Ayap, kütüp, sıylap... İzdeşpey tabışkan Azamat Kıyazov menen Jañılay Alieva

"Turmuştuk sınoolor bizge da keldi. Birok turmuştan jakşı nerse ümüt kılıp, "uşundan ötüp ketsek, baarı jakşı bolot" dep jeñip kele jatabız" deyt jurnalist Azamat Kıyazov menen radio alıp baruuçu Jañılay Alieva.

Sputnik Kırgızstan agenttiginin "İzdeşpey tabışkandar" rubrikasının bul jolku konoktoru jurnalist jubaylar boldu. Alar bala tarbiyaloodogu özgöçö ıkmaları menen bölüşüp, üy-bülö baaluuluktarı tuuraluu kızıktuu nerselerdi aytıp berdi.

— Azamat bayke, jurnalistika jaatında emgektenip kele jatkanıñızga kança ubakıt boldu?

Azamat Kıyazov: — Bul tarmakta jürgönümö deerlik 20 jıldan aştı. Köp jıl gezit-jurnaldarda iştep, kiyin TVda emgektenip kaldım. Azırkı uçurda 5-kanalda tele alıp baruuçumun.

Ömürlük jubayımdı da uşul jurnalistika tarmagınan tapkam.

— Taanışkan, tabışkan künüñördü estep aytıp beresizderbi?

A.K.: — Jañılga 26 jaşımda joluktum. Al uçurda "Asaba" degen gezitke jañı kirip, iştep jürgöm. Bir künü Kırgız radiosuna jumuştarım menen barıp kaldım. Jañıl anda oşol radiodo emgektençü eken. Jamaattagı top kızdın arasınan Jañıldı jaktırıp kiyin kolun suragam.

J.A.: — Oşondo Azamat Kırgız radiosuna jubay izdep ele kelçü eken. Başında çoñ, biyik tumak, jonunda kalıñ, bulgarı kürmö. Al kezde oşondoy moda ele go. Boyu da uzun, sımbattuu jigit ele.

Menin boyum bolso kiçinekey, bala münöz bolçumun. Oşol münözümdü jaktırgan okşoyt, aytor, toguz kızdın arasınan meni tandaptır.

©

Sputnik / Erkin SadıkovJurnalist Azamat Kiyazov i radioveduşçaya Janılay Alieva

A.K.: — Jañıldın boyuna dele karagan emesmin. Oşondo ele men anın jakşı adam ekenin, kiyin baldarıma mıktı ene bolorun sezgem. Oylogonumday ele çıktı.

J.A.: — Azamat meni aytpay-debey ala kaçıp ketken (külüp). Başında Kırgız radiosuna kelip jürüp, kiyin ekööbüz süylöşüp kaldık. Jumuştan çıkkandan kiyin çoñ diktofonumdu kötörüp alıp uzatıp koyçu. Bir künü jumuştan çıksam ele bir jigit artıman kelip kuçaktap kaldı. Andan eptep boşonsom aldımda Azamat turat. Al kezde anı "bayke" deçümün. Jakın adamım katarı aga "Azamat bayke" dep çurkap barıp kalsam "jürü" dep avtounaaga salıp turup üyünö alıp barıp koygon.

— Demek, özüñüz aralaşıp jürgön tarmaktın ele ökülün alayın dep çeçiptirsiz da.

A.K.: — Çının aytsam, kesibine dele karap, kızmatına, işine köñül burgan emesmin. Jogoruda aytkanday, meni anın adamdık sapatı arbap algan. Emnegedir münözümdö kızdar menen jıldap süylöşüü degen bolboptur. Tuyuu sezimim küçtüü bolup, körgöndön kiyin köp ötpöy kolun surap, üylönüp algam.

J.A.: — Azamat "mınça balam bolot, sen jakşı baldardı töröysüñ" dep açık ele aytıp salçu.

A.K.: — Tabiyatıman jasalmaluuluktu köp jaktıra berbeym. Turmuştu realduu köz karaş menen karaym.

©

Sputnik / Erkin SadıkovRadioveduşçaya Janılay Alieva

— Baş koşkonuñuzdarga kança jıl boldu?

J.A.: — Bıyıl 20 jıl boldu.

— Bul aralıkta bardık ele üy-bülölör sıyaktuu başıñızdardan köp ele nerse ötsö kerek. Dostu dele, jubaylardı dele kıyınçılık sınap koyöt turbaybı. Mınday uçurlar boldu bele, bolso anı kantip jeñip kele jatasıñar?

J.A.: — Bardık ele üy-bülögö kele turçu turmuştuk fakultetter bizge da keldi. Ansız kurçubaysıñ. Alar bizden jeñil ötüp ketti dep dele ayta albaym. Birok oşondoy uçurda biri-biribizdi ayap, karap, sıylap, turmuştan bir jakşı nerseni ümüt kılıp, kütüp, "uşundan ötüp ketsek baarı jakşı bolot" dep ele jeñip kele jatabız. Bizdin baştan dele ar kanday kıyınçılık öttü. Maselen, üygö jetüü jagınan, baldar törölgöndön kiyin.

A.K.: — Men bul nersege dayar bolçumun. Antkeni turmuştu kötörö biliş kerek degen tüşünüktü taldap kalgandan kiyin üylöndüm. Erkek adam üy-bülö kurup jatkandan kiyin oşol joopkerçilikti seziş kerek. Bizdin ubakta mektepti bütörüñ menen armiyaga ketesiñ. Al jaktan takşalgan soñ okup, işteysiñ. Oşonun baarı ele turmuşka bışırçu, tarbiyalaçu eken. Bul dagı kalıptanuunun jakşı bir jagı dep oyloym. Üy-bülödö dele armiyadagıday algaç köygöylör jaralat, anan bara-bara takşalasıñ. Jañıl ekööbüz biri-biribizdi kötörüp, biri-biribizdi tüşüngöndün natıyjasında uşul darajaga jettik dep oyloym. Köp kıyınçılıktı tüşünüşüü menen ele jeñip kettik. Köygöy jaralsa "uşuga çıdap, jeñip koelu, anan baarı jakşı bolot" dep jaşap kele jatabız. Kıyınçılıktardı kötörüp ötkörüp jiberseñ andan kiyin uzak jıldar boyu jakşılıktardı körösüñ. Ança-mınça toskoolduktarga çıdap, biri-biriñdi oşol uçurda tüşünüp koysoñ, al şamal, boroon tez ele ötüp ketet dagı artınan jarkıragan kün tiet.

©

Sputnik / Erkin SadıkovJurnalist Azamat Kiyazov

— Jubaylardın biri-birin ubagında tüşünö bilüüsü maanilüü ekenin psihologdor da aytıp jürüşöt. Üy-bülö kurup anı uratpay, jakşı alıp ketüüdö jaş bülölördün kanday kemçiligi bar dep oyloysuzdar?

J.A.: — Bizdin başka kıyınçılık kelgende bir da jolu ata-enebizge aytkan emespiz. Ata-ene, bir tuugandarıbız emneni körgönübüzdü bilbeyt. Al turgay Azamat ekööbüzdün uruşkanıbızdı baldar körgön emes. Masele jaralsa akırın çıgıp, maşinaga barıp, oşol jaktan ele çeçişip alabız. Jaştarga da oşonu ele aytat elem. Jubaylardın başına kelgen maseleni eköö ele çeçse bolot. Eç kimdi aralaştırbaş kerek. Köp köz karaş degen köp köz karaş da. Ar kim ar kaysını süylöyt. Köp pikir ajırımga alıp kelişi ıktımal. Eger çeçile turgan masele bolso, birin-biri kıybay tursa, anda anı eköö ele oturup, açık süylöşüp çeçip koyso bolot. Eger keleçegin körö albasa, anda başka masele. Ötö ele oor köygöy jaralsa, anda keñeş surasa bolot, birok jeñil-jelpi nersege ata-ene, bir tuugan, dos-taanıştı aralaştıruunun kajeti jok.

A.K.: — Jubaylar biri-birin jön gana tüşünüş kerek. Antkeni eköö baldardın ata-enesi, alardı jarık düynögö alıp kelgen soñ alardı tarbiyalap, bilim berüügö mildettüü. Bardık nerseni süylöşüü jolu menen çeçse bolot. Biz üydön bardık nerseni açık süylöşüp çeçebiz. Biri-biribizden jaşırgan eç nerse jok. Üy-bülönün içki oçoguna sırtkı köz karaştı aralaştırbasa ele baarı tınç bolot dep oyloym. Oçoguña, üyüñö baarın ele kirgizip, baarına ele dattana berseñ, oçoktu oşolor çeçip, oşolor buzup koyuşu ıktımal.

J.A.: — Misalı, mende kandaydır bir köygöy bolso, anı başkaga aytkandan körö Azamatka ele aytıp, anı menen süylöşüp alganım jakşı. Azır baldarım çoñoydu. Alarga aytıp, oşolor menen talkuulap alam. Alar menen teñtuştay süylöşköngö araket kılam. Maselen, "men konservant bolup jatam, birok liberal bolgum kelet, al üçün emne kılışım kerek" dep surasam, 8-klassta okugan kızım maga köp nerseni aytıp, tüşündürüp berdi.

©

Sputnik / Erkin SadıkovJurnalist Azamat Kiyazov i radioveduşçaya Janılay Alieva

— Kazan-ayak kagışkanda "baldar ukpasın" dep avtounaanı közdöy çurkayt turbaysızdarbı.

J.A.: — Biz üçün jeñil bolup jatkan nerse baldar üçün çoñ bolup sezilişi ıktımal. Azamat ekööbüzdün uruşkanıbız da alarga katuu tiyişi mümkün. Alardın jan düynösün, aruu bir nersesin talkalap algıbız kelbeyt.

A. K.: — Baldardın ösüüsünö ters taasiribiz tiyip kalbasın dep alarga ötö kıldat mamile jasaybız. Antkeni baylıgıbız — baldarıbız jana alardın keleçegi. Alardı bilim menen sugarıp kanıktıralı dep maksat koygonbuz. Öz doorunda immuniteti, ordu bolsun dep dayardap jatabız. Ekööbüz teñ jurnalist bolgondon kiyin üydö söz menen jaşaybız. Baldardı da söz menen tarbiyalaybız. Alar dagı kepke, sözgö özgöçö maani berişet. Oşonduktan masele jaralıp kalsa, Jañıl ekööbüz özünçö süylöşüp, keñeşebiz.

Köbü "ekööñör uruşasıñarbı?" dep suraşat. Eger üydö jımjırt bolso, anda Jañıl ekööbüzdü uruşup jatat dep tüşünsö bolot. Çırıldaşa ketkende ekööbüz teñ süylöböy kalabız. Oşol jerden katıp kalabız. Tiliñ tiyip ketse jaman da. Oşonduktan uruşkan uçurda unçukpay koygon jakşı. Jaş üy-bülölörgö da uşunday ıkmanı sunuş kılat elem. Izıldaşa baştagan uçurda unçukpay koyup, açuu taragandan kiyin süylöşkön oñ.

— Bala tarbiyaloo ıkmañar maga ötö kızık bolup jatat. Uluu balañar Nurbolot el közünö körünüp, anın tarbiyasına kızıkkandar arbın.

J.A.: — "Nurbolottu kantip tarbiyaladıñar ele?" degen suroonu köp adam beret. Oylonup körsöm, Nurbolottu kıpkırgızça ele tarbiyalaptırbız. Al 4-klasska çeyin orus klassta okudu da. Üygö "Puşkindi öttük, Tolstoydu öttük" dep kelet. Bul uçurda menin içtegi patriottuk sezimderim oygonup, aga jantalaşıp Alıkul Osmonov, Kasım Tınıstanov tuuraluu sabak ötüp kirçümün.

"Nurbolot kırgızça oku, Aliya komuz çert" dep baldardı kırgızdın baaluuluktarı menen tarbiyaladık. Kökürögündö kırgızı barlar anglisçeni da, orusçanı da, başka tildi da üyrönüp alışat. Antkeni kırgızdar kıyın el da, ötkür boluşat. Azır menden "baldardı kantip tarbiyalaysıñ?" dep suroo uzatkandarga "nagız ele kırgızça tarbiyalagıla" dep aytam. Taza kanduu, nak, nagız kırgız bolso ele başkanı özü izdep, taap alat. Ayrımdar "balama 4-5 til üyrötüp jatam, birok biröönü da bilbeyt" dep aytıp kalat. Kim kançalık işenerin bilbeym, birok men öz tajrıybama tayanıp, anı tuura dep ayta alam.

A.K.: — Ötköndö bir taanışım "Nurbolottu kantip tarbiyaladıñız ele?" dep suradı. "Paydubalın orusça kuydum, dubalın türkçö, çatırın anglisçe jaap, için kırgızça jasalgalagam" desem külöt.

Baldardı biz burçka takap alıp "tigini oku, munu oku" dep kıynagan emespiz. Başkısı balanın bagıtın, çöyrösün karap, tuura siñimdüü sözdü aytıp, üy-bülölük aba ırayın tuura karmasañ ele al özü tarbiyalana beret. Çürpönün bilimi menen den soolugun birinçi orunga koyuş kerek.

Mından sırtkarı, ata öz ordun, ene öz ordun bilişi şart.

— Atanın ordu kanday boluşu kerek?

A.K.: — Atanın baldarga ayta turgan, aytpay turgan sözü bolot. Ata aytpaçu sözdördü ene jetkirip turganı jakşı. Ata taasir gana berip turuşu şart. Üydö atanın taasiri bolboso bala togotpoy kalat. Taasir beriş üçün sözsüz ele uruşup, tildöö emes. Taasiriñdi pozitsiyañ, salmagıñ, talabıñ, jasagan işiñ jana özüñdü alıp jürüşüñ menen körsötsöñ jetiştüü. Kalganın ene jasayt.

J.A.: — Men üydö baldarım menen baladay, dos katarı süylöşöm. Alardın oyun ugup, baarlaşam, sırdaşam.

— Jurnalistika köp ubakıt, meenetti talap kılgan jumuş emespi. Bul uçurda baldarga tarbiya bermek turgay, ubakıt bölgöngö da jetişpey kalasıñ.

J.A.: — Baldardı tarbiyaloogo bizge uşul jurnalistika da taasirin tiygizdi desek bolot. Nurbolot 4 jaşında Azamat "Asaba" gezitinde işteçü. Al kezde uulubuz tamga taanıp okup kalgan. Anan atası gezit çıkkan künü tört jaştagı balanın aldına "kanday boluptur" dep taştap koyçu. Gezitti ejelep okup atıp Nurbolot "jakşı" degen sözün aytçu.

Men bolso "Beypil tün", "Tarıhıy insan" degen ukturuulardı üydön dayardadım. Anı jasap jatkanda baldar janımda oynop jürö berçü. Körsö, oşonun baarın bilinbey siñire berişçü eken. Kurmanjan datkanın 200 jıldıgına karata bir jıl boyu al tuuraluu ukturuu dayardagam. Baldarım bul çıgarmanı, tarıhıy insandı beş kolunday bilişet. Aliyanı uktap jatkan jerinen oygotsoñ aytıp beret. Körsö, meesi taza kezinde baarın siñirip alışkan eken. Aliya teñtuştarınan ayırmalanıp Asankalıy Kerimbaevdin çıgarmaların süyüp ugat. Munun baarı radiogo dayardagan ukturuulardın taasiri bolso kerek.

A.K.: — "Zamandaş" jurnalına redaktor bolup turgan kezimde Nurbolotko "jurnaldın bir betin sen dayardaysıñ" dep jüktöp koygom. Kiyin "Ay tumar" degen baldar jurnalın açıp berdim. Oşentip jürüp takşaldı. Kiyin dayar jurnalist bolup çıga keldi.

J.A.: — Azır Nurbolottu bütürüp, 8-klasstagı Aliya menen işteşüügö öttüm. Üyübüzdö eñ kıyını azır Aliya. Bardık nerseni üyrönüp jatat.

— Jañılay eje, joldoşuñuz üydö kanday ata?

J.A.: — Azamat turmuştun öydö-ıldıyında maga jakşı iyin, tayangan toom. Ayalga uşul ele nerse kerek dep oyloym. Azamat bir jakka ketse men üydö joopkerçiliktüü bolup kalam. Al keleri menen baldar menen koşulup özüm bala bolup kalam. Baldarga mıktı ata. Eç kaçan maga "munu kiybe, anı kılba" dep çektöö koygon emes.

— Azamat bayke, jubayıñız tuuraluu siz dagı eki ooz söz aytıp koyuñuz.

— Özüñör dele bayatan beri baykap otursañar kerek. Al baldarga mıktı ene. Tarbiyasına, keleçegine bir münötün jön ketirbey bölöt. Maga jeñildikti köp beret. Alsak, aşkere talap koyboyt. "Tigini, munu alıp ber" dep kıynagan emes. Jön ele bolgon çındık menen jaşaybız. Ayrımdar baalap, barktagan nerse, misalı, kiyim, avtounaa je zer buyumdar, bizge ançalık baaluu sezilbeyt.

J. A.: — Sözüñüzdörgö araljı. Mından jeti jıl murda Azamat maga bir belek alıp keldi. Al kımbat turgan zer buyum bolçu. Belekti aldım, birok dagı bir nerse jetişpey jatkanday sezildi. Kökürögüm tolboy jattı. Keçinde Facebook barakçasınan Azamattın maga jazgan ırın kördüm. Körsö, maga oşol nerse jetişpey jatıptır da. Bayagı zer buyumdar unutulup ele kaldı. Tigi tört sap ırdı ulam okup alıp jırgap kalgam. Menin süyüü tilim körsö uşul nerse eken. Bıyıl baş koşkonubuzga 20 jıl boldu. Azamat sotstarmakka ır jazıp koyuptur, oşogo ele asmanga uçup bolboy kaldım.

A.K.: — Ayal menen erkek biri-birin tüşünüp, turmuştun jügün çoguu tartıp, ar türdüü kırdaalda ayal küyöösün süröp tursa ele erkek dalısın salbasa kerek. Menin münözüm negizi oor, koyuu bolup jüröm. Meni suyultup, üydün aba ırayın tüzdöp turgan, üydün şañı, erkesi — Jañıl.


3 days, 1 hour ago
0 visists
Source: sputnik.kg