Latin

Аибашьра Ахроникат: Аинрал Гиви Агрба иҿаԥыцтә гәалашәарақәа - 2

Süzlärneñ gomumi sanı 3347
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1763
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
Аиҳараӡак уыбра ахаҵара ӷәӷәаӡа аазырԥшыз
[Цыгәба Вахтанг], Бесик Џьелиа ҳа, дҭахыит рыцҳа,
аха уакәӡым дахҭахаз. Данҭахоз, <…> Шьромала

азаданиа иыиҭан Какалиа, абрахь(?) Тҟәарчалҟа
дышцоз, <…> иыгрупа иыцызыи иареи ҭахыит.
Уыбрыии Ашба Вианор ҳа (Ашба Вианор, Анцәа
иыџьшьоп, иыԥсы ҭоп), абарҭ <…> [ахҩык] ракәын
дыуцәас еҳарак уа иыҟаз. <…> Амныи Каинов ҳа
акамандир иҳарҭаз ҳаиҭиыит. Уа ҳаннеи, ҳкажьны
дыбналан дцеит, ҩыџьа <…> аҷкәынцәа ҳа ҳтәқәа
иыман ддәықәлан-агьыин, аха уырҭ нас иыцры­
ҵыит, ршәақьқәа кажьны-агьыины, наҟ дыиасыит
[иара]. Уырҭ аурысқәа рҟынтәыи исыцыз аҷкәын­
цәа уа иынханы иыҟаз Гаркин ҳа дыҟан, уыбрыи
даанхыит. Агьырҭ уыс иыҟақәаз <…> аибашьраҿ
рхы аладмырхәӡыит. <...> Ара <…> [ҳ]полкаҿ иыҟаз
аурысқәа роп. Аибашьра <…> ҳаналага, рҽырҵәахт.
Амныи Гаркин ҳа иыҟаз <…> аибашьра ҳахынӡаҿыз,
<…> иаанҵәаанӡа ара дыҟан, нас Урыстәылаҟа
дцет. <…> [Даҽа ҩыџьаҟа афицерцәа аанхеит],
агьыирахь аҷкәынцәа ҳа ҳтәқәа ракәын иыҟаз. <…>
Арҭ ахәыҷқәа рыда, <…> хәҷык зхыҵқәоз исымаз
<…> [Цыгәба Вахтанг], Ашба Вианор, Џьелиа, агьыи
даҽа ҩыџьаҟа аҷкәынцәа ракәын, <…> уаҳа уыҩ
даҟамызт(?). Аха ахаҵараҵәҟьа аазырԥшыз абарҭ
<…> [ахҩык] роп. <…> Ахәыҷқәагьы даараӡа рхы
бзыианы иаадырԥшыит.
Атанкқәа <…> аахәыҵҵон, наҟтәыила агәгәызҳа
ахысра иалагон а-БМП-қәа, а-ЗУ-шкақәа зықәгылазагьыиз, ҳарҭ афтаматла ҳарҿагылан рехсра ҳалагыит,
ҳҭыԥқәа кны. Аброп ауыс ӷәӷәаны иахыруыз, <…>
уыбра абанс ҳаарҿамгылар, <…> Верховныи [Совет]
ахтәаз[ынӡа] хә-минуҭк роп иаҭахыз. Хә-минуҭк,
10-минуҭк ҳаагхар, иышиашаз иааин иаакәшан
иыркон.
Уажәы «Афырхаҵа Аԥсны» ҳа сыхьӡыртәыит
сара, аха <…> уыбрыи агьыирахь иыҟасҵаз акәӡым

иызџьысшьо, иара ахаҵара сықәнагоп ҳа иызԥхьа­
ӡоз ҳа санахәаԥшуа, <...> уыбра исыцыз роп <…>
уыбрыигьы саҭәазшьаз ҳоп сгәы иыззаанаго, уаҳа
ҽакала сахәаԥшӡом. <…> Абра аҷкәынцәа исыдгылаз
ахаҵара иаадырԥшызоп <…> афырхаҵа <…> ҳа
сыхьӡызтәыз, <…> абрыи ҳзеԥшыуп дареи сареи.
Аха сара иахьа сгәы иалоу, <…> загь алкааны, иҳәа­
ны, рыхьыӡ арбаны-агьыины, уысҟан рысписакгьы
ҳацә­н ымхаӡыит, иҳацқәаз уыс иаҳгәалашәақәо
ҩыџьаҟа-хҩыкҟа ыҟоп, аха загь ҳгәалашәо иыҟаӡым.
Уыбрыи даара сгәы иалоп иахьатәыи аамҭазы. <…>
Ашба Вианор <…> уажәы́ р аанӡагьы акымзарак
иаҭәашьаӡым. <…> Изыҟаҳҵыит ашәҟәы-агьыи,
иырҭартә-агьыи, аха макьана агьызбом. Уыбра <…>
иыҟаиҵаз мацаразы ахаҵара даԥсоп <…> Ашба
Вианор .
Абрыи ацҳа, апоезд ахыиасо, аҵҟа, ҳарҭ арахь
ҳааскьаны ҳгыламзыи, иаргьы [Вианор Ашба]
[Беслан] Џьелиагьы ебарыҩны уыбрахь ицет. Аныи
Кохорски <…> [ауп] иахьӡыу ҳа сыҟоп, агьыи ауы­
лицала убыстәыи икылсны идәықәлыит. Иан­
дәықәла, абнастәыи иы[р]хьчаразы ебарыҩны ицан
(уыбра аԥҭека ԥаса иыҟан), амна ицан итәа­н ы,
уыбраантә рехсра иалагыит. Агьырҭ <…> Тби­лисскае
шассе <…> икылсны ирехсуа иала­гыит, аха уырҭгьы
ападствольникқәа ркын. Апад­стволь­никла ианрехс(?),
аныи [Вианор Ашба] даха­ватәаз ахаҳә иақәшәан,
ахаҳә амҟьан илымҳа иаахыит. Илымҳа ацәа хнахыит
аныи Ашба Вианор. Ашьаҟәада иҿашы [данызба],
сыҳәҳәет <…>:
– Арахь шәааи, арахь! – сҳәо, иыргьыжьны иаазган,
– Шәахсыртәаз шәтәа! – сҳәыит. – Шәабаца?! – сҳан,
Анҵамҭа аныҟаҵаз аамҭазы Вианор Ашба «Аԥсны афырхаҵа»
ҳәа ахьӡ ихырымҵаӡацызт.
илымҳа сахәаԥшын, илымҳа цәҟьаны иыҟоп, уаҳа
акымзарак.
– Иахьыи арыи? – иҳан, – Иахьыи, да, улымҳа
цәҟьет, агьамыхьӡыит-агьыи, – сҳан, ашьаҟәада
иҿашы даазгыит.
Убас даара рхы бзыиан иаадырԥшыит, уырҭ аҩы­
џьаҵәҟьа . <…>
Уа <…> кыраамҭа ҳаибашьыит. Уыбриашьҭахь
иҳакәшо иалагыит, амшын аҟәрала ицет, ҳарҭ 40-ҩык
раҟра ҳаҟоп, афтаматқәа роп иаҳкыу, ападствольник
ҳа иашьҭоп, <…> Бесик Џьелиагь икын, Ашба Виа­
норгьы икын. Аныи ападствольникла ҳанхыс­уоз
(агранатамиотқәа ҳкыз џьыршьозар акәха­р ын),
ишәа­ны атанкқәа шьҭахьла ицон, а-БМП-қәа шьҭа­
хь­ла ицон. <…> Агәгәызҳа абжьы ангалагь, иза­кәыз
рыздырӡомзт. <…>
Ҳахынӡебашьоз, уышьҭа иышҳакәшоз анызба,
аҷкәынцәа сыцәҭахуон, иара иаҳкызгьы, урысшәа­
ла уыс рҳәот, апазициа ҳа, апазициа ҳа агьыҟаӡым,
адәы ҳақәгылоп, ашкол аԥхьа, амныи 14-[тәи] <…>
[а]школ. <…> Нас арыи Цыгәба уыс иасҳәыит:
– Абарҭ аҷкәынцәа загь уыманы угьыжьы шьҭа­
хь­ҟ а. Абрыи Ацҳа ҟаԥшьаҿ унены (амныи <…>
Ацҳа шкәакәа, <…> агьыи хахь иыҟоп, Белыи мост,
агьыи Красныи мост ахаҳҳәо), абанҭ рҿы унены
имашьынома,.. <…> иыуԥыхьашәо, – ԥаса <…>
Кьиласур <…> кы ҳа <…> [адҵа] шиысҭаз еԥш,
абрыиуа иысҭыит. – Уыбра ишәаҳаны икы, сара
ԥыҭҩык сыман саагылот. Уахь иымнератәы макьана
инаҳкылот, <…> уца, – сҳәыит.
Аха убырҭ аҷкәынцәа, уыбра ебашьуоз, <…>
ианаланагала, радгара даараӡа иуадеҩхыит:
«Абри ацҳа…» ҳәа иалаго абзац инаркны даҽа ҭыԥк аҟынтә
арахь ииагоуп, ахҭысқәа реишьҭагылашьа инақәыршәаны.
– Уа уымцакәа ҳцаӡом, – рҳәыит.
Амныи ҟасҵыит, – Приказываю! – сҳәыит.
– Нет, не будем выпалнять приказ! – рҳәыит. <…>
– Уҳаццозар ҳцот, мамзар ҳцаӡом, <…> [зҳәаз ҟалеит].
Нас цқьа елкааны-агьыи ианрасҳәа, <…> – При­
каз акәӡым, – сҳәыит, – аҷкәынцәа, сшәыкәхшоп,
– сҳәыит, – ара ҳахгыло, <…> ас иауӡом, – сҳәыит,
– амноп аҭыԥ ахаҭахыу, уыбра шәцаны <…> шәгыл,
<…> са снеаанӡа, <…> хәҷык иаанаҳкылап, – сҳәыит.
– Ҳаргьы ҳуыдгыланы ҳаагылот, – ҳа, – «саргьы
саагылот, саргьы саагылот, саргьы саагылот», – ҳа
абас иалагыит.
– Уара, загь <…> ҳаагылар, нас анахь иызко уыҩ
дҟалаӡом. <…> Ҳарҭ 40-ҩык ҳауп иыҟо, уыбра шәца,
– сҳәыит.
Уыс <…> цәгьала агәра дсырган-агьыин, нас
[Вах­танг Цыгәба] иыман ддәықәлыит, аха аҳәсақәа,
<…> амедсестиорцәа иҳамақәаз, абанҭҵәҟьа <…>
[ҳза­дымгеит], афтаматқәа кны аҟәаақҳа аибашьра
иалагыит. <…> Уырҭ хәҷыҷала иадзгет. <…> Абрыи
Цыгәба иыман арахь ддәықәлыит, быжьҩык аансыжьт.
<…> Џьелиагь даансыжьыит, Ашба Виа­н оргьы,
свадитель Агырба ҷкәынан (уыбрыи ана ацҳаҿ
дысцәҭахыит), агьыи даҽа хҩык аҷкәынцәа, абарҭ 18
шқәса зхыҵоз.
Нас <…> ҳҭыԥқәа ҳшет: «Уара абрыиуа аҭыԥ утәыуп,
абрыи аҭыԥ аҟны», ҳазагь ҩҩба-хԥа ҭыԥ ҳаман. Абра
<…> сымхысуеи, нас абрахь сыиасны схысот, нас анахь
дыиасны дхысуан, нас <…> анҭ иахырбо ҳрацәошәа,
<…> [аха] быжьҩык ҳакәын иыҟаз. Абас [акыргьы
иаанкыланы иҳаман], <…> иаанхаз ҳабыжьҩык, убас
[ҳаннеи инаркны] <…> ҩҩ-сааҭк рҟынӡа. <…> Уа <…>
аҷкәынцәа ԥыҭҩык ҳзааит-агьыит.

Допуа Гиви <…> џьыук иыцны дааит-агьыит. <…>
Дом отдыха «Абхазиа» <…> Ҭырқәтәылантәыи иааз
ҳаԥсуаа <…> ҩнан. Убарҭ, Гиви [Допуа] уыс иасҳәыит:
– Абааԥс, иуыздәылго загь дәылган, амнахь
ашьҭахь ала ишәыман шәца, – ҳҳәыит.
Ирыман идәылҵыит. Уыи <…> даҿын. <…> [Урҭгьы]
арахь иҳадгылан ахысра [иалагаз ҟалеит]. Иара [Гиви
Допуа] шәақькгьы <…> иыԥшаан, <…> тапанчалаагьыи <…> ахысра даҿын. Хахьла иҳакәшо иалагыит,
ҵҟала иҳакәшо иалагыит. Аамҭа акыр <…> цет, аха
уыс ҳаицәажәет:
– Снапы шьҭыхны акаманда аншәысҭалагь (уыб­ра
<…> амҩа ҵҟа ухәыҵалан ухәыҵсо иыҟоп, <…> ашкол
аԥхьа, падземныи переход ыҟоп , <…> уахааҵ­со
<…> амашьына гылан), уыбрыи шәақәтәот, <…> нас
уыстәыи ҳцот, – сҳәыит.
Абр[а] <…> [акыраамҭа] иынкылан иҳаман. Уаҳа
иамуашәа анызба, акамандагь рысҭыит, нас <…> ҵҟа
ихәыҵалан иааины <…> амашьына (УАЗ-ик акәын
иҳамаз) быжьҩык <…> ҳҭалыит. Аха <…> арыи амҩа
шцоз ала ҳдәықәлар, дара наҟтәыи [ала] <…> а-БМПқәа кылсны игылахьан, а-ЗУ-шкақәа-агьыиқәа рыман
игылан, уыс иаҳиехсыр, иаҳхьӡон. <…>
– Ладариа ауылица [ала] ҳцап, – сҳәыит. <…>
Са уыс сгәы иаанагон, аныи Цыгәба <…> иысшьҭыз
<…> ацҳақәа рыҩбагь иыкхьет, арыигь ҳа иаҳтәыуп,
<…> ҳа ҳтәқәа роп уахь иыҟо, уыстәыи ҳнеот ҳа. Абрыи
<…> аҩадахьтәыи Ацҳа [шкәакәа] <…> ҳагьнықәгылет,
наҟтәыи аҟәҟәаҳа иаҳиехсо иалагыит. <…> Уа ама­
шьынақәа-агьыи, абас ишысҳәаз еԥш, елагылан. <…>
Аха уыс сгәы иаанагыит, арахь ақырҭқәа роп иыҟаз,
Ари аҭыԥ аҿы аинформант ицәажәара аанкылахеит, акассета

аарҳәразы.

«арыи ҳа шҳакәыз зынӡагьы иырхашҭны иаҳиехсот»
сҳан, џьыукгьы ҭыҵыит сҩызцәа, <…> иыԥан, <…>
рыҽкажьны ахысра иалагыит. Сара сааҭыҵын, абрыи
ацҳа агәҭаны аӡә дықәгылоп, инапқәа <…> шьҭыхны
икыуп, ҳаԥхьаҵәҟьа <…> (ацҳа аура ҳагь иыҟеи, 30-ҟа
метроп ирыбжьоу, <…> дареи ҳареи, риехсра ҳаҿыуп),
<…> сыбжьы сыргет:
– Иыҟашәҵо закәыи, шәаагыл-агьыи?! – сҳанагьыин, аха ахысра иаҿыуп, арахь сыԥшызар, исыв­
ҟьан ацара иаҿыуп, аха агьсықәымшәаӡыит.
Аныи [ацҳа иқәгылаз] сыниыдгылан, – Иыҟои?!
– сҳан, <…> арыи ас ҟаиҵот иылақәа рыла <…>
иысиырбот анахь ақырҭқәа штәо, аха иалздрааи.
Аныи Ҷанба ауылицаҿ иынхоз загь кылсны ара
амҩа ркызаап. Анҭ ракәзаап иаҳиехсуа, <…> аха сара
уыс сгәы иаанагот уажәыгьы, уырҭ ҳа ҳтәқәа роп ҳа.
Нас сыбжьы ҩҭыган (сыбжьгьы уысҟан хар амаӡымзт,
сандыргәаалагь, сыбжьгьы дыуын), акәыкәыҳа
срыҵаҳәҳәет:
– Ану-ка, прекратите стрелять! – ҳа саныҟаа,
иааҟәыҵыит.
Уыбриаамҭазы, <…> арыӷьарахь ала ҩыџьа <…>
рмаҟаҿаҳәараҟынӡа рҽелыхны иаацәырҵыит,
ашәақьқәа кны. Арыи 89-тәыи <…> ашықәс аасгәа­
лашәыит, настәыи иыҟаз здырын, <…> саргьы ахысра
салагт, даргь уа иет. Ирықәшәаны ииоу, иысшьыу, аха
нас сыԥшын(?), ҳа ианаага ашьҭахь, уа иышьны <…>
[ишьҭамызт].
Арыи <…> свадитель, <…> Агырба ҷкәын, даара
дыҷкәына бзыиан, <…> рыцҳа. (Д-Агырбоп ҳа акәӡым
изысҳәо, аха... Иыхьӡ схашҭыит, <…> абра Ацҳа <…>
[шкәакәаҿ] ипамитник <…> [ҟарҵеит]-агьыит.) <…>
Абрыи <…> са исыхьыз иыхьыит, ҳа ҳтәқәа роп иҳан,
<…> иара амашьына ауыс аиыруын, дышиашаз дара

рышҟа дцет. Днены, <…> арҭ дара ахгылаз, <…>
акаманда рысҭыит <…> (ҳа ҳтәы иықәшәар ҳа сшәет):
– Ахысра шәаҟәыҵ! – сҳәыит, ҳааҟәыҵт.
Уышьҭа ҳазхысӡом, иара уахь дцет. Абрыи ама­
шьына <…> ахгылаз инаган инадиыргылан, <…>
дааҭыҵын, абас, инапқәа роп иаабо, иыиҳәо ҳаҳаӡом,
«иыҟашәҵо закәыи?» ҳа акы даҿыуп. Арыӷьарахьынтә
арымарахь иҿааихан, <…> аҵыхәан дааит, уыбра
дагькаҳаит, <…> иехсыит. <…> Ҳаргьы еҭа ахысра
ҳалагт, <…> 15-ҟа минуҭ <…> ахысра ҳаҿын. Нас
уыстәыи џьыук ацҳала иыԥан, ҩыџьа аҷкәынцәа
уахь ицет, са исыцыз, <…> аӡала наҟ иыиасыит.
<…> Иахааигаз сыздыром, Ашба Вианор машьынак
ааигыит, иысгәалашәот, ГАЗ-24, чиорнава цвета. Уа
итәаз, – Шәааи, шәааи,шәааи! – иҳан, ашьҭахьала
иыман дааины, уыбрыи ҳҭаланы, ҳҵәыҩны, <…>
Ладариаҿ ҳнен, <…> МВО ауылицала <…> ҳкылсны,
Красныи мостаҿ ҳааит.
Красныи мост ҳахааиыз, ҳа ҳтәқәа <…> гылоп,
<…> ацҳа ркыуп, агьырҭ арҭ иыркызаап. <…> Арыи
шьҭа <…> асааҭ 3 реԥш-агьыи акәхап ҳа сыҟоп.
<…> Шьымҭан ҳалагыит, асааҭ 3-реԥш-агьыи. <…>
Сагьааит, нас, – Иыҟои? – сҳан, <…> Цыгәба сиазҵааит.
– Иыҟои, – иҳәыит, – абасоп, <…> амна дара тәоп,
– иҳәыит. <…>
Уаанӡа иҳаиҳәаргьы цәгьымзт, аха иаргьы да­
хьым­ӡ азар акәхап. Нас уа санне, <…> – Ԥыҭҩык
аҷкәынцәа сҭахыуп, <…> амнахь ҳцароп, – сҳәыит. <…>
(Свадитель уа днымхеи, смашьынагь уа иықәгылоп.)
<…> – Еҭа абас 8–10 раҟра адабраволеццәа, – сҳан, анҭ
аҷкәынцәа исыцыз, <…> Џьелиагьы Ашба Вианоргьы,
аҷкәынцәа, агьырҭ сгәалашәаӡом, еицны, амныи
акинатиатр ахыҟо аԥхьала, <…> ҳҽаҵакны, ҳаҩны
ҳнены, <…> уыбра аԥса-ҵла дыук гылоп, уыбрыи
ҳҽавартәаны, <…> абрыи ҳаҩ[с]ны, <…> аҭӡамц ыҟоп,

<…> амҩеи иареи еҟраны (иыугәалашәо сыздыром),
абрыи <…> ҳавҵаланы <…> аристаран ахыҟоу <…>
ҳнет. <…>
Абрыи амҩеи <…> дара ахтәоуыи ирыбжьоу 10ҟа метр роп, 10–15 метра, абраанӡа ҳрызнет, аха
уа ухы кылуырҳәҳәар, иаразнак иуықәшәот, иааи­
гәаӡаны дыҟоп. Сара уыс сыӡбыит, арҭ аҷкәынцәа,
– Шәҽшәмырҵсын, – сҳәыит, <…> аӡә акиыхьыр ҳа
сшәан, – са сахәаԥшот, – сҳәыит, – зны, нас иҟаҳҵап,
– сҳәыит. <…>
Арыстәыи скылԥшын, сылақәа араанӡа,.. уыи еҳа
ецәоп.
– Уыс акәым, – сҳәыит, <…> арыстәыи скылԥшыит.
Амашьынабжьара, агьыжьқәа рыбжьараҿы агра­
натамиот ҭакны, иҳақәкны икыуп. Игәасҭыит, аха
иызбо <…> ишьамхы инаркны абраанӡа ишьапы
збот, агьыирахь дызбаӡом, аныи иыикыу зботоп.
Агьыирахь амашьына <…> агьыжьқәа дырҵәахот,
дызбаӡом.
– Шәҽшәмырҵысын, <…> сара сиехсот, – сҳәыит.
<…>
Арыи Ашба Вианор, <…> амцахәыр иакәын, уыи,
уара акиоуҳәот, аха иа[ра] итәы ҟаиҵалар акәын.
<…> Сара сшәақь нықәскын, <…> сызлак ала скыл­
ԥшны, <…> ишьапы саехсыит, <…> иақәшәыит. 15
метр, 10-метрак уыи <…> иақәсыршәон. Иыикыз
аауиышьҭын, ишьапы атахҳа дасны икыит. Арыи
Вианор дахәаԥшозар акәхарын (даара <…> агәаӷьра
цәгьыуп, арыиуа аҟаҵара, амала), дҩаҵҟьан, <…>
амашьынақәа злахало ала <…> дааҵәиын(?), хԥаҟа
метра нас уа дҩеуот, дшыҩуаз днеины, аҟәы-ҟәҟәаҳа
дхысуа, <…> агранатамиот иымаз иымхны арахь
иааигыит. <…> Абриоп <…> [актәи] [а]трафеи иааҳгаз.
<…> Абрагьы ахаҵара ааиырԥшыит абрыи. <…>

Абриашьҭахь ҳгьыжьыит. <…> Уа ҳрылахысынагьыин, наҟ иыкҿаҳцалт. Ҳхалан, <…> дара анахь ицет,
аныи ҳара <…> ҳазлаауоз ала, агьыи Ҷанба аулицашҟа
ԥыҭҩык цет-агьыит, иықәҳцет.
Ҳнеин, арыи ҳа ҳтәы дыҟаӡым, дахкаҳаз, аҷкәын
[Агырба]. <…>
Арыи, – Уааи, – ҳа даҳкыит, <…> дҳәазо далагт,
ишьапы иыхьон, <…> арахь иаагыит <…> агранатамиот
иыикыз, аха, – арахь уааи, – ҳҳәыит, – уаҳгот, – ҳа
иарҳәыит, уара(!).
Агьырҭ ҳрехсын, наҟ ишәаны ицет, <…> иыцқәазагьыи, иара ас ҟаиҵот, «мамо» иҳәыит. <…>
Уысҵәҟьа ҳгәы́иҭан, нас, абальницашҟа даҳшьҭып
<...> ҳа. (Арыи аибашьраҵәҟьа макьана ҳаҿыуп
ҳагь ҳгәы иаанагаӡом, <…> еҿахысрақәак ҟалыит,
аԥаса, 89-рзы ишыҟалазоп-агьыиуп ҳауп макьана
<…> ҳшыҟо.)
– Мамо, – иҳәыит-агьыит, [имуӡеит]. <…>
Уыс ҳанҩеи, нас еҭа арахь ҳгьыжьны ҳааит. Аҷ­
кәынцәа рҳәыит:
– Ҳара амашьына ҳгот, – рҳәыит.
– Уара, амашьыназ шәҭахар сҭахым, шәаҟәыҵ,
ҳмашьына иалҳхыи...
– Нет, иаҳгот, – рҳәыит.
Нас еҭа ҳцет. <…> Ҳцан, ишыҟаҳҵаз еԥш, еҭа
ҳа­л аган, ҳаибашьын, <…> Нқәабыуп ҳа сыҟоп
уыбрыи аҷкәын, амашьына иақәтәаз. (Абрыи
сыимазҵааӡацт.) <…> Анқәаб ҷкәынак дыҟан, уба[р]
жәы Хәаԥ дынхот, иызшьапык иымаӡымкәа, <…>
уыбрыи иоп ҳа сыҟоп смашьына иақәтәаз, <…>
Ашба Вианор иакәыу, уыбрыи иакәыу сыздыром,
аҟәақҳа инеиын, амныи смашьына ахгылаз ауыс
аадыруын, арахь ирыман иааит. Уыигь арахь
иааҳгыит. <…>

Урысшәала авыилазка ҳамҳәои, абрыи ҟаҳҵар
акәын. <…> Сааҭк рыбжьара хынтә-ԥшьынтә иҟаҳ­ыит.
Нас хәҷыҷала агранатамиотқәа анҳау …
Уаанӡа снеаанӡагь, <…> иыбжьасыжьыз аксҳәар
сҭахыуп.
Абрыи арациала ацәажәара саналага, раԥхьаӡа
<…> Ахәуреи аҟынтә-агьыи <…> аицәажәара ҳа­
налаг[а], абрыи сандәықәлоз аамҭазы, иаразнак
арациаҿ снены акаманда рысҭыит, абрыи «Катран»
ахтәаз, Агәыӡера, <…> Бабушера, уырҭ асвиаз рыма­
ӡымызт. Арҭ аҩыџьа ирысҭыит, аха <…> Агәы­ӡера
аҭак ҟарымҵаӡыит. «Катран» аҭак ҟаиҵыит. «Катран»
иасҳәыит (уырҭ иыҟаз ҳа агьрыздырӡомзт):
– Иыҟо абасоп, <…> иуылшозар, – сҳәыит, – иуымо
аҷкәынцәа аашьҭхны, ҳаҷкәынцәа ахтәоу, Бабуше­
ра иуыманы, уаантә Агәыӡера (уырҭгьы сыбжьы
раҳа­ӡом), иаашьҭхны, абрыи Кьаласур ацҳашҟа
шәдәықәыл. Са сышәԥылот, уыбра ҳаиқәшәап. Атанк­
қәа иыиасхьет, шәхы гәаҭан шәдәықәыл, – ҳа.
– Иыуҳәаз елаҳкааит, – рҳан, амҩа иықәылт. – Амҩа
ҳақәлот, – рҳәыит.
Иықәлыит. Уырҭ дареи сареи <…> амҩа сахықәызагьыиз, ҳаицәажәо[н]. <…> Сара арациа сыман сыҟан.
Уыс иҳәыит:
– Ҳаиҿаҳаит, дара <…> збот, – иҳәыит, <…> уахь
идәықәлахьан.
Аныи ҳҭыԥқәа рымдыруазыи, иаразнак <…>
ишалалаз еԥш <…> (дара уантә иааз рымацарыкәым,
аратәыигьы рҽазыҟаҵан иыҟамзыи) ирықәлыит
инены. <…>
– Уҽырҿамыжькәа, уырмехсӡыкәа, узырԥырҵны
уызцозар, уца, – сҳәыит.
– Иауозар гәасҭот, – иҳәыит.
Ари аҭыԥ аҿы аинформант ицәажәара аанкылахеит, акассета

аԥсахразы.

Ҽа ԥыҭрак ашьҭахь уыс иҳәыит:
– «Катран» соп, – иҳәыит, – ҳаиҿамхысрада ԥсыхәа
ауам, – иҳәыит, – аиҿахысра ҳалагт, – иҳәыит.
– Абааԥс, шәхы шәыхьча-агьыи, – сҳан, <…> уаҳа
дара уыбрыи инаркны рыӡбахә смаҳаӡыит.
Ашьҭахь ԥыҭк <…> аамҭа анца-агьыи иҳаҳаит, <…>
уыстәыи Тҟәарчалҟа иышцаз. Нас «Катран» ҳа уыи
аӡбахә рҳәо, аибашьраан рхы бзыиан [иаадырԥшит],
Восточныи фронт рҳәот, <…> уахь ицет.
Агьыи <…> Бабушера итәаз рҟынӡа изымнеӡыит.
Агәыӡера иышиашаз иынрыдгыла, атанк ала рехсра
иалагыит. Уыбрагьы <…> ҷкәынак дҭахыит, афицерк,
<…> [Нури Багаҭелиа]. Акызаҵәык, аҵыхәтәантәыи
ражәа исаҳаз, Махно ҳа ҳиышьҭан, Цвинариак дыҟан,
аӡәы арациаҿы иыбжьы гот:
– Актәыи, актәыи, Махно соп, Махно, Махно! –
агьыи иыхьӡ, пазывнои ҳа агьиымаӡымзт, загь цахьан,
иымацара даанхыит.
– Уабаҟо, уара, Махно, уабаҟо? – сҳан, – Актәыи, –
иҳәыит, – сахыҟаз аҭыԥаҿ <…> сыҟоп, <…> атанкла ехсра
иаҿыуп. <…> Аҷкәынцәа, – иҳәыит, <…> – дәылҵны ицет,
ирылшан(?), – иҳәыит, – аха Багателиа дҭахыит. <…> –
Уара уызҿыи? – сҳан, – Азыин сыҭ, иԥызжәот, – иҳәыит.
Иызбанзар уа, аныи ҳтехникқәа загь, <…> ҳгра­
натамиотқәа уа иыҟан, ҳафтаматқәа… Ирызгоз ргыит,
аха агьырҭ загь уыбра иышьҭаҵаны иҳаман. Иара
уыбракәын абаза <…> ахҳамаз, иыбзыианы.
– Уара, ухы узыхьчозар, иыхьча, <…> аԥжәарагь
азыин уысҭот, иыԥжәа, – сҳәыит. <…>
– Сехсра(?) даҿыуп, атанк ала. <…> – Ҳаԥхьа дааин
дгылоп, ахысра даҿыуп, – иҳәыит.
Нас ԥыҭк анҵы, иыбжьы гет:
– Актәыи, актәыи, – иҳәыит, – исылшаӡом, иауӡом,
<…> зынӡак иааигәаӡаны исехсуот! – иҳәыит.

Нас, – Ухы уызгозар, игы, – сҳан, – Сцеит, сцеит, –
иҳан, нас уаҳа иыбжьы смаҳаӡыит.
Уиашьҭахь <…> уыигь арахь дыиасыит, ҳаиқә­
шәыит, нас ҳаицебашьон иасымша, <…> аибашьра
ахынӡацо[з] уа дсыцын. <…> Уыбра убас рхы аадырԥ­
шыит аҷкәынцәа, уыбрантә. Пигар ҳа маиорк <…>
дыҟан уысҟан, ауыс иуон. Уыбрыигьы 32-ӡәҩы <…>
иыманы, бнала, амандаринҭрақәа дырҭалан ма­цара,
<…> иыманы Тҟәарчалҟа дыиаст. <…> Агьырҭ иа[р]
азнак иаарҿаҳаз, абрыи Аршба дыҟан, <…> аплен
иыргыит. <…> Убырҭ аплен иыргаз нас ԥыҭк ашьҭахь
иоурыжьт-агьыит, аха... <…> Уыбрахь убас ҳаилгет. <…>
Аԥаса ишысҳәаз еԥш, сааҭк-бжала, зныкымкәа,
ҩынтәымкәа, хынтәымкәа ҳцаны, ҳрабашьны,
ҳгьыжьны ҳаауон.
Абас знык еҭа ҳцет. Ҳмашьына <…> иынханы
иыҟаз, «уыбрыигьы ааҳгароп» рҳан, аҷкәынцәа сыр­
кыит. Ҳнет. Уа еҭа ҳаиҿахысын, аԥаса ишыҟаҳ­­ҵаз
еԥш, аҩада, <…> Ҷанба ауылицала <…> аҽыкәабар­ҭа
<…> ахыҟо ашҟа <…> иаҳшьҭыит. Џьыук Ладариа
иуылицашҟа иаҳшьҭыит-агьыит. Иаҳрыцқьан,
нас амашьына иақәтәаны, арахь ирыман иааит.
Ама­ла уыбрыи смашьына иақәтәан иаазгаҵәҟьаз
ҳа, макьана цқьа исыздырӡом. Сгәы иызлаанаго,
д-Анқәаб ҷкәыноп, Хәаԥ дынхот, иызшьапык иыма­
ӡымкәа дыҟоп убыржәы, уыбрыи иоп ҳа сыҟоп. Ма
Вианор иоп, ма уыбрыи иоп. <…>
Уыбриашьҭахь атанк ааит. Атанк анаа, <…> Џьелиа
дҳацны, Ашба Вианор, иыҵагь аҷкәынцәа ҳацны,
<…> ҳцаны, ацҳа рыцқьаны, амныи атанк агара
рҽазыркт аҷкәынцәа. Саргьы уысгьы ицацԥхьаӡа(?)
срыцны сцон. Ҳнет, нас уысҟан иҳамаз абрыи
падствольник ҳа зысҳәаз, амныи Џьелиа иыикыз,
Ашба Вианор иыикыз, <…> актәыи атрафеи ҳа

иааҳгаз, агранатамиот ҳамоп, уыбриоп. Абриалагь
иаехсыит. Нас <…> агранатамиот алагь иаехсыит,
ападствольникла иаехсыит, аха аныи акаток ахамаз
иақәшәан, акаток амасла аман, <…> амца акыит. Амца
анакы, <…> иҭатәаз амеханикцәа «арыи <…> ҳақәшәт»
рҳан, иҭыҵны ицет. <…> Афтаматлагь ихыст-агьыит,
ашьа хәҷыкгьы каҭәан-агьыин, аха агьыи ҽа танкк
ааиын иагазар акәхап, ҳахнеи уыҩ дҳамбаӡыит, атанк
уа иынхыит.
Атанк ацҳа иықәгылан, нас ҳлахәаԥш-ҩахәаԥ­
шын, аха макьана ҳакьымст. Уыс ишыҟаз ҳгьыжьны
арахь ҳааиын, ҳаилацәажәет. Уысҟан ацҳаҿ <…>
игылан Хварцкьиа Мушьнигьы Вова Аршбагьы.
(Вова Аршба уысҟан абаталион Агәыӡера иҳамаз
еҳабыс дыҟан, арыи камисарс диыман.) Дара арахь
иыҟан, рыҷкәынцәа уа иынхан, уыбрыи ргәы иалан.
Ҳазлацалагь, ҳцандаз ҳа <…> иаҿын: – Аҟәрала
ҳазцома, амшынала, арастәыи ҳазцома? – ҳа.
Уыс ацара шцәгьыз саргьы ирасҳәон:
– Макьана шәаагыл, џьара акҟалозар ҳбапагьы­и п, – ҳа абас <…> ҳшелагылаз, нас <…> алацәа­
жәара ҳалагыит. <…>
Аӡәы, – Иаҳгап, – иҳәыит, аӡә, – Уа игылазаат,
– иҳәыит. Аӡәы иҳәыит: – Ацҳа иахықәгыло, ацҳа
ахьчот, – иҳан-агьыин, аха аҷкәынцәа сыҳәо иала­
гыит:
– Гиви Камыгә-иԥа, иҟалозар, – рҳәыит, – абрыи
атанк ҳгап, – рҳан, иынсҟәамҵӡа, нас, – Иаҳгап, – сҳан,
еҭа срыцны сцет. <…>
Ҳаилахысуа, наҟ иыԥхаҵаны, атанк <…> Ашба
Вианор длақәтәан, ауыс аиыруын, <…> [иааҳгеит].
Уаанӡа дсыздырӡомзт иара. Абрахь [а]училишье
дҭоп-агьыиуп ҳа здыруон. Зны ҵарак иҵон-агьыиуон

ҳа <…> саҳахьан, аха ҳа ҳҿы ауыс иуон иара,
абра, камандир взвод[а]с дыҟан. Арыи атанкавыи
училишье дҭазаарын. Нас уа дҭыҵын даахьан,
ҩҩбаҟа шықәса аҵара иҵахьазаарын-агьыин. Аныи
атанк арныҟәашьа идыруазаарын. Дылҭатәан, ауыс
аиыруын (арахь амашьынақәа игылаз загь ҟәыбаса
икажьын), иааган иларгыланы, уахь дара рышҟа
ахы ларханы, зныкгьы дхысыит. Уыбрыи ашьҭахьоп
ақырҭқәа <…> [а]ншәа.
Арыи аҩбатәыи атрафеи иаагазоп. Иара уыбрыи
атрафеи иаагаз <…> аномергь аман, <…> [150]
ҳа, <…> иахьагьы иыҟоп. Гаграгь ебашьыит. <…>
Аибашьра дыуӡӡа ахынӡацоз есымша ебашьон,
<…> иахҭысқәахьо <…> [рацәоуп]. Зны ҳәынҵәык
иаҳцәылахахьет, ҽа танкк аагот ҳа ҳшаҿызагьыиз. (Уыи уышьҭан <…> ҳалацәажәозар акәхап,
Ешыра <…> ауысқәа аухьет-агьыихьет.) Уыи абас
иааҳгыит.
2. Аиҿцәажәарақәа
<…> [Иааит Багаԥшь Сергеи, Лабахәуа Зураб,
Анқәаб Александр]. Аха <…> [урҭгьы] уахь иынцоз
<…> [ргарагьы] даара иыцәгьын. Аиҿахысра ҳаҿын,
уыи аанкы́ л ара аҭахын, абрыи уыиасратәы, <…>
ацҳала уыиасны уцар акәын.
Дара уыс рҳәыит:
– Наҟтәыи, амныи Ладариала ҳааиуот, иаҳԥы­
лартә иҟарҵаат, – рҳан, арыи арупар ҳҳәот, нас,
агромкагаваритель <…> кны, сымацара-заҵәык,
агьырҭ загь арахь иааныжьны, абриала сыбжьы рго,
– Аибашьра шәаҟәыҵ, апарламантиорцәа неует! – ҳа
абас сықәланы, ацҳа дыуаҿ, дара ахгылаз ашҟа сцет.

Ахысра иаҿқәан-агьыин, <…> аха <…> шьҭа
иҟасымҵар ада ԥсыхәа сымамызт. Арҭ, – Ҳамцар
ҟалаӡом, – рҳәыит, – еқәкы, – рҳәыит.
Иызлеқәыукуеи, ихысуа даххысуа уыздыруом,
анстәыи аӡә дхысуот, арстәыи аӡә дхысуот, аха арыи
абжьы дыуымзыи, иысҳәо, иысҳәо, дара ақырҭқәа
рышҟагь сыбжьы ргуо, арахь ҳа ҳашҟагь сыбжьы ргуо:
– Шәаагыл, – сҳәо, – шәаагыл! – сҳәо, ацҳаҟынӡа снеит.
Дара рҟынтәгьы, атанк ала абрыи Ладариа ала
иаауон. Саргьы ацҳа снықәсны сҿынасхыит. Иыхьӡыи
иыжәлеи схашҭыит, Гогәуоп ҳа сыҟоп иыжәла <…>
(абрыи аспорт аиҳабы Логәуа ҩызас диыман), уыб­
рыи атанк аԥхьа дгылан, шьапыла <…> белыи флаг
кны даауон. Уыбрыии сареи уыбра ҳаиԥылт.
Ҳаиԥылыит, – Иыҟеи? – сҳан, арыи, – Иааит, –
иҳәыит, – ахысра иаҟәыухт шьҭа, – иҳәыит. <...>
Са стәқәа азыин рысҭыит: – Шәааи арахь шьҭа, –
сҳан... <…>
[Нас аиҳабыра исыдырҵеит ақырҭқәеи сареи
ҳаиқәшәаразы.] Дареи ҳареи ҳанецәажәа ашь­ҭахь,
иаарышьҭыит а-БМП, амныи Ацҳа аҟаԥшь аҟны.
Уыбра дааин, саргьы сылҭатәет, срыцны сцет. Схала,
са сымацара-заҵәык срыцны сцет. Уа ҳаннеи, уыбра
ааигәара ҳнеуа ҳаналага, дара уысгьы иахтәаз амныи
Асовмин аҿоп, адом от­дых[а] ахыҟаз. Уыбранӡа, <…>
иразнак иысҭаххаз, дара игылақәо [атехникақәа],
абарҭ рыԥхьаӡароп сызлага. <…> Атанкқәа гылан,
а-БМП-қәа гылан, а-БРДМ-қәа гылан-агьыин, аха
сара иысзымдырқәоз техникқәак збыит. Аныи,
уыи ашьҭахь <…> аибашьра ҳаналага, нас иыздырт
изакәыз, ашилка акәзаарын, ашилкақәа збыитагьыит. Нас а-ЗУ-шкақәа агьырҭ уырҭ здыруон,
апушкақәагьы, рыԥхьаӡара салагыит. Исылшаз,
иысԥхьаӡаз <…> [30] рҟынӡа абронитехника

сԥхьаӡет. Уыбрыи аҩада, иара абныи агәашә аҟынӡа
снеаанӡа иысԥхьаӡазоп. Аҩада наҟ, Кьалашәырҟа,
уахьгьы ирацәаны иыбжьагылан, наҟгьы ааҟгьы азна
елагылан. <…> Нас уахь сҭаргалан(?), хахь ҳаҩхалыит.
Иара уа сахнеиызгьы исацәажәо ҳа исыдтәалаз,
уыбрыи исыцны, абра иааины, иысԥылан сызгаз иоп.
Уа ҳахецәажәо уыс иҳәыит:
– Сара <…> аминистр абароны иҩыза соп, –
иҳәыит.
Уыс сахиыхәаԥшоз, аҵара змоу ауҩы шиакәыу
удырратәы, ахныҟәгашьа здыро, ацәажәашьа
здыро-агьыиуа, убас дааҭгыла-ҭгыланы, аурысшәагь
бзыиан иҳәон. Аицәажәара <…> ҳалагаанӡа, иаразнак
убас иҳәыит:
– Иыздырот, – иҳәыит, – уплемианник дҭахыит,
– иҳәыит (аныи свадитель дышҭахаз иаҳахьан). –
Уыбриаҟынтә сачуствие ҟасҵот, <…> абас иҟамлар
акәын, – иҳәыит. Нас, иҳәыит, – Ахәуреи <…>
аҷкәынцәа ҭахыит, <…> убарҭ аҷкәынцәа иҭахазгьы
<…> рҟынтә <…> сгәалсра ҟасҵарц(?) сцәажәот, –
иҳәыит.
Уыс абас патыу ақәҵаны-агьыины, иыгә даараӡа
иалсызшәа, абасала иҳәыит. <…>
Падпалковникк дрыман, Џьашьиа ҳа. Уаанӡа,
абрыи 1992 ашқәс алагамҭазы, сара Гал ар сыман
сгылан, абрыи дара, дара-дарала ианебырԥсоз,
[Звиад] Гамсахәырдиа иытәқәеи дареи еҿагыланагьыины, уыбра Гал сгылан, сара апазициа кны,
абрыи уажә ҳахгыло аҳәааҿы́ , убасҟангьы алаф
рылхны иысҳәон: «Шәара-шәарала, сара ара сызгыло,
– сҳәыит, – шәара-шәарала шәебамшьырц азоп,
уаргьы уқырҭуоп, уаргьы уқырҭуоп, шәзебашьои,
сара абра сшәыбжьагылоп-агьыиуп» ҳа нрасҳәоз.
Уыбрыи аамҭазы уыбра ҳаибадырыит абрыи
Џьашьиа ҳа иыҟаз[и] [сареи]. <…> Ападпалковник,

абас 65 шықәса аҟра ихыҵон, ихы шлаӡа-агьыи,
аха уыс уахиыхәаԥшоз, дуыҩ бзыиушәа-агьыиушәа
дыубон-агьыион, аха уыбрыигьы абрыи Ахәуреиаҿ
дҭахыит.
Уыбрыи аныиҳәа ашьҭахь, сара, – Уыбрыигьы
сгәы иалст, дышҭахаз здырот (аныи иара ишыиды­
роз [еиԥш], саргьы акшыздырқәоз исырдырын),
уаргьы аинфармациақәа уымоп, аха саргьы исымоп,
– сҳәыит, – абрыигьы дҭахыит, <…> сгәы иалсыит
саргьы, – сҳәыит. (Сгәы ишалсыз – ихы иасаат!)
Абас ҳааицәажәан-агьыин, нас ацәажәара ҳала­
гыит. Уажә иааркьаҿны иысҳәап, <...> аамҭа рацәаны
иаҳцәагот. Ҳазлацәажәоз уыбриакәын:
– Ҳара, – иҳәыит, – аибашьра ҳмааӡыит, <…> ҳара
ҳаззааз <…> апариадак аҟаҵаразоп, – иҳәыит. – Абра
<…> аҭыԥ, аҭагылазаашьа ҳа ишаҳҭахыу еԥш иыҟам,
– иҳәыит. <…>
Амҩазыҳа уыс иҳәыит:
– Аихамҩа <…> ауыс бзыиан иауом, <…> уыбрыи
ахьчараз ҳааит, – иҳәыит.
– Са сахуыхәаԥшо, – сҳәыит, – уыҩ ҟәыӷак уоп, –
сҳәыит. – Аха абрыи ихәыҷыу аӡәы уиацәажәозар,
хәы-шқәсаҟа зхыҵо абас уиацәажәар ҟалот, аха
<…> са сеԥш хәҷык зышқәс зфахьоу ауҩы ас ала
уиацәажәар, ухы иаҭәоушьаратә иыҟам, – сҳәыит.
– Арыиуа, иысԥхьаӡаз мацара, <...> анахь аҩада
иыбжьагылаз акәымкәа, – сҳәыит, – ара игылаз
<…> [30] танк, <…> [40] танк ааганы, «<…> аихамҩа
сыхьчот» ҳа, арыиуа, иыԥшӡам, – сҳәыит. <…> – Уыи
уиакәым иаҵанакуа. <…> Уиаҵкыс, ҳаибамжьап, <…>
ҳаицәажәарц уҭахызар, уаргьы патыу сықәҵ, саргьы
патыу уықәҵан, ҳаицәажәап, мамзар ас ала усацәажәо
<…> [уалагар], сара сԥынҵала аӡы зжәӡом, <…> уыс
иауӡом(?), – сҳәыит.

Иаразнак елыикааит. <…> Амала уыс иҳәыит: –
Смыинауаҭыуп, – иҳәыит. <…>
Нас ҳаицәажәо ҳашнеуаз, зҵааракаҿ ҳнет.
– Амҩахьчараз шәмааи? – сҳәыит. – Апариадак
аҟаҵараз шәааит, – сҳәыит. – Бзыиоуп, – сҳәыит, –
уыбриазыҳа иаҭахыу <…> ҳалацәажәап, – сҳәыит.
Аҵыхәтәан уыбраанӡа ҳнет, нас, – Иаҭахыу уыб­
риоп, – иҳәыит, – 300-ҩык рҟынӡа ауаа, танкк, БМП-к,
БРДМ-к, ма БТР-к. Убарҭ, – иҳәыит, – ҟаҳҵап. <…>
200-ҩык ақырҭқәа, – иҳәыит, – иааз, иыҟазаат, –
иҳәыит, – 100 – уара иҟаҵы, – иҳәыит. – Атанкк, БМП,
БРДМ ҳа иҟаҳҵот, – иҳәыит. <…> – Агьырҭ загьы <…>
иықәҵны ицот, – иҳәыит. (Уиакәын саргьы иысҭахыз.
Арыи иааз загь ықәҵны ицар, бзыиоп.)
– Зеԥшыҟамоп, амала, – сҳәыит, – акызаҵәык, уара
<…> иааугаз 200-ҩык, – сҳәыит, – уырҭ рҭаҳцәа аҟазар
акәхап. <…> Ауаа аҟазар, Қарҭынтә ара дзаазгои,
– сҳәыит, – сара исымоп, 200-ҩык ракәым, 1000гьы, <…> 2000-гьы сымоп, – сҳәыит. (Нас уыи иара
иахиаҳаоз иысҳәыит. 2000 сымаӡым, сара 600 ракәын
исымаз, <…> аха, – Исымоп, – сҳәыит, – уа арҭ аҭахӡым,
– сҳәыит. – <…> Уыс ҳаидгылан иҟашәҵар шәҭахызар,
убас ҳаӡбып, – сҳәыит: – 100-ҩык – шәара, 200-ҩык –
ҳара, ара ҳаҟоп, – сҳәыит. – [Уаҳа] аҭахӡым, – сҳәыит,
– атанк аҭахӡым, иалҳхыи, атанк заҳҭахыи, <…>,
а-БМП са исымоп, а-БРДМ са исымоп, БТР са исымоп,
абасоп ишыҟо, – сҳәыит. – Абрыи ҟаҳҵап, <…> атанк
уҭахызыр, атанкгьы ыҟоп <…> (аныи атрафеиқәак
ҳамгахьазыи), уыигьы ҳамоп, – сҳәыит. – Иаҭахызар,
<…> аха уыигь аҭахӡым, <…> атанкгьы ыҟоп, <…> загь
ҳамоп, – сҳәыит. – Абас ҟаҳҵап, – сҳәыит. <…>
Ҳаицәажәыит. Аҵыхәтәан, нас уыс иҳәыит:
– Бзыиоп, – иҳәыит. – Арыи <…> уареи сареи
ҳамацара иҳаӡбӡом, – иҳәыит. – Уаргьы уеҳабыра

ираҳә, саргьы сеҳабыра ирасҳәоит, уаҵәы еҭа
ҳаиқәшәап, – иҳәыит. – Арыи первыи раунд акәзаат,
– иҳәыит. <…>
Сара гәыкала иысҳәот, иықәҵны ицароп иысҭахыз
саргьы.
– Нас уыс иҟалозар, иыбзыиоп, – сҳан, саргьы
сгьыжьны арахь сааит, еҭа иара дсыцны дааит ац­
ҳа аҟынӡа, амныи а-БМП <…> [ҳақәтәаны] ҳааит,
иыбзыиан ҳаиԥырҵт, «ҳаицәнымхо».
Иара дцет, сара арахь сааит.
3. Ақырҭцәа аиқәшаҳаҭра шеиларгаз
Уыс ҳтәан, <…> ашьымҭан, арыи аицәажәара
ашьҭахь, ԥыҭк аамҭа мцакәа, авирталиотгьы ааит.
Еҭа ахысра иалагыит, атанкқәагь дәықәлыит, арыигь
дәықәлыит, загь... <...> Абрыи иареи сареи иааӡбыз,
уыс, нас иызхҟьаз са исыздыром, иара иыиҳәаз
гәыкала иҳәаны, агьырҭ иааз, уыҩ изымӡырҩуа
ракәны, рхала иалаго (нас иыззааз уысҟан аӷьычраақәычра, уыбриакәын иызшьҭаз, ара агьырмоуӡыкәа
игьыжьны иызцомзт), уыбриоп, са сгәы иаанаго,
иара изымӡырҩӡыкәа иалагт ҳауп. Иызбанзар уыб­
риашьҭахь уаҳа дзымбаӡыит абрыи ауыҩ. Абрыи
аибашьра дыуӡӡа ахынӡацоз, <…> аицәажәарақәа
аныҟаз, акамисиақәа срылан, сентиабыртәыи,
аԥхьа­тәыи иыҟалаз акәымкәа, уаанӡа абра 12-мш
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Аибашьра Ахроникат: Аинрал Гиви Агрба иҿаԥыцтә гәалашәарақәа - 3