Latin

Зымцахә еиқәу - 3

Totalt antal ord är 3061
Totalt antal unika ord är 2177
0.0 av orden finns i de 2000 vanligaste orden
0.0 av orden finns bland de 5000 vanligaste orden
0.0 av orden finns i de 8000 vanligaste orden
Varje stapel representerar procentandelen ord per 1000 vanligaste ord.
ads place
Ирхиа дгылоуми аҳәҳәага,
Гәаҭеигьы ашьцылахьеит шьҭа.
Аҽыз бналом, – ԥстәы хырҳагоуп,
Макьана ҭагалануп, ихьҭам.
Аҽызқәа рыцқьауа днахысит,
Ҩымсагла инақәиршәшәеит ҽазных.
Шәымҭак ашҭаҿ иаахысхысит, –
Иааԥсашам, амчқәа зегьы ных…
Аӡы нақәҭәа икәабазааит,
Иныҟәгам рҳәашам, избауа.
Дахӡыӡо абӷагьы ирбазааит,
…Гәаҭеи зқәаршәшәоит иҽырбауа.
23. Шьхацан
Шьхацангьы ахьшьцәа азхиами,
Ԥхныз, ишоураз, ихараз.
Шьхацамҩахь рымҩагьы рхами,
Ԥхнуп иазԥҵәоугьы ҿҳәарас.
Ирдыруеит аидара зқәырҵо,
Ирылоуп аҽықәтәара иазку.
Надизаргь, иарбану ирӡо,
Ианысроуп амҩа изқәу.

Руахьад еилоуми хкы-хкыла,
Иашьцылт, рлеишәагьы рҵахьеит.
Рыԥсы неиҭаркуеит иааҭгыла, –
Ашьха кырынтә ицахьеит.
Ирдыруеит амаӡа иаҵоу,
Ашьха ишамоу ахатә ҵас.
Иааԥсазар аидара иаҵоу,
Амҩа иашәазар – иаанҿасп…
Ҳаиуанзаргь, ӡык инахәароуп,
Нас ҳаскьын ҿак инафҩы.
Адәы иаҵәа ашҟа еихароуп,
Ишнеиц ауахьад еиҵаҩҩы.
Рҽанеизырк амҩа инықәлоит,
Ашьха ҳауа лбаадауа.
Абар, лахҿыхракгьы рҿықәлеит,
Ԥшак ҵысит аҽрындауа.
Иахьнеишаз рҭыԥ инахылеит,
Ахьшьцәа аԥшәмара рҽазкы.
Ара – рыԥхьарҭоуп уахыла,
Иааит рмыругақәа еизакы.
Гәаҭеи шьхацангьы иааныжьым,
Иашьцылоуп, иаҵԥраап ашьамхы.
Ҳаскьынла ибеиоуп еиужьны,
Ашьхагь иҟоуп аҿаҵахәы.

24. Ашьха ҳауа зҩыда
Ашьха ҳауа зҩыда анаалеит,
Зҭеиҭыԥш иагым аҽыҩ еинаала.
Ааи, Гәаҭеи, зшьамхы ҵарыҵәҟьоу,
Баҩ ҷыдак шалоу убоит ианыҵҟьо.
Дәык инықәсыр, хәык иаҿысуан,
Рымҩа иацҵо ԥсҭак иҭысуан…
Амра ԥхозаргь, шоура ыҟам,
Уеилаҳаҵәҟьан кыр уныҟәап.
Ага идырҩыр, аԥхьа ишнеиуа,
Гәыҩбара амам, ахьӡгьы наҩлап.
Иааип уи амш, Гәаҭеи зызхәыцуа,
Алма иҭиҵаауа хәыц-хәыцла.
25. Шьхалбаан
Шьхалбаангьы Гәаҭеи нараԥысуан,
Аха нас ауахьад ахьнагӡон.
Ладаран, аԥсҭа инҭысуан,
Хәылбыҽхазаргь, иахьнеиша инаӡон.
Уа ашьха ҳаскьынқәа ирызхәыцуан, –
Иаҵәарала ибеиан адәқәа.
Зны анаҟәгьы нхылар инхыҵуан,
Аҽарӷәӷәаргьы ихымкәоз ақәа.

Мрахәагак аацәырҵыр инықәбон,
Аҽарҭынчуан аҩарқәа рыбжьы.
Ажәыгаҽқәа удыруеит ишныҟәгоу,
Иқашәқашәоит аҳаскьын-ҿа кашьшьы.
Гәаҭеи иагәаԥхоит ашьхацамҩа,
Иагәаԥхоит ауахьад аныҳәуа.
Аӡы анауржәуа, аӡамҩа
Унапы нахьушьыргь инаҳәуам.
Игәырӷьоит шьхалбаангьы, иадыруеит,
Иццакы-ццак аҩныҟа ишцо.
Иацәшәашам аӡиас иахьыруа,
Ишьацәхныслом, – ӡыӷӷароуп, ицқьоуп.
Шьхалбаан Гәаҭеи нараԥысуан,
Аха нас ауахьад ахьнагӡон.
Ладаран, аԥсҭа инҭысуан,
Хәылбыҽхазаргь, иахьнеиша инаӡон.
26. Алма игәыӷырҭа
Абар, абжьааԥны изышьцылоу,
Иазгәакьоу аҭыԥқәа абоит.
Иахысит уи амҩагьы хьӡыла,
Шьҭа ӡыкгьы инахәап, ишабоит.
Машәырда ихынҳәит, хәылбыҽхазаргь,
Хәылԥ-шәаԥшь ацәашьеиԥш иҭаауан.

О, ашьха иахьыргаз иаанхазаргь,
Иадыруан, – аҩныҟа иаауан.
Есышықәса ашьха анаалон, –
Шьхацангьы иубом еиҵаӷәӷәа.
Гәаҭеи ԥшӡа ԥаџьԥаџьуа, еинаала,
Ирыцлон ауахьад еицырхәхәа.
Сынтәа иагәаԥхаҵәҟьеит, иахашҭуам, –
Агәхьаагара ныҵак иаӡон.
Гәбылрала иазыҟазаап ашҭа, –
Араҟа иахӡыӡо ирааӡон.
Дахыбаамзааит, Алма даԥшәымоуп,
Аҽыҩқәа иԥсы рыҿҳәароуп.
Ирҿыҵшәашам: «Дарбан, дажәыма?
Егьымариам ахьӡ арҳара».
Аҽырҩраҿ ахьӡ аиргароуп,
Иаԥнамгашеи Алма иҽы.
Гәаҭеи ҳәа, рыбжьы ҿаца гароуп,
Даанхашам уи ижәҩагьы хҽы.
Игәыӷрақәа башам, дагьҩашьом,
Иҽыҩхоит, ибоит ихаҭа.
О, адгьыл аҽеиуатә ацашьа
Анибо, – иароуп игәыӷырҭа.

27. Шьхалбааншьҭахь
Ашьха ҳауа цқьа знаалаз иацәшәатәым,
Ҽыҩзар – иашьклаԥштәуп, ианажьтәым атәым.
Мап, ашша ԥымҽроуп, иагхаргьы ҟалом,
Хкаарала иныҟәгатәуп, иақәтәаргьы ҟалом.
Ҩынтәны ахәыжәгьы аҟьазар – убзаҳәит,
Ус иаԥуп, хкаарашьҭын иурҳәит.
Шьҭа аӡмыжьгьы инаршьцыл хәыҷ-хәыҷы,
Иаларгыла, иачҳалартә аӡы.
Абӷа хәам, ашша неидшәылар иӷәӷәахап, –
Абӷа шәарҭам, уақәтәа аӷәра наҿархха.
О, Мазлоу, аус хьанҭа уҽазкы,
Аҽыз аӡмыжь ахь инагала мызкы.
Аамҭа ԥшуам, абҵарамза аӡынрахь еихоит,
Амшқәа цоит, ҭагаланзаргь, аӡынра ааигәахоит.
Аҽыҩ агәчама иахыҵәаанӡа игала,
Аӡмыжь ҵаула иацәшәом, унаскьала.
Знык ашша неидшәылар, мап, еиҵанархом,
Нас, аҽықәтәараан – адәеиужьгьы азхом.

28. Иааип уи амш лаша
Алма идыруан – диқәгәыӷт иашьа иԥа,
Хьымца гәеилга аҽықәтәара ирба.
Цәгьа дазҿлымҳауп, уаҳа акгьы иҭахым,
Бзиа ишибо игәаҵаҿы иҵәахым.
Аӡбахә цәырга – ианыԥшуеит ихы-иҿы,
Арԥыс еиҿамсуп, дацәымшәаӡац аҽы.
Хьымца кыр данеиҵазгьы дырбахьан,
Хьрыԥс дицрымшәо аҽықәтәара иҵахьан.
Алма иакәзар, иныҳәаԥхьыӡ наӡоит,
Знык даиааир, игәыхәтәы лаша дахьӡоит.
Даднакылароуп Гәаҭеи иахьазы,
Нас аҽырыҩрахь днеироуми лассы...
Дук мырҵыкәа еишьцылароуп адәны,
Аҽыбӷа иақәтәо дагьҽыжәҵроуп деибганы.
Зны еиԥхныҩлар, ԥышәарак ихганы,
Ашҭа дҭалароуп аԥхьахәгьы ганы.
Аҩраҿ абаҩ ацәыласуп Гәаҭеи,
Адәы ԥшӡа цәырҵәан иахысп ладеи-ҩадеи.
Алма дгәыӷлароуп, – Хьымца дымшуп,
Иааип уи амш лаша. Аԥхьахә дазыԥшуп…

29. Ҭагалан мҩасит
Ҭагалан мҩасит, егьхьамԥшит,
Ацамҭаз амшқәа цәгьахеит.
Инцәырҟьацәыраст, ҳахамшҭит,
Инцәыҵԥхаз амра ҳазмырԥхеит.
Ҭагалан – заа ҳгәаҳҽанызҵаз,
Ӡынроуп знапы ҳаннаҵаз.
Қәаршҩыз аԥсаса еизызцаз,
Аҩныҟа заа иаанацаз…
Ҳаскьынк иацрыхартә еимдазаргь,
Аҩныҟа иааит ашьамаҟа.
Макьана аԥхара ахәҭазаргь,
Қәаршҩуп ауахьадгьы зыхҟьа.
Гәаҭеи аӡыхь аԥырхагам,
Қәаршҩык ахьӡартә имбааӡеит.
Аӡәгьы изҳәом: «Ихырҳагам,
Аҳәырҭаҿ амшцәгьа ахьӡеит».
Аҽҭра иҭакуп аҽырԥагьан,
Аҽыхәчара ашҟагь иԥшуам.
Аҭыԥ рхиаӡоуп, напы агым,
Хлаԥшыда саанхеит ҳәа, иашшуам.
Аҽыз иадыруеит изҭаркыз, –
Иахӡыӡоит, аҩра иазкуп.

Адәы ицәырҵом, иԥхьаркыз, –
Иабоит Гәаҭеи гәцаракуп.
30. Агәбылра
Уажәоуп ҭагалан, – иааныжьны,
Ӡынроуп шәызҭоу ҳәа, ианцаз.
Еинааларц рхала еизныжьны,
Ӡынроуп, нас, рԥышәашьа зҵаз.
Макьанагьы амра цәырҵышт,
Аԥхарагь нықәлап адәы.
Гәаҭеи агәыӷра амырӡышт,
Инҭыҵп ҟашәала агәы рҭәы.
Аҽҭра инҭыргап иацәымшәо,
Аҽыҩ еиҵнахп ашьапы.
Мазлоугьы дацзаап дацрымшәо,
Ианыҵҟьо абыб шьҭарббы.
Мазлоу иеиԥш, Хьымцагь дадыруеит,
Ианишьцыл тәымуаҩс дашьом.
Цҳаражәҳәаҩк ииҭом адырра,
Даауеит, дарԥысуп, даашьом.
Аҽыҩ дабар икьыркьыруам, –
Ирбоит, ирыбжьалт агәбылра.
Ирҳазшәа идәықәларгь икәаруа,
Ибжьоуп, ицашам хара.

31. Аӡыржәра
Аҽыхәчара ҭәымзи ҟашәала, –
Ибжьажьны иаанхозма иаха.
Еиқәшәоуми, аҭыԥ ԥха маншәалоуп,
Аҽы ахыӷәра аназдырхиа.
Ӡынразааит, аҵаагьы иацәыхьчоуп,
Еиқәымтәаӡо иасуаз аԥша.
Ихьааго дгәаҭеиӡарым ахьча,
Аҽыҩгьы қыџьқыџьуа иԥшуам.
Шьыжьуп, нас, – аԥҟара еилеигом,
Даацәырымҵшеи аԥшәма лассы.
Иахымбаа, идыруеит инеиго,
О, амшцәгьа уажә иаҩуаз асы.
Аҵеџьгьы ҵаулаз, ишәарҭам,
Шьха ӡыхьк еиԥш, ицқьоуп, ихәашьым.
Аӡыржәтәгьы агхашам шьарда,
Ихыбуп, аҭтагагь ҟьашьым.
Гәаҭеигьы зышьцылоу аӡы цқьа,
Есышьыжь агьама абоит.
Ихьшәашәаз, ирчҳап ахаԥыцқәа,
Иамоур, – иазхьуеит, ишабоит.
Иазгәакьоу абжьы бжьанамыжьит, –
Ирылнакааит аԥшәма ибжьы.

Иахак аҟәынџьгьы ннамыжьит,
Аҽы наӡа ӡышоит шьыжьы.
Данааи – аихатә ашә ааиртыроуп,
Иҭигахьеит аԥшәма ацаԥха.
Аҵарақәагь зҿу еилаҭырроуп,
Рҷырҷыррагь иазҳап иргәаԥхар.
Иаатит аихатә ашәгьы мҷыжь-ҷыжькәа,
Инамҵаиргылеит аӡы.
Шәымҭаказы иажәит иаанмыжькәа,
Мшаҽнеиԥшҵәҟьа ицқьан иахьазы.
Алымҳақәа ркьацә иааӡырҩызар,
Ахахәдагьы нышьҭых иԥшуа.
Аҵарақәа аигәырӷьоит рҩыза,
Баӷыркгьы ахьрыцлаз, иршьуам.
32. Арыц ҩеижьқәа
Аԥшәма Алма ахахәда аанкыла,
Иааиргәыбзыӷит уажә Гәаҭеи.
Алаԥш нақәшәеит инапы иангылоу,
Асаан ианԥсалоу аџьықәреи.
Аӡын ус иаԥуп, егьашьцылт,
Есышьыжь иалоу зҿаҵахәы.
Бзиарак шалоу рдыруеит иашьҭоу, –
Аџьықәреи иарӷәӷәозаап ашьамхы.

Зӡышра хызҽыз мап ацәнамкзаргь,
Арыцқәа ҩеижьми, иагәаԥхоит.
Избаз збеит ҳәа, ихҭанамкзаргь,
Асаан ианшәалаз ацәынхом.
Сгәы ахшәеит ҳәа, иааннамыжьит,
Џьыкхышкгьы нацлеит шьыжьнаҵы.
Ҭәак анарҭагь – ахәы ҭанамыжьит,
Иҿажәкрым, – иагдырхом аӡы.
33. Ааҷыц анаԥсах…
Имажәуа хҭысуп, –
Ԥшьышықәса ирҭысит,
Уажә Гәаҭеи узкуам.
Хәышықәса ирықәлеит,
Адәеиужь ианықәла, –
Адунеи иазкуам.
Ақәра иацәшәашам,
Амҩа иахҟьашам,
Амҩаду иазцоит.
Уақәгәыӷ ацашьа,
Уашьҭаз аиаша,
Угәыхәтәы наӡоит.
Ҽыццышәкоуп рҳәароуп,
Ахьӡ-аԥша арҳароуп,

Унаԥшыр – ихәыҷуп.
Аԥсуа ҽы, «аџьу!»
Анырҳара маҷуп, –
Аха алеишәа мчуп.
Анасыԥ акәзар,
Ааҷыц анаԥсах,
Иаԥырхагам, мап.
Абаҩқәа мшәыцзаргь,
Анарха рыцзар,
Агәыӷра наӡап.
34. Алаԥш ацәыхьчара
Аҽыҩ наӡа алаԥш аҟәгазароуп,
Аҽырыҩра иазшоу.
Аныҟәгара уақәшәозар – мазароуп,
Аҽықәтәарагьы ԥшьоуп.
Ажәытәӡагьы алаԥш иацәырыхьчон, –
Иахьанӡагьы иааӡеит.
О, ахьшьцәа ауахьад ду еицырыхьчон, –
Гәаҭеи хазы ирааӡеит.
Иани нахыс «алаԥш шәҟәы» ахарымҵеи,
Егьҵасуп ҳәа иԥхьаӡа.
Лаԥшыцәгьак ахьысуам, арымӡааҩ,
Уажә рылаԥш хаа ахьыгӡа.

Иахырымхит – аӷәра анаҿарҵагьы,
Цаха ҟаԥшьык надыркит.
Иадыржәуеит, игәарҭоит иаҿарҵогьы,
Гәаҭеигьы ааццакит.
35. Аҽыҩ наӡа
Аӡынра цәгьахазаргь, ирхыргап,
Иақәшәап аҟазшьа.
Дәык рзамырбазаргь, иахыргап,
Рыцҳарас имшьа.
Иамаӡам агәала аҽызгьы, –
Аӡынра гәагәом,
Ныҟәаран Хьымца дызҿызгьы,
Илаԥш хаа изаҟәгом.
Иныҟәашьа адыруеит, иацәҩашьом,
Ишьҭыбжь аҵахьеит.
Дашьцылеит, днаҩсынгьы дцашам,
Шаанӡагь даахьеит.
Дагхашам есышьыжь Мазлоугьы,
Иеиҭоит аҟашәа.
Иақәгәыӷуеит Алма дназлоугьы,
Амшқәа азкашәап.
Иҿажәымкырц аӡы цқьа аиржәуеит, –
Ихыршәламзароуп ҭәыцк.

Дақәҵәҟьом, ажәа ӷьык иҿаиршәуам,
Иақәиршәом быбыцк.
Дакәҟьашоит Мазлоу шьыжьымҭанла,
Ирыцқьаӡоит аҭыԥ.
Ҽыҩ наӡоуп, фышықәса ирҭамлеи,
Иамазааит насыԥ!
36. Сы бымбылк анлеигьы…
Ҽыҩуп, нас, ақәа иузыцәҵашам,
Мап, ибааӡар ҟалаӡом.
Аӷәрагьы умпыҵжәа иуцәцашам,
Ацәаара умбо хараӡа.
Ашьҭа унхыԥшыло удәықәлом,
Иҟьалар ҳәа, мап, ушәаӡом.
Хьымца уахырбаарым уқәла, –
Арҭ шҿоу акәамԥа ҿшәаӡом.
Сы бымбылк анлеигьы, инҭугеит, –
Илаумыргылеит ҳәынҵәак.
«Иамеики, игәаӷгьы нахҭигеит,
Деиҷаҳар...», – рҳәашам зынӡа.
Ӡнызаргьы, иарыхьҭшьуам, ианыруам,
Ҽгәымак иаҩызам, егьшәом.
Аурагьы хәыҷӡам ананыра,
Аҭбаарагь ҟәнушьом, иҭшәам.

Ԥхны мрак кацеиуашәа ихбарроуп,
Уақәгәыӷыртә иҟоуп ахыб.
Аҽыҩҷкәын дшахылаԥшуа рбароуп,
Илаԥш рыҟәга иҵәахып.
Дреикануам, ишьыцуагьы шьыцааит,
Ҽыҩуп – еиҵнахп ашьапы.
Иамҵауԥсалак – ибжьысым аҿыҵа.
Хьҭазаргьы ашьха иаԥным.
37. Аӡаӡа нкабар…
Аблақәа ҭраа иԥшуам адәахьы,
Гәыӷрада инхартә, иԥҵәартә агәахы.
Ааԥын ԥшӡа ааизаргь, амшқәа ццакуеит,
Адгьыл чашә аԥшәма ицәқәа ҵаикуеит.
Амҩа иаԥну аҽҭра иҭакым,
Ӡным, нас, Гәаҭеигьы хьҭак иадыркрым.
Аӡын нараҩсит, мартгьы цахьеит,
Иҟам аҷыхьгьы, амш иазҳахьеит.
Ашә аадыртыр еиҭах иадыркуам,
Ашәаҿ икнаҳам, мап, абырқәам.
Хьымца дабар Гәаҭеигьы рҳаӡом,
Инаԥшуа ракәзар, ажәакгьы рҳәаӡом.

Аҩра иазшазар, аҩра иазкуп,
Ахьӡ-аԥша анацу – ахьӡгьы рҿакуп.
Башаӡа иҩрым, ахьӡ иаԥсахар,
Иақәтәогь дырдырып, аӡбахә раҳар.
Ашьыжь даакылҟьеит Хьымца, абар,
Иқәлап адәеиужь аӡаӡа нкабар.
Аҽыбӷа данаалоит, ибаҩ ласуп,
Днақәтәашт. Ҟазшьала Хьымца дразуп.
38. Аҽырҩра аԥшьгара
Хьымца аҽыбӷаҿ дманшәалоуп,
Гәаҭеи рҳауам данадыр.
Шьҭа еибадыруеит бызшәала,
Дахҟьар ҳәа ишәом акәадыр.
Иакәшоит адәеиужь, иааԥсашам,
Еицлаброуп рҳәаргьы – ихиоуп.
Баша иканамҭәарц аԥхӡаша,
Аиааирахь иназго иахьоуп.
Аҽырҩра аԥшьыргеит рқыҭан, –
Лазҭоу аҽыҩқәа рацәоуп.
«Иақәтәада, аӷәра зкыда
Гәаҭеи?» – имҵааргьы руӡом.

Хьымца дзацлабуа идыруеит, –
Гәаҭеи иаԥызго имбац.
Днарыԥхьеит, ирҭеит адырра, –
Алоу дыбжьажьны иҟамлац.
39. Акәадыреибыҭаҩ иашәа
Акьахь абалышь ианысымҵеи,
Еинаалт, абырсааҭк ахҭнысымҵеи.
О-ҳо-ҳаира! О-ҳо-ҳаира!
Аԥдын амгәырха акымзаауеи,
Ахаҵа ӷьеҩ имцахә еиқәымзаауеи.
О-ҳо-ҳаира! О-ҳо-ҳаира!
Акылҵәарагь иадымхалароуп,
Ашькылқәагьы адырҳәалароуп.
О-ҳо-ҳаира! О-ҳо-ҳаира!
Аԥхьахә знапы ианшәалауа,
Аҽҟазагьы дзырманшәалауа.
О-ҳо-ҳаира! О-ҳо-ҳаира!
Аҽгәараҟамч еиҩырҿа икымзаауеи,
Иԥшьмгәырха еибаркымзаауеи.
О-ҳо-ҳаира! О-ҳо-ҳаира!

Аԥсуа кәадыр ҵыхәҵадхарым,
Иамырԥшӡауеи, сагьадхалом.
О-ҳо-ҳаира! О-ҳо-ҳаира!
Ҽоуԥҵаршә ҟаԥшьык наҵарҵап,
Изқәырҵогьы ныҳәаԥхьыӡк нацырҵап.
О-ҳо-ҳаира! О-ҳо-ҳаира!
О-ҳо-ҳаира! О-ҳо-ҳаира!
40. Аҽы ркәадыруеит
Гәаҭеи ркәадыруеит иахӡыӡо,
Аҽымаҭәа агым, еиқәшәоуп.
Хьымца иакәзар, игәы ҭӡыӡом,
Игәаҵа иҭыҩуа ашәоуп.
Акәадыр еиҵидеит аҟаза,
Жәла бзиоуп – абаҩ шьаӡом.
Аҽыбӷа ианаалоит, иӷәӷәазааит,
Иԥшӡазааит, – аҽыҩ аашьаӡом.
Ахьынап иҵгоуп, мгәырхазаргь,
Уанҽыжәло уацәымшәан ашькыл.
Аҿыц аҿоуп, иаҿарххазаргь,
Напымшлагьы аӷәра аанкыл.
О, ссиршәа еилоуп аҵыхәҵадгьы.
Иаԥызго ҟалом ашԥырха.

Гәаҭеи арашь еиԥш иқәгылоуп адгьыл,
Сасрыҟәа иеиԥш, Хьымцагь деихап.
Деицгәарҭап Хьымца дынҽыжәлар,
Инапы инахаршә иҟамчы.
Аҽырҩра иахәаԥшуа ажәлар
Ирбап ишиԥымгыло мчык.
41. Аныҳәаԥхьыӡ
Алоу иашҭа аҽыҩ ҭагылоуп,
Мышьҭабзиала иҭыҵроуп агәашә.
Аҽыҩқәа ныҵҟьап ишеивагылоу,
Шьамхыс ирыҵоугьы гәашәҭ.
«Гәаҭеи, амашәыр алԥха умаз,
Унрылҵәраа унеироуп ԥхьаҟа!
Рыбжьы наҩуаз: «Насыԥла иҩма?»
Унарцарым аҟамчы наухҟьа.
Гәаҭеи дақәныҳәеит, мҩамш ианыларц,
Аҿаҭахьа иқәҵа, насҭха
Днагылт Алоу, еиҭеиҳәоит гәаныла:
«Иахьа аԥхьахә иара иазынхап».
Мшаҽнеиԥш, ныҳәоуп, Алоу дыхиоуми,
Мрагыларахь ихы нарха.
Дахьныҳәо, дызҿаԥшуа уахәамоуп,
Иныҳәаԥхьыӡ згым еиқәырха.

42. Аҽыбӷа ианаало
Аҽыҩҷкәын амцаԥшь даҩызоуп,
Дазыҟаҵоуп, ибаҩ рҵәуп.
Алоугьы илаԥш ихызаап,
Изиҳәашам: «Мап, дхәыҷуп!»
Аҽыҩ еиԥш, Хьымцагьы иҽԥишәон,
Аҽыбӷа дшанаало рбон.
Дарԥысуп, дрықәлаӡам Кәрыжәаа,
Деисаргьы ахаҳә еиҟәирԥон.
Маҭәа ҟаԥшьыла деибырҭеит,
Итатоуп, дакуам ишьаҵа.
Ҟамч хәы-ԥшӡа ҿыцкгьы ирҭеит,
Цәа хкыла еилоуп аԥҵаҵа.
Аԥша даргәамҵрым даныҩуа,
Цаха ҟаԥшьла илахь ҿаҳәоуп.
Аҽыҩқәа ршьапышьҭыбжьгьы наҩроуп,
Иамеигәырӷьо ддагәоуп, дҿаҳауп.
43. Адәеиужь ахь амҩа
Лазҭоуаа иаԥшьыргаз ныҳәоуп,
Ҽырҩроуп, ажәлар еизоит.
Иаԥуп, – ирызҭода ҽԥныҳәа,
Аԥхьахә згарыдашь… еисоит.

Лазҭоуаа аԥшәмара рымоуп,
Иааԥхьоу Ҩӡыбжьараа сасцәоуп.
Иреиӷьӡоу рҽыжәлақәа аарыма?
Лазҭоуаа рҽыҩқәагь реицәам.
Еицлаброуп ҩ-қыҭак рыбжьара,
Аӡбахә гахьеит Қьармаҭеи. –
Иреиӷьу ҽыҩуп Ҩӡыбжьара,
Анасыԥ амаз Гәаҭеи!
Аԥырцәқәа аҟаԥшь аларԥазар, –
Аԥсуара иацын, иахәҭан.
Ауапа шақәыршәу рбазаргь,
Алаԥш иацәыхьчатәуп шьҭа.
Иаамҭан, агәашә дынҭыҵит, –
Хьымца доуҳала дыӷәӷәоуп.
Изымҳаи, жәохә шықәса ихыҵит,
Аҽыҩ наивак деихоит.
Адәеиужь ашҭа еизарҭоуп,
Рҽеизак егьараан иаахьеит.
Ажәлар иалырхыз ԥшӡарҭоуп, –
Ацәгьеи абзиеи рбахьеит.
44. Раԥхьаӡа иҩуеит аҽыҩ
Ршьапышьҭыбжьқәа адгьыл ианыҩуеит,
Аҽҟазацәа неиуеит, еиԥхныҩлоит.

Аҵҟьарҭа аанрыжьит иҭрыс,
Иакәшан иҭало ианраԥыс.
Егьыҩроуп аҽыхәа насыԥла,
Аҽҟазагьы ччаԥшькгьы наиҿықәлап.
Аԥхьа ишгылоу инаӡар,
Аӡбахә раҳап хараӡа.
Ишақәныҳәоз ашҭа инҭыҵит,
Ршьапышьҭақәа амҩа ианымҵуа.
Раԥхьаӡа иҩуеит иахьа,
Иныҟәгоуп мшызҳа иазырҳа.
Дахылаԥшуан, дацын аҽыхьча,
Иахьрылоугьы алаԥш иацәыхьча.
Ҽырҩроуп, иалоугьы рбап,
Аԥхьахә агар иҽырбап.
45. Хьыӡрацара амҩа
Аишьцәа рыхҩык агәашә инҭыҵит,
Раԥсуа маҭәа цәгьа иԥшӡоуп.
Алма аҽыҩҷкәын иԥсы ихҭниҵоит, –
Дгәыӷуеит, игәахәтәы дахьӡоит.
Аишьцәа рхала амҩа иқәым,
Урыҵашьыцып, – рҵакыра ҭбаауп.
Алма гәырӷьарак насыԥны иҿықәуп,
Хәык иаҿысын, акаршәрахь илбааит.

Хьымца раԥхьа дахьгылоу гәадуроуп,
Ивакны днеиуеит аҽыҩ.
Ааи, иргәаламшәо ианырҳәоз: «Иуроуп,
Абжьаҩ даназыркгьы иҩт».
Раԥхьаӡа акәым Лазҭоуҟа даннеиуа, –
Алма дымҩахыҵхьеит акыр.
Аԥсуа қыҭоуп, рылҩаҵә ҩеиуеит,
Раԥсуараз изрықәуп ҳаҭыр.
Алма ихьӡ-иԥша Аԥсны иадырхьеит,
Ҽыбӷаҟаза дуны дырбахьеит.
Зқьынтә насыԥла аҽы икәадырхьеит,
Кырынтәгьы аԥхьахә игахьеит.
Ҩ-қыҭак – ацәгьа-абзиа ззеилоу,
Аигәылацәа, зҳәаақәа еиду.
Ҽырҩроуми – ахьхьа-аџьџьаҳәа изеилоу,
Еиқәшәаз саси-ԥшәымеи еизгәду.
Ҩ-қыҭак қьабзны ирымоу рхашҭуам,
Жәытә аахыс имырӡкәа иааргоит.
Ихиоуп Лазҭоуаа рҽырыҩра ашҭа,
Ныҳәацԥхьаӡа аҽышьҭыбжьқәа гоит.
Амҩа иқәуп Лазҭоуҟа, еицрымшәо,
Алма иҵакыра еицуп.
Аҩра ишахыццакуагь, аӷәра имжәо,
Хьымца аҽыҩ иаԥысны ицом.

Алма хәыцрақәак дрылоуп дышрылац,
Дрыманы ицоит хараӡа.
Хьымца дахьнеиуа деимидоит лаԥшыла,
Иқәыԥшрагь игәаларшәо маӡа.
Раԥхьаӡакәны дааит, еицлабуан, –
Ҽырыҩран, Лазҭоу дымҩахыҵт.
Алма раԥхьаӡа аҽыҩгьы данақәтәа,
Иаԥхьахәгьы иаргьежьт рыблахаҵ.
Аҽыбӷаҟаза Лазҭоу изгәакьоуп,
Игәалашәо шьардоуп ара.
Мҩамш изԥшуп ҳәа иарҳәеит имӡакәа,
Иааирала изхызгаз зҿара.
Ааи, игәалашәоит, раԥхьа дгылан,
Раԥхьа дышгылаз днаӡеит.
Рылаԥш иқәкын ршьапы ихгылан,
Иеиӷьыз аҽыбӷаҿ дрымбаӡеит.
Ҽыццышәк дақәтәан Алма драԥысит,
Раԥхьаӡагьы аԥхьахә игеит.
Дгәырӷьон, ныҳәаҵас уи мҩаԥысит.
Ашьҭахьгьы кырынтә даанагеит.
Иаб Аџыргьы ҽыбӷаҟазан,
Аицлабраҿы ахьӡ ирҳахьан.
Ааи, нхаҩ наган, адгьыл кәаза,
Аԥшәма иӡбахә раҳахьан.

Ҵоуп, дихааным иабду Кәынҵалгьы,
Ицназгоз маҷҩын зынӡа.
Дҽыжәын, аҽыбӷа дазшан лахьынҵала,
Иқәныҳәон: «Еиҳау дахьыгӡа!»
«Мҩамш ҳанҵа!..» – ҳәа ҳазшазгьы диҳәеит,
Диашьапкит Алма, абжьааԥнеиԥш.
Амҩа иқәуп – инарԥхьеит аныҳәахь,
Аҽырҩра иамоуп аԥеиԥш.
46. Ақәыԥшра ашьҭақәа
Акырынтә ари амҩа данысхьеит,
Иароуп Лазҭоуҟа узго.
Уахынлагьы ахәы ԥшӡа даҿысхьеит, –
Арантә Еҵәаџьаагь ааигәоуп.
Аҽыҩҷкәын дымҩахыҵуан Лазҭоуҟа,
Еицлабран, – аԥхьахәгьы итәын.
Ираԥызго нарԥхьон Нарҭоуҟа,
Абжьыуаа рҽырҩырҭа ҭәын…
Иԥсҭазаара мҩасуан хьӡы-ԥшала, –
Аԥсны иахыҵәахьеит ихьӡ.
Шьҭа иажәра дынҭамгылеи ԥшьаала,
Ишиднамгалацгьы хыхьк.
Иқыҭеиԥш Лазҭоугьы дазыҟоуп, –
Араҟоуп ахьӡ ахьирҳа.

Иахьиҭаху ишиҭаху дныҟәоит,
Игәырӷьоит, дааит ҳәа анраҳа.
Ақыҭа ԥшӡа – ауаа ԥшӡақәа рқыҭа,
Аҵеицәа ӷьеҩқәа ахьиуа.
Еилымшәауа разҟы лаша рыҭа,
Наџьнатә хьӡы-ԥшала иаауа.
Ақыҭа ԥшӡа – разҟыла дахьеиқәшәаз,
Уа зышьҭа ану иҿара.
Зны аблаҭыԥха-ҭшаша дахьиқәшәаз,
Егьинасыԥхаз лара.
47. Алма ицрымшәаӡо ахьаа
Аамҭа ажәларқәа ԥнашәеит,
Аамҭа иалоуп рыԥсы.
Адгьыл иқәыҩларц ашәа,
Дироуп згәы иҭам абааԥсы.
Аамҭа жәра ақәым, храӡагоуп,
Жәытәи ҿатәи еилнаргоит.
Ажәа хатәра ааӡагоуп,
Амҩа харазаргь, уагоит.
Алма иаамҭа дназхәыцуеит:
Иҷкәынра ашықәсқәа цеит.
Ишҟа шьҭа имҩахыҵуам,
Дҽыжәлозаргь, иажәра ихьӡеит.

Хьӡыла иаамҭа ихигеит, –
Иациҵоит, имҩа нирҵәом.
Дҿыхоуп, днеиуам деихеигәо,
Иқәлацәа ӡәырҩы дреицәам.
Хьаак ицрымшәаӡо ишицыц ицуп,
Имажәӡо, хҽышьагьы зқәым.
Мап, изҳәашам: «Иҿыцуп»,
Даршлаӡаргьы изҭыгом игәы.
Ҵеик дахьиаҭәам дзанышәом,
Иқәрагь шьҭа дҿанаҳәоит.
Хьымца днаҵагылт ижәҩа, –
«Гәыӷрасгьы дсымоуп», – иҳәоит.
48. Лазҭоу адәы
Абар, Лазҭоуаа рҽырҩырҭа адәы,
Еизеит, мшаҽнеиԥшгьы, ахәаԥшцәа ҭәуп.
Гәыԥ-гәыԥла иааит, – еицлаброуп иахьа,
Разҟуп, нас, иаиааиуа ахьӡгьы дырҳап.
Араҟа Алмеи иашьцәеи сасцәам,
Аҩызцәа рымоуп, инхоит рҭынхацәа.
Аԥсуа ҵасуп: «Бзиала шәаабеит!» –
Гәыблыла аԥсшәа рарҳәеит, еибабеит.

Ҳаҭыр ду иқәуп Алма, даԥсоуп,
Ахаан имҳәац: «Сыжәдыруаз, са соуп!»
Лазҭоу дынҽыжәлеит анкьаӡа, зны,
Дахьубоз – дарԥысны, гәыла дразны.
Драԥысит дзацлабуаз ишьҭахь иааныжь,
Акаршәраҿ амҩа неиуан еиужь.
Насыԥла дыҩит, – раԥхьа днаӡеит,
Иаԥигеит Алма, дгәырӷьеит, имӡеит.
Игәникылт аҷкәын ҵәрышкәа уи амш,
Ҭагалан ажәлар иқәныҳәон: «Мҩамш!»
Иҭыԥан Хьымца дгылоуп уажәы…
Доуҳала дхьысҳам Алма, дажәым.
Аҽыбӷаҿ дхәыдам згәы еибаго,
Агәеилга иакәхоит аԥхьахәгьы зго.
49. Алма иеигәырӷьоит ӡәырҩы
Шаҟантә даахьоузеи Алма Лазҭоу,
Игәырӷьоит, мшаҽнеиԥш, иахьа асасцәа зҭоу.
Шаҟантә дхынҳәхьоузеи аԥхьахә ганы,
Хьӡы-ԥшала, амш лыԥхала ихганы.

Даиааироуп Хьымца, иӡбахә раҳартә,
Аамҭак азԥҵәоуп, иахыҵроуп ацәҳар…
Игәы дҭахәыцуеит Алма иахьак,
Илаԥықәшәа бзиоуп. Дгылоуп насҭха.
Днарылс-аарылсхьеит, аԥсшәа иҳәахьеит,
Иҩыза-иқәла ара дырбахьеит.
Ҳаҭырла изыҟоу цәгьа иргәаԥхеит,
Иаара иазгәдууп, – шәахәацк нарҿаԥхеит.
Аҽырҩра ашҟа цатәуп ҳәа дааӡом, –
Аҽыбӷаҟаза баша дхынҳәӡом!
Мшаҽнеиԥш, аиааира агароуп иҽы,
Иахьа дхынҳәышам ижәҩақәа хҽы.
50. Ажәытәи аҿатәи еиԥшьуп
Аҽыбӷаҟаза даазар Лазҭоу, –
Хаҭала дааԥхьоуп агәы цқьа зызҭоу.
Абыргцәа ахьтәоу дрыгәҭылак ддыртәеит,
Ахәы ԥшӡа амҵан дәкаршәран иаатуеит.
Ароуп аҽыҩқәа ахьакәшо иахьа,
Ароуп ирылоу рбарцгьы иахьаа.

Араҟа абырг дызхаану рацәоуп,
Ахҭысқәа – иаԥхьа ииасуа ԥҵәом.
Дызбоз ирҳәон: «Аҽыбӷа дазшоуп,
Анцәа днагӡа, уи имҩа лашоуп!»
Аиааира – гәыӷран. Аҵҟьарҭаҿ иааз
Азхиазарц иазиашахароуми аӷаз.
Ажәытә – даацәырҵуан иааз реиҳабы,
Аҽыҩқәа ирықәтәаз аҵҟьарҭа рбон.
Ибжьы анрылаҩ: «Акы, ҩба, хԥа!»
Аҽыҩқәа ыҵҟьон, амҩа анддырба.
Мамзаргьы – иикыз цахан, иҟаԥшьын,
Ус, ашырҳәа длахон – дыргас ишьан.
Ишааиуаз – аамҭа бзиа ҟалеит,
Аҿыцгьы шьҭыркааит, аԥыжәара агеит.
Иаԥуп, – кьарахәла имхысуеи уажәы,
Ҳаҭыргьы рзақәуп, ирхашҭуам ажәытә.
51. Гәаҭеи иазку агәҭахәыцрақәа
Аҽырҩра рыԥсалоуп Ҩӡыбжьараа,
Лазҭоуаа риааира иазхиоуп.

Еицлаброуми, нас, ҩ-қыҭак рыбжьара,
Иаздыруам: дҩызоуп, дҭынхоуп.
Ажәытә аахыс ҵасны ишьақәгылеит, –
Есышықәса знымкәа еиқәшәоит.
Иаԥыз ауп, еиқәырхоуп шьаҭанкыла,
Иаԥызго дадыргом аҭыӡшәа.
Ргәы ҭынчым, измааноугьы рымдыруеи,
Ргәы ҭынчым аҽыҩқәагьы зтәу.
Аҽыбӷа иазҟазоугьы дыррак
Ахьрымам – Гәаҭеи агәы иҭоу…
Гәаҭеи заҵәык иалоу рыздыруам,
Егьырҭ зегь рыҽԥыршәахьеит кыр.
Изыҟазаргьы Алма ҳаҭырла,
Иршьозаргьы ихьӡ ҳаракны.
Мап, ирымбац аҽыҩ изахыҽхәом,
Макьана ирымҵац аҟазшьа.
Убасҵәҟьагь ирзырџьом, егьзахыччом,
Иаиааир – ицап ахыԥша.
Алеишәа зеиԥшрои ҳәа иазымҵаац,
Ианыҩуа ирбап ахаҭа.
Мап, ахьӡ арҳара иахьымӡац,
Гәаҭеи-мшызҳа, Алма игәыӷырҭа.

52. Аҽыҩқәа ыҵирҟьоит аӡбаҩ
Аҽыҩқәа ирықәтәоу ргәы хыҭхыҭуа,
Аӡбаҩ иажәоуп иззыԥшу.
Аӡәы иниқәыӡбо, еиҿахәыҭхәыҭуа,
Ҵәык нарыларҵом, иԥшуп…
Аҽыбӷа иаманшәалоу дгәарҭоит,
Еизаз ажәларгьы ӡбаҩцәоуп.
Уа зҽыҩ аангыло иоурым хгарҭа,
Ҽыхаҩ дихәом, даанхацәоит…
Абар, иргеит ибжьы неиҵыхны, –
Аӡбаҩ дрыԥхьеит иааскьаларц.
Иаргьы дыԥшуеит игәы цыхцыхуа,
Аԥхьахә ргома изгалац.
Аҽыҩқәа кәаруа адәы инықәлеит,
Аҽыбӷа иақәтәоу ианраҳа.
Аҽышьашьана ԥшьоуп, ианықәуеит…
Иааины иқәгылт ацәаҳәа.
Аҽыбӷаҟаза илшо рбароуп,
Иӡбахә рҳәароуп даԥсаны.
Ирхиоу адәы цәаакым, ихбарроуп,
Рыбла аҟәыргом иааԥсаны.
Гәаҭеи лахҿыхӡа ирылагылоуп,
Хьымца дақәтәоуп деилыхха.

Дхәыдам маха-шьахала, гәыла,
Рышьҭахь дгылам деиҵаӷәӷәа.
Гәаҭеи азыҳәан ԥышәарамҩоуп, –
Раԥхьа иҩеиуеит, нас, иахьа.
Ахы ианақәгәыӷ – ԥыжәара амоуп,
Ҩынтә роуп, иакәшап иоумаха.
Гәаҭеи раԥысыр – амҩа ылхуп,
Иалахәхароуп даҽазны.
Ианзакәымша ахьӡ рҳәалап иҵәылхуа…
Алаԥш иамкроуп иахьазы.
Аҽыҩ хазына баша дақәтәам,
Хьымца дақәгәыӷуеит ихы.
Ақәа ауам, цәыкәбаркгьы ақәҭәом,
Дгылоуп аӷәра аҿархха.
Аҽыз жәла бзиа амҩа нагоуп,
Алма дақәныҳәеит шьыжьы.
Аҽышьашьана алԥха агым,
Гәыӷрак ацын уи ибжьы.
Насыԥла иҩроуп. Ҩынтә ианакәша,
Ԥшьынтәгьы иакәшап, иаԥсахап.
Гәаҭеи шнеи-шнеиуа жәантәгьы иакәшап,
Аԥхьахә згаз ҳәа идырҽхәап.

Гәаҭеи зыԥсоу иахьа иааԥшыроуп,
Иалшар – ахьӡ-аԥша арҳап.
Зынӡа имариоуп, узҳәом, кашыррам,
Мап, уацәымшәаӡан, – ирҳап…
Ицәырҵыз аӡбаҩ рылаԥш иқәкуп,
Днеит иҭыԥахь иҽырхиа.
Аԥсуа илеишәоуп, ԥҟаран иқәуп,
Ирӡуам, иааигоит еиқәырха.
Аҽыҩқәа гылоуп аӷәра иахо,
«Чоу» ҳәа аҵҟьара иазԥшны.
Кьарахәла дхыст, знапы иҩахаз,
Аӡбаҩ рышҟа даанаԥшны.
Аҽыҩқәа шьҭхысаа иқәлеит амҩа,
Хьымца дрылҵәраа днараԥыст.
Гәаҭеи ҽакы аԥхьа игылар амуа,
Иалырхызшәа еиҳабыс.
Абар, адәы ԥшӡа знык инакәшеит,
Мап, аҽыҩқәа ахьнагӡом.
Гәаҭеи ахьнеиуа ԥхӡыкгьы нақәшит,
Мцаԥшьуп, иагнархар ауӡом.
«Иаԥызго арбан?» – зҵаара цәырҵуам,
Ажәлар ԥшуеит ишанханы.

Зышькыл иангылоу ргәыӷра дырӡуам,
Хьымца дгәыӷуеит еиҳаны.
Абар, абар, Гәаҭеи «ҳәатәхамҵа»,
Анеишьа иагнархар зымуа,
Шьамхылас ашьхәа иҵҟьоит амца,
Аӷәрагь нақәиршәит зымҩа.
Акгьыҟам Хьымца шьҭа дзыргәамҵуа,
Днеиуеит, амба ааигәахоит.
Гәаҭеи наӡашт зынӡа ихьамҵуа,
Амҩа амоуп, иагәаԥхоит.
53. Ажәлар ақәныҳәоит Гәаҭеи
«Инеит! Инеит!» Рыбжьы неиҵыхны,
Ажәлар ақәныҳәоит Гәаҭеи.
Гәаҭеи ԥаџьԥаџьуа ахахәда шьҭыхны,
Алма даԥшаауашәа иԥшуеит.
Ишныҵҟьаз еиԥшҵәҟьа аԥхьа игылан,
Раԥхьа ишгылазгьы инаӡеит.
Рнапы еинырҟьеит ршьамхы ихгылан,
Ажәлар аҩшьа ргәаԥхаӡеит.
Гәаҭеи уажә Алма дааип ҳәа игәыӷуеит…
Дныҳәон: «ԥшӡала иаҳзырша!»
Длакҩакшам, дмааишеи Алма ҟәыӷа,
Ччаԥшь хаак зҿықәу ихы-иҿы лашо.

Абыргцәа ааныжь, иҭыԥ дахыҵны,
Мап, иаразнак уи дзаарым.
Гәаҭеи иадыруеит Алма ихыҵуа,
Иаарлас џьшьарада инхарым.
Абыргцәа гәырӷьоит, Алма ицәырӡом,
Идырныҳәалоит иаргьы.
Хара имгакәа Алма дцәырҵып,
Днеип иҭгәырӷьаауа игәы.
Дагьнадыххылап абла ҭшаша,
Абӷа инықәшьуа инапы.
Ахахәда аанкыла аԥырцәқәа риашо,
Дныҳәаныԥхьап аиҳабы.
54. Алма иныҳәаԥхьыӡ…
Лазҭоуаа Алма уажә дырбама,
Аҽыбӷаҟаза ахьӡ ирҳахьеит.
Аҵәылхыҩцәеи абырги ааибуама, –
Иахәҭам уҳәаргьы шимуа раҳахьеит.
«Аҟаза ихьӡ даԥсахароуп,
Дзыԥсахуа иакәны Хьымца даабоит.
Арԥысуп, иҵегь изҳароуп,
Адәы изыԥшуп, адәы иаҳнарбоит».
Дагьеиԥшуп еибаго аихымца,
Аԥеиԥшгьы шимоу рҳәоит, ирӡаӡом.

Ибоит, дыӡрыжәуми, Хьымца,
Аԥышәара амшгьы рыцхәк иҭагӡоуп.
Ихашҭуам. Аҿаргьы еизҳароуп,
Идыруеит, Алма иоуп изыџьшьоу.
Шьҭа имҩа ылхуп, деихароуп,
Даниқәныҳә, Алма иныҳәаԥхьыӡ ԥшьоуп.
55. Аԥсуара аиааиуеит
Ашәшьыраҿ Гәаҭеи ашьац иафҩыхуеит,
Хрыжь-хрыжь аблақәагь ԥшаауеит.
Иӡышом, уажәоуп – аӡыхь иаҿыхәеит,
Иԥаџьԥаџьуа, Алма изыԥшуеит.
Дангәанаҭа – ибла ихаччоит дӡышӡа
Дахьааиуа. Ацәа неилыбзааит.
Уаҳмырԥхашьеит, ҳиааирагьы рхашҭӡом,
Аҳәозшәа, иԥшуан. Алмагь дазааит.
Даннадгыл ахы ааишьышьит, изԥшымзи,
Ашақәгьы иасит иагәарԥха.
Инапы инанԥшылт, уажәы – иҭацәымзи,
Иадыруеит, иагирхом аԥха.
О, ԥагьарак дамҽхак дамоуп Алма, –
Иубартә иныԥшуеит, деикәҟьашоит.
«Гәаҭеи иагаҵәҟьеит аԥхьахә рылԥаа»,
Алоуаа – аҩбатәи иаԥсоуп.

Мшәан, аҩбатәигьы ҭыԥуп, изҟәныршьои?
Егьараан актәи ргахьеит.
Алма иҿаԥхьа уи хьымӡӷыршьоит,
Ирзымҳәеит:«Алма даԥсахеит!»
Алоуаа рахьтә Ҭиарбеи аҵәы иршоит,
О, иаҭәам, иқәра наскьахьеит.
Мамоу, дазгәышьуам уи аԥхьахә иршо,
Дзеикануеи, имчқәа каԥсахьеит.
Иаахтны изҳәом гәҭыхас имоу,
Арахь Алма аҽԥныҳәа дадыргоит.
Зегь алеигӡароуп Лазҭоу дахьаԥшәымоу…
Дзеикануа – Алма хьӡы игоит.
Иахаану маҷҩуп анкьа ирыбжьалаз,
Зны, рқәыԥшраан ргәы анраԥыс.
Аҽыҩҷкәынцәа аҩыџьа рыбжьара,
Ироуит аҭыԥқәа еимактәыс.
Убасҟангьы иарҳәеит: «Ҭиарбеи, уиашам!»
Шьҭа иқәрахь дышнеихьоугь, ус иҟазшьоуп.
«Шәаҟәымҵуеи!» – ҳәа ҿааиҭит,
– «Исымоуп са сиаша».
Абас дишеит, нас, дыԥхашьом.
Ашықәсқәа цазаргь, Ҭиарбеи дыҟоуп,
Дзаҵәымхарц, ицзырӷызуа ибоит.

Ҭыӡшәак нарыламҵа дцом иҩныҟа,
Ихы шиҟьоз икьаҳәхеит ихҭырԥа.
Аха башаӡа Ҭиарбеи дырзынкылом,
Ибжьгьы цаӡеит данаҟәымҵ.
Аҽырыҩра хыркәшоуп, егьхәмархьеит хкы-хкыла,
Иара изнымхагәышьеи имц.
***
Иаԥызгаз еизыргеит, аԥхьахәқәа ршароуп,
Еихшьалоуп, аӡбаҩцәа хиоуп.
Еицлабран, иаиааиз – актәи игароуп,
Аҽырҩра ҵакысгьы иамоу уи ауп.
Иузамакуам, Хьымца иаԥхьахә еиҳазаап,
Изаҳаз еинырҟьеит рнапқәа.
Гәаҭеигьы иадырит, – ахьӡ аҳазаап.
Иӡыӡымкуа игылан аҽқәа.
Жәларык ирылахәу Алма дхәыдам,
Иакәымла уивалар иуӡом.
Абыргцәа еизхәыцит, иныҟәеит хыла,
Дагьдыртәеит Ҭиарбеи дымқәацо.
Аныҳәа анныҳәоу зегьы ирзеиԥшуп,
Аиааира Аԥсуара иагоит.
Иахьоуп саси-ԥшәымеи рыцҳа анеиԥшьу,
Иароуп зегь ирҭаху, агәра ргоит.

Машәырда ихыркәшоуп аныҳәа,
Аригьы иааироуп ҳәа ишьа.
Аӡәгьы иузиҭом аҽԥныҳәа,
Иаарԥшуп нас, аԥсуа иҟазшьа.
Ишааз еиԥш, ашьшьыҳәа рымҩа иқәлоит,
Иааныжьны ашҭа ԥшӡа – адәы.
Еицакуам, ажәлар рдоуҳа ианықәуеит,
Еснагьҵәҟьа ишыҟамгьы еикәаҭәы.
56. Гәҭыӷьӷьала аиқәныҳәара
Ҩӡыбжьараагь гәыԥ-гәыԥла идәықәлеит аҩныҟа,
Ҳәатә римҭаӡеит Алма, ишиаҭәазгьы дныҟәеит.
Аиааира заҭәаршьо иаԥызгаз иоуп, ируеи,
Ҭыӡшәала ианбанӡа? Ӡыӷӷаракгьы изыруам…
Уажә Алма дзызхәыцуа – Лазҭоуаа деицгәарҭеит,
Уаанӡеиԥш, ҩаԥхьа ашьыцыҩцәа ироуӡарым хгарҭа.
Урҭ ыҟан, урҭ рыдагьы иамуазар акәхап,
Ашьыцыҩцәа аԥсҭазаара иацымзар – лакәхап.
Инеиуеит еишьҭаланы Алма иҵакыра,
Наџьнатә еиԥш изгәдууп, Алма – дмаакыроуп.
Иара иоуп изықәгәыӷуа, зехьынџьарагь ицуп,
Ахәышҭаара иҽҳәымҵуа, – иҿымцәаауа кәицуп.

Иаргьы дырзаԥсоуп, нас, иажәа иахыԥом,
Ахаангьы инеигарым иашьцәа – ахықәан.
Du har läst 1 text från Abkhaz-Abaza litteratur.
Nästa - Зымцахә еиқәу - 4
  • Delar
  • Зымцахә еиқәу - 1
    Totalt antal ord är 2932
    Totalt antal unika ord är 2189
    0.0 av orden finns i de 2000 vanligaste orden
    0.0 av orden finns bland de 5000 vanligaste orden
    0.0 av orden finns i de 8000 vanligaste orden
    Varje stapel representerar procentandelen ord per 1000 vanligaste ord.
  • Зымцахә еиқәу - 2
    Totalt antal ord är 2997
    Totalt antal unika ord är 2239
    0.0 av orden finns i de 2000 vanligaste orden
    0.0 av orden finns bland de 5000 vanligaste orden
    0.0 av orden finns i de 8000 vanligaste orden
    Varje stapel representerar procentandelen ord per 1000 vanligaste ord.
  • Зымцахә еиқәу - 3
    Totalt antal ord är 3061
    Totalt antal unika ord är 2177
    0.0 av orden finns i de 2000 vanligaste orden
    0.0 av orden finns bland de 5000 vanligaste orden
    0.0 av orden finns i de 8000 vanligaste orden
    Varje stapel representerar procentandelen ord per 1000 vanligaste ord.
  • Зымцахә еиқәу - 4
    Totalt antal ord är 2978
    Totalt antal unika ord är 2173
    0.0 av orden finns i de 2000 vanligaste orden
    0.0 av orden finns bland de 5000 vanligaste orden
    0.0 av orden finns i de 8000 vanligaste orden
    Varje stapel representerar procentandelen ord per 1000 vanligaste ord.
  • Зымцахә еиқәу - 5
    Totalt antal ord är 325
    Totalt antal unika ord är 287
    0.0 av orden finns i de 2000 vanligaste orden
    0.0 av orden finns bland de 5000 vanligaste orden
    0.0 av orden finns i de 8000 vanligaste orden
    Varje stapel representerar procentandelen ord per 1000 vanligaste ord.