Latin

İgezäklär - 2

Totaal aantal woorden is 4176
Totaal aantal unieke woorden is 1738
37.7 van de woorden behoren tot de 2000 meest voorkomende woorden
52.3 van de woorden behoren tot de 5000 meest voorkomende woorden
61.0 van de woorden behoren tot de 8000 meest voorkomende woorden
Elke regel vertegenwoordigt het percentage woorden per 1000 meest voorkomende woorden.
ads place
Ämma bu tınıçlık küpkä barmadı. Avılga Mosavir kaytıp töşte. Mosavirnı ukuçı äle onıtıp betermäskä tiyeş. Ul, häterläsägez, monnan 6-7 yıl elek avıldan çıgıp kaçkan ide. Mosavirnıñ kayda, kaysı yaklarda tau menep häm tau töşep yäşäven bez açıklarga väğdä ittek. Ä häzergä anıñ avılga kaytuın gına söylik. Çönki Mäsnävi yäşägän yorttagı gaugaga näq menä anıñ kaytuı da säbäp.
Kayttı Mosavir, bik küp küçtänäçlär alıp kayttı. Öydägelärne kuandırdı. «Mosavir bayıp kaytkan!» digän häbär avılga bik tiz taraldı.
Ul yılnı, ni ğacäp, saylaular bik yışaydı. Kön sayın bulmasa da, avıl yıl aralaş ber-ber saylau ütkärep tora ide.
Tabında aşap-eçep aaıgaç, Mosavir üzeneñ säyäsi yaktan ölgergänlegen kürsätte:
- Min torgan ciremnän spravka alıp kayttım, şunı kürsätep, sezdä genä saylap kitärmen, - dide. Läkin Mosavir saylarga ölgermäde, anı tabın yanınnan uk yoklarga yatkırdılar.
- Yarar, ulım, barıp yörmä, sineñ urınga abıyıñ gına saylap kaytır... – Ätise Mirgalimneñ iyäläşkän ğadät buyınça äytkän bu süzen Mosavir işetmi kaldı.
İke säğattän uyandı. Säğatenä küz saldı.
- Minem saylauga barasım bar ikän bit äle, - dide ul, baş tözätep kuygaç.
- Ber dä borçılma, ulım, abıyıñ ikegez öçen dä saylap kayttı inde, - dide elekke ğadäten onıtmagan Mäymünä. Menä şunda inde Mosavir, irtäräk ölgergän yaralgı bularak, añlap-toyıp aldı: ul üzeneñ enese Mäsnävigä äle haman da «abıy» dip endäşergä mäcbür ikän?! Mosavirnıñ elektän cıyılgan bar räncüe, bar zarı, bar öyänäge beryulı kalkıp çıktı.
- Kak tak?! – dip kıçkırdı ul, ätise Mirgalimneñ üz süzen kabatlap. – Minem pasport belän?.. Minem spravka belän?! Minem öçen saylarga kemneñ hakı bar?!
Tavış şulay başlandı. Mosavirnıñ räncüe çiksez ide.
- Bar, enekäş, - dip kıçkırdı ul Mäsnävigä. – Sin ber «yartı» alıp kayt. Sin minem süzne tıñlarga tiyeş. Sin üzeñ miña enekäş äle, bik beläseñ kilsä. Kara sin anı, minem pasport belän, minem deputatnı. Min doverennıy litso bulıp yörgän kandidatnı?!
Mäsnävi üpkälämäde. Çolannan ber yartı alıp kerde. Enesen, döresräge, karındagı abıysın sıylamakçı buldı.
Yarar inde, Mosavir, - dide. – Tugannar bit inde bez, sineñ öçen saylagan ikän, anıñ ni ğayebe bar? İkebez dä bertugan, ber karınnan...
Näq menä şul soñgı süz barısın da häl itte. Mosavir karında çaknı, üzeneñ abıy bulgan çagın iskä töşerde. Mäsnävi alıp kergän «yartı»nıñ bökesen kayırıp açtı, stakan tutırıp eçte, tup-turı saylau uçastogına kitte. Bardı, äytte:
- Min menä şuşı kandidatnıñ doverennıy litsosı bulgan keşe. Minem öçen çit keşene saylatkansız. Bu – sudimıy eş, min bu hälgä uprav tabam, - dide.
Şulay itep, saylau byulletennärendäge hata-yalgan faş buldı. Mäsnävi dä, Hädiçä dä, Mirgalim häm Mäymünä dä Mosavirnıñ bu kılanışın añlap beterä almadılar. Alar monı salmış baştan dip kenä uyladılar. Ämma bu kılanışnıñ töp säbäbe bu gına tügel ide. Mosavir, çınnan da, älege dä bayagı kandidat-deputatnıñ ışanıçlısı bulıp, şuşı berniçä yıl eçendä ğalämät hällär aşa ütkän, ul inde Mäsnävigä tügel, şaktıy däräcäleräk keşelärgä abıy dip yörer hälgä citkän ide. Ä häzergä Mäsnävilär öyendä tavış kuptı, Mosavir avıldan ikençe könne ük kitep bardı. Ber karın balaları sudta oçraşırga tiyeş bulıp çıktı. Bu yortka şul gına citmägän ide. Hädiçäneñ orden alu mäsäläse tagın hävef eçendä kaldı. Şul säbäple äytkäläşkän-çäkäläşkän ir belän hatınnı Mäymünägä yänä örketep tuktatırga turı kilde: «Närsä, kışlık bozausız kalasıgız kilä meni?..» – dide.
Hädiçäneñ ordenı häzergä havada elenep kaldı. Häyer, anıñ karavı Mosavirnıñ kandidatı Mäskäüdä deputat buldı. Orden mäsäläse alarnı oçraştıraçak ide äle...

6. MÄSNÄVİNEÑ OCMAHKA KERÜE
Vakıygalar, çınnan da, kuyırıp kitte. Yeltsin älege dä bayagı Dumanı kuıp taratkaç, dönyalar vaklandı. Partiyäne dä taratalar ikän kebek süzlär yöri başladı. Menä şundıy ber çakta küplär partiyädän kaçtı. Moñarçı türä bulırga kızıgıp yörgän bik küp «akıllı başlar» isä, eşneñ nidä ikänlegen añlamıyça, partkomnarga, raykomnarga saylanırga rizalık birdelär.
Mäsnävineñ abıysı (bälki, enese) änä şundıy keşelärneñ berse ide. Anı näq menä üzeneñ deputatı Mahirov çakırıp aldı häm äytte:
- Sin, Mosavir iptäş, - dide, - bezneñ oyışmanıñ partoyışma sekretare bulırga rizamı? – dide.
- Riza! – dide Mosavir. – Bu igelegegez öçen sezne, iptäş Mahirov, mäñge onıtmam!
Menä şulay itep, Mosavir zur ber oyışmanıñ partorgı buldı. Buldı da, nihayät, avılına – kolhoz räise Sälähovka hat yazdı: «Min, - dide, - häzer partorg buldım. Sez anda, iptäş Sälähov, minem näsel-näsäbneñ hälenä kerep yäşägez inde. Utın, peçän, bodıydan mährüm itmägez», - dide. Şäp itep imzasın saldı.
Menä şunnan soñ kolhoz räise Sälähov Mäsnävine çakırdı (Mäsnävi ul çakta Sälähovnıñ şoferı bulıp eşli ide).
- Mäsnävi tugan! – dip başladı süzen Sälähov. – Sineñ eneñ Mosavir, äy lä, abıyıñ Mosavir häzer bik zur keşe bulgan bit! Sin, davay, Kazanga yul tot. Minem «Volga»ga zapçastlär alıp kayt. Mosavirdan sora, ul yärdäm itär, ütenep sora, - dide. Annan soñ, uylap torgaç, tagın äytte:
- Hädiçäñne dä alıp bar, aña tege Lenin ordenı, äy lä, Hezmät Kızıl Bayragı ordenı haman kaytıp citmäde bit äle, şunı da beleşmäs mikän? - dide.
Mäsnävi iske «Volga»ga Hädiçäsen utırtıp, Kazanga taba yulga çıktı, Hädiçägä äytte:
- Totınıp utır! – dide.
Mäsnävi oçıngan ide. Anı Sälähov zapçast alırga cibärde. Üze! Abıysı, äy lä, enese yanına!
Yulda anı ike märtäbä tuktattılar. Tizlekne arttırgan öçen. Yugıysä, Mäsnävineñ säğatenä 60 tan arttırganı yuk ide. GAİga başta, berençesendä, 40 sum ştraf tüläde, ikençesendä – 80 sum. Öçençesendä bolay buldı.
GAİ sercantı Mäsnävine tuktatıp ştraf sorap torganda, yannan gına ber «inomarka» uzıp kitte. Sercant GAİ hezmätkäre aña sıbızgısın sızgırttı, tayagın kütärde.
«İnomarka», zur tizlektä tuktalıp, artka çigeneş yasadı – tizlege säğatenä 90 çakırım ide. Kilep tuktadı da, sercantka äytte:
- Ägär miña tagın ber sızgırtsañ, şuşı kulıñdagı tayagıñnı häm sıbızgıñnı küteñä tıgam, şunnan soñ sızgırtırsıñ, - dide. – Çego tebe nado?!
Sercant çest birde, ürä katıp äytte:
- İzvinite, çest imeyu, - dide. Mäsnävine dä ştraf tülätmiçä cibärde.
Dürtençe märtäbä Mäsnävine Kazanga citäräk tuktattılar. Ştraf sorap. Tizlekne arttırmagan da ide. Nu, tikşerdelär. Mosavirga, anıñ hatınına küçtänäçkä dip, mäk salıngan kümäç algannar ide.
- Narkotik?! – dide, şunı sumkadan aktarıp tapkan sercant. – Pod sud poydeş!
Mäsnävi şunduk, advokat Safinnı, tege «Çego tebe nado?! digän «inomarka»lı malaynı iskä töşerde. Yarsıdı. Ber - Hädiçäsenä, ikençe sercantka akayıp karadı da bar açuı belän yarsıp äytte:
- Kulıñdagı sıbızgıñnı küteñä tıgam, çego tebe nado?! – dide.
- İzvinite, çest imeyu, - dide sercant.
Şunnan soñ Mäsnävi Kazanga tikle säğatenä 160 çakırım tizlek belän kudı. Yulda anı tuktatuçı bulmadı. Läkin, tuktatmasalar da, yulda oçragan militsiyä postlarına, hätta härbi kiyem kigän keşelrgä dä Mäsnävi: «Çego tebe nado?!» – dip kıçkırıp bardı. Bu – Mäsnävineñ tagın ber ğadätkä öyränä baruı ide.
Keşedän kıçkırttırma, üzeñ kıçkır ikän!
Ocmah ikän ul - keşegä kıçkıru... – dide Mäsnävi Hädiçägä. Ul şulay dide, yulda ştraf tülämiçä, isän-imin genä baru anıñ öçen ocmah bulıp toyıldı. Läkin Mäsnävine kötkän çın ocmah - äle aldı ide. Çönki äle Hädiçäneñ Hezmät Kızıl Bayragı ordenı turında söyläşülär dä alda, şaktıy alda ide.
***
- Bähetle bulu öçen ni kiräk? – dip soradı annan Mosavirnıñ hucası Mahirov.
- Teläk kiräk, teläk, - dip cavap birde Mäsnävi.
- Durak! – dide Mahirov. – Arakı yasau öçen, mäsälän, teläk kenä citmi. Kim digändä – çüprä kiräk, şikär kiräk, su kiräk!
Menä şul hällärdän soñ Mäsnävi ocmahka kerüneñ ni ikänen çınlap torıp añladı. Läkin anıñ abıysı (enese) Mosavir belän niçek, ni räveşle oçraşkanın, Mahirov belän niçek tanışkanın bez aldagı yullarda söylärbez.

7. MOSAVİRNIÑ KUNAK İTÜE
Äye, änä şulay itep, kolhoz «Volga»sına hatını Hädiçäne dä utırtıp, Mosavir fatirına barıp kerde Mäsnävi. Enele abılı bu igezäklärneñ oçraşu şatlıgın büleşik tä, ike kullap küreşik. Härhäldä, Hädiçä änä şulay küreşte. Mosavirnıñ cämäğate isä, irennän 8 yäşkä ölkänräk bulıp, Mahirovnıñ – älege dä bayagı deputatnıñ - yırak tuganı, döresräge, yırak ber tuganınıñ kiyäügä çıga almıy tilmergän kızı ide. Äle Mahirov Mosavirnı üzenä yakınaytıp, ışanıçlı ber keşese itep yörgän ber vakıtta, Möhimä atlı bu tutaş Mahirov citäklägän oyışmaga eşkä urnaşkan ide. Mahirov anıñ belän şaktıy çilände, yırak tuganınıñ kızına eş kenä tügel, fatir da, ir dä kiräk ide. Menä şundıy çakta Mosavir üz deputatın tagın ber kat kotkardı: Mahirovnıñ täqdimenä şatlanıp riza buldı, üzen dä fatirlı-hatınlı itte.
Menä şundıy fatirga kilep kerde Mäsnävi belän Hädiçä.
- Niçek kilep cittegez? – dip soradı Mosavir tabın yanında. Ällä küreşü şatlıgınnan, ällä bütän ber säbäple «Mäsnävi abıy...» dip ıçkındıra yazdı. Monda, älbättä, şunı onıtmaska kiräk: igezäklärneñ kaysısı «abıy», kaysısı «ene» ikänlege äle haman açıklanmagan könnär ide bit.
- Ocmahtagı kebek persidätel Sälähov «Volga»sında, - dip cavap birde Mäsnävi üze alıp kilgän, döresräge, persidätel Sälähov birep cibärgän konyaktan häm avıl küçtänäçlärennän avız itkäç, anıñ beraz maktanıp alası kilä ide. Tik ul şunı da onıtmadı: Mosavirga äle yalınırga häm Sälähov üteneçen Mosavir aşa eşlärgä kiräk bulaçak. Maktanıp kitärgä, artıgın ıçkındırırga aña hatını Hädiçä irek birmäde:
- Persidätel maşinası - ber häl äle ul, sezneñ öygä kilep kergäç, ocmahka kilep kergändäy buldık, - dide. Hädiçä, belgänegezçä, Hezmät Kızıl Bayragı ordenı mäsäläsen onıtıp betermägän ide.
«Ocmahnı kürsätäm äle min sezgä», - dip uylap aldı Mosavir, bügen Mahirovnıñ daçasına kunakka çakırulı ikänen iskä töşerep. Çınnan da, Mosavir bügen kunakka çakırulı ide. Ä anda bu avıl ğıybadların niçek alıp barasıñ? Menä şunı uylap kına utırganda, Mäsnävi aña äytäse gozeren äytep ölgerde: persidätel Sälähov Mosavirnıñ hatın algan, anıñ zur oyışmada partoyışma sekretare ikänlegen belep şatlangan, maşinaga zapçast tabuda yärdäm itä almasmı digän, annan soñ tagın şul: Hädiçäneñ dä tege odenı kaytıp citmägän...
Näq menä şuşı orden mäsäläse barısın da häl itte: Mosavir üzenä kilgän kunaklarnı Mahirov bakçasına alıp barırga buldı.
- Minem ... enekäş... bertugan, - dip tanıştırdı Mosavir, beraz ğacäplänep kalgan hucalarnı. Döresräge, hucanı häm anıñ bakçasına cıyılıp ölgergän kunaklarnı. Çönki soñgı vakıtlarda, Mäskäüdä deputatlarnı kuıp, atıp, artlarına tibep taratkannan birle bu bakçaga çit-yat keşe çakırılmıy ide. Älbättä, bu neçkäleklärne añlap-belep yäşämägän, persidätel Sälähov yomışı buyınça kilgän häm dä Hädiçäneñ ordenı turında gına uylagan Mäsnävi yänä eçtän üpkäläp kuydı: «Kara sin, ä, barıber enekäş dip äytergä tırışa brat!... Väyt siña tugan, väyt siña enekäş...»
Bakçadagı hällärne-söyläşülärne Mäsnävi hiç tä añlıy almıy, töşenep betä almıy intekte. Hätta ul üze öçen moñarçı bik ğadi bulıp toyılgan närsäne – hatını Hädiçägä orden birü-birmäü mäsäläsennän kölülären dä añlamadı. Niçek inde?! Mosavir häzer bik zur urında, partoyışma sekretare. Sizüençä, anıñ belän monda, Mahirov bakçasında kunakta utıruçılar da, hiç tä keçkenä adämnär bulırga ohşamagan. Kim digändä, bolar inde raykom sekretare hätle genä tügel. Ä tege vakıtta, Hädiçäne kolhoz cıyılışında tikşergän çakta raykom sekretare üze äytkän ide:
- Yarar, iptäşär, kolhozçı Hädiçä iptäş Lenin ordenına layık tügel ikän, bez anı Hezmät Kızıl Bayragı ordenına gına täqdim itärbez. Çönki dokumentlar äzerlängän, Kazanga cibärelgän. Ä annan alarnı Mäskäügä ozatalar, - digän ide.
Menä şunı iskä töşerep, Mäsnävi Mahirovnıñ süzen añlamadı.
- Yarar, persidätel Sälähovnıñ yazuın birerseñ, «Volga»ga nindi zapçastlär kirägen kararbız, - dip, yänäşädäge duslarına küz kısıp kölde Mahirov. – Ä orden mäsäläsendä... Lenin ordenın da alıp birerbez. Anıñ häzer barıber berkemgä dä kiräge yuk...
Mosavir, möğaen, orden mäsäläsen moñarçı Mahirovka gına äytkän bulgandır – Mäsnävi şuay uyladı. Çönki kunaklar arasında iñ ölkän yäştägese – anıñ monda Mahirovtan da zurrak huca buluı añlaşılıp tora ide – kıçkırıp uk kölde:
- Lenin ordenı?! Kemgä kiräk bulgan ul Lenin ordenı?
Tabındagı niğmätlärdän Mäsnävineñ başı bolay da nık kına äylängän ide. Äle moñarçı nider añlap utırgan başı mondagı süzlärneñ enäsen-ceben totıp torırga tırışsa da, soñınnan berni dä töşenmi başladı. Tukta, Yeltsin partiyäne kuıp taratam, dip äytep äytä dimeni? Tukta, Mosavir äle küptän tügel genä şundıy zur keşe bulıp üskän ide bit. İnde häzer tagın närsä bulır? Persidätel Sälähov nişlär? Ul bit... çın-çınlap partiynıy persidätel ide. Menä şulay uylap borçıldı Mäsnävi. Şulay uylap borçıldı da – eçte, eçte dä yänä borçıldı. Ämma ul tagın şuña ğacäplände: Mosavirnıñ da, Mahirovnıñ da, älege dä bayagı ölkän yäştäge peläş başlı adämneñ dä yözendä bernindi borçılu äsäre yuk ide.
- Niçek inde, Mosavir?! – dide Mäsnävi, bu yulı enese ryumkasına üze arakı salıp. – Ä partiyäsez nişlärbez?
- Kapkalap utır, enekäş! – dide Mosavir, Mäsnävineñ borın töbenä kaklagan kızıl balık kisäge törtep.
Mäsnävi inde aşap-eçep tuygan ide. Mosavirnıñ «enekäş» dip äytüe häm monı başkalar aldında yüri törtterep äytüe anıñ küñelen bolgattı, cen açuın çıgardı.
- Sin üzeñ miña enekäş! – dip kıçkırdı ul, urınınnan sikerep torıp, - partiyä bulmasa, sin üzeñ nişlärseñ?! Persidätel Sälähov nişlär? Menä bolar, - Mäsnävi kulı belän tabındagılarga işaräläde. – Menä bolar nişlär? Beläseñ kilsä... Beläsegez kilsä...
Mäsnävi üzeneñ kolhozda niçek eşlägänen, urlaşmaganın, tırış häm namuslı kolhozçı sanalganın, hatını Hädiçäneñ duñgız karauçı buluın, monnan ike-öç yıl elek inde Lenin ordenına täqdim itelgänen. Älege ordennı Hezmät Kızıl Bayrgı ordenı itep alıştırgan buluların , şul ordennıñ äle haman kaytıp citmägänlegen. Ägär dä Mäsnävi Kazannan persidätel Sälähov kuşkannarnı alıp kaytsa, üzeneñ dä partiyägä keräçägen, çönki persidätel Sälähovnıñ şulay dip äytkänen ber sulışta kör tavış belän söyläp birde.

8. MÄSNÄVİNEÑ OZIN YuLI
- Zapçastlär tabılır, - dide Mosavir. – Ä menä orden turında oıt. Ni pıçagıma ul orden sineñ hatınıña?! Häzer orden turında tügel, akça turında, kapital turında uylarga kiräk. Elek kenä ul... orden kiräk iye...
Persidätel Sälähov soragannarnı tabaçaklarına tämam ışanıp birde bu soraunı Mäsnävi:
- Mahirov kem ul? – dide. Mosavir bolay cavapladı:
- Menä sineñ üzeñneñ öy salıp kergäneñ barmı? – dide. – Yuk bit. Haman äti salıp birgän yortta yäşiseñ. Üzeñneñ cülär hatınıñ belän. Yuk, açulanma, cülär tügel ul, orden artınnan yörüenä genä ğarlänep äytüem. Bu zamanda! Ä Mahirov... Mahirov ul, beläseñ kilsä, miña äti dä salıp birmägän yortnı salıp birgän keşe! Menä şul, bik beläseñ kilsä.
- Bu yortnı ul saldırdımıni?.. – dip aptıradı Mäsnävi, başınnan kiçäge «parı» çıgıp betmägänen añlap, östäldäge çärkägä ürelde. Annan soñ kinät isenä töşerde: ruldä yulga çıgası bar. Tik menä zapçastlär tablılgannan soñ gına. Şunı uylap, yänä kabatladı. – Bu tiklem yortnı saldırgaç, persidätel Sälähov soragannı taba tek tabı inde ul.
- Ahmak sin, enekäş! – dide Mosavir häm «enekäş» süzenä yänä basım yasap äytte. – Yortnı saldırmadı, şuşı yorttan menä şuşı kvartirnı alıp birde ul miña, añladıñmı? Äti dä salıp birä almagan yort salıp birde, znaçıt! Min anıñ öçen utka kerergä dä razıy, şuña kürä...
Kiçkä taba hatınnarı kaytıp kerde. Hädiçä kinängän: kilendäşe anı bazar buylap yörtkän.
- Kaya barsañ – mal, kaya karasañ – mal, karap küz ara, - avıldan kilgän hatınnıñ, fermadagı duñgızlardan başkanı belmägän Hädiçäneñ küze, çınnan da, ut yana ide.
- Akçañ bulsa, häzer barısı da bar, - dide Mosavirnıñ hatını. Masayıp äytte. – Kıtaylarnıkına da alıp bardım hatınıñnı, vyetnamnarnıkına da, - monısı Mäsnävigä äytelgän süz ide.
Mäsnävineñ kinät açuı çıktı, sizdermäde genä. Kara, ällä kem bulgannar bolar täki! Avıldan çıgıp kaçkan, zimagurlıkta yörgän Mosavir dimässeñ. Anısı da artıgın kılana, yüri «enekäş» dip ıçkındıra. «Abıy» dip äytmäsä äytmäsen, het isem belän däşsen. «Brat» dip cibärgän bulsın, ni äytsäñ dä, igezäklär bit äle alar...
- Persidätel Sälähov birgän akçanı totıp beterdeñme? – dide ul hatınına, üzeneñ dä yuk-bar keşe bulmavın iskärtergä teläp. Çınnan da, persidätelneñ şoferı bit äle ul, anıñ yomışı belän yörgän keşe!
Mahirovtan keşe kilde. Ul «Volga» maşinasına zapçastlär cibärgän, kolhoz tehnikasına kiräklelären söyläşkän, alar turında soñınnan Mosavir aşa häbär itteräçäklär ikän. Menä şundıy hällärdän soñ, kiçne avızga eçemlek-mazar kapmıyça uzdırıp, tañ aldınnan yulga kuzgalırga buldı Mäsnävi. İñ möhime, «Volga» zapçastläre bar ide, Sälähovnıñ küñele bulaçak.
- İrtän tañnan uk kuzgalsañ yahşı, - dide ul. – Çallı yulında maşina az yöri irtän. Yul irkenräk...
Kazannaı çıgıp,olı yulnıñ ezenä töşkäç, käyefe yañadan kütärelde, hatını aldında maktanası itte:
Yarar, - dide. – Orden turında söyläşep beterep bulmadı buluın, anısın bez Sälähov belän yañadan kuzgatırbız. Anañ karavı, zapçastle buldık, enekäşne kürep kittek, - dide. Hatını äytte:
- Kuma şulhätle maşinañnı, ölgererseñ! – dide. Anıñ üz ürtälüe ide. Änä, Mosavir niçek yäşäp yata. Kem digen? Avıldan çıgıp kaçkan Mosavir! Ä menä Hädiçä ni kürde? Ferma belän öy arasın taptadı. Mäsnävineñ yuldan-ızannan tapkanına şöker itep yäşäde, yäşi. Äle yarıy, bazardan çüpräk-çapraknı küpläp satıp aldı. Totılgan akça cäl tügel: mondagı bazarlarda äyber küpkä arzan ikän, fermadagı hatınnar anı ike bäyäsenä satıp alıp beteräçäk. Şulay uylap yuandı Hädiçä. Ferma hatınnarınıñ küze ut bulıp yanaçagın belep söyende.
Mäsnävineñ üz uyı ide. Kazanga yörüçe şoferlardan işetkäne bar: yulda kul kütärep toruçılar bihisap. Hökümät avtobuslarına bilet kıybat. Şuña kürä halık gel poputkaga çıga. Yulçıga da otışlı, şoferlarga da äybät: benzin hakı kire urap kayta, östämäse dä kerä.
Tik, ni hikmät, Mäsnävi ömet ikän yulçılar Çallı yulınıñ kıl urtasında, Mamadış yanında gına kilep çıktı. Mäsnävi Kazanga barışlıy uk şäylägän ide: monda avıl hatınnarı öçpoçmak, kıstıbıy işe äyber sata. Hökümät avtobusları şunda tuktıy. Bädräf işe närsäläre bar. Çınnan da, kürep kitärgä kiräk, kaytkaç, ni-närsä kürgänne kolhozda şäpläp söylärlek bulsın!
- Ällä tuktap, çäyläp alabızmı? – dide ul hatınına.
- Min dä kıstaldım, - dide Hädiçä. Şulay tuktadılar. Hädiçä bädräfkä barırga çitensende, kıstıbıy gına aşap aldı.
İnde yañadan kuzgalırga torganda, alarnıñ «Volga»sı yanına ber ir belän hatın kilep citte. Yäş hatınnıñ kulında yurganga törelgän bala ide.
- Bezne Çallıga qadär genä alıp kaytmassızmı, bik aşıgabız, akçanı cällämäbez, - dide hatın.
Mäsnävi şatlandı. Akça yanga kala ide.
Kuzgalıp kittelär. Küpmeder bargaç, ir belän hatın pışıldaşıp aldı. İr keşe Mäsnävigä itağatle itep endäşte:
- Abzıy, ni bit... Hatınnı äytäm, kuaklık töbenä genä kerep çıksın inde, añlıysızdır?..
Niçek inde añlamaska? Bala üstermägän, andıy-mondıy hällärne kürmägän keşeme Mäsnävi?!
- Min dä kerep çıgam, - dide Mäsnävi hatını da.
- Balanı miña kaldırıp tor, - dide ir keşe yäş hatınına. Annan Mosavirga äytte: - Abıy, sez dä ozata keregez inde, urmanda ni bulmas...- dide.
Mäsnävi hatınnarnı urman eçenä ozata kitte. Hatınınıñ eçkäräk uzganın ber çitkä kitep küzätte: hi, avıl hatını şul, avıl cebegäne. Änä, tege yäş hatın urman çitendä ük çügäläde...
Alar yulga aşıkmıy gına çıktılar.
- Küpme birerlär ikän? – dide Mäsnävi. – Küpmene sorıym?
- Sorama, üzläre belep birsälär, kübräk tä töşä äle ul! – dide hatını
Yulga çıkkaç, ikese dä ber mälgä tın kaldı. «Volga»dan cillär iskän ide.
- Kaya? Kayda? Maşina kayda?! – dip kıçkırdı Mäsnävi. Häm bernäräs dä äytä almıy torgan hatınınıñ muyınına tondırdı. – Sigäk!
Hatını – anıñ moña çaklı yılak hatını, bu yulı ber dä yılarga uylamadı, ireneñ küz töbenä menep töşte:
- İmgäk! Nik utırttıñ ul karaklarnı?!
Alar niçek kiräk şulay itep avılga kaytıp cittelär. Öygä kaytkaç, tagın sugıştılar.
Persidätel Sälähov alarnıñ hälen kürşeläre aşa bik tiz işette, yögerep kilep citte. «Volga»nıñ urlanuına ışanmadı, ışanırga da telämäde. Rayonnan militsiyä çakırttı.
- Ul, - dide, - minem «Volga»nı enese Mosavirga satıp cibärgän! – dide.
Mäsnävigä hökem eşe şulay kuzgatıldı.
«Volga»nıñ yugaluına äle Mäsnävineñ huliğanlık eşe, hatının tukmaganlıgı da östälde. Sud Mäsnävine ğayepläp karar çıgardı. Anı yaklar öçen bu yulı inde advokat çakırıp tormadılar. Mäsnävineñ tagın ber olı, ozın yulı şulay başlandı.
Tübän Kamadagı törmägä kilep eläkkän Mäsnävi persidätel Sälähov «Volga»sınıñ da näq menä şuşı yakka taba kuılganın belmi ide...

9. MÄSNÄVİNEÑ AMNİSTİYÄGÄ ELÄGÜE
Şulay itep, persidätel Sälähovnıñ «Volga»sı Mäsnävine taş kapçıkka iltep tıktı. Moñarçı uylamagan uyların uylattı, moñarçı sügenmägän süzlären äytterde. Häyer, «karantin»da çakta uk Mäsnävi üze dä moñarçı işetmägän, işetsä dä, töbenä, asılına töşenep citmägän bik küp süzlärne işette. Şularnıñ berse amnistiyä digän süz ide.
Kameradagılar soraştıra tordı, Mäsnävi üz kaygısına üze yotılıp, monda niçek, ni öçen kilep eläkkänen söyläp bara birde. Kazanga zapçast alırga baruın da, enese Mosavirnıñ bik şäpläp kunak itüen dä, anıñ anda bik zur keşe buluın da, kaytkanda kolhoz räise Sälähovnıñ «Volga»sın urlap kitülären dä, şuşı «Volga»nı urlatkan öçen utırtuların da söyläde – bersen dä yäşermäde. Ä menä hatını Hädiçä belän sugışuların, anıñ öçen ayırım statya birülären soñınnan gına äytte. Altı keşelek kameradagı «Professor» aña äytte:
- «Volga» öçen çurt ta bulmas ide, amnistiyägä dä eläger ideñ. Bügen vlastka karaklarnı hörmät itkän keşelär kilä. Amnistiyä bulaçak, - dip üz süzen cöpläde Professor. – Ä menä hatınıña sukkanıñ öçen... Anısı ikençe statya, anısı öçen amnistiyä kötmä.
Mäsnävineñ kaygısı, bu kameradagılar öçen, älbättä, üz kaygıların-borçuların urtaklaşır öçen ber säbäp-sıltau gına ide. Alar – Mäsnävi monı üzeneñ tomana, ämma sizger akılı belän äkrenläp-äkrenläp añladı – altın-kömeş belän eş itüçelär ide. Çistaydagı säğat zavodınnan - tseh başlıgı, Kazannan teş protezı kuyuçı vraç, kayandır Estoniyä yagınnan – yüvelir häm, menä Şaman belän Professor. Mäsnävi tagın şunı da belde: bolar inde sudnıñ barısın da uzgan, Kazandagı Yugarı sudnı da, Mäskäüdäge Yugarı sudnı da uzıp betergän, häzer Prezident Yeltsinnıñ üzenäme, ällä şunda Dumagamı caloba yazgannar, şunıñ näticäsen kötep yatuları...
- Yuk, sin amnistiyägä eläkmiseñ, - dip kabatladı Professor, beraz uylanıp yatkaç. Annan soñ tagın da ışanıçlırak itep äytte: - Hatın-kız belän sugışkan öçen amnistiyä yuk.
Möğaen, amnistiyä mäsäläse bolarnı küptän kızıksındıra, bu hakta inde süz küp bulgan, ämma älege ömetle süz hämmäseneñ küñelen kıtıklap-uynaklap tora.
- Ä bezgä bulır diseñme? – teş vraçınıñ bu soravı ömetsez-kinayale çıktı.
- Bulır, bulırga tiyeş, - dide Professor, tagın da ışanıçlırak itep. «Ni öçen?» digän soraunı kötmäde, äytte: - Çönki bez – eşlekle keşelär. Eşmäkärlär sıynıfınnan. Ä vlastka kemnär kmlä? Eşmäkärlär kilä. Ber genä sıynıfnıñ da äle üz sıynıfı cinayätçelären räncetkäne yuk. Änä, dvoryannarnı gına al...
- Priçem monda dvoryannar?! – dip kızdı Yüvelir. – Dvoryannar alar ikençe, alar zatlı näseldän...
Professor «zatlı näsel» digän kinayagä iğtibar itep tormadı:
- Änä, dekabristlar patşanıñ üzenä karşı çıkkannar. Üzenä karşı bunt! Uylap kara, närsä eşlätkännär alarnı? Şul, kurkıtu öçen genä ber-ikesen askannar. Ä kalgannarın? Sebergäme? Alar Seberdä dä kim-hur yäşämägän. Hatınnarı belän bergä, tippterep. – Prfessor yatagınnan uk torıp utırdı häm üz-üzenä tagın da ışanıbrak äytte: - Änä, Ulyanov-Lenin! Anıñ abıysı da patşaga bomba ırgıtkan. Üze dä baş kütärgän, student başınnan... Ä menä sineñ tuganıñ patşaga berär etlek eşläp karasın äle, näseleñne korıtırlar. Ä monda – yuk. Bolar zatlı näseldän, dvoryannar.
- Ä-ä! – dip kinät kenä talpınıp kıçkırdı Yüvelir. – buldım min ber tapkır ul Kokuşkinoda! – Cännät! Üşnä buyı... andıy urında ğomer buyına sörgendä yäşärgä riza min!..
- Menä şul-şul, - dip qanäğat yılmaydı Professor. – Här sıynıf üz sıynıfınıñ cinayätçelärenä märhämätle bula. Bu – älege sıynıfnıñ eçke zakonı, üz-üzen saklau zakonı. Ä menä kommunistlar şunı añlamadı...
- Niçek añlamasınnar! – dip kırt kiste säğat zavodınıñ tseh naçalniğı. – Alar da üz sıynıfın yaklıy belde. Ul çakta da, ägär partiyädän çıgarmasalar, utırtmıylar ide. Menä min üzem partiyädä çakta...
- Şul-şul menä, - dide Professor. – Sineñ koyrıkka partiyädä çagıñda baskannar. Ä häzer sin bütän partiyädä – eşmäkärlär, eşlekle keşelär partiyäsendä... bulırga tiyeş. Vlastka alar kilä. Alar üz sıynıfın yaklarga tiyeş. Amnistiyä dä bula, dimäk. Kommunistlar alar törmädä utıruçılar sanın üz äğzaları sanınnan arttırıp cibärdelär. Uncide millionnan... Menä şul. Ä bolar alay uk akılsız bulırga ohşamagan. Alar öçen bez – cinayätçe tügel, eşmäkärlär! Äz genä yalgışıp kuygan eşmäkärlär. – Professor Mäsnävigä törtep kürsätte. – Menä bu da eşmäkär: kolhoz räiseneñ «Volga»sın urlagan. Anıñ öçen çurtım da bulmas ide, nu ul hatınına da sukkan.
- Yuk, abzıy, amnistiyägä eläkmiseñ sin, bolay bulgaç... – dip üçekläde Şaman Mäsnävine.
Läkin altın-kömeş karagı Şaman yalgıştı. Häyer, ul küräzäçe tügel, näq menä şul minutlarda Kazanda Mäsnävineñ tuganı Mosavir belän Mahirov arasında nindi suyläşü barganın ul kayan belsen?
Ä eş bolay kilep çıktı.
Mosavir, igezäk tuganı Mäsnävineñ törmädä buluın işetep bik nık hurlangan Mosavir, könnärdän ber könne, Mahirov yanında bulgan ber mäclestä, Tübän Kamadan kilgän kunaklar avızınnan işetep kaldı: «Äye, Çallı yulında... «Volga» maşinası... Niçek itep tuktatkannarmı? Niçek itep bulsın! – üzläre tuktagannar. Kulda – bala yurganına törelgän çüpräk-çaprak. Kulda «bala» bulgaç, kem ışanmasın da, kem tuktamasın?! Avızın açıp kalgan tege avıl ğıybadı... Ha-ha. Hi-hi!..»
Tämäke tartırga çıkkan irdän şunı işetep kergän Mosavir bernindi tavış çıgarmadı, bolarnı mıyıgına gına çornap kuydı. Ä annan soñ inde, mäcles tuzannarı-tomannarı uzgaç, tup-tur Mahirov yanına kitte. Häm äytte:
- Tege parazitlar minem Mäsnävi enekäşne utırtkannar bit, - dide. Häm Çallı yulında bulgan hälne üze añlagança töp-tögäl itep añlatıp birde. Mahirov öçen Mosavir häzer çüp-çar tügel, elekke Mosavir gına tügel ide inde. Yuk, ul kauşamadı, avır itep körsende:
- İşkännär ikän işäk çumarın!.. – dide ul, kinät yarsıp. Kemneñ işäk, kemneñ çumar buluın Mosavir añlamadı. Ämma şunı añladı: Mosavirnıñ enese Mäsnävine Çallı yulında näq menä Mahirovnıñ äşnäläre töp başına utırtuın Mahirov töşenep algan ide.
Mahirov telefonga ürelde. Kem beländer ozaklap kına söyläşte. Annan soñ Mosavirga äytte:
- Monı eşläü öçen şäp advokat kiräk bulır, sineñ ul enekäşne yolıp alırga kiräk törmädän, - dide.
- Niçekgräk? – dip aptırap-kauşap soradı Mosavir. – Mucet, persidätel Sälähov belän söyläşep kararga kiräkter?..
- Advokat Safin nişlärgä ikänen üze belä! – dip kırt kmste Mahirov. Annan soñ töymägä basıp buhgalterın çakırıp kertte. – Akça kiräk bulır, - dip, aña yazulı käğaz suzdı. Mahirovnıñ buhgalterı – mul kükräkle, taza bädänle hatın saran häm sak keşe ide.
- Närsägä ul qadär akça? – dip ğacäplände.
Mahirovnıñ açuı basılmagan ide äle:
- Närsägä, närsägä?! Kolşärif mäçete tözeleşenä östärgä! – dip kıçkırdı ul, urınınnan sikerep torıp.
Äye, mondıy söyläşüne tege törmä kamerasında yatkan Şaman kayan belsen?
- Yuk, abzıy, amnistiyägä eläkmiseñ sin, hatınıñnı da tukmagan bulgaç. «Volga» gına urlagan bulsañ, ber häl iye...
Läkin, äytkänebezçä, Mahirovnıñ süze hak ide: advokat Safin nişlärgä ikänen üze belä!
Menä şulay itep, kameradagı «filosoflarnı» şakkatırıp, Mäsnävi amnistiyägä alardan da irtäräk eläkte: yañadan sud bulıp, irekkä çıktı. Mäsnävi isä üzenä yänä ber akıl cıydı: äye, Professor döres äytä: ber sıynıf ta üz sıynıfı cinayätçelären räncetmi, taşlamıy, ber genä partiyä dä üz partiyäsendäge cinayätçelärne taptap izmi...
Üzenä karata ällä nindi, moñarçı kürenmägän ber hörmät sizde Mäsnävi. Törmädä ike genä ay bulırga ölgersä dä, «muciklar» belän söyläşkändä süz arasında ıçkındırgaladı:
- Bez tegendä çakta... Bez pahan belän söyläşep utırganda... – kebek süzlärne äytkäläde. Äytkäläde häm yänädän sizde: üzenä bulgan hörmät arta bardı. Häm Mäsnävi tege kameradagı Professornıñ süzenä tagın häm tagın ber kat ışandı: partiyädäşlär ber-bersen taşlamıy...
Häm çınnan da şulay bulıp çıktı: Mäsnävine rayonga çakırttılar. Persidätel Sälähov arkılı. Äyttelär:
- Sin bezgä kiräk, - didelär.
Mäsnävineñ taudan menä başlavı şunda ide.
- Minem şoferım bulırsıñ, - dide peläş başlı ber yuan türä. Annarı, beraz karap torgaç: - Telohranitel dä... – dip östäde.
Nigä saklamaska bu qadär mul tänne? Şatlanıp riza buldı Mäsnävi.
- Min häzer deputat, bırat... – dide türä. – Mine saklargı kiräk!
Kiç belän Mäsnävigä Mosavir çıltırattı.
- Niçek hällär, enekäş? – dide.
Bu yulı Mäsnävi enekäş digängä üpkälämäde. Mosavir köçle, süze ütä, ä köçle keşe abıy bulmıyça kem bulsın?
- Sin häzer otvetstvennoyı litso, - dide Mosavir abıy, - aldıñda gorizontlar açıldı, çeşi da çeşi... Siña häzer tauga menärgä kiräk. Zamana bezneke!
Mäsnävi ayakka bastı, kör tavışın telefonga yulladı:
- Çest imeyu! – dide.
Tauga menärgä ul äzer ide. Maşinası görläp tora, yul takır, nigä menmäskä?! Böten keşe şunda ürmälägändä, ul gına tau itägendä utırıp kalmas bit inde!
İgezäk tugannar Mosavir belän Mäsnävineñ menäse häm töşäse tauları alda ide äle...
Je hebt 1 tekst gelezen van Tataars literatuur.
  • Onderdelen
  • İgezäklär - 1
    Totaal aantal woorden is 4594
    Totaal aantal unieke woorden is 1849
    37.4 van de woorden behoren tot de 2000 meest voorkomende woorden
    53.4 van de woorden behoren tot de 5000 meest voorkomende woorden
    60.6 van de woorden behoren tot de 8000 meest voorkomende woorden
    Elke regel vertegenwoordigt het percentage woorden per 1000 meest voorkomende woorden.
  • İgezäklär - 2
    Totaal aantal woorden is 4176
    Totaal aantal unieke woorden is 1738
    37.7 van de woorden behoren tot de 2000 meest voorkomende woorden
    52.3 van de woorden behoren tot de 5000 meest voorkomende woorden
    61.0 van de woorden behoren tot de 8000 meest voorkomende woorden
    Elke regel vertegenwoordigt het percentage woorden per 1000 meest voorkomende woorden.