News Kazakh news add news

"Qazaqstandı eske tüsiredi". Täjikstandağı prezident saylauı, Rahmon jäne "basqarılatın" kandidattar

Täjikstanda prezident saylauına tüsetin kandidattar tirkeuden ötti. Bes ümitkerdiñ ekeui burın da saylauğa tüsken. Kandidattar kim, olardıñ bağdarlaması qanday?

14 qırküyekte Täjikstan ortalıq saylau komissiyäsı prezident saylauına kandidattardı tirkep, ügit-nasihat nauqanı bastaldı. Biılğı saylau 11 qazanda ötpek.

SAYLAUDIÑ ÜŞ EREKŞELIGI

Birinşiden, bul saylau burınğı saylaulardan bir ayday erte ötkizilmek. Emomali Rahmon is basına kelgen 1994 jıldan beri 6 qaraşa, Konstitutsiyä küninde ötkizilip kelgen prezident saylauınıñ merzimi biıl COVID 19 indetine baylanıstı özgertilgeni aytıladı. 11 qazandı saylau küni retinde usınğan parlamenttiñ tömengi palatası törağasınıñ birinşi orınbasarı Mahmadullo Vatanzoda taulı ölkede kün suığanda virustıñ keñ taraluı mümkin ekenine meñzep, onıñ aldın alu üşin saylaudı erterek ötkizu utımdı boladı degen. Ol buğan parlament prezident saylauı turalı zañda aytılğan prezidenttiñ merzimi bituge eki ay qalğan kezde saylau merzimin bekitedi degen baptı mısalğa keltirgen. Alayda parlamenttiñ saylau merzimin erte belgileuin Sotsial-demokratiyälıq partiyänıñ basşısı Rahmatillo Zoyirov zañğa qayşı dep sınağan. Onıñ aytuınşa, saylaudıñ erte ötip, jañadan saylanğan basşınıñ is basındağı prezidenttiñ merzimi bitpey jatıp, ant berui qayşılıq tudıradı. Bul is basındağı prezidenttiñ ökiletin qısqartadı.

Biraq Täjikstanda prezident saylauınıñ merzimi zañda naqtı bir künge baylanbağan. Bir qızığı – bul jolı saylaudıñ keş jariyälanıp, erte ötkizilui kandidattarğa äser etpeytini bayqaladı.

Ekinşiden, qazirgi prezident Emomali Rahmon "Ult köşbasşısı – beybitşilik pen ulttıq birliktiñ negizin qalauşı" märtebesin ielengennen keyin birinşi ret saylauğa tüsip otır. Tutastay alğanda, Rahmon osımen, prezidenttik saylauğa besinşi märte qatısadı. Täjikstanda prezident jeti jıldan eki merzimge saylanadı. Biraq bul talap "ult köşbasşısına" jürmeydi. Al saylauğa tüsetin kandidattar arasındağı arasalmaq jer men köktey.

Üşinşiden, bul – prezidenttikke kandidattıñ jası 35-ten 30-ğa kişireytilgennen keyin birinşi ret ötkiziletin saylau.

TIRKELGEN KANDİDATTAR KIM?

Täjikstan Ortalıq saylau komissiyäsı 14 qırküyekte bes kandidattı tirkedi. Saylauğa özin-özi usınğan täuelsiz kandidat qajetti dauıs jinay almay qalğandıqtan, bul nauqanğa qatıspaytının jariyäladı. Ortalıq saylau komissiyäsı tağı bir kandidattıqqa usınılğan adamnıñ qajet dauıstı jinay almay, tirkelmegenin habarladı. Täjikstanda prezident saylauına tüsu üşin kandidat 250 mıñ qol jinauı kerek.

Saylauğa tirkelgen kandidattar:

Bul sayasi partiyälar 2013 jılğı saylauda da kandidat usınğan bolatın.

Ortalıq saylau komissiyäsı süzgisinen ötip, kandidat bolıp tirkelgenderdiñ törteui – deputat, bireui – is basındağı prezident. Bulardıñ işinde Abduhalim Ğafforov prezident saylauına – üşinşi ret, Emomali Rahmon besinşi ret qatısıp otır.

Kandidattardıñ quramı men sanı burınğı saylaudan qattı özgermedi. Aldıñğı saylauğa altı partiyä qatıssa, bul jolı olardıñ sanı – beseu. "Köşbasşı" qatısatın saylaudan basqa erekşelik kütu de qiın.

TIRKELMEGEN ÜMITKER, BOYKOT JÄNE QOL JİNAUDAĞI KÜMAN

Saylauğa özin-özi usınğan 30 jastağı täuelsiz ümitker advokat Faromuz İrgaşev kandidat retinde tirkeluge qajetti 250 mıñ qoldı jinap ülgermedi. İrgaşevtiñ jinağan qolı 85 mıñdı şamalağan. Ol Täjikstan zañdarında prezidenttikke kandidattar sayasi partiyälar, jastar odağı jäne käsipodaq atınan usınılatını aytılğanımen, özin-özi usınuğa tıyım salınbağanına nazar audarğan. Osı negizde ol özin täuelsiz kandidat retinde usınğan.

Qajetti qol jinauğa uaqıt jetkiliksiz bolsa da, İrgaşevtiñ äreketi bilikke jaqpadı. Horogta saylauğa tüsetinin jariyälay sala onı jergilikti bilik ökilderi ustap alıp ketken. Keyinnen öziniñ aytuınşa, bilik ökilderi İrgaşevke "el tınıştığın buzbaudı" eskertken. Onıñ saylauğa tüsuge ärekettenui äleumettik jelide qızu talqılandı.

2013 jılı da prezident saylauına ümitker bolıp qatısqan, biıl da saylauğa qatısuğa ötiniş bergen Saidjafar Usmonzodanıñ da kandidattığın Ortalıq saylau komissiyäsı ötkizbey tastadı. Bul turalı Ortalıq saylau komissiyäsı jinalğan qoldıñ köbi jalğan bolıp şıqqanın jäne küşin joyğanın aytqan. Bilikke adal adam retinde atalatın Usmonzodanıñ bul jolı tirkeuden ötpey qalğanı kütpegen jağday bolğan siyäqtı.

Saylauğa tirkelgen partiyälardıñ qajetti qol jinauında da küman köp. Öytkeni Rahmon basqaratın Halıqtıq-demokratiyälıq partiyädan (460 mıñ müşesi bar) basqa partiyälardıñ müşeleriniñ sanı 250 mıñnan äldeqayda az. Mäselen, kommunistik partiyä öziniñ qurıltay jiının partiyälar arasında eñ soñğı bolıp 5 qırküyekte ötkizdi. Aynaldırğan toğız künniñ işinde bul partiyä kandidat tirkeuge qajet qoldı qalay jinap ülgergeni belgisiz. Eldegi "ejelgi" partiyä bolsa da, Täjikstandağı kompartiyä müşeleriniñ sanı 40 mıñğa jetpeydi. Budan aldın oqu orındarında studentterge bos blankilerge qol qoydırtıp jatqanı turalı habar tarağan.

Al qurıltayın 31 tamızda ötkizgen oppozitsiyälıq Täjikstan sotsial-demokratiyälıq partiyäsı saylaudıñ 11 qazanğa belgilenuin "zañsız" dep tauıp, boykot jariyäladı. Partiyä 250 mıñ qol jinaudıñ da mümkin emesin aytadı. "Öytkeni Täjikstannıñ 50 payızdan astam azamatı şetelde jür jäne olar qol jinauğa qatısa almaydı" degen partiyä basşısı Rahmatillo Zoyirov bul turalı Facebook paraqşasında jariyälağan mälimdemesinde.

KANDİDATTARDIÑ BAĞDARLAMASI

Äleumettik salanı jäne halıqtıñ ömir süru deñgeyin köteru, agrarlıq sala men ekonomikanı reformalau, eñbek migranttarın qoldau, TMD elderimen jäne Qıtaymen baylanıstı damıtu – ümitkerlerdiñ saylaualdı bağdarlamasınıñ ortaq sipatı osınday. Kandidattar saylauşılarğa mına mäselelerdi jüzege asıratının aytıp, uäde berip otır.

"QAZAQSTANDAĞI SAYLAUDI ESKE TÜSIREDI"

Täjikstandıq sayasattanuşı Şokirdjon Hakimov prezident saylauına tirkelgen ümitkerlerdi "basqarılatın" kandidat dep sanaydı. Onıñ aytuınşa, bul kandidattar basqaruşı elitanıñ biligin saqtap qaluğa septesedi.

– Bilik saylauğa salmaqtı sayasi küşterdi jiberui kerek bolatın. Osı arqılı qoğamdağı köñil-küydi zerttep, debattarda barlıq tüytkildi talqılauğa bolar edi, – deydi Şokirdjon Hakimov Azattıqtıñ Täjik qızmetine bergen suhbatında.

Qazaqstandıq sayasattanuşı Duman Qabdığaliev kandidattar bağdarlamasınıñ deni bilik nazarğa alğan şaralardı qamtitının aytadı.

– Kandidattar quramı da älsiz. Mıqtı sayasi küş joq. Bul Qazaqstandağı prezident saylauın eske tüsiredi, – deydi sarapşı Azattıqqa.

Onıñ aytuınşa, Emomali Rahmon qolbala kandidattardı saylauğa tartu arqılı öziniñ uzaqqa sozılğan biligin zañdastırğısı keledi.

Täjikstanda saylauşılardıñ 50 payızdan astamı dauıs berse, saylau ötti dep esepteledi. Buğan deyin halıqaralıq uyımdar Täjikstandağı saylaulardı demokratiyäğa säykes emes jäne aşıq ötkizilmedi dep sınağan.

"Şayhana" blogınıñ avtorı. Azattıqtıñ Almatı byurosınıñ bas redaktorı bolğan. Äl-Farabi atındağı QazMUU-diñ jurnalistika fakultetin bakalavr därejesimen, Tegeran universiteti parsı ädebieti fakultetin magistr därejesimen tämamdağan.

İran teleradiobirlestigi älemdik qızmetinde tilşi, keyin qazaqstandıq birneşe BAQ-tıñ İrandağı tilşisi qızmetterin atqarğan. Qazaqstandıq aqparat agenttikterinde, gazet-jurnaldarda tilşi, bölim meñgeruşisi, bas redaktordıñ birinşi orınbasarı bolğan.


1 month ago
25 visists
Source: www.azattyq.org