аӷа» иҳамихыр алшоит...
Ииашоуп, адунеи аҿы иӷару-ибеиоу есымшагьы иҟан,
иҟалоит. Аха дасу дызқәиҭу ихатәы дгьыл имаза­роуп
иҳәынҭқарраҿы. Ҩ-напыкла иктәуп ақыҭақәа, убрахь
ихынҳәтәуп, ақыҭа акәын еснагь ҳаазгоз». Абарҭқәа ракәын
еиҳарак саб гәыҵхас имаз.
Исгәалашәоит, уи лассы-лассы ииҳәалоз даҽакгьы:
«Аԥсҭазаараҿы узызхьааша, ухы зыхҭнуҵаша ҳәа акагьы
ыҟаӡам ухәышҭаарамцеи уԥсадгьыли рыда, урҭ рыҩбагьы
акоуп. Уи азы ақәԥара, ианамуӡагьы ахы ақәҵара иԥшьоу
усуп». Абри аҵакы аҭынч ԥсҭазаараҿгьы аҿар еснагь
иазхәыцлар сҭахуп, – абри ала иажәа хиркәшеит апоет иԥа
Бинур.
Сара акраамҭа ҿымҭ стәаны уи сихәаԥшуан, срызхәыц­
уан иажәақәа, еиҭеиҳәоз игәалашәара ацыԥҵәахақәа
сыхшыҩи схәыцреи рыжәҩан ҵылашьцара мацәысеим­
ҟьарак еиԥш иргәылсуан. Зназгьы хәыцрала слаԥшҳәаа­
ҿы иаацәырҵуан илаша-лашо жәҩан анаӡараҿы икыдыз,
жәлары зегьы, иара убас адунеи иаақәу ԥстәи ԥсаатәи
еицырзеиԥшны ишеишеиуаз еҵәа ссирӡак. Уи ашара
иазҳәан.
«Шарԥыеҵәа… Шарԥыеҵәа… Ашаеҵәа!» – гәаныла
сгәаҵа инҭысҳәааит.
Ажәҩан агәыҵа казказуа ицқьан, еикәаӷӷаа икыдын
аеҵәа гәарҭагьы.
Акыркырҳәа зыбжьы аагаз аҭел ԥхыӡ нашанак згәылаз
ацәа хаа ааиԥнарҟьазшәа ауит. Убри аамҭазы сзызхәыц­уаз,
жәҩан анаӡараҿы икыдыз аеҵәақәа зымҩа иааныжьны,
аԥхьан Бинури сареи ҳаидтәаланы ҳахьеицәажәоз ауа­
дахьгьы саахынҳәит.
– Сӡырҩуеит… Бзиара жәбааит!.. – иаагеит Бинур ибжьы.
Аҭел иҭыҩны егьи анаӡараҿынтә иааҩуан еицырдыруа аԥс­
уа поет Мушьни Лашәриа ибжьы. Уи даара ныҳәа дук еиԥш
деигәырӷьаны адырра ҟаиҵеит ҿыц ишҭыҵыз жәлар рпоет,
ҳаԥсуа литература ахьӡырҳәага Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба акьыԥхь зымбацыз иҩымҭақәа еидызкыло даҽа ҩ-томк.
Ари ажәабжь бзиа сара схаҭагьы даара агәахәа ду снаҭеит.
Исҭаххеит иаарласӡангьы урҭ аҩшәҟәык рдаҟьақәа неихыршәшәа-ааихыршәшәо рыԥхьара.
Ари амш ҭоурыхтә хҭысын, ныҳәан аиашаз, жәлары зегьы рзы…
Бинур абзиаразы ҳәа наиаҳәаны, жәлар рпоет иҩны
сындәылҵны амҩаду санаангыла амш шьыбжьагәы инеи­
хьан. Уажәраанӡа хәыцрала сылаԥшҳәааҿы избоз, жәҩан
анаӡараҿы икыдыз аеҵәа лаша ахаҭыԥан икыдын амра
шаша. Еилых ҟамҵакәа уи ашәахәа хаақәа рықәыԥхон
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Алаԥшҳәаа - 02
  • Büleklär
  • Алаԥшҳәаа - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3472
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2121
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3374
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1833
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3322
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1863
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3403
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2080
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3418
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2171
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3350
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2003
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3398
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1997
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3292
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1850
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3489
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2201
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3430
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2053
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3324
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1913
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3401
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2091
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3345
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1961
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Алаԥшҳәаа - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 2954
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1912
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.