Latin

Аизга - Даур Занҭариа - 38

Süzlärneñ gomumi sanı 3329
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2168
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
ԥанеиуеи», – игәы ааиҟажеит Нур-Камидаҭ. Аха ама­ҵурҭахь
днеины ицәырдӷәы хьшәа­шәа дзықәиомызт. Дгәа­ҭеиуа
ԥыҭраамҭак дықәын имӡырха. Амза зны аҽаҵәахуан, иаалашьцон, дук мырҵыкәа еиҭаацәырҵуан ашәахәа маӡақәа
ашәаԥыџьаԥ иахьыршо. Ус дааҭгылеит Нур-Камидаҭ. Даа­

ӡырҩит. Аҭыԥҳа дахьышьҭаз иҩныҩыз аҿарпын абжьы ааиа­
ҳаит. Уа аҭӡамц аҿы иахьыкнаҳаз лбазар акәхап.
– Минадора! – игәы ԥшааӡеит Камидаҭ. – Быҟамхааит
сҳәарым, брыцҳауп!
Ашьшьыҳәа, ишьапышьҭабжь мгаратәы днеины ааҵра
длаҵагылеит. Азныказ даахәыцит иара, абри иалырҳәо
абасаҳахьеи ҳәа. Нас ауп ианеилирга уи иаҳауаз ауасарҳәыга
ишазааигәаз, аха зынӡагьы уи иеиԥшымызт, маҷк даҽакын.
***
Камидаҭ инхара дыццакы-ццакуа даназааи­гәахоз, ашкол ахь ицоз ахәыҷқәа иԥыло иалагахьан Мушьни. Шьҭа дук
мырҵыкәа ишшара ишон. Агәашә данаадгыла иааигәалашәеит
Камидаҭ ханшьаларак ззымдыруаз алақәа шизаныз.
Ҿиҭит. Аху-хуҳәа арахь рҿаархеит Бжьацали Пырқьеи. Ма
иааҿеиҳәалар, даахәыцит Мушьни, аха уи азхәыцхагьы
дахьымӡакәа игәеиҭеит алақәа иибац шракәмыз.
– Уаама, уаама? Уаазааит, археолог! – аҳәарашәа иҵаруан
Бжьацал гәырӷьаҵәа.
– Ҳаргьы гәы ҳазҭаӡам џьушьозу, ҳахьымлашьуаз ҳгәы
ҵкапуан акәымзар, – ажәала иамҳәеит ҳамҳәозар, аҟубжьы
иаалыҩуан Пырқьа.
Агәашә иаалагылеит иҵыхәаршәшәо, рҽыраԥ­шәымаӡаны.
Рыда уаҳа даҽаӡә дцәырымҵит, арахь амаҵурҭа ашә аартын. Мушьни агәашә дынҭаланы уахь иҿынеихеит, ала уа
ивакәашо. Днеимҳәа-ааимҳәеит, – «Аԥшәма!»– иҳәеит. Аха
анасыԥ дагәами, ҭак имаҳаит. Нас ашәхымс дынхыҵит.
– Камидаҭ, ухагахама? – даацәажәеит Мушьни, игәамҵрақәа
зегьы ааизаны иԥсы иныҵагылан, аха иаалырҟьаны иҿы аӡәы
икызшәа даангылеит.
Ахәышҭаарамца агәгәаҳәа иахьеиқәыз, дыҽҳә­атәан НурКамидаҭ. Уаанӡа игәааны иҟаз, аха абыржәыҵәҟьа иагымкәа
идыргәыбзыӷыз иакәын иара зыԥшра имаз, длахҿыхӡа.
Ашьанҵа-ҭыԥҳа уа дихагылан. Дахьихагылаз, лызнапык
ижәҩа иқәын, егьи лнапала иаргәҵысҭаҿ ихахәы арҳәра
даҿын.

Ашьыжь данааԥш иаха ашә злалжәагәаз асқам зынӡа
абарҵахь
идәылылгеит
ашьанҵа-ҭыԥҳа.
Ацаԥхақәеи
алыкәқәеи русушьа анылҵа, уи шьҭа имыцхәын ҳәа иаанагозаргьы ауан уи иҟалҵаз, аха Камидаҭ иара изын иаҳа
ишеиӷьыз еиликааит: уаҳа иаҳҭаххом, ашә аартызааит ҳәа.
Игәы зыҵкапуазгьы дахьамхагәырӷьацәаз акәын, лара лхала
идырны ауп ихахәы арҳәра дшалагаз.
Мушьни изымчҳакәа даамхаччеит.
– Бзиала уаабеит, Мушьни, – ихы-иҿы гәзианрыла иҭәны,
деиқәынасыԥха даагылеит Камидаҭ. – Избан, сызхагахаз ҳәа
иудыруеи?
Мушьни дааԥхашьеит. Ииашаны, ҳәатәыс имаз иҟәбаҟәшәо
ианеидибала. Ашьанҵа-ҭыԥҳа дыԥха­шьаны даанаскьеит.
Лара даԥшәыман, иара дсасны ауп уажә дшааиз.
– Абзиара бымаз, Ԥха, – ауп ииҳәаз.
– Минадора ауп илыхьӡысҵаз, – ибжьы аагеит зыхь-ӡҳәак
иааузақәмыршәаӡоз Нур-Камидаҭ. – Минадора иаҳа илнаалоит. Усами, Минадора?
Ашьанҵа-ҭыԥҳа ҿылымҭит.
Мушьни иџьыба аҵәыџь ааҭиган, иааихьшьны амца аиркит.
Ашьанҵа-ҭыԥҳа иҟаиҵаз шеилылкааз ала, амца ашьапаҟынтә
даахыкәшан, дааидгыланы днеицәхас-ааицәхасит.
Ахәышҭаара нырцә-аарцә иааиҿатәеит ахацәа.
– Душьыр дузыртәом. Даԥсыуами, д-Гәажә-ԥҳами, –
дгәырӷьо дцәажәон Камидаҭ.
– Гәажә-ԥҳа уҳәоу?
– Ааи. Иацы иумаҳаӡоз? Гәыжә Ԥсы, Гәыжә Ԥха... Ных,
лыхьӡгьы сурҳәеит, уҟамхааит сҳәарым!
– Аиашаҵәҟьа, – дақәшаҳаҭхар акәхеит Мушьни.
Ларгьы лхы аалырҵысит, дақәшаҳаҭхо.
– Уаҳа умԥсындазгьы дсызмырцәажәеит, – уажәы-уажәы
лыш­ҟа дамхахьаԥшуан, лыӡбахә аҳәа­рагьы дшеилаҳауаз
ҩашьо­мызт Нур-Камидаҭ. – Иахьа ашьыжь амца еиқәызҵаз­
гьы лара лоуп. Са сеиԥш ларгьы амца лыцымгылаӡозаап, га­
зеҭ ԥжәахалоуп ишеибалырк, – аха Мушьни ихы иқәкны ари
иҳәонаҵгьы игәы дыҵалан, деиҭахьаҳәит лара лахь.

– Бааишь, бааишь, Минадора! – лнапы кны лаԥш хаала
даалыхәаԥшын, – абна ашыла ҭоуп, хьурӡык ҳзыкнаҳаишь! Ари
дсасыми, бара... Ааи, дсасуп, бзиала уаабеит ҳәеи... Бцәажәа,
бара, ббаашәт. Ари дҵара­уаҩуп, бареи сареи ҳмаанафесҭқәа
ус­ҟак дрылаӡам, – ҭаха лиҭомызт ашьанҵа-ҭыԥ­ҳа. Иҟалҵаз
убандаз. Сҭаҭын зқәысыххуаз аӷәыцә­маҟьагьы далгеит, аха уи
аҭаҭын уаҳа сҿахьы ишаа­зымго ҳәа ҭоуба зуит усгьы, – нас, ла
лахь деиҭа­ахьаԥшын: – Иаагишь, иаагишь, Минадора! Иааги
бӷәыцәмаҟьа, иҟабҵаз ирбеи!
Ашьанҵа ҭыԥҳа, иажәа ҩбамтәкәа, аӷәыцәмаҟьа аалган
Мушьни иааилыркит. Дагьахәаԥшит, дагь­ҩаҵҟьеит Мушьни.
– Уара! Камидаҭ!
– Нур!
– Аԥсуа орнамент! Аԥсуаагьы адаԥақәа ирныр­ҵоит абарҭ
асахьақәа!
– Иауеи, нас, Минадора даԥсыуаӡами? – лышҟа даахьаԥшын,
уи агәаанагара ԥырхага шлызнамуз ибарашәа, нас дгәаауа далагеит аԥшәма.
– Уи акәым, Нур...
– Камидаҭ!
– Аиеи, Камидаҭ, – деиҭалагеит Мушьни, аха да­ахәыцын,
ари жәанызқь шықәса раԥхьатәи уаҩуп ҳәа иоуҳәар, зынӡа
дгәаауеит ааигәахәын, шәеигымхааит, – ауп ииҳәаӡаз.
– Уразҟы иакит ҳәа сыҟоуп, Камидаҭ.
– Џьоушьҭ, убаашәт, – дгәырӷьеит Камидаҭ, ихьӡ­­гьы иамеимкит, иаргьы ашьанҵа-ҭыԥҳа илҿи­ҵаахьан, Мушьни ижәҩа
кны днеицәхас-неицә­хасит, нас ихаара лышҟа еиҭаахынҳәит
илаԥш.
– Бгьагьеи, баагьагьеи, Минадора!
Имцымкәа, ачуан аашьҭылхит лара.
Камидаҭ мҿык аазгап иҳәан, дындәылҟьеит.
– Нина, – зыӡбахә имаз дылдырразы лхахәқәа шлықәыԥсаз
лирбеит напышьашәала.
– Нина Ԥсы дымҵаирсит.
Лхы аалырҵысит.
– Цәгьара лзимуӡои?
Лхы аалырҵысит.

Уажәраанӡа «ааи» анылҳәоз нада-аада акәын лхы
шлырҵысуаз, иаргьы ишахәҭаз еиликаауан, аха уажә
аҵыхәтәан лада-ҩада лхы анлырҵысы, зныкыршәа
иаицәымыӷхеит Мушьни, уи мап шаанагоз дазхәыцаанӡа.
– Бзымцәажәои, Ԥха? – дҵааит иара. – Бзымцәажәои?
– деиҭаҵааит, анҿылымҭ илзеилымкаазар иҳәан, ибзгьы
инацәа нақәикит.
Лара лхы аалырҵысит, лылахьгьы ааиқәылҵеит. Закәых сеидру, иааицәымыӷхан, дааԥхашьан, адәа­хьгьы дындәылҟьеит
Мушьни егьымҳәаӡакәа. Уа­жәоуп иангәааигӡаз, лара дҿаҳазар
ҟалап ҳәа.
– Нас, угәы иҭоуи? – иҳәеит, Камидаҭ дааидгылан.
– Сгәы иҭахи, ачара шәзысымуеи, – иҳәеит Ка­ми­даҭ, иеиха
ақды иналаҵаны, иҽааириашан.
– Нина дшымҵаирсыз удыруоу ашьанҵа-уаҩ?
– Ҳаит, иқәақәра згааит сабхәында! – ааи­ҿыҵ­ҟьеит Ка­
ми­даҭ, аха нас уи Мушьни иши­гәамԥхоз даазхәыцын: – шасыс дигазаап, убоу. Ҳзакә уаау иалидыраауаз. Аха умшәан,
Мушьни, – инапгьы ижәҩа инықәиҵеит, – арҭ закәытә уааԥсылманқәоу умбои, уи цәгьара лзиуамызт, – нас ихы ҿыц
иааҭашәан, – бзиоуп, аха ԥшаашьас ираҳ­ҭараны ҳаҟоуи?
– Уаха диманы дҩеиуеит, иацы ҳахьеибабаз аҳаԥаҿы,
ҳаргьы – Ԥха...
– Минадора?
– ...Минадора дҳаманы ҳнеироуп.
Ари Камидаҭ иагьааигәамԥхацәеит.
– Уара, аҭыԥҳа дымҵасырсит. Хаҵаҵас сныҟәеит, аиа­ша
уҭахызар! – дҵәааит иара, инацәагьы ихахәы ашҟа иным­
ҩаниҵеит.
«Иа-шәиу-шәиу!» – иҳәарц егьааигымхеит Мушьни, аха уи
ацынхәрас:
– Камидаҭ, ушьанҵа-ҭыԥҳаи уареи шәеиқәшәазар ҳәоула,
уи уара думызхуа дарбану. Мамзаргьы иатәарымбаша
уакәзар даҽакын. Ҳаиццап зегьы, уаб-хәарааи уареи иаҳагьы
шәеибамдырри.
– Саншьа иԥа изысыцҳауеит. Агалаварез цқьа иоуп, уҭаххар
хынтәгьы дҭаркхьеит, – иҽааирӷәӷәеит Камидаҭ.

– Аӡәгьы даҭахӡам. Уара ухаҵами, ухы уақәымгәыӷуеи! –
Камидаҭ дызҟажашаз иҳәеит Мушьни.
Ҵоуп, уи иҳәеит, аха усгьы иӡбеит Мушьни, уаҳа амаҵурҭахь
дымнеикәа ашҭа дҭыҵны дандәықәла, усгьы днеины иҟалаз
иеиҳәарц иуа бзиа, абра Хәаԥ аекспедициа ыҟоуижьҭеи
ирхылаԥшуаз, пату рықәызҵоз Мирод Гәажәба.
Дук мырҵыкәа даадгылеит Мирод игәашә. Амӡы­рха
дықәланы аԥацха ашә даназааигәаха, ибжьгьы иргеит.
Аҭаацәа аадәылибаҳәеит. Ашә даалагылеит Мирод иашьеиԥа
Руслан, Аҟәатәи аҵарауаҩ.
– Аҳаҳаира! Ҳаит! Ҳаит! – иалшозҭгьы ахаҵа дҽыжә­нар­
ҟьаратәы ибжьы ааҭирҟьеит Руслан, ихы-иҿгьы ианыԥшуан
иаха иҽширааԥсаз, аха шьыжь­наҵы идақәа реиҵыхрагьы
дшахьӡахьаз.
Мирод аусҳәарҭа аҟынӡа днеит ҳәа аниаҳа, иага уааи
рҳәазаргьы, аҩныҟа дымнеикәа, уахь дыцца­кит Мушьни. Руслангьы днаишьҭалеит, сшьапы ааиҵы­схып ҳәа. Амҩан Мушьни
Руслан изеиҭеиҳәеит иацы изықәшәақәаз зегьы. Ҵарауаҩык
иаҳасабала Руслан даара игәы архыҭхыҭит ашьанҵа-уаҩ дахьырбаз, Гәажәбак иаҳасабала зынӡа даргәырӷьеит, рыжәла
иахьынӡеидыруаз аиҳагьы иахьжәытәтәихаз.
– Ари изыхныҳәатәу усуп, – ҳәагьы нациҵеит.
Аусҳәарҭаҟны иахьлеиз, Мироди асҭаршыни еицәажәо
ҵаҟа игылан.
Мушьнии Руслани аус ахьыруаз аусбарҭаҟны аҭел абжьы геит. Абжьы агашьа ала амаӡаныҟәгаҩ ҭыԥҳа илдырит
даҽа қалақьк аҟынтә ишасуаз, Москвантә акәыз џьылшьеит
азныказ. Аха абжьы ергьҳәа ишааиуаз ала еилылкааит
иахьынтәасуаз егьшыхарацәамыз.
– Алло! Алло! Баҳауама? – ергьҳәа акәын иша­аҩ­ҵәҟьоз
Руслан ибжьы. – Хәаԥ аусҳәарҭаҟынтә ауп сахьасуа, – ергьҳәа
иааҩуан, аха иҩашьомызт Хәаԥ арантә еиҭах ҩажәаҟа верс
иааигәазҭгьы, дышҭаҵәаауаз ала ҭелдагьы ишлаҳауаз.
– Аҷи Кьагәа-иԥа дааихьоума?
– Дааихьеит.
– Каҳуажәра дықәҵхьоума?
– Мамоу.

– Нас дааг!
Аҷи Кьагәа-иԥа, Мушьни ихьӡала Руслан даниацәажәа,
деихеит ашәахьа ашьыжьтәи аизаракьаҿ иалагаанӡа адиректор дибарц. «Зегь акоуп сыгәра ига­ӡом» иҳәарашәа акәын
иҿаԥшы­лара шыҟаз иара, еснагь еиԥш, акабинет ашә данаалагылоз.
Аха адиректор исааҭ ццакуазу сеидру, аиза­ра­кьаҿ далагахьан. Аҟәша аиҳабацәа аӡәаӡәала ааира иа­ҿын, иццакы-ццакуа, ишагхаз анырба­лак иаарцәымыӷханы рсааҭқәа
ирыхәаԥшуа. Из­бан акәзар адиректор убас дагьуаҩиашан,
дагьуаҩыҟәымшәышәын – дануԥ­хьа уагхар ԥха­шьаран.
Ҽыԥныҳәа ҟаиҵомызт, аха уахьааи­хәаԥшуаз иаразнак
иааугәалашәон иара иакәызҭгьы абас ахаан иҽшагимырхоз.
Џьара ҽԥны­ҳәак ааиҳәар иаҳа имариан, аха иара заҵа акы
имҳәарыз, иагхаз дшагхаз имбаӡазшәа ҟаиҵон. Уи акәын зегь
реиҳа изцәыԥхашьауаз аус ицызуаз.
Аҷи Кьагәа-иԥа дыԥшыр акәын шьҭа, ишԥа­ҟаиҵоз.
Аизаракьаҿ сааҭк еиҵахомызт, нас уи ашь­ҭахьгьы жәохәҟа
минуҭ адиректор имацара дынрыжьуамызт аҟәшақәа
реиҳабацәа. Арахь адиректор иамҳәакәа, Хәаԥҟа, игәы ахьихоз, дәықәлашьа имамызт Аҷи Кьагәа-иԥа. Избан акәзар,
цас ауашәа мзызда хымш аусураҿ дыҟамызт иара. Ашә сылхо аасҭа иҳәан, дындәылҵит, ма аԥшаҳәахьы сынкылсны
каҳуак зжәып ҳәа. Ашьыжь иааины, ишааиз ала ашәҟәы рнапы ананырҵалак, арахь ианаауаз ишыццакуаз еиԥш, иццакуа
аԥшаҳәахьы идәықәлон каҳуажәра ҳәа аусбарҭа аусзуҩцәа.
Аха иҟан акаҳуа зынӡа изымжәуазгьы. Иаҳҳәап уажә Аҷи
Кьагәа-иԥа иааихьӡаз Игор Антон-иԥа, апалеоориентологапалеокинолог. Уи зынӡа дыццак-ӡон, акаҳуажәхагьы имоуп
ҳәа иԥхьаӡомызт. Избанзар анаукатә гәаанагарақәа реиҳарак
рыгәра мгакәа, аиашаҵәҟьа хаҭала иԥшаарц дашьҭан иара
иагьараан дубаргьы. Апалеонтологцәа ирҳәоз рӷьырак шиа­
шамыз ҭиҵаахьан, аха урҭи иареи ааилгоны, џьара физикк иаацәыригон зыгәрагара цәгьаз гипотезак. Уи дшиҿыз
алингвистцәа акы аалары­жьуан. Ҳәарада, ихала мацара
даҿымызт иара агхақәа рырҽеира. Аҩызцәа рацәаны иман Москвагьы, Қарҭгьы, еиҳараӡак ара Амаамынқәа ракадемиаҿы.

Дааиуан иара, еснагь еиԥш, ашьха мҩахәасҭа даҿазшәа
ишьапоуқәа еихҳәа-еихҳәо. Аҷи дихьӡаны ианааиҿаԥш,
«иуасҳәаргьы сыгәра угашам усгьы» аҳәон еснагь еиԥш Аҷи
Кьагәа-иԥа ихы-иҿы, Игор Антон-иԥа ихы-иҿы усгьы ианыз «афактқәа, афактқәа» акәын. Иаанымгылаӡакәа аԥс­шәа
анааибырҳәа, Аҷи Кьагәа-иԥа дҵааит, ишахәҭаз еиԥш:
– Иухьи, Игор, аҟәара уеиҵасуеитеи?
– Исыхьыз уҳәоу? Серебрианаиа гора ҳхамлеи сҩы­зцәеи
сареи.
– Хьымцрыԥшьу?
– Аиеи... Ҳыҳ!... Нас рыгәра гала ҳархеологцәа... уаҟа
иҳақәхәлан, ахьҭа сылалеит. Агәаҵәыхь ашҟа ииасызар ҟалап.
– Уԥшишь, уара! Уҽухәышәтәыроуп. Ас иааныжьтәым.
– Аха змада! – даақәыԥсычҳаит Игор Антон-иԥа. – Саҭа­
мыз, сыццакуеит, – иҳәан, Аҷи Кьагәа-иԥа днаиаԥысны,
– Гамк­релиӡеи Иванови ртеориа атәы усгьы иуаҳаит, акәу
џьызшьогьы иагаҩ ыҟоуп, – ҿааиҭын иҿынеихаӡеит.
Даақәыԥсычҳаит Аҷи Кьагәа-иԥа, асенсациа ду игәыҵамӡо
дахьааиуаз раԥхьа иԥылаз зегь реиҳа ашьанҵа-уаҩ иҟазаара
агәра зымгаӡоз Антон-иԥа ахьиакәхаз азы. Игор диваҩуа днеиуан, аԥшаҳәахьы акәӡамкәа, уи дахьцоз.
– Сара сыгәра умган, аха аа, агазеҭқәа «Труд», – «Снежный человек: существует ли он?», «Комсомольская правда»
– «Миф или реальность», – харантәила дналагеит иара, –
ателехәаԥшралагьы иҟаз умбакәа уҟам усгьы...
Игор Антон-иԥа даангыларц егьааигымхеит, убас ччараха
исит.
– «Труд» уҳәоу? – илаӷырӡқәа аахаддылеит иара.
– Центральный компетентный орган, – агәрамга иааиаҽ­
ԥникылеит Аҷи Кьагәа-иԥа.
–«Комсомолка», – иччабжь акы ааинарҳауамызт Марк. –
Ари дгәаарц далагеит, аха егьи иччабжь инарбомызт.
– «Труд», «Комсомолка»! Уф-уф! – ичабра ааи­ҿи­шьит.
– Аҷи Кьагәа-иԥа, сыхаара! Амисти­фика­циақәа ирызҟазоу
агазеҭқәа! Иугәа­лар­шәа «Реис Таллин–Тбилиси»! – аимҳәара
далагеит Игор.

– Анеандертал дыҟоуп! – изымычҳаит Аҷи Кьагәа-иԥа.
Игор дахьнеиуаз инапгьы нҭарсны дааникылеит. – Дыҟоуп
сҳәеит.
Игор аччара дааҟәыҵын, иҩыза дкылкааны дааи-ҿаԥшит.
– Аҷи Кьагәа-иԥа! – ҽԥныҳәала ҿааиҭит иара, аха иҩыза
иҿаԥшылара ааигәамԥхазт. – Угәы иалымсын, аха анаука наукоуп, иаҭахуп афакт ҟадыџьқәа.
– Анеандертал дыҟоуп! – еиҭеиҳәеит Аҷи Кьагәа-иԥа, –
аҳаԥы аҭӡамцқәа зегь иҩычеит сахьала.
– О, уи интересуп, – даақәшаҳаҭхеит Игор, еиҳа­рак
далеиԥырҵырц азы акәу, – шаҟа нызқь шықәса рхыҵуеи?
Еилургартә иҟоу?
– Абыржәоуп ианҭих! – дацыҳәҳәеит Аҷи Кьагәа-иԥа, –
Мушьни дасуан Хәаԥынтәи.
– Сышԥаццакуеи, анышә иамандаз, – инапы ииулак ахы
иаақәиҭитәит Игор Антон-иԥа, аха ддәықәымлакәа даангылеит.
– Мушьни ибеит анеандертал цқьақәа. Иагь­цәажәоит.
Абыржәыҵәҟьа уахь сдәықәлоит, уи удыруаз, Игориок! –
дгәааны акәын дышцәажәоз Аҷи Кьагәа-иԥа.
– Афактқәа рыда изыҟалом анаука, – иҳәан ахәыз-хәыз
дааимҳәан иҿынеихеит Игор Антон-иԥа. – Мушьни дубар
иоуҳәаша: «Уаргьу, Брут?»
Аҷи Кьагәа-иԥа дгылан, уи дишьҭаԥшуа, уама-шәагьы ибон
Игориок ҟәыӷа Мушьни иааицҳаз хырҩ ахьеимҭаз. Мушьни
амц шимҳәоз рҩыџьагьы ирдыруан арахь.
– Дагьызлатәарызеи абыржәы аусбарҭаҿы игәы каршәны,
– ихы ааиҟьеит иара.
Антон-иԥа иакәзар, аусураҟны даакылҟьаны, икабинет
иҽыҩнеикын, аҭел аақәиԥааит.
– Абгыӡра аума? Анна Махаз-иԥҳа дысҭахын!.. Анна Махазиԥҳа! – дахьҭацәажәоз иҿы инапала ихҩо, аҭӡамц иалыҩны
аус ицызуаз ирмаҳаразы, ҿиҭит иара. – Серпантингьы
даашьҭыхны, шәыш­захәо шәдәықәла Аҟәаҟа! Шәышзахәо,
абааԥ­сы, ишәасҳәалакгьы... Сышәзыԥшуп аусураҟны, – аҭел
нықәиҵан, егьҟамлаӡазшәа адәахьы дын­дәылҵит.
– Ҳасуама ашахмат? – даҽа ашәык ихы нылеикит иара.

– Уҩнал арахь, – наиаҭаркит уахьынтә.
Аҷи Кьагәа-иԥа акаҳуа ыжәны, аха иажәабжь уаҳа ҽаӡәы
иҟны имырзакәа дхынҳәит аусбарҭахь. Аизарагьы иалгахьан,
аха адиректор аӡәи иареи еидхаланы иҟан. Уи дагьаадәылҵит,
Аҷи Кьагәа-иԥа уахь дныҩнашылеит, дыҩнаҵәаауа:
– Асенсациа! Алықьса Платон-иԥа, асенсациа!
Аха иара заҟа дацраланы иҳәоз аҟара дҭынчӡа ихи-иҿы
ҳалал дааҩахан, ԥшьаала даацәажәеит, Аҷи Кьагәа-иԥа
исенсациақәа ирышьцылахьаз адиректор:
– Уабаҟаз хымш, ишаасоуҳәара?
Инапгьы ашьшьыҳәа абыржәыҵәҟьа дызҭа­цәа­­жәоз аҭел
ақәҵара иаҿын.
– Алықьса Платон-иԥа, абааԥсы, аартра ду ашә­хымс
ҳалагылоуп! Найден неандерталец! – дааԥаҭхалеит Аҷи
Кьагәа-иԥа.
– Азамана ауми, – иаҳагьы дҭынчӡа даацәажәеит адиректор.
– Ҵарадырратә усбарҭа цқьаӡам ҳара ҳусбарҭа, аха аҵарауаа
шәҳамоуп. Адисциплина ауп, мамзар Мушьнии, уареи, Игори
шәеиԥш иҟоу академиагьы реилаҳауеит, издыруеит уи. Зе­гьы
ҳарҟәа­ҵып, аха увзносқәагьы уа узын са исшәаларыма?
– Исшәоит, исшәоит, Алықьса Платон-иԥа! – Аҷи Кьагәаиԥа иџьыба нҭирҩрын, мааҭ ҟәаҷқәаки аҿырпи аишәа
инықәиԥсеит, аҭаҭын ргәыҵатата. – Мааҭак агуп, нас иусҭап.
– Сара сакәӡам апарторг, – иаҳагьы ашьшьыҳәа даацәажәеит
адиректор.
– Сшаадәылҵлак исшәоит, Алықьса Платон-иԥа, амала
Мушьни иааицҳаз уазыӡырҩы!
– Мушьни уҳәоу! – иҽирцәгьарц далагеит адиректор. – Уигьы мчыбжьык дагхахьеит.
– Анеандерталец... – деиҭаналагеит аҵарауаҩ, аха адиректор дааҟәихит:
– Алықьса Платон-иԥа, узыргәыбзыӷуа иԥсра убааит!
– Бзиоуп, бзиоуп, иуҭаху саҳәи!
Убасҟан агха ҟаиҵеит Аҷи Кьагәа-иԥа.
– Анеандерталец даабеит. Уазхәыци, Алықьса Платониԥа, аҵарадырразын ари закәу. Уазхәыци! Уазхәыци! –
дааҟәымҵӡеит уаҳа.

– Аиеи, иабаздыруеи анауказы аминерал зыԥсоу. Асып
зыԥсоу сара иабаздыруеи – дгәаауа далагеит адиректор.
– Асланец акәым, анеандерталец... – даҽа гхак ҟаиҵеит
Аҷи Кьагәа-иԥа.
– Аплан ала иуқәнаго аԥара сынтәа иузоу­ҳажьхьеит.
Иагьнамцхәны. Ҽааны ианаамҭоу­гьы мап сҳәозар убап, –
иҭел ахь инапы ааирххеит адиректор.
Аҷи Кьагәа-иԥа даақәыԥсычҳаит. Еиликааит уажәы адиректор игәалаҟара аҽшаԥсахыз ала, агәра иргара шыцәгьаз инахьхьи Хәаԥ иҟалаз. Мушьни иӡбахә иҳәаргьы, абгахәыҷы аҵыхәа
шаҳаҭс ианыҟанаҵоз еиԥшхон. Арахь иҭахын амашьына,
иҭахын амагни­тофони афотәаппарати, иҭахын амҩақәҵага
бӷьыц. Аха убысҟан ашә лхы аалалкит амаӡаныҟәгаҩ-ҭыԥҳа..
– Кьагәович, Демур уигоит, Демур!
– Иҭабуп, башаӡа угәы ԥысҵәеит, Алықьса Платон-иԥа,
– ашәахь иҿынеихеит Аҷи Кьагәа-иԥа, амашьына иоуз
ҽаџьарантә изаазшәа...Арахь русбарҭа амашьына акәхын Демур дзықәтәаз.
***
Руслан аҭел дшасызҵәҟьа, Мироди Мушьнии даашьҭырхын,
идәықәлеит Нур-Камидаҭ ишҟа.
– Инхацәа цқьақәоу, уи Камидаҭ акәу, ижәла? – дахыбаан
дҵааит амҩан Руслан.
– Ирыбарги, акруцәоуп, рчеиџьыка бзиоуп, – аҭак ҟаиҵеит
Мирод.
– Мамзар изабалак диаҳҭома ҳахьшьа, – Руслан ажәытәрақәа
гәхьааганы иман азоуп ақыҭахьгьы дзааз ҩымшҟа.
Ҳахьшьа ҳәоуп ишиҳәаз, Ҭырқәтәыла инхо ахҷыԥсаа
рцәажәашьала. Идыруазҭгьы иара ашьанҵа-уаҩгьы «ҳахьшьа»
шиҳәоз!
Ус ишнеиуаз иаадгылеит Камидаҭ игәашә. Аха уа иахьнеиз «рахьшьа» дызҿқәаз Руслан иакәым, Мирод ханшьалагьы
уамашәа ибеит.
Амра ашәахәа лықәыҷҷо ацалаҟьа дықәгылан ла­ра. Дара
лбаӡомызт. Ацалаҟьа дықәгыланы цыгә-хыршәҭ ҟалҵон.
Нас, лҽаалыриашан, егьи ацалаҟьа днықәԥалеит, уаа-

гьы цыгәхыршәҭ ҟалҵон. Нас, ишанханы агәашәахьынтә
ишылзыԥшуаз, ацалаҟьа аҵкар шьапԥынҵала лҽынхылшьын,
даагьалеит. Дылбаагьалан, хланҵы дшыкнаҳаз иаалырбзеит
ҵаҟа игылаз аҳаҟьа. Аҳаҟьагьы аалыр­бзеит, нас деиҭаагьалеит.
Ахьышәҭҳәа ацалаҟьа даақәгылеит. Нас, еиҭа цыгәхыршәҭ
ҟалҵан, егьи ацалаҟьахь дааиасит.
Ашьанҵа-ҭыԥҳа иахьатәи чемпионкак лаҟара лыбаҩ
лцәыласын. Уи ибон Мушьни. «Анцәаду» иҳә­еит Миродгьы,
иԥаҵақәа инапы нарылеишьын. Руслан иакәзар, игәаԥхомызт
иахьшьа лхымҩаԥгашьа.
– Аԥшәма, уара! – раԥхьа ҿиҭит Руслан. Ашьан­ҵаҭыԥҳа абжьы лаҳаит. Лҽаалыриашан, деинаалаӡа ацалаҟьа
даақәгылеит. Аца ашә днас­ҩасит. Иаақәырццакны ашә аатын, уахьынтә ихы аакылирҳәҳәеит Нур-Камидаҭ. Ларгьы
ҵаҟа днал­бааԥеит, ус лыдимҵакәа дыҟам данаацәырҵ. Асакь
аалиркит.
– Уа, бзиала шәаабеит! – иҳәан, акьыба длал­баан,
иҽыршәшәо арахь иҿааихеит.
Аха иҽааиԥсахит Мирод даниба.
– Аду, уххь згеит. Иҟалаз ҟалеит – усмабашьын. Саргьы
ауаа сырхылҵит, уажәы сзаҵәхеит акәымзар, – иҳәеит иара.
– Ус шԥоуҳәо, Камидаҭ, дад. Аҳы, аҩныҟа ҳнаганы
фырџьанк-фырџьанк ааҳаржәшь. Ҳажәла лхуп рҳәеит, уи
ашьанҵа-ҭыԥҳагьы дааҳардыр.
Руслан иакәзар, «рымаҳә» ас иаб иашьа дахьиацәажәаз
игәы ааҟанаҵан, ҿааиҭит:
– Амаҳә бзиа аешьа диаҩсуеит, Камидаҭ! Камидаҭ ауми
иухьӡу?
– Нур ауп, џьушьҭ, исыхьӡу, – дыԥхашьаԥхаҵо, аха усгьы
иара итәы иҳәеит амаҳә ҿыц.
– Ҳноугома, нас? – аҽыгә-ҽыгә дааччеит Мирод.
– Шәахьнааго ишәаҭәоу ҳәа егьсымам, Аду. Суаҩызаҵәын
иахьанӡа. Аха шәааи, иҟалозар!
– Акагьы угӡам, акагьы угӡам, Камидаҭ, – иҳәан, амаҵурҭахь
иҿынеихеит Мирод.
– Акәасқьахь шәхалар, Аду?..

– Ҳара аԥсуа мца ахьыҟоу ҳнеиуеит. Уцеишь, уаԥшәымоуп,
– иҳәан, Камидаҭ ишимуаз аԥхьа днеишьҭын, иҩызцәа иманы амаҵурҭа дааҩналеит Мирод.
– Ара бааи, дад, – иҳәеит, ашьанҵа-ҭыԥҳа дшәаԥырҳаԥуа
акәакь лҽахьалҭаз даалыԥхьан.
Дыԥхашьаԥхаҵо дааидгылеит. Леилаҳәашьала деилаҳәан,
аха Камидаҭ имидал лаԥхьа иаркын. Ари зынӡак дигәаԥханы
имидал ланеишьазар... Мирод инап дуқәа рыла лхы ааникылан, лхагәҭа днагәӡит. Амала макьана лыиаҳәшьара
иахирҟьаӡомызт. Руслангьы асас лхы днагәӡит.
Камидаҭ ашьанҵа-ҭыԥҳа илақәа лирбеит, адулаԥи аишәеи
ихы рықәкуа. Аха лара иаҳагьы дшәеит, ииҳәоз лзеилымкаазт.
***
Сааҭқәак рышьҭахь Нур-Камидаҭ исасцәа лахҿыхӡа
амаҵурҭа иаадәылҵит. Агәашәаҟынӡа ианнеи, Мирод инап
дуқәа рыла ашьанҵа-ҭыԥҳа лхы ааникылан, даалыхан, лылахь днагәӡит.
– Бызлыҵыз рылԥха-ргәыԥха быманы бызланагалаз рзы
бымшны Анцәаду, Аллаҳ ду дбықәныҳәа­аит, дад!
Уи иҳәонаҵы дыԥхашьаԥхаҵо дгылан аҭыԥҳа, нас
илгәаӷьын, днеицәхас-неицәхасит.
– Абзиараз, Ԥха, сахьшьа!.. – зынӡа длахҿыхӡа дҟалахьан
Руслан.
– Минадора ауп, – Мирод имаҳаратәы уи дааириашеит
аԥшәма.
– Минадора уи уара узы. Ҳара ҳзы ҳахьшьа лыхьӡ шьатәыс
иҳамаӡам, – иааҿахиҵәеит Руслан.
Мирод наҟ ихьаԥшымҭа иақәыршәаны Руслан днеицәхаснеицәхасит Камидаҭгьы. Маҳә бзиа бхәында бзиа дшизыгәдура
дизыгәдуун уи уажәы.
– Нас, ишеибаҳҳәаз, Нур, – иааигәалаиршәеит Мушьни.
– Камидаҭ ауп... Аха саҳәшьаԥа усгьы даазгоит.
Гәарабжьарала иахьааиуаз Мирод ус иҳәеит:
– Димырхыр ҳәа дшәоит, нас уигьы деилкаатәуп. Дицәыӡыр
иҭахым. Шаҟантәы деиқәымшәахьоу имдыруеи.

– Ҳрыбжьаҟазап, – иҳәеит Руслан, аха нас, Мирод
дааихәаԥшын, – урыбжьаҟазап иҳәеит.
– Уи ԥсыхәак аиуп, аха иԥсҭазаара зеиԥшрахои иара, Ками­
даҭ? – ихы дазҵаауашәа ҿааиҭит Мирод. – Уаҵәы иахым­гакәа
ашьанҵа-ҭыԥҳа лыӡбахә ахыҵәашт. Арахь идәықәлап ауаа...
– Иара ус атуристцәагьы, – нациҵеит Мушьни.
– Хәаԥ ршьаҟьарцу! Ацҳа ԥаҳжәоит, Хыԥсҭа иаху! – иажәа
ааиԥсахит Руслан.
Мирод иашьеиԥа иццакра игәамԥхакәа ихы ааирҵысит.
– Удәҳәыԥшахь амҩа анбанӡаноугахьеи, Мирод? – дҵааит
Мушьни.– Мышкгьы сзумыцхрааит.
– Сара соума, уара уоуп изыцхыраатәу. Шәхала аусура
шәаҿуп Нинеи уареи. – Нас, шәымҭак аныбжьала инациҵеит:
– Дәҳәыԥш ԥшӡоуп, ихтызааит ауаа рзы. Уахь арахә-ашәахә
ықәлом усгьы.
– Арахь иқәлом уҳәоу? – даазҿлымҳахеит Руслан.
– Сеидру, уахь арахә ҩеиуа ҳамбаӡацт.
– Дыдрыԥшь-ныха ашҟагьы рахәгьы шәарахгьы ҩеиӡом.
«Аиаша иҳәоит убоу, уажәадагьы схаҿы имааи­цызт», –
гәаныла даацәажәеит Мирод.
Гәанылагьы иаазгәеиҭеит иашьеиԥа дласызаргьы ихшыҩ
шыбзиаз.
– Иҳаздырам. Жәытәла Хәаԥ иашьагәыҭҵәҟьаз амҳаџьырра
иагеит. Ара инхо ажәлантәқәа Дәрыԥшь, Џьы­рхәа уҳәа
рҟынтә иааны инхаз роуп. Ахә-ных ахьӡуп акәымзар, изакәу
ҳаздырӡом, – ииҳәоз иаҳа-иаҳа игәы архыҭхыҭуан Мирод.
– Иаҳзымдыруа иагьа ыҟоуп адунеи аҿы. Ашьанҵа-уаҩгьы
дыҟоуп ҳәа заҳахьадаз, абнауаа ҳәа шьоук рыӡбахә рҳәалон
ҳабацәа амзар.
***
Ашьанҵа-ҭыԥҳаи Нур-Камидаҭи анеизынха акә­зар, НурКамидаҭ даахәыц-хәыцын ус иҳәеит:
– Минадора, бааишь, бааишь!
Лара даахалеит ахьҿиҭуаз аганҩны.
– Исзаагишь бракац, иалшо збап, – иҳәан, аҽеилаҳәара далагеит.

Аракац анизаалга, «шьҭа бца» иҳәан, асаркьа днадгыланы асақә еиԥш иааиҿишьит. Инапгьы неиҿишьын, иӡамҩа
ахәгьы нықәнырбзаан, зхәы амзымхыц арԥыс иӡамҩеиԥш
иҿыҟаԥшьааӡа иааҟа­леит. Абасала «ихәы аамихын»,
деилаҳәеилаца даалбааит. Иҽы кәадырны иааҭигеит.
– Минадора, бааишь, бааишь! – ҿиҭыхит иара.
Ашьанҵа-ҭыԥҳа амаҵурҭа ашә даалагылеит. Лӷәыцәмаҟьеи
лаҳәызбеи лнапы иакын.
– Уажәыҵәҟьа саауеит, баба, – иҳәан дынҽыжә­леит ахаҵа.
– Џьырхәанӡа слеины сааиуеит. Бгәы бмырҿы­ӷьын, – нас,
«чоу!» ҳәа иҽы ааирхәмарын, ашҭа дылҭҟьеит.
Џьырхәа дахьлеиз, ииҭахыз иаҳәшьаԥа дыҟа­ӡамызт.
– Ахәылбыҽха дааип, уҽыжәҵ, узыԥшузеи, – лҳәеит
иаҳәшьа.
– Умидал
абаҟоу, Камидаҭ, – иҽыҩ леишәацә­гьагьы
иацәымшәаӡакәа ишькыл иахьынҳалон ахәыҷқәа.
– Макьана ишәасҳәаӡом, – маанала даацәажәеит
Камидаҭ, нас иаҳәшьа ус леиҳәеит: – Уаха уеизгьы-уеизгьы
дысзынашьҭи быҷкәын, дысҭахуп.
– Дзуҭаху уҳәар иауеи.
– Макьана ибасҳәом, – маанала даацәажәан, иҽы ишьхәа
неирбеит лашьа.
Абжьааԥны данырзаалоз акыргьы даанхалон, уа­жә иццак­
ра уамашәа илбеит иаҳәшьа. Игәаалыгӡон игәы лас иҩныҟа
изихоз, аха егьзимҳәаз иарбан?
– Ҽазных ԥҳәыс дааигеит ари аиқәымшәа, – даахәыцит
иԥҳәысаагарақәа згәы иадыргахьаз иаҳәшьа.
Аха Камидаҭ иӡбеит аус ҿыц дызланагалаз анарха шаиуа
ихаҭа агәра игаанӡа имырзарц. Дыццакит ишьанҵа-ҭыԥҳа
лахь.
Амҩан дааиԥылеит рқыҭан абга дақәтәоуп ҳәа ззырҳәоз
алыгажә. Уажә абга дақәтәаӡамызт, шьапыла акәын дшааиуз
уи, аха усгьы иааицәымыӷхеит Камидаҭ. Наҟ иҿы нарҳәны,
димбаӡазшәа диаҩсит. Урҭқәа ирышьцылахьаз алыгажә
игәы ааихьна­шьын ихы ааирҵысит, аха ишьҭаҿимҭит. Уи
азымхошәа дша­а­иуаз жәык ахы иқәкны иқәҟааит ҳҽыуаҩ.
Изтәы­згьы дидыруан.

– Алашәатә уӷрыхааит, – иҳәан, дҽыжәым­ҵӡа­кәан дааи­
ҩаӡан, ахәажә налиԥааит Камидаҭ.
Иҽы ашҭаҿ иааужьны амаҵурҭа дааҩнаххит, игәы аҭҳара
еисуа. Иԥҳәыс хәаша аҩны дыҟан, аха изуҭахи... Амца лыцә­
кьаҭазаарын, еиқәысҵоит ҳәа даҿын. Уаҳа қьаад анылымба,
иршаҳаҭга шәҟәы ааимылыжәжәан, уи ала амца аибаркра
даҿын. Амца ааибакуан еиԥш дааҩналеит иара. Ашьанҵаҭыԥҳа даахьаԥшит, иршаҳаҭга шәҟәы иаразнак амца
шеиқәнаҵаз ирбаны длыргәырӷьаразы.
Илзеилымкааит игәы изамыхәаз. Лыччаԥшь налҿабеит.
– Ааит, бара атрацкист хша, авридитыл! Еицәазгьы
сықәнаган санбыднагалоз! – уажәшьҭа лхала лакә­ӡамызт иибоз, уаанӡа дызмаабыз иҳәса­қәагьы лывагылазшәа ибон. Уи
азоуп шәара ҳәагьы зиҳәаз.
– Шәара шәыжәла ақәны ақәрыԥсароуп, қьаа­фыри мааинцыз, иана саԥыс!
Амцагьы дныҽҳәасгәышьеит, аха ишәҟәы был­хьан, иаба­
ҟахыз.
– Бдәылҵ абыржәыҵәҟьа! – дыҳәҳәеит ари ахаҵа.
Даауалуашеит, даашаҟьшаҟьеит ашьанҵа-ҭыԥ­ҳа. Дааҩна­
гьежьит амаҵурҭа шәарах ӡыӡымк­шәа. Лма­ҟа иавҵан
аҿырпын. Лӷәыцә­маҟьеи лаҳәызбеи лна­пы иакын. Уаҳа
мҳәакәа лхы лықәырԥс дын­дәылҵит лара ашьшьыҳәа. Ашҭа
днықәланы лҿы­нал­хеит, ала­қәа ахьлыдгәыбзыӷлоз мбаӡо.
Ашҭа агәҭа днеиуаны, лхы аалалырҟәын, аӷәыцәмаҟьа ашьац
инылалҵеит. Агәашә данҭыҵуаз аҳәызба уа амҿы иналалырсит. Лгәы иахьаркыз иаамхны уи инаҿалыршәит амидалгьы. Ашә аныдылҵоз ала­қәа лаԥҟьаны иҭыҵхьан. Знык лхы
дынҩахан, Мачагәа иҳаԥы ахьамаз ахра ахьыҟаз гәалҭан,
уахь лҿыналхеит, амҩа еихы­ҵә­ҵәа. Рыбжьы мыргаӡо
илышьҭаланы иҩеиуан Бжьацали Пырқьеи.
– Бцо, бцо, бахьымаара анцәа бишьҭааит! – иҳәеит
Камидаҭ, ибла агәаӷ анхыҵ, ибла анааԥш, ишьанҵа-ԥҳәыс
хәаша данимба.
Дуазыруа аҩны дыҩнахеит. Аҩны дамкызт, ашҭа дықәлеит.
Иаргәҵысҭаҿы ихахәы ирҳәуан, ирҳәуан. Аха ихы цқьа аус
азымуит, иҟалаз изеилымкаацызт цқьа. Ашҭа иқәыршәыз

аӷәыцәмаҟьа зныкгьы дахҟьашеит, аха изакәыз мбакәа иркаланы шьапыла наҟ днацәхасит.
Дук мырҵыкәа даакылҟьеит иаҳәшьаԥа-ага­ла­варез.
Имашьына
лас
аапкны
ишааиуаз,
агәашәа­ҿыҵәҟьа
иаақәирчаразын, дааҭыҵит.
– Иҟалеи, цәгьароума, диахоз? – ҿиҭит иара.
– Дцо, дцо, дахьымаара дцеит ҳәа уаҳааит! – иҳәан, уи
днеиԥылеит Нур-Камидаҭ.
Аха агәашәаҿ дахьнеиз илаԥш нарықәшәеит аӷәы иаларкьакьаз аҳәызбеи, уи иахаршәыз имидали. Аҭҳарцәҳәа
ацәа даалҵызшәоуп ихгьы шибаз иара уа. Аҳәызба уа
ишалаз амҳасҭа ааимлагәа илахь инадикылеит. Уаҳагьы
иҽизнымкылакәа даақьызқьызит.
– Иҟалац ҟалахма, диахоз? – зегь еиликааит иаҳәшьаԥа.
***
Ашьанҵа-ҭыԥҳа ԥыҭраамҭак дҩеиуан, ахра лхы ақәкны,
деиқәышьшьы. Аха, нас, лҽааиҭалкит, алақәа лышьҭаланы
ишааиуаз ангәалҭа. Дагьаалах­ҿыххеит, лҿырпынгьы лмаҟа
иахьавҵаз лнапы аахьылшьит.
Мирод иҩызцәеи иареи Ахә-ных аҵаҟа аҳәысҭа иааҭыҵит.
Шыцла иҭалаҳаны игылан Ахә-ных хыгье­жьаа ԥшӡа. Иара инахыкны иубон Мачагәа иҳаԥы змаз ашьха. Ахә-ных иаҿыкәшон,
ирҩашха, Иаӷырҭа цқьа. Еизааигәаӡаны игылаз ҩ-ӡлагарак
аус днаруан уи аҟәыҵәак, хаҳә ҟәазла ихыбыз адәыиаҵәаҿы.
Аҩны ианааи Мирод иԥшәмаԥҳәысгьы рхәы ҟаҵаны
дырзыԥшын. Ианаатәа, Анцәа улԥха ашь­ҭахь, Мирод
дҩагыланы ҳаԥсуа бызшәа иныҳәеит. Ҩасҭха аишәакьаҿ
иахатәаны ичоз ихәыҷқәа, раб дцәажәонаҵы иӡыҩӡа игылан.
– Амын! – рҳәеит дара адруҳәа, иажәа даналга.
Мушьни дааԥышәырччеит. Ари аҩнаҭаҿы ус ишаԥыз идыруан.
– Аӡәгьы иуцәигаӡом, Мушьни, уракац хәшәы, – иҳәеит
Руслан.
Мушьни ахәшә зҭаз ашьушьа наҟ инықәиргылеит.
– Агәабзиарахьчара аминистрра ирыдызгалоит арецепт. Апатент иаҭныҵуа ала апалеолит саҿызаауеит, аӡәгьы
сихьымԥшӡакәа, – дгәырӷьон иара.

– Уусқәа еиқәуршәеит уҳәар смаҳаи, сашьа! – ҿааиҭит Руслан.
Мирод ҩбаҟа фырџьан шьҭиххьан, дҳәыҵәыҳәыҵәуа далагеит.
– Шәара шәсасцәам, шәмыццакын, – иҳәан, дгылеит иара.
– Деиҭадәықәлеит идәҳәыԥш ахь, – лҳәеит иԥшәмаԥҳәыс.
– Баба, саргьы суццоит, – дҩаҵҟьеит иҷкәын.
– Уаала, нас, – иҳәеит Мирод.
Ибжьы еизадаӡа ауп ишиҳәаз, аха иус иҷкәынгьы игәы
ахьазыбылуаз игәы иахәон. Уигьы ааныԥшит ихы-иҿы.
Иаӷырҭа уахьныруаз Ахә-ных ашьапаҿыҵәҟьа иҟан
уи адәҳәыԥш еизиаша. Уахь анеирҭақәа амаӷ рхиааны
иахьыҟаз ирыцқьаны адәҳәыԥш ааирԥшит Мирод. Иҩнусқәа
иҽрыгырханы уи даҿын иара ҩымчыбжьа. Иахьа аӡы ацҳаҵәры
хҵангьы иалгеит иҷкәыни иареи. Амра аҭашәарахьы ахы ар­
ха­хьан. Шьҭа ицатәын аҩныҟа, избан акәзар идәықә­лар акәын
Мачагәа иҳаԥы ашҟа, аиԥыларахь, ишеибыр­ҳәахьаз.
Ахәыҷы аҩныҟа дишьҭын, ԥыҭраамҭак дынкахәыцуа даа­
тәеит Мирод. Нас, даагылан, ԥсыуак ишыҟаиҵац Анцәагьы
Аллаҳгьы рыӡбахә иҳәеит, хыхь дыԥшны. Убасҟаноуп данааидгыла ашьанҵа-ҭыԥҳа, уаҳа данааиуаз лышьҭыбжь имаҳаӡакәа.
Дааидгылан, дыԥхашьаԥхаҵо днаицәхас-наицәхасит.
– Ҳаи, бара бшеибгоу, дад, – иҳәан, игәышԥы ҭбааӡа
инапқәа ааиҵихын, дааигәыдиҳәҳәалеит аҭыԥҳа.
Аҿатә уаҩ ижәҩахырқәа аанкыланы Ахә-ных шыҟаз
даахьалырԥшит ашьанҵа-ҭыԥҳа. Акы илырбон, напышьа­
шәалагьы иалҳәарц лҭахын. Ахә-ных иқәиаауаз ашыц
аиаҵәара еиқәарахахьан. Мирод ибомызт ашьанҵа-ҭыԥҳа
дзызхьалырԥшуаз. Ҿымҭ­кәа уахь уԥшла ҳәа илырбеит, лышҟа
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аизга - Даур Занҭариа - 39
  • Büleklär
  • Аизга - Даур Занҭариа - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3365
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2451
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3497
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2451
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3479
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2333
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3540
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2306
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3598
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2421
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3533
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2447
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3556
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2419
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3495
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2323
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3538
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2320
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3509
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2269
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3416
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2177
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3478
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2329
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3421
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2370
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3492
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2280
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3429
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2405
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3373
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2212
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3438
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2226
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3400
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2093
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3431
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2311
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3607
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2390
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3525
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2381
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3453
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2352
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3522
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2357
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3573
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2416
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3499
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2425
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3507
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2211
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2303
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3538
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2292
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3474
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2473
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3507
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2439
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3514
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2381
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3460
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2349
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3412
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2326
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3411
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2228
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3457
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2127
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3418
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2222
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3373
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2221
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3329
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2168
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3404
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2213
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Аизга - Даур Занҭариа - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 904
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 721
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.