Latin

Абду Ажьгьери - 02

Süzlärneñ gomumi sanı 3518
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2188
0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
усгьы уахь ахынҳәра згәы иҭаз иакәымызт.
Абасала, Аҳмаҭ иԥсадгьыл аҿы дабиԥазаҵәны даанхеит. Уи иԥсы ахьынӡаҭазгьы, амшын нырцәынтә иԥсадгьыл
ахь дышгәынқьуаз еиԥш, арахь даныхынҳәгьы, иашьцәа
анԥсара рзызуаз атәылахь ихы рханы «оҳ» анимҳәоз мра
гыломызт, «оҳ» анимҳәозгьы мра ҭашәомызт.
Аҳмаҭ дахьиҵәҟьаз иаб иҩнаҭаҿы, алҩаҵә хәхәаӡа
иҩашьҭны анхара даналага, амҳаџьырра иацәынханы
егьырҭ ақыҭақәа рҿынтә иааны икәшамыкәша инхахьаз, рхы даншьалан, еиҳараӡак иеигәырӷьаны, ицхрааит, ишьапы дықәдыргылеит. Длашьҭагьежьны ԥҳәыс
дааиган, дҭаацәарахеит, ахшара рацәа ихылҵит, аха
Аҳмаҭ гәнамӡарас имаз – урҭ рахьтә ҵәҩаншьапыс дыз­
хәаԥшуаз аӡәы заҵәык иакәын – Ажьгьери. Ус шакәызгьы,
Аҳмаҭ агәыӷ­ра иман иԥа ила иԥсадгьыл аҿы рабшьҭра
иҵегь ирӷәӷәап ҳәа. Убри гәҭакыс иҟаҵаны Ажьгьери
дышқәыԥшыз ԥҳәыс дизааигеит, ауаа ирбо-ираҳауа
ачара изиуит. Аха абраҟагьы уи мыцхәы дгәырӷьартә
дзыҟамлеит, раԥхьатәи дыԥҳан, нас Асҭамыр дани
ашьҭахь, еиҭа аԥагәырӷьа иазкны имаз ацә быҩҩуа
агәарабжьарақәа ишрыбжьаз хҩык аԥҳацәа иит, абдугьы иаџьал ааидгылан, илацәа неиқәиԥсеит. Абасала
Ажьгьеригьы иԥазаҵә дихьԥшуа даанхеит.
Ари Ажьгьери игәы иалан, аха имчзеи! Иара имч
зықәхоз убарҭ анцәа иаҭәеишьаз ихшара уаҩҵас рааӡареи
аҵара дырҵареи ракәын. Иара ихаҭа дахьҵарадаз аҟнытә
убри ҷыдала хьаас иман. «Сара сҿаҳауп, сдагәоуп, –
иҳәалон иара, – аха схы аџьыка ықәсхыргьы, сара сыхшара схьаа рыманы иалсыршом». Иажәагьы дамеижьеит,
аамҭа кыр ишыхьамҭазгьы, Ажьгьери ихшара аҵара
дирҵеит, урҭ аҵарақәа иахьынӡарҭаз, иара иҳәашьа,
усҟан кыр «даӡан», уахынла дмыцәо, ҽынла дымтәо, рхы
иалмырԥшыкәа иныҟәигеит. Аха зегь реиҳа илаԥш зхыз
иԥа Асҭамыр иакәын.
Асҭамыр ашкол данҭалоз, инапы даанкны Ажьгьери
ихаҭа дигеит, днаганы арҵаҩы лнапы даниҵеит. Уи инаркны еснагь илаԥш ихын, мчабжьык-жәамш рыла знык
ашкол аҿы дынкыдгыланы дазҵаауан аҵара шиҵо. Еснагь
иаҳауан арҽхәыԥхьыӡ. Ихаҭа деилҟьан, длахҿыхын
аҟнытә зегь бзиа дырбон. Ашкол аҿы акәашареи
ашәаҳәареи ддырҵон – уи ашколтә программа иалан, аха
убри ахыхьгьы изҭахыз азыҟарҵон. Асҭамыр хә-класск
аҿы дантәаз днаганы убри агәыԥ дрылеиҵан, зегьы
иџьаршьаратә ирласны иҵеит дықәԥрааны акәашашьа.
Асҭамыр ашкол аҿы иҵара ахыркәшарахь днеит
игәы ҭганы, ихы дақәгәыӷуа. Усҟан аԥсҭазаара уадаҩын,
аха иаб ииулак уи ауадаҩра иқәыӷәӷәо иҟаимҵеит. Уи
дақәгәыӷуан амаҭәарқәа зегьы хәба-хәба ҳәа рыҭира.
Арҵаҩцәагьы ақәгәыӷуан, аха уи имариаз усмызт,
амаҭәарқәа раӷьырак «ԥшьбақәа» роуп изықәдыргылаз,
уимоу аурыс маҭәар аҩраҿы «хԥа» имоур амуит – уи
хадара змоу ҳәа иԥхьаӡан. Араҟа иҟан араионтәи аҵара
ахылаԥшцәагьы.
Асҭамыр игәы ишамыхәазгьы, шаҟа инимырԥшрыз,
«Сеиҳа здыруаз роуп сдырра ахәшьара азҭоз!» иҳәеит
уи дахыхәмаршәа. Уи заҳаз зегь ргәы иахәеит, «Асҭамыр
зхәы ҟәнызшьо ахәыҷқәа дреиԥшым!» рҳәеит.
Уаанӡа аиԥш, урҭ ашықәсқәа раангьы, Аԥсны акадр
разыҟаҵараз лимитла аҵарахьы ирышьҭуан – Асҭамыр
урҭ рыгәҭа дгылан. Уигьы иаб ибзоурала акәымкәа, ихала
еиҿикааит.
Иреиҳау аҵараиурҭа иҭало, асолдаҭ ирҩызоуп, инаԥ­
шы-ааԥшуеит, аӡәи-аӡәи еибаздырӡом, аха нас еиҳа
агәаӷьра злоу, ма акы дазҵаауеит, ма зҵаарак аҭак
ҟаиҵоит. Ус агәаӷьра змаз иакәын Асҭамыр. Иаразнакгьы
рылаԥш дыҵашәеит. Уи иҽдирбарц акәмызт – агәаӷьреи
аибагареи иара иҟазшьаны илалахьан. Иҟан адырра зманы изызцәырымгозгьы – урҭ иԥҽны иааӡаз ракәын. Аха
нас рҵара-дырра иацырҵацыԥхьаӡа, есааира иалҵуан,
есааира рҽеиҵыхны рҩызцәа ирывагылон, уи азы аам­
ҭагьы аҭахын. Абарҭқәа зегьы ибо далагоит Асҭамыр. Уи
еиликаауан, агәаӷьра агәаӷьра ауп, аха уи аԥхьа игылазароуп адырра.
Ауаҩы иԥсадгьыл данацәыхароу ауп уи зыԥсоу еиликаауа даналаго. Усҟан уи ижәлар рыхьӡи рыхьымӡӷи
еиҳа дазхәыцуа далагоит. Асҭамыргьы уажәы ихәыцшьа
даҽакхеит.
Аинститут аҿы традицианы иҟан актәи акурс рԥылара.
Уи аиҿкааҩцәа дреиуан Асҭамыргьы. Апрограммаҿы иҟан
акәашарақәа. Ари еразнак Асҭамыр ихшыҩ иаамҵанарсит.
«Араҟа аԥсуаа ҳаздыруа маҷҩуп, – игәы иааҭиҳәааит
иара, – алшара иҳамоу ҳхы иаҳархәароуп!»
Аинститут иҭалаз рахьтә аԥсуаа хҩык ыҟан, ҩыџьа
арԥарцәеи ҭыԥҳаки. Асҭамыр даарыԥхьан драцәажәеит,
раԥхьа иргыланы еиликааит ицәгьамкәан ишыкәашоз.
Настәи мариан, апрограмма анышьақәдыргылоз аԥ­суа
кәашара ҳәа аирбеит. Гәахәа дус ирыԥхьаӡеит аиҿ­
кааҩцәа, аха иабаҟаз изцыкәашоз аԥсуа музыка?
«Алезгинка!» – иҳәеит иаахҵәаны. – Уи Кавказаа иаҳ­
тәуп, ҳацкәашоит!
Абас нап адыркын, ицәгьам ргәахәратә рҽазыҟарҵеит.
Аҽазыҟаҵара ҽазыҟаҵаран, аха аҵыхәтәан аус ахьыҟаз
аконцерт аҿыҵәҟьа акәын. Уаҟа идыршанхеит зегьы.
Аԥсуа кәашара ҳәа ианрыларҳәа, аӡәгьы инапы еини­
м­ҟьаӡеит, ишанхашәа иԥшын, зны иаабапишь закәытә
кәашароу ҳәа.
Ус, игәыҭшьаагаз «Алезгинка» ихааӡа асцена иана­
а­қәыҩ­ҩы еивагьежьны, иԥыруа иаақәлеит арԥыз­баки
ԥҳәыз­баки. Урҭ убас иԥшӡаны аамсҭашәала еицы­кә­а­­­­­­­
шон, азал рҭәны итәаз зегьы дыршанхеит. Иҵегь еицы­
кәашаландаз ҳәа рыгәқәа хыҭ-хыҭуа ишырзыԥшыз, даҽа
арԥыск, хьшьыцбаҵас даарыбжьаԥрын, ишьацә­кьарақәа
дырхагыланы, еимгеимцарак дааҭгылт. Убри аимгеимцараз егьырҭгьы ааҭгылан, аха нас егьи арԥыс, маҷк
даахырхәашәа ҟаҵаны, иҩыза дԥырны дызлааз ала,
иаргьы дԥырны дцеит. Иааизынхаз арԥызбеи аԥҳәызбеи,
уажәраанӡа еиԥш, дара еинааланы, ҳаҭыр-патула еицы­
кәашан, илахырхәаны инықәҵит. Агәырқьҳәа зегьы гылан,
дыдраҵас рнапы аинҟьара иалагеит, уажәы-уажә «биис,
биис!» ҳәа рыбжьы рго.
Еиҭа икәашар акәхеит, аха уажәы, ԥаса еиԥш акәымкәа,
рыхҩыкгьы еивагьыжьуа иԥыруа иаақәлеит, арԥарацәа
аҩыџьа аԥҳәызба лакәын изцыкәашоз. Аԥҳәызбагьы
даҵамхакәан дрывагьежьны рҩыџьегьы дрыцкәашон.
Аамсҭашәала иргәыкны акәымкәан, ҳауа дхызхрыда ҳәа
амца аркны акәын арԥарацәа лывагьежьны ишыкәашоз.
Ажәлар рнапеинҟьара амузыка аҵанарӡит, ахан хыџхыџуан, иџьашьахәыз ланарԥшыран асценаҿ ирбоз.
Убасҟак иԥшӡан, иблахкыган аԥсуа кәашара.
Уи ала ихыркәшан аконцерт – уи еиҭаҳәатәыз концертны иҟалеит, аха излеиҭоуҳәои, ублала иубар акәын!
Адырҩаҽны аректор дрыԥхьеит рыхҩыкгьы, дыччо
рнапқәа аарымхны аԥсшәа реиҳәан:
– Нестор Лакобеи сареи ҳаибадыруеит, – иҳәеит
иара, ихы-иҿы аалашан, – уи ибзоуралоуп шәара ара
шәызҳадаҳкылаз. Арԥарацәа еиҿамсқәа шәзына­сышь­
ҭуеит иҳәан, излазбо ала ус иагьыҟаиҵеит.
– Иҭабуп ус еиԥш агәаанагара шәоузар – иҳәан,
дәыԥсшәак наиҳәеит Асҭамыр.
– Шәхы ицәгьамкәа аус ауеит, аха шәшьапқәа зынӡа
ишәыҵыԥрааӡеит – иҳәан, дычча-ччо илаԥш аархигеит. –
Иҭабуп ҳәа шәасҳәоит иацтәи аконцерт азы. Абаҩхатәра
баҩхатәроуп, аха иаҳшәырбаз акәашара шәыжәлар
рҟазароуп. Убри азоуп игыланы рнапы зеинырҟьоз!
– Нхаҩҵас ҳкәашеит аҟароуп, – иҳәеит егьи арԥыс, –
шәара ахәшьара ҳаракы ашәҭеит, иҭабуп.
– Нхаҩҵас! – еиҭах илаԥш аархигеит, уаҳа ахымҳәаакәа.
– Сыцхыраара анышәҭаххо – шәысцәыԥхамшьан. Избоит
абызшәа адырраҿы ахьысҳара шшәымоу, ара адҵа
рысҭоит иҷыданы шәазыҟарҵаларц. Еиҭах иҭабуп аҿырԥш
бзиа иаҳшәырбаз азы! – иҳәан, ргәы ааҟаҵаны дцеит
аректор.
Абри ашьҭахь урҭ рыхҩык, амҵәыжәҩа рымазар
иԥ­­рыртә агәалаҟара рыман, аха уи аҭакԥхықәрагьы
рыд­наҵон. Уи ашьҭахьгьы ус еиԥш иҟаз ахәылԥазқәа
мҩа­ԥыргалон, иагьмаҷмызт урҭ, Аԥснытәи ҩ-еишьцәеи
раҳәшьа заҵәи еснагь иалахәын, иагьрылыркаауан.
Ԥшьышықәса Урыстәыла аҵара-дырра аиура арҭ ах­ҩык
рзы, Нарҭаа хьыӡрацара рцареи хьыӡла-ԥшала рыхынҳәреи
иреиԥшын. Аха еснагь бзиа нагӡа зыҟамлауазаап! Рҵара
анагӡара шықәсыки бжаки шагыз игәырӷьаҵәа Ашықәс
ҿыц аԥылара рыҽшазыҟарҵоз иаалырҟьаны, Аԥснынтәи
ашәаџьҳәара ааҩит, Нестор Лакоба иԥсҭазаара далҵит
ҳәа. Уи ашьҭахь аныҳәа дара рзы иџьабаран, аха усҟан
урҭ иабардыруаз ҳажәлар анаҩстәи рԥеиԥш!..
Уи рԥеиԥш ҳаӷацәа нап адыркит Нестор «аҩбатәи
ишьрала», зны рчеиџьыка хәшәыркы ала дыршьит, аха
уи маӡан, аргама ирҳәаз игәы аангыланы дыԥсит ҳәоуп,
аԥсыжрагьы, ҳәынҭқарк иԥсыжра аиԥш ишиқәнагаз
имҩаԥыргеит. Аинститут аҿы Асҭамыр иҩызцәагьы иаргьы
ибзианы ирдыруан, арҵаҩцәагьы астудентцәагьы ааины
ирыдышшылон…
Мызқәак рышьҭахь Нестор Лакоба «жәлар драӷоуп»
рҳәеит – уи аҩбатәи ишьра акәын. Дыршьит уажәраанӡа
аҵкыс еицәаны, ихьӡ ицәаԥҽыгаз адамыӷа аарханы.
Ус иҟалеит иахьабалак. Аџьџьаҳәа аԥсҭазаара гәыр­
ӷьахәны иахьеилашуаз астудентцәа рҿы аамҭа шьхын­
ԥсылеит, алекторцәа рылахь еиҵымхӡакәа алекциа
иаԥхьон, астудентцәа еиқәыԥсы итәаны иӡырҩуан. Абас
ихдыркәшеит илахьеиқәҵагаз уи рҵаратә шықәса.
Иааиуаз аҵара шықәсагьы еицәамзар еиӷьмызт. Аха
араҟа иҟалеит иџьашьахәыз ссирк, астудентцәа аӡәы
дагханы дубомызт, алеқторцәа ҭакԥхықәрыла рлек­
циақәа ирыԥхьон, аинститут апартиатәи аком­ҿ артә
орга­­низациақәа русура мызла ипҟа-ԥҵаны ишьа­қәыр­
гылаз, асааҭ еиԥш инарыгӡон, аректор «шәыт» иҳәар,
зегь ршьапы иқәгылон, апарторганизациеи акомҿа­ри
иарӷьажәҩаны аректор ивагылан. Арҭқәа зегьы џьшьа­
тәын, аректор ари аҩыза алеишәа ахаан имбацызт. Аха
урҭқәа зегьы иара изы игәыԥҵәаган, иҟан иӷәӷәаз алеи­
шәа, ахылаԥшра, аԥсҭазаара ахаҭа бӷаԥҵәаган.
Абас ихыркәшан Аԥснытә инеиз аҿар рҵара аинститут
аҿы. Игәырӷьаны аинститут иҭалеит, аха ус ирзынамыгӡеит.
Аԥышәарақәа ианрылга, аректор, ихаҭа адипломқәа
риҭон. Асҭамыр иҿы данааи, иблақәа дырхымԥшылаӡакәа
инапы аанкыланы, ихы ааирҵысит «иудысныҳәалоит»
аанарго. Нас дааиԥхьхәыцын:
Ари аизара ашьҭахь, сара сҿы унеи, – иҳәеит ибжьы ныҵакшәа. Аректор ихьшәашәара иархьшәашәаз
Асҭамыр игәы маҷк иааҟәандахеит. Нестор дыԥсит ҳәа
аниаҳа, аректор дааины аԥсуа студентцәа дрыдышшыла28

хьан, Лакобеи иареи шеибадырыз, ишеицәажәахьаз атәы
реиҳәеит. Убасҟан дразҵааит иԥсышьахеи ҳәа, уи акьыԥхь
аҿы ишыҟазгьы. Аха нас уи ашьҭахьтәи ахҭыс инаркны
имбаӡошәа акәын дышрывсуаз. Асҭамыр изеилымкааит
аректор иҟазшьа ахьиԥсахыз иаҵанакуаз. Гәынхәҵысҭала
акы шихьыз шԥаизымдыруаз, аха агәынхара акәзу, ма
даҽакызу, изеилкаауамызт… Аха уажәы дахьнеиԥхьаз
агәыӷра ааинаҭан, ус баша дшимыԥхьаз даазхәыцит.
– Еиҭа иудысныҳәалоит қәҿиарала ҳаинститут уалгара! – дыхха-ччо инапы рӷәӷәаны иааникылеит аректор,
нас днартәаны диазҵааит, – Угәҭакы шԥаҟоу, уа Аԥсны
уҭаацәа узыԥшызар акәхап?
– Ус ауп, исзыԥшуп, ҳәарада! – иҳәеит Асҭамыр.
– Ара ҳақалақь аҿы уаанхар уҭахӡами?
– Сара сҭаацәа рзин сымамкәа, седроу, ишԥаҟало?
– Уажә азы ара уаанхар еиӷьзар ҟалап, – иҳәеит аректор даахәыц-хәыцын. – Аха зны уца, уҭаацәа унразҵаа,
нас арахь уаар еиӷьуп. Аамҭа шубо иҟоуп, иааҭынчрахап…
Ажәакала, уазхәыц! – иҳәан, дҩагылеит мыцхәы иҽала­
мырхакәа. – Сара суцхраар сҭахуп. Иуасҳәаз ҳабжьара
инхааит.
Аректори иареи реицәажәара ашьҭахь, Асҭамыр
имаз агәыҩбара шбашазгьы еиликааит, аха зегь реиҳа
иаԥхьаҟа днаԥшны, иԥгылараны иҟаз ауадаҩрақәагьы
даарызхәыцит. Асҭамыр иџьеишьеит Лакоба иӡбахә ала
акгьы ахьимҳәаз, уи даараӡа ибзарӡы еснагь ишиҳәа­
лозгьы…
Асҭамыр амҩа дахьықәызгьы, абри аректор иабжьеигаз акәын дзызхәыцуаз. Аԥсны дахьааиз акәзар, ауаа
инаԥшы-ааԥшны, аӡәы иаҳар ҳәа ишәаны акәын, рыбжьы
ныҵакны ишеицәажәоз.
Ажьгьери иаҳаиҭқәиҭ абаҟахыз, аусурахьтә дкараха дааиргьы, аусҳәарҭахьтә еизарак ахьтә дааиргьы,
игәалаҟара еиԥшын, ихы инапы аҵыргәаны дынкахәыцуа
дтәан. Асҭамыр даныхынҳә даалахҿыххан, илахь еиҵых­
ны иҭаацәа даарылаԥшит аҟароуп. Уи ауха ҵасым ҳәа
рбаӷьк ршьын, рԥа иааиқәныҳәеит.
Ихьӡала ацәҟата аужьны иман, аха уажәы уи аӡбахә
мҳәаӡакәа, рбаӷьк аздырхеит. Ацә шьны ачара уурц азы
агәалаҟазаарагьы ыҟазароуп.
Асҭамыр аҵара дахьынӡаҭазгьы, ибон-иаҳауан агәы­
намӡарақәеи аибарххарақәеи есааира ишӷыӷкуаз, аха
уажә аиԥшҵәҟьа имбацызт, уажәраанӡа акы рҳәон,
акы ҟарҵон, аха уажәы иҟоу ҿаҳа-ҿымҭроуп. Ажь­гье­ри
иакәзар, иԥа заҵәы аҵара ду ҵаны ихынҳәра акәым­зи
дыззыԥшыз, аха уи агәҭынчымроуп инаҭаз, аҵа­рахьы
дзышьҭыз ажәлар драӷоуп рҳәазар, нас иара ишԥа­
ихәаԥшуеи? Илахьынҵахозеи Ажьгьери иԥа заҵәы?
Ари азҵаара аб дшаргәаҭеиуаз аԥагьы имбози, ишԥа­
ҟасҵо ҳәа иаб диазҵааит.
Ажьгьери ладеи-ҩадеи ихы рҵысуа, ҳамҭакы даахәыцхәыцит, ҿыцха дышьҭаԥшуа.
– Еиӷьын уахь ҳамҭакы уаангылар, аха уҵара уаналга, аҩныҟа уца рҳәеит, нас уара узлаангылозеи? – ихы
дҩахан иԥа днеизыԥшит. – Аӡиас еилахәашь анлеиуа,
аԥан узыԥшааӡом, еиӷьуп уааԥеиԥшыр.
– Ус ауп, саб, – иҳәеит Асҭамыр. – Уахь аангылара
акәзар, уи мариоуп.
Ажьгьери иблақәа ҭырхаха иԥа днеизыԥшит.
– Аиеи, уи мариоуп, – еиҭа еиҳәан, аректори иареи
реицәажәара атәы иаб иеиҳәеит. Ажьгьери иԥсы ааилалеит.
– Ас мацара ицарым, нас иҟало аабап, – иҳәеит аб.
Иани иаҳәшьцәеи аӡәгьы гәыҩбара ҟаимҵеит.
– Шықәсык аума, ҩышықәса роума – уи аамҭа иҳнарбап,
– иҳәеит Асҭамыр. – Аӡәгьы дысзымҵаакәагьы ҟалашам,
аҵара даналга, дара иахьырҭахыз дрышьҭит, иабауҭаху
ҳәа иазҵаауадаз, шәҳәоит. Уажәы аспециалистцәа иахьабалак ирҭахуп…
Абасала Асҭамыр шьҭахьла дцеит. Аӡәгьы дизымҵааит,
уаҩгьы дишьҭамызт. Усҟан аҵара змаз аԥсуаа Аԥсны
имыцхәын, зегьы ықәҵны ицозаргьы, шәабацо ҳәа
аӡәгьы дразҵааӡомызт. Анхацәа – мап! Урҭ аҭаҭын, ачааи
аадрыхыр акәын, ақыҭа нхамҩа социалисттә нхамҩаны
иҟарҵар акәын! – ҳәара аҭахума хәыда-ԥсада!
Жәамш рышьҭахь Асҭамыр ашәҟәы ааишьҭит, абра
абри анаплакаҿы аусура салагеит анџьныр изанааҭ ала
ҳәа. «Ибзиоуп, даара ибзиоуп! Зегь реиҳа аԥышәа ду
ахьсоуа наплакуп», – игәалаҟара бзианы иҩуан иара.
Салам шәҟәык рыбжьысуан, уи акәын еимадагас ирымаз, ихаҭагьы ԥсшьара даабжьыслон.
Аамҭа гәагәон, аӡы ӡлачны иҟоу аԥҭақәа реиԥш, аԥсҭа­
заара алакҭа лашьцан.
Иубаз еицәа убеит ҳәа, арадио ала игәыҭшьаагаз
ажәабжь хлымӡаах ааҩит, иалагеит аибашьра! Аибашьра
дуҵәҟьа! Уи Финтәи аибашьра акәмызт изеиԥшыз, асовет
жәларқәа аԥсреи абзареи иаарыбжьагылеит.
Мчыбжьык ааҵуан еиԥш Асҭамыр аибашьрахь иԥхьеит.
Аамҭа имаз иалагӡаны Асҭамыр Аԥсныҟа даабыжьҟьеит,
иҭаацәа днарылаԥшны дцарц. Ажьгьери дааиҵанарххеит
иаҳаз ари ажәабжь, аха имраргамеит иҭаацәа рҿы. Дааз­
хәыцит ҳажәлар зҭагылаз, – уи аибашьра аҵкыс еицәан,
ирабашьуан, дара аҭак аҟаҵара азин рымаӡамызт.
«Иаан­хазгьы аибашьра инаҿарыжьуазар акәхап! – игәы
иааҭиҳәааит Ажьгьери. – Аха уи игәалаҟарагьы мрыр­
гамакәа, ижәҩахырқәа наҟ-ааҟ иааникылеит, ибла­қәа
дырхыԥшыло.
– Аԥсадгьыл ахьчара иԥшьоу усуп, – иҳәеит иԥа игәы
рӷәӷәо, – аибашьра акәзар, ахаҵа изы иԥышәагоуп.
Аҳаҳаи, акы шәацәымшәан, лаԥықәшәа бзиак соуит,
ҳусқәа маншәалахоит. Шәызқәыло амҩа шәара шәзы
ихьыӡрацарахааит!
Ажьгьери уаҳа ииҳәараны иҟагәышьази, аибашьра еибашьран. Аԥсадгьыл хьчатәын, иԥа заҵәы амҩа дықәиҵон.
Ус шакәызгьы, Ажьгьери азныказы инапгьы иваҳаит, ихгьы икәаҽит, аха ихы кны дымтәаӡеит, ҭаацәак ихьԥшуп,
уигьы акәым, ақыҭаҿы унеишь-уааишь ҳәа зарҳәауа
дыруаӡәкуп.
Аибашьра ԥышәара дуӡӡоуп, абџьар кны аӷа иҿа­
гылоу рзгьы, урҭ рышьҭахь игылоу ажәлар рызгьы. Ар
рԥыза аинрал иеиԥш акәын Ажьгьери аибашьрагьы уи
иарҵысыз агәаҟрагьы дышрызхәыцуаз. «Сара нхаҩык
исымчгәышьоузеи, акыр зымчу аӷа иҿагыланы еибашьуеит,
урҭ амҩа иқәызҵо, ирыцхраауа аҳәынҭқарра иахагылоуп,
сара сқыҭаҿы акыр сызрыхәозар, убри ауп сҽыззыскша,
уахь егьсылымшозаргьы гәыбӷан сызҭода, сԥа заҵәы
аибашьра дцеит» иҳәаргьы ауан. Аха Ажьгьери ус ихы
ларҟәны, иҽрыцҳатәны ихәыцуаз дреиуамызт. «Аибашьра
жәлары зегь ҳзы еибашьроуп, ус анакәха, абџьар кны аӷа
иҿагылоу реиԥш, иҳалымшашагьы ҳалҳаршароуп!» – игәы
иҭиҳәаауан иара Асҭамыр амҩа данықәлоз.

Ахԥа тәи а хыАсҭамыр аибашьра данырга Аахыҵ Баикал днанагеит.
Иреиҳау аҵара злаимаз ала иркьаҿӡоу апрограмма ала
арратә училишьче далырганы, алеитенант ичын ирҭеит.
Зны авзвод акомандир ицхырааҩыс дыҟан. Нас иаарласны ихаҭа авзвод ирҭеит. Асҭамыр афицар имаҭәа шьахәла
инаалон, асолдаҭ ҭаалым аныдирҟаҵо ибжьы ҿацаӡа, ар
рлеишәа дацклаԥшуан. Аполитикатә ҵара аума, ус абџьар
ахархәашьа аума, зегь рыла иазыҟаҵоу фицарк иеиԥш
ихы ааирԥшит. Асҭамыр деицгәарҭеит хыхь адивизиа
акомандир иҿынӡа, дагьыҟарҵеит абаталион акомандирс.
Атәыла дуӡӡаҿ еилауаҭырран иҟаз. Арадио адырраҭара
«Информбиуро» ала иахьеи уахеи адырра ҟарҵон
афронт аҿы аҭагылазаашьа зеиԥшраз. Узыргәырӷьоз
егьыҟамызт, Ар ҟаԥшь ахьаҵра иаҿын, есааира аӷа Моск­
ва дазааигәахон. Арахь хазы амилитаристтә Иапониа
амрагыларахь ишәарҭа бааԥсны иҟан, агәҽанызаарагьы
аҭахын.
Арахь хазы арратә ҵакы змаз азауадқәа афронт иазаа­
игәаны иҟаз еимыхны Уралҟа аиагара иаҿын. Асовет
жәлар зегьы ашәарҭа бааԥс иҭагылан.
Асҭамыр илымҳа кыдҵаны дӡырҩуан Аԥсныҟа. Уи
дзыцәшәоз аӷа Кавказҟа ихы ирхар ҳәа акәын. Ҵыхәаԥ­
ҵәарак змаӡамкәа Аԥснынтә иаауаз асалам шәҟәқәа
ракәзар, иара иакәын хьаас ирымаз. Урҭ ргәы зырҭынчуаз
ф-нызқь километр афронт дахьацәыхараз акәын. Ус
ргәы иаанагон, иабардыргәышьоз урҭ, аиҳабыра «шәыт!»
рҳәар, мчыбжьык акәын иаҭаххоз, аибашьра амца еилашыра, рабџьар кны аналагылара. Аха макьана Иапониа
урҭ аанкыланы иаман.
Асҭамыр дызлаз архәҭа афронт хараӡа ишацәыхаразгьы,
ҵыхәаԥҵәарак змаӡамыз урҭ рҽазыҟаҵарақәа аибашь­ра
ашыраҵәҟьа иалагылазшәа иарӡрыжәит. Ҵыхәаԥҵәарак
рымаӡамызт аинспекторцәагьы. Урҭ аокруг аштаб аҟынтә
акәын. Ус зны аҽазыҟаҵарақәа раан, Асҭамыр ибаталион ишазыҟаҵоу атәы аҳәара иқәшәеит, аинспекторцәа
реиҳабы аинрал диԥыланы. Афицар изы уи ҭакԥхықәра
дууп, шьаҿа ӷәӷәала инеишьа аума, инапы ихы ишадикыло аума, аха зегь реиҳа иажәа шаҟа еилыхха,
нас­гьы иҿацаӡа иҳәауа акраҵанакуан. Уи азы Асҭамыр
дҟа­зан! Даныҷкәыназ аахыс згәы ҭганы еилыхха иҟаз
арԥыс, уажәы фицарк иҩызцәа зегьы ираԥигартә
иаҳасаб ала данӡыржәха, дазыманшәалахеит. Аинрал
ари даа­ра игәаԥхеит. Ус еиԥш агәаԥхара лыҵшәадагьы
иаанхаӡомызт. алеитенант еиҳабы ҳәа имаз ачын даҽакы
изацлеит – акапитан! Уигьы акәым, аполк акомиссарсгьы
дҟарҵеит – уи еиҳа дамараны иԥхьаӡеит аинрал.
Уи инаркны аокруг аштаб еиҳабы аинрал Архангельски
Асҭамыр илаԥш ихын.
Аибашьра аамҭа жәлары зегьы моральла еиланарҵәоит.
Абџьар акра зылшо иуалԥшьоуп иԥсадгьыл ахьчара, аха
уи азы авоинкоматқәа рнапы иануп ари аус аиҿкаара.
Ус шакәугьы ирацәаҩын арзаҳал алаҵаны аҳәара
ҟазҵоз, аибашьра сцарц сҭахуп ҳәа. Ус иҟан ар рҿгьы,
излоу архәҭа аибашьра иацәыхараны иҟазар, иԥшын
афронт ахь ҳанбарышьҭуеи ҳәа. Асҭамыр дызлаз архәҭа
аҳәара ҟарҵахьан аибашьра ҳшәышьҭы ҳәа. Уи арзаҳал
знапы аҵазҩыз рханыҵәҟьа Асҭамыр инапы анын.
Ари иқәшәеит аинрал Архангельски. Уи уажәы аокруг
командаҟаҵаҩыс даныҟарҵаҵәҟьаз аамҭазы акәын, иаарласынгьы диԥхьеит. Асҭамыр иҩызцәа иџьаршьеит уи
далкааны дахьиԥхьаз. Аԥсшәа ааибыҳәаны днаиртәан,
аинрал дԥышәырччо днаизыԥшит.
– Уеибашьыр уҭахуп акәу, аҩыза акапитан? – алаф
ааилихит. – Гитлер дахьыҟоу хароуп, аха ара ҳавараҿы
аиапон милитаристцәа кылԥшуа итәоуп, уеибашьыр
уҭахызар, убарҭ ракәхоит ҳзеибашьуа.
– Ҳара уи ҽырбагас иаамыҩӡеит, аҩыза еинрал
леитенант, – иҳәеит Асҭамыр. – Ара ҳшыҟоу аибашьра
еилгаргьы ҳҭахым.
– Уеилыскаауеит акапитан, уеилыскаауеит, – иҳәеит
аинрал. – Уажәтәи ала маҵура ҿыцк удызгалоит, аокруг
акомандаҟаҵаҩ идиутант.
Уи иара ихаҭа иакәын.
Асҭамыр дшанханы ииҳәо иҿамшәо даанхеит, «мап»
изҳәом, «ааи» аҳәарагьы ицәуадаҩуп.
– Уажәтәи ала абри ауп иуасҳәауа, уазыԥшыз априказ,
– иҳәеит аинрал, Асҭамыр иҭак дазыԥшӡамкәа. – Ар рҿы
иуҭаху, иуҭахыму ҳәа иҵааӡом – иудырҵаз наугӡоит. Нас
уареи сареи аиапонцәа ҳрабашьып!Аинрал Асҭамыр идигалаз амаҵура ҿыц иӡбоуп ҳәа
иԥхьаӡан, приказла ишьақәырӷәӷәамызт акәымзар.
Архәҭахь дхынҳәны данаауаз уи имаҵура ҿыц акәын
ихы иҭагьежьуаз, аха макьана иҩызцәа рҿы ираргамар иҭахымызт. Дахьааиз, гәырӷьаҿҳәашак аҳасаб ала,
Аԥснынтә изнеиз салам шәҟәык неидаркит. Уи иаарҽны
х-кәакькны иҟаз салам шәҟәымызт, иаабахьоу аконверт,
амарка ақәҵаны иҟаз салам шәҟәын. Ианааидыркы, асалам
бӷьыц анаҩсгьы акы шагәылоу удырратә, маҷк ижәпан.
«Иахьатәи амш мшы бзиахәык ауп,– игәы иааҭиҳәааит
Асҭамыр, иаҳәшьа лысалам шәҟәы деигәырӷьаны, уи иану
макьана ишизымдыруазгьы.– Уара уаниз ԥшьашан ҳәа сан
исалҳәахьан, «Аԥшьаша ҳара ҳамш ауп» ҳәа иҳәалон сабгьы, ус анакәха, саҳәшьа ажәабыжь бзиак сзаалыцҳаит!»
– ацәалашәара бзиа иоуз дааиԥхьнархәыцын, дыццакы-ццакуа иаахиртит асалам шәҟәы. Уаҟа асалам бӷьыц
иацын газеҭк гәылаԥҟаны. Уи изкын иаб Ажьгьери.
Ажьгьери ахаангьы дыбзанхаҩын, амал зцааиуаз,
акыргьы зкыз уаҩын, аха аибашьра ианналагоз иаб
изир­гылаз жәытә ҩнын дзыҩназ. Уи игәы иҭан зегь рыла
иҽазыҟаҵан уаҩ илаԥш ааздхалаша кәасқьак иргыларц. Уи анапаркра Асҭамыр иҵара далган ихынҳәра
акәын дзызԥшыз. Иара Асҭамыр ихаҭагьы иҳәахьан
сшаахынҳәлак еиԥш аплан ҭысх’уеит, напгьы аҳаркып ҳәа.
Аха уара иуӡбо аҿы аамҭагьы уцныҟәозароуп...
Аибашьра раԥхьатәи ашықәсаан, аӷа дааскьацыԥхьаӡа
ҳ-Аԥсадгьыл ашәарҭа ӷәӷәа иҭагылон. Абри еиԥш аҭагы­
лазаашьа хьамҭазы, афронт ацхыраараз досу илшоз
аԥара алеигалон. Ажьгьеригьы жәашықәса раахыс еидикылоз шәнызқь мааҭ аԥара наган иалеигалеит. Убри
иазкны иҟаз ажәлар реизараҿы Ажьгьери ажәа анирҭа
ус иҳәеит:
– Абри сџьаԥхӡала исырҳаз ԥароуп, хыбрак сыргылап ҳәа еидкылан исыман, аха уажәы, ахыбра аргылара
акәым, ишәарҭахеит иргылоу ахыбрагьы, Ҳаԥсадгьыл
ахаҭагьы. Абарҭ ҳԥарақәа рыла атанкқәеи аҳаирпланқәеи
ҟарҵозар акәхап. Иудыруеи ҳаҷкәынцәа аӡә дақәшәаны,
урҭ руакы дақәтәаргьы. Ирықәтәозаалакгьы рзы ибаагәарахааит, урҭ инҭдырҟьо аӷа изы ишҳамхааит!
Абри ашьҭахь ҩымчыбжьа аабжьысхьан еиԥш, Ажь­
гьери Москвантә иоуит ателеграмма, Аиҳабыра ҭабуп
ҳәа иарҳәон афронт ацхыраара иаиҭаз азы. Уи ажәабжь
бзиа ақыҭа еизараҿы ирыларҳәеит. Уԥа заҵә деибашьуеит, уара аибашьцәа урыцхраауеит, ари ақыҭазы ихьӡуп
– ихыԥшоуп, иҭабуп ҳәа уаҳҳәоит, рҳәеит.
Абри ахҭыс акәын Марыка лысалам шәҟәы иаҳәозгьы
– уи зыршаҳаҭуаз агазеҭ статиакгьы ацын.
Ари ажәабжь Асҭамыр даара деигәырӷьеит, дазгәдуны
иҩызцәагьы аирԥхьеит. Усҟан уи иабеидыруаз, уи
ажәабжь изгәамҭаӡакәа иҩызцәеи иареи «ирбыжьԥрааны
ишцаз, адырҩаҽны арратә округ агазеҭ «Щит Родины»
акорреспондент дкылххы Асҭамыр дизааит. Уи ивизит
Асҭамыр даршанхеит, мап-чапгьы иҳәан, аха акорреспондент имукәа, Аԥснытә изнеиз ажәабжьи уи ахҳәаа-ԥҳәааи
имхны игеит. Ҩымшгьы мҵыцкәа агазеҭ ианиҵеит, абас
хыс иаҭаны, «Надежный тыл у защитников Родины».
Агазеҭ зегь раԥхьа зылаԥш ахызгоз дреиуан аинрал
Архангельски, «Аԥснытәи ажәабжь» ҳәа арубрика илаԥш
аннақәшәа, дааҭгылан уи иаҵагылаз аинформациагьы
даԥхьеит. Иџьеишьазаап, илакәишьазаап, адиутантс
игарц ииҭахыз иаб шиакәыз анидыр. «Ус анакәха, агха
смыхьӡеит!» ихгьы иааџьишьеит аинрал. Аштаб аиҳабгьы
даԥхьандаз ааигәахәт. Амаҵуратә уск акәзар, диԥхьаны
дааигон, аха уажәы ихаҭа дҩагыланы днеин, Аԥснытәи
жәабжьуп, уаԥхьа ҳәа иаԥхьа инықәиҵан, аԥенџьыр ахь
днаскьаны, дааиԥеиԥшит.
– Ари адиутантс зыӡбахә уҳәаз иаб иоума?!

Аԥшь ба тәи а хыАинрал Архангельски акультура злаз уаҩы интеллигентын. Уи адиутант ҳәа акәымкәа, диԥазар еиԥш, бзиа
дибон Асҭамыр. Ихаҭа ԥа димаӡамызт, ҩыџьа аԥҳацәа
иман, аиҳабы Лиуба, Новосибирск аинститут дҭан, аиҵбы
макьана ашкол далымгацызт. Асҭамыр урҭ рыӡбахә
иаҳахьан, аха хаҭала имбацызт.
Уахык аинрал Асҭамыр аҩныҟа днеиԥхьеит, иԥҳа
еиҳабы лымшира азгәарҭон. Абраҟа Лиубагьы иаргьы
еибадырит, иԥсгьы налылаҵәеит. Аԥшреи асахьеи згымыз
арԥыс, афицар маҭәа иара изы ишазшәа акәын ишинаалоз. Аухантәарак аҳәсакәа рылаԥш иара иакәын изхыз.
Атәарахьы рхы анынадырхауаз, Лиуба афырҳәа ижәҩа
даахан:– Шәара абра шәтәа, – лҳәан, лара дахьтәаз
лаԥхьала лнапы налырххеит. Уи убасшәа иҟалеит, уаҩы
изгәамҭартә еиԥш. Аха аԥшәма аинрал ихаҭа ицәа
иалашәеит ари машәырны ишыҟамлаз.
Ирфон, иржәуан, аныҳәаҿақәа шьҭырхуан. Асҭамыр
аныҳәаҿа анышьҭихуаз, итәаз зегьы иџьашьаны рыхшыҩ
низырышьҭратә, иҿыцу ма изшьцылам ажәак мҳәакәа
аҵәца шьҭихуамызт. Лафк иҳәозаргь – зегь зырччаша
акәын. Ашәаҳәара иахьа ибазма, итәаз зегь иргәаԥхашаз
урыс ашәак акаҩҳәа иаацәыригеит. Убарҭқәа рылагьы
зегь рыбла хикит.
Акәашарахь ианиас, Лиуба лыблақәа ҭырхаха Асҭамыр
иакәын дзызԥшуаз, иара иаԥхьа аӡәы днеиԥхьар ҳәа
дшәон. Аха уи ҟалашьа амазма! Ашырҳәа астол даавагьежьны днеин, ишаԥу еиԥш, длалеихырхәеит. Уи
акәын, иарма нап лыжәҩа инаҵданы, инацәкьарақәа
ҭхәаа-ҭҳәаа лыварала лӡара инадкылан, иаабац европаа рыкәашарала, еивагьежьуа инықәлеит. Асҭамыри
аԥҳәызбеи иқәԥраа иахьыкәашоз зегьы лаԥшыла еибадырбон ԥшра-сахьеи чаԥашьалеи шаҟа еинаалаз.
Лгәышԥы ҭаҟацаӡа ианааидыӷәӷәалалак, днеилыбзаа
дцон, аха уи «машәыршәа» ишыҟалаз агәра лгартә, ихы
џьара иааԥшниҵомызт.
Лиуба, ларӷьа нап Асҭамыр ижәҩа иқәҵан, ларма напала егьи ижәҩа аанкылан, лԥынҵа хашәшәала, ачча
лҿықәыхх, уажәада илымбацыз, аха лыԥсы назлаҵәаз
арԥыс диҵаԥшуа, дкәашон. Уи зны иԥынҵа еиқәырхәа
лылаԥш надлырхалон (шамахамзар уи аҩыза ԥынҵагь
лымбацызт), нас – шьахәла инаалоз иԥаҵа ԥшӡақәеи
иԥышә хыжәпаақәеи, аха еҳараӡак иблақәа ракәын уи
иааиԥмырҟьаӡакәа дызхыԥшылоз. Урҭ ирхылбаалон аразра, аҟәышра, зегьы реиҳа абзиабара рхыҳәҳәыла акәын
ишылбоз. Асҭамыр иакәзар иблақәа ааихмырсыӷь иразӡа,
игәыкӡа иҭыџьџьаауа иҟаз Лиуба лыблақәа ракәӡан
дызхыԥшылоз, зны-зынлагьы, амҵмыџь хышәҭ еиԥш, зцәа
иҭыԥхаауа иҟаз уи лԥышәқәа рахьгьы илаԥш ниаигон.
Рҩыџьагь ҭынч-ҭынч икәашон, еихәаԥшуан, ҿырҭӡомызт.
Уажәыҵәҟьа блала мацара еицәажәозар акәын ирҭахыз.
Аухантәарак дара ракәын иеицыкәашоз. Аӡәы длыц­
кәашар дицәигарашәа игәы иабон. Ларгьы – убасҵәҟьа.
Ари зегьы еицгәарҭеит. Лиуба лаб аинралгьы дԥышәырччо
иԥшәма дналзыԥшын, дара рышҟа дхьаԥшшәа, дна­
лалацәҟәит. Иԥшәма лакәзар, лыжәҩахырқәа дҩарыхан,
дразӡа Асҭамыр дизыԥшуа даатәеит.
Убри ауха инаркны Асҭамыр ихы-игәы тҟәан, аҭынчра
ицәыӡит. Лиубеи иареи ҽнак знык-ҩынтә телефонла
ианымеицәажәоз ыҟамызт. Акы днахнаганы ҽнак изы­
меицәажәаргьы, адырҩаҽны хымԥада илҳәон, «Иацы
ателефон абжьы сшазыԥшыз инеихашәы ихәлеит».
Телефонла реицәажәара анаҩсан Асҭамыр иӡбеит
Лиубеи иареи иеиқәшәарц. «Саб азин имх», – лҳәеит
лара. Уи азин имхра Асҭамыр изы даарак иуадаҩмызт.
– Аҩыза аинрал, азин сышәҭозар, Лиубачка акино ахь
дызгар сҭахуп, – иҳәеит Асҭамыр, хәылԥазык аинрали
иареи русура ианықәҵуаз.
– Сара мап сҳәом, Асҭамыр Александр-иԥа – ирхааӡан
аҭак ныҟаиҵеит аинрал, – Лиубачка даара лгәы ҿыӷьны
дыҟоуп, аканикул ахь дааижьҭеи аҩны ддәылҵны кинок,
кәашарак ахь дымцацт...
Убри инаркны урҭ есуаха ианеиқәымшәоз ыҟамызт.
Лиуба лымшира аҩны иҟалҵарц, аԥышәарақәа заа илҭин,
аӡынтәи лԥсшьара мчыбжьык лзацлеит, ус ша­кәыз­­гьы
аамҭа ирласцәан ицон, даҽа жәамш рышьҭахь Асҭа­мы­ри
лареи, шеицрыҵуа даназхәыцлак, наӡаӡа дылцәы­ӡуазшәа
лгәы нкыдԥсаауан. Есыхәылԥаз уи ами­нуҭ иақәыршәан,
лцәа иалашәон Асҭамыр данааиуаз.
– Лиубачка, ианаамҭоу бшыхынҳәуа усгьы бара
ибдыруеит, – лҳәон лан, Асҭамыр дышԥшу адырра
аныҟаиҵалак. Ус зны, ус даҽа зны, ус еиҭах!
– Мама, Асҭамыр акультура злоу, иҟәшу арԥысуп, нас
ҳагәра бымгои, ус зсабҳәои? – инлаҽԥнылкылеит ҽнак.
– Бца, Лиубачка, бца, Асҭамыр дҟәышуп, ҵабыргуп, аха
баргьы бҟәышыз. Аибашьра цоит, афицер – дафицеруп, иахьа ара дыҟоуп, аха уаҵәы афронт ахь ддәықәырҵар ҟалоит.
Лиуба афронт аӡбахә анлаҳа днеилыԥсаа дцеит.
– Мап, мап, саб Асҭамыр џьаргьы дишьҭӡом! –
лҳәеит лара. Асҭамыр «бымш аабзиахааит» ҳәа амҩа
дықәгылазшәа лцәа дҭаӡыӡаауа.
Ауха Лиуба уаҳа лгәы аҭыԥ аҿы имааит. Егьаџьара
хәыцра бааԥс иҟоу зегь лхаҿы иааиуан. Лан маӡак лды40

руаны илалымҳәазшәа лгәы иабон. Лҟазшьа згәамԥхаз
Асҭамыргьы длазҵааит, ибыхьи, бгәы бзиами ҳәа. «Аҩны
лгәы ндырхазар ҟалап» хәагьы игәы иаанагеит.
– Акгьы, – лҳәеит Лиуба дқәԥсычҳаны. Урҭ ауха
акәа­шарахь ицараны иҟан, аха Лиуба ианылгәамԥха,
маҷк даасырлахҿыхып игәахәын, ааигәа ишибахьазгьы, акинокомедиа «Волга, Волга!» лирбарц дигеит.
Иҵа­быргыҵәҟьаны, кыр дарлахҿыхт уи акиносахьа.
Аха иҩдәылҵны амҩа ианаақәла, еиҭа, лылахҿыхра
ацынхәрас, уажәы-уажә дқәыԥсычҳауан Лиуба. «Ари,
хымԥада, гәалак лымоуп», – игәы иааҭиҳәааит Асҭамыр.
Ақалақь аҿы ауаа маҷын, даарак ишыхьҭамызгьы. Анаара ирбозгьы зегь џьара-џьара иццакуан. Аӡәык-ҩыџьак
аруаа иреиуаз ракәын аӡӷабцәа рыжәҩа рнапы аҵхны
ҭынч еицәажәо ирԥылоз.
– Лиуба, гәалак бымоушәа збоит, сара исцәыбҵәахуеит
акәымзар,– амҩа ааигәара игылаз ԥса дук амҵан инеиуан
еиԥш, дааҭгылт Асҭамыр. «Издыруада аӡәы бзиа дыббоны,
сыбԥырхагазар?» ҳәа нациҵарцгьы игәы иааҭеикын, аха
макьаназ иҽааникылт.
– Акгьы, – лҳәеит еиҭа. Нас ашьшьыхәа лхы дҩа­хан,
иблақәа дырхыԥшыло даагылт. Амза ибзианы ишар­­
лашозгьы аԥса аҵаҟа лара ишылҭахыз иблақәа дзыр­
хыԥшыломызт. Шаҟа илҭахызи абзиабара зхыхәхәала
иҟаз урҭ иблақәа уажә ирхааӡаны дыхԥшылозар! «Абри
уҳәан-сҳәанк лаҳау, сыгәра лымгоу, акы лыхьт», – ааи­
гәахәт Асҭамыр.
– Изакәи, Лиубачка, акыр бҳәарц бҭахума? – уаҳа
ииҳәарыз изымдыркәа, наҟ-ааҟ лыжәҩахыр аанкылан
длазҵааит.
– Ус баша, – лҳәеит азныказ, – аибашьра акәын сзыз­
хәыцуаз, агәҭынчра снаҭом, ҳгәы нкыдгылан иԥна­ҵәеит.
– Уи уажәшьҭа аҵыхәаԥҵәара ааигәеит, – иҳәеит
Асҭамыр, илаԥш Лиуба инылҟәыганы, даақәԥсычҳашәа.
– Аӷа хәымга уаҳа икәаҳауам ҳ-Аԥсадгьыл. Алаапк
еиԥш иҵыхәа ишьҭарҽылан Амрагыларатәи Европа
ааныжь­ра даҿуп. Уажәшьҭа хьаҳәаԥаҳәада иӡбоуп уи
илахьынҵа. Ҳгәы ҳзырхьуа, хашҭрагьы зқәым аибашьра
иаҳзыннажьыз ахьааи агәырҩеи роуп акәымзар.
– Уеизгьы аҵыхәа анбаԥҵәо,џьаҳаным зҭыԥхаша абри
Sez Abhaz-Abaza ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Абду Ажьгьери - 03
  • Büleklär
  • Абду Ажьгьери - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3433
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2265
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3518
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2188
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3428
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2142
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3447
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2120
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3426
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2221
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3412
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2259
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3448
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2103
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3459
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2186
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3389
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2126
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3407
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2133
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3409
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2077
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3373
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2304
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3429
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2166
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3376
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2211
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3317
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2145
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3385
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2256
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3396
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2205
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Абду Ажьгьери - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 1440
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1004
    0.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    0.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.