Zäñgär Köndälek

(hikäyä)
- Kit monnan, alkogolik! Uramda gına iserep yatuıñ citmägän, podezga kerep aunamasañ.... Häzer ük yaltıra monnan! Yugıysä min militsiyä çakırtam, - dip pır tuzdı Täklimä äbi, işege töbendä aunap yatuçı kürşese Azamatnı kürep.

“Militsiyä” süzen işetkäç, äle genä unbiş sutkadan çıkkan Azamat siskänep kitte.

- Äy... Yuktan davıl kuptarma äle, Täklimä tuti. Äz genä baş tözätergä dä yaramıymeni? Açkıçımnı yugaltkanmın, kvartiramnı açalmıym. Cällä äle äzräk. Bälki akça belän yärdäm iterseñ. Mäñge rähmätle bulır idem üzeñä, - dip calvardı iserek, idännän torırga tırışıp.

- Kabähät närsä! Oyalmıysıñmı?! Duñgız bulıp betkänseñ bit. Sineñ rähmäteñne min närsä eşlätim? Kesämä salıymmı da ipigä yagıp aşıymmı? Ubiraysya! – dip celterätep digändäy Azamatnı uramga kuıp çıgardı äbi.

Ayagında çak basıp torgan Azamat nişlärgä dä belmäde. Ayakları anı üzläre kayadır alıp kittelär. Kötmägändä ber usal malay añarga alma çübe bärde dä, yögerep kitte. Kızlar aña cirängeç karaş taşladılar, eskämiyädä utıruçı kortkalar Azamatka karap gaybät sattı.

- Hayvannaaaaar!!! – dip bar tavışına kıçkırdı Azamat.

Bar dönya yañgırap kitte. Tik Azamatnıñ tavışına bar ğaläm bitaraf kaldı. Barı ikençe kattagı täräzädän kölü genä havanı yardı.

Ä bit kayçandır barsıda Azamatnı yarata, anı Alla urnına kürep, anıñ belän ber yortta yäşäülärenä gorurlana idelär. Kızlar mähäbbät hatları yazıp, çäçäk bäylämnäre cibärep, tönnär buyı şaltıratıp cäfalap beterä idelär. Ä yegetlär Azamatka ohşarga tırışıp, anıñ tösle kiyenep, çäçlären kisterdelär. Kayçandır yäşlärneñ kumirı, kızlarnıñ hıyalı bulgan Azamat İskändärovnı bügen dürt klass beleme dä bulmagan ber kortka “alkaş häm kabähät” dip atadı.

Azamat parkka kilep eläkkänen añladı. Eskämiyägä utırdı. Cäyge ayaz kiçtä park tulı yäş parlar. Beräüläre citäkläşep tratuar tigezli, ikençeläre koçaklaşıp yılgaga tekälgän, öçençeläre keşelärgä iğtibar itmiçä, übeşep tora.

Liliyä belän Azamat ta parkta yörilär, oçraşalar ide. Alar da, şuşı citäkläşep yörgän parlar kebek, Agıydel yarlarında hıyallarga birelep tora ide. Ul çaklar!!! İkesedä yäş, därt taşıp tora, alda barı yahşı plannar. Berkem häm bernärsädä alarnı cimerä alalmas kebek. Tik... Qaderen belmäde şul Azamat ul bähetle minutlarnıñ. İh, kiregä äylänep kaytıp bulsa, sular ürgä agıp ta säğat telläre kiregä äylänsä, Liliyäneñ soravına Azamat “Äye”, - dip cavap birer ide. Häzer Liliyäse öçen bar karerasınnan, böten cırlarınnan baş tartır, yaratkan gitarası belän dä ayırılır ide.

Azamat uylarınnan yokıga kitkänen sizmidä kaldı. Tañgı salkınnan uyyanıp kitte ul. Küktä yoldızlar cemeldäsä, parkta fonarlär yana. Tön bulsada-yaktı.

Azamatnıñ küze eskämiyäneñ çitendä yatuçı zäñgär däftärgä töşte. Gomerendä keşe äyberenä kagılganı bulmasa da, zäñgär tış cälep itte anı.

Ul yak-yagına karanıp, äyterseñ berär närsä urlarga cıyına, “tıyılgan cimeşkä” ürelde. Kalın, zäñgär tışlı däftär. Azamat dulkınlanıp berençe biten açtı. Cıynak, balalar yazuı.

“1 sentyarb 2008el. Miña un yäş tuldı. Min bişençe klasska bardım. Häzer bezgä yaña ukıtuçılar kerä. 4 “a” belän bezneñ “b” klassların kuştılar. Ber zur klass kilep çıktı. Yarıy Elvina minem klassta kaldı. Ul bulmasa miña nık kıyın bulır ide. Mäktäptän soñ duslarımnı cıyıp tugan könemne uzdırdım. Rähät inde tugan kön uku könenä turı kilsä. Äniyem yaña däftär büläk itte. Min anı köndälek itep başlarga buldım. Yaña ukıtuçıbız äytä, keşegä söylämägän serläregezne yazıp barıgız di. Menä min dä şulay itärmen. Zurätilär avıldan matur kostyum cibärdelär. İrtägä kiyep baram mäktäpkä.

Läkin minem telägem genä kabul bulmadı. Min ätiyem tugan könemä kilsen dä, kotlasın dip telägän idem. Hättä Kış babayga hatka da yazgan idem. Äniyem äytä, ul eşli di. Soñ şulay bulsa da, ber genä köngä kitä almıy mikän?”

Azamatka keçkenä sabıynıñ yöräk serlären uku kızık toyıldı. Bu dönyada añardan da bähetsez can iyäse bar ikän. Ul ätisen kötä, ä Azamat Liliyäne. Mögäyen bu balanı ätise taşlap kitkän yäisä ul ülgän dä, änise sabıyına äytergä kurka. Kem belsen?

İkençe bittä ber kız bala, äti häm äni yasalgan räsem.

“... Bu räsemdä bez äni-ätiyem häm min parkta yöribez. Avıldan zuräniyem bügen bezgä kilde. Miña şokaladlar alıp kilgän. Çäy eçkäç, mine uynarga çıgarıp cibärdelär. Läkin uramda ber kemdä yuk ide. Min kiregä öygä kerdem. Anda zuräniyem belän äni kıçkırıp söyläşä ide. “Kızım, balañ turında uyla içmasam. Küpme şul keşeneñ kileren kötep bula? Yaratsa, kiler ide inde. Un yıl eçendä ber nindi häbär-hätere dä bulmadı üzeneñ. Ä sin yäşlek hıyallarınnan hamanda arınalmıyça anı kötäseñ. Ul bit üzeneñ yulın, yazmışın sayladı. Citär. Räsim äybät yeget. Ukıgan, eşli, äle avılda yäşi. Ägär riza bulıp, öyeñä kertsäñ, Ufaga kiler. Bergäläp yäşärsez. Soñ bezne uyla. Berdän-ber kızıbız irsez bala tabuın nindi yöz belän kütärep yörergä kiräk. Yarar, min min inde, barsına da tüzäm. Soñ ätiyeñ. Gomere buyı balalar ukıtkan, bar cirdä dä ürnäk bulgan keşe. Kızın fähişä disennär inde”, - digän zuränineñ süzlärenä äniyem yılap cibärde. Miña, bernärsä dä añlamasam da, kıyın buldı”

Azamat bu köndälekneñ hucasın belmäsä dä, kız balanı cälläp kuydı. Hätta, aynıp kittändäy buldı. Ul zäñgär däftärne kultık astına kıstırıp öyenä taba yul aldı.

Respublikanıñ iñ yaktı, kürenekle artistı bulgan çagında Azamat şuşı öydä fatir satıp algan ide. Zamança remont yasap, üzeneñ posterları belän bizäp, yaña tehnika belän cihazlandırdı. Äye, Azamat İskändärov kayçandır sähnäneñ sandugaçı buldı. Yözlägän kız anıñ belän oçraşırga hıyallana ide. Gastrolläre dä görläp-şaulap ütte. Ä yazdırılgan kassetaların şunduk satıp alıp beterä ide moñ söyüçelär.

Ä häzer, ul berkemgä dä kiräkmi. Tönnär buyı hatlar yazıp, şıltıratıp cäfalagan kızlar da yuk. Anıñ belän ber östäl artına utırırga hıyallangan keşelär dä ällä kaya bulgannar. Elek akçanıñ çutın belmägän Azamat, häzer burıçlardan çıga almıy. Fatirında bar kıymmätle äyberlärne satıp beterde. Kurenekle çagın isenä töşerep, Azamat uftanıp kuydı.

Yuk! Sagınmıy ul çakların. Ä alarnıñ äräm ütkänenä ükenä. Cır artınnan cır yazıp, tönnären repititsiyälär yasap, atna, aylar buyı gastrollärdä yörep, tormışnıñ iñ kiräkle, iñ kıymmätlesen kürmäde, belmäde ul. Mähäbbätne! Ul Azamatnı urap uzdı. “Yaratam. Sinsez yäşi almıym”, – dip yörgän kızlarda ber tönlek bulıp çıktılar.

Azamat tagı köndälek bitlären açtı.

“...Bügen bezgä kunakka ber abıy kilde. Räsim iseme. Üze yämsez, äniyemnän buyga beläkäy. Miña äflisun alıp kilgän. Ä minem aña allergiyä bit. Kartäniyem aş peşerep aña salıp birde. “Räsim ulım, menä Liliyä peşerde”, - dip aldaştı. Ä äniyem aska karap utırdı. Soñıdan kartäniyem belän min tışka çıgıp kittek. Ul mine mäçetkä alıp bardı. Sakallı babayga akça birdek tä, ul ällä nindi teldä närsäder söyläde. Kızık inde...”

Bala añlamagan vakıyganı, Azamat yahşı küz aldına kiterde. Dimäk, katränise balalı kızına ir dimli. Elekkege artist ukuın dävam itte.

“...Räsim abıy bezgä zur sumkalar totıp yäşärgä kilde. Häzer min äniyem belän yoklamıym. Miña yoklarga urınnı äni zalda cäyä. “Kurkam äni”, - digän idem, - “Sin zursıñ. Kurıkma”, – di.

Ä kiçä: “Räsim abıyıña “Äti”, - dip endäş” – di. “Soñ ulmı minem ätiyem?” .

“Yuk! Sineñ ätiyeñ dönyada iñ matur, çibär keşe”, – dide. “Ä ul kayda?” digäç, yılap cibärde.”

“Ätise ülgän mögayın”, - dip uylap kuydı Azamat. Alaysa ni öçen bergä tügellär? Ayırılışkan ir belän hatın ber-bersen yämsez süzlär belän tirgi, ä bu hatın “iñ çibär, iñ matur”ı di. Köndälekne ukıp, yoklap kitkänen sizmi dä kaldı Azamat. Töş vakıtı citkändä yokısınnan tordı. Elek säğat cidedän torıp repititsiyägä yögerä ide, annan kontsert, köy yazdırırga, biyü kabatlarga... Här minutı sanaulı. Ä häzer... Azamatnıñ yondızı sünde. Cır tügel, ber yul da tudıruı avır aña. Anı ilhamlandıruçı muzası yugaldı...

Ul här kontsertında zalda Liliyäne ezläde. Anıñ küzlären oçratırga hıyallandı. Läkin yözlägän keşe arasında ul yuk. Anı onıtırga teläp teläsä kem belän vakıt uzdırdı. Çit ildä dä ezläde bäheten. Yuk. Barıber yaña cır Liliyä küz aldına kilep baskaç kına tua ide. Ber tapkır Azamat, Liliyäne zalda kabat tapmagaç, bankettan soñ iserep kaytıp, bergä töşkän böten fotolarnı yırtıp, çüp savıtına ırgıttı. Aynıgaç, ükende. Böten çüp savıtın çokıp çıktı...

“Äniyem Räsim abıy kilgännän birle yılmayganı bulmadı. Miña da ul kaytsa, kıyın. Yat keşe bulganda ber ni eşläp bulmıy. Äniyem kiçä tagın kontsert karap yıladı. Tege aña oşagan abıy cırladı. Matur cırlay ul. Bezdä anıñ bar kassetaları bar. Gäzittäge fotoların da äniyem kisep, saklap bara. Keşegä dä äytmi. Oyala mikän?”

Azamat belän Liliyä student çakta tanıştı. Cırçı bulırga hıyallangan Azamat, kıznıñ yörägen aña bagışlap cırlar yazıp tiz yauladı. Alar buş vakıtların bergä ütkärergä tırıştı. Kino, teatr, kafelar da yörep, cäylären parklarda utırıp, sessiyälären bergä äzerlänep vakıt uzganı sizelmäde dä. Bervakıt studentlar kontsertına prodyusser, muzıka akademiyäsendä ukıtkan ukıtuçı da kilde. Azamatnıñ buldıklı, sälätle ikänen şunduk añlap aldı ul häm ikençe könne üzeneñ eşenä çakırdı. Yeget därtlänep, şatlanıp prodyusser yanına bardı. Ul Azamatnı ber studiyäga kertep cırlatıp karadı, ä soñıdan ber yıllık kontrakt täqdim itte.

Avıldan şähärgä cırçı bulırga hıyallanıp kilgän yegetneñ başı äylände. Kiläse aylarda repititsiyälär, yaña cırlar öyränü, yazdıru, kontsertlar başlandı. Tanılu aña tiz kilde, bälki şunıñ öçen dä ul “yoldızlık çirenä” tiz bireşte. Tınıç, oyalçan yegetne şunduk kızlar uratıp aldı. Liliyä belän uramda kitep barganda da, yat kızlar avtograf sorap yäisä fotoga töşärgä teläp, kıznı könläşterä ide.

“Bügen äniyem belän Räsim abıy tirgäşte. Ni öçen belmim. Annan ul çıgıp kitte. Äniyem tagı yıladı. Cällim min äniyemne. Kıyın aña. Yalgızı genä. Yaray min bar. Tik min dä keçkenä. Aña yärdäm itä almıym. İh ätiyem bulsa ide. Yanıbızga kilsä ide...”

Telefon şaltıravı Azamatnı ukuınnan bülde. Dusı elekkege artistnı baş tözätergä çakırdı. Berär keşeneñ eçärgä çakıruın kötep kenä torgan Azamat, bügen dusına: “Yuk eşem bar. Bügen bulmıy”, – dide.

Ul tagı zäñgär köndälek bitlären karap çıktı. Azamat kıznıñ mäktäptä ber partada utırgan malayga karata berençe mähäbbät hisläre turında yazılgannarnı ukıp tormadı. Ul köndälektän kıznıñ änise turındagı bitlärne ezläde.

“Kiçä zuräniyem Räsim abıy belän mine zooparkka cibärde. Äy kıyın buldı inde. Närsä söyläşergä dä belmädem. Ul da minem belän söyläşmäde. Maymıl belän fotoga töştem. Ul şundıy kızık”.

“Yaña yıl. Äniyem yomşak kuyan uyınçıgı büläk itte. Räsim abıy bernärsä dä birmäde. Änigä ällä nindi korobka gına birde.

Kiçä äni belän bergä yılkanı bizädek. Nık matur buldı. Yarata ul minem äni yılka bizergä. Kiçen Räsim abıy eştän kayttı da närsägä der açulanıp, tirgäşä başladı. Bez bizägän yılkanı audardı... Böten bizäklär, uyınçıklar vatıldı. Änineñ iñ yaratkan yöräk räveşendäge uyınçıgı da çälpärämä kilde. Soñıdan äni anı uçına alıp üksep yıladı. Änine yuatırga tırıştım. Ä Räsim abıy: “Elka uyınçıkları öçen yılap utırma”, - dip änigä suktı. Miña nık kıyın buldı”.

Bu süzlärne ukıgaç, Azamat tanış bulmagan yalgız hatınnı cälli başladı. Anıñ kıznıñ änisenä yärdäm itäse, yuatası kilep kitte. Tik... kem ul? Elekke artist! Şul “elekke” süze bulmasın ide. Keşegä yärdäm itü tügel ul üzenä dä yärdäm itä almıy bit.

Köndälektä yaña yıl turında ukıgaç, Azamat üzeneñ iñ bähetle yaña yıl tönen isenä töşerde. Älbättä, ul Liliyä belän karşılagan yaña yıl ide. Alar ikese dä, ul yılnı avılga kaytmıyça, tulay torakta kaldılar. Dusları fatirga däşsälär dä - barmadılar. Alarnıñ ikese genä bulası kilde.

Liliyä matur itep bäyräm tabını äzerläde. Ä Azamat çın çırşı bulmasa da, bäyräm töse bulsın dip, uramda üskän çırşıdan ike botak sındırıp alıp kerde. Alarnı bizär öçen kızıl töstä yöräk räveşendä ike uyınçık ta satıp aldı.

“Elka”larında barı ike uyınçık kına elenep torsa da, Liliyä belän Azamatka ul dönyadagı iñ matur bäyräm çırşısı kebek toyıldı. Alar iñ bähetlelär idelär bu tönne...

Azamat uylarınnan arınıp üze dä sizmästän gitarasın kulına aldı. Öyendäge bar kıymmätle äyberlärne satıp, eçep betersä dä gitarasın satmadı ul. Gitarasız kalu – aña ülem belän tiñ ide. Bu instrument anıñ bähetle tormışınnan kalgan berdän ber äyber. Sähnägä, matur tormışka - berdän ber açkıç. Azamatnıñ, matur tormışnıñ işegen yugaltsa da, açkıçı belän huşlaşası kilmäde. Ni tiklem eçäse kilsä dä, eçke tavış Azamattan köçleräk bulıp, gitarasın sattırmadı.

Törle kibetlär dä gruzçik bulıp eşläp, söyällänep betkän Azamatnıñ barmakları gitarı kılların çertte... Onıtmagan ikän äle ul uynarga. Küñele cırlıy ikän äle. Süzlär üzennän üze kilep çıktılar, moñ agıldı . Cır tudı...

Sin bulmasañ,

Kışnı ciñep, yazlar kilerme?

Koyaş ta üz cılısın,

Cällämi, keşelärgä birerme?

Sayrarmı sarı sandugaç

Kunıp tallarga.

Töşärme cirgä kömeş çık

Cäyge tañnarda.

Çäçäk atarmı bakçamda

Minem göllärem?

Gasır bulıp suzılır

Sinsez könnärem.

Sin bulmasañ min üzem dä

Bu dönyada bulmamın.

Yaşäsäm dä gomeremneñ

Ber yämen dä toymamın.

Azamat cırın yazıp betergändä tön ide. Bu elekkege artistka kızık toyıldı. Ul bügen ber tamçı da eçmäde. Akça yuklıkka tügel, ä ilham kilgängä. İcat itkängä. Hätta Azamat üzen ber niçä yıl elek yäşägän tormışında ikänmen dip his itte. Tik... çın barlık başka ide. Azamat cırınıñ süzlären tagın ber kabat ukıp çıktı da, elekke prodyuserına şaltırattı.

- Allo, Viner, bu min... Azamat... İskändärov, – dip kıyyusız gına endäşte ul telefonnan.

- Azamat? Sin närsä?! Säğat niçä ikänen beläseñme?! Tönge öçtä şaltıratmasañ... – dip tirgäşte prodyuser. – Tagın eçärgä sorıysıñmı? Min siña yöz tapkır äyttem häm tagın ber kabatlıymın – min siña ber tiyen dä birmimen. Sin äle bıltır algan burıçıñnı da tülämäden häm tülämiseñ dä.

- Yuk. Min akça sorap tügel... Min cır yazdım...- dide Azamat.

Bu sülärne inde küptännän işetkäne bulmagaç, prodyusser aptırap kitte. Azamatka ışanırgamı yukmı - belmäde.

- Sinme? – dip soradı ul.

- Äye. Min. Sezgä kayçan kürsätergä bula?

Prodyusser belän irtägä soñga oçraşırga söyläşkäç, Azamat beraz dulkınlanuınnan tınıçlandı. Bu minutlarda anıñ ällä nindi uylar, hıyallar biläp aldı. Bu cırı Azamatka sähnägä kabat yul yaraçagın belde ul. Bälki ul yaratkan tormış kire kaytır? Ul tagı kontsertlar birä başlar? Liliyäse anı kürer dä, bälki gafu itär? Azamat hıllana-hıyallana köndälekne açtı.

“...Un altınçı yanvar. Äniyem tämle itep tort peşerde. Tege ul yaratkan cırçınıñ kassetaların tıñladı.. Plakatına ozak kına karap utırdı. Şul tiklem yarata mikän ul şul cırçını? Älbättä, ul Räsim abıyga karaganga maturrak... Läkin ul kayda ikän?

Annan äniyem mine parkka çana şuarga alıp bardı. Min änine añlamayım. Ul härvakıt bu könne üze moñsu, üze gel yılmaya. Säbäbe bulmasa da – tort peşerä. Min moña şat kına inde. Bik tämle kilep çıga şul anıñ tortı. Şunıñ öçen dä min un altınçı ğıynvarne kötep alam”.

Un altınçı yanvar... Bu bit Azamatnıñ tugan köne. Kayçandır ul tugan könnären şaulap-görläp restoranda bar sähnä yoldızları belän uzdıra ide. Ul anda birelgän kıymmätle büläklär, çäçäk bäylämnäre, äytelgän cılı, kaynar teläklär turında söyläp tä torası yuk. Ä soñgı öç yıl anı ber kem dä - söyü beldergän köyermännäre dä, härvakıt bergä bulabız digän cırçı dusları da Azamatnıñ tugan könen isenä töşermäde.

“Tagı citä şul min yaratmagan bäyräm. Yegerme öçençe fevral. “Minem äti” digän temaga inşa yazırga. Minem bit ätiyem yuk. Kem turında gına yazıym ikän? Ukıtuçı: “Abıyıñ turında yaz”, – di. Soñ minem abıyım da, enekäşem dä yuk bit. Gel kürşe abıyı turında yazırga yalkıttı. Bügen änidän aptıragaç soradım: “Kayda minem ätiyem? Ni öçen barsınıñ da ätise bar, ä mineke genä yuk.” Ä ul härvakıttagıça: “Ul yırakta eşli”, - dip äyter dip uylasam, äni başka äyber söyläde. Bu yulı äniyem: “Ätiyeñ sineñ belän minem yanıma ber kayçan da kilmiyäçäk. Ul üzeneñ yulın sayladı inde. Bez añarga kiräkmibez. Min anı gomerem buyı köttem, häzer ömetemne özdem. Başkaça kötmimen. Sin dä kötüdän tukta, kızım. Anıñ üzeneñ, bezneñ üzebezneñ tormış. Bezneñ yullar berkayçan da oçraşmayaçaklar”, - dide.

Kartänidän ätiyem turında soragan idem, ul: “Räsim abıyıñ sineñ ätiyeñ”, – di. Yuk inde. Niçek Räsim abıy minem ätiyem bulsın? Minem dus kızımnıñ ätise aña härvakıt täm-tom satıp ala, uyınçıklar da büläk itä. Ä Räsim abıy mine ber tapkır kulına alıp söygäne dä bulmadı, tuñdırma da almıy. Äniyem “kötmä” disä dä, min barıber anı kötäm. Kiler äle ul minem yanıma. Kiler, kürer, koçagına alıp söyär äle...”

Näni kıznıñ bu süzläre Azamatnıñ yörägen özde. Ul bar bulmışı belän yätim kıznı cälläde. Anı, ätise urınına, barıp söyäse kilde. “Niçek bu dönyada yöri ikän ul keşe? Kaydadır kızı bar ikänen, anıñ yalgızı, ätisez üskänen belep?” – dip açuı kilde.

İkençe könne Azamat rähätlänep yuındı, kırındı. Şkafındagı iñ çista kiyemne saylap kide. Fatirındagı buş şeşälärne çıgarıp tukte. Gomumän, keşe räveşenä kerä başladı. Hätta, anı podezda kürşe äbise kürep, tanımadı.

- Sobhanalla ulım, maturayıp, yäşärep kitkänseñ bit. Şulay gına bul. Ällä berär sıluga ğaşıyq buldıñmı? – dip töpçende Täklimä tuti.

Artist karçıknıñ kızıksınuın kanäğatländermäde. Çönki ul üze dä hälen añlap citkermäde. Ul yaña cırın yazdıru uyı, zäñgär köndälekne ukıyu belän genä yäşäde.

Azamat studiyäga yakınlaşkanda ällä nindi añlaşılmas hislär kiçerde. İkençe öyenä äylängän studiyägä ul öç yıl inde kilgäne bulmadı. Kayçandır añı kilüen aldan kürep, ürä basıp karşılagan ohrannik bu yulı Azamatnı işek töbendä ük tuktattı da dokumentların soradı.

“Min Vener Kamaloviçka”, – digäç kenä, divanda utırıp kötergä röhsät ittelär.

Säğat telläre suktı da suktı, ä Vener Kamaloviç haman da kilmäde.

Azamat balaçagınnan artist bulırga, sähnädä cırlarga hıyallandı. Tik mäktäpne tämamlagaç, yazmış anı sänğattän yırak bulgan tehnikumga alıp kilde. Läkin Azamat monda da hıyalına hıyanät itmäde. Törle sänğat tügäräklärenä yörede, studentlar yazında, festivallärdä katnaştı. Ber tapkır studentlar kontsertına yäş prodyuser Viner Kamaloviç ta kilde.

Yözgä çibär, töz, matur, moñlı tavışlı yegetne kürü belän anardan yoldız kilep çıgaçagın ul şunda uk añladı. Kontserttan soñ ul Azamat yanına kilep, irtägäsen studiyägä çakırdı. İkençe könne Azamat kurkıp, dulkınlanıp studiyägä kilde. Anı tıñlap karadılar. Ber atnadan berençe cırın yazdırdı. Annan ul cırı belän televizion konkursta katnaşıp, ciñü yauladı. Ozaklamıy anıñ berençe diskı dönya kürde. Azamat zur häm tiz adımnar belän yoldızlık tavına menä başladı. Diskınnan soñ, Viner Kamaloviç artistnı respublika buyınça gastrollärgä cibärde. Ul yılnı Azamat tehnikumın tämamlıy ide, alda imtihannar, diplom yazu tora. Azamat üzen ike ut arasında kalgan kebek his itte. Yeget kaysı yakka yarılırga da belmäde.

“Närsägä ul siña şul diplom? Barı ul hönär buyınça eşlämiyäçäkseñ bit. Menä gastrollärdän soñ – sineñ burnıy karerañ başlanaçak...” – dip künderde anı prodyusser. Şulay itep Azamat diplomlı da bulalmadı.

Liliyäse küpme genä ütensä dä, ul çemodannarın töyäp gastrollärgä yul aldı.

- Azamat, närsägä kiräk siña şul gastrollär? Sähnä, halık, çäçäklär, alkışlar, akça... Soñ alar bulmaganda da bez bit bähetle idek? Barma. Kitmä, – dip yalındı Liliyä.

- Min bit artist bulırga balaçagımnan hıyallandım. Ä häzer minem hıyalımnıñ tormışka aşkan mäle. Ä sin miña yärdäm itär urınına, kiresençä, komaçaulıysıñ! - dip kıçkırdı söygänenä Azamat.

- Min bolay yäşi almıym. Sineñ betmäs banketlarıñ, kızlarıñ, repetitsiyäläreñ mine yalkıttı. Sineñ belän uramda da tınıç kına yörep bulmıy bit häzer! Ya fotoga töşärgä, ya avtograf sorıylar. Min moña başkaça tüzä almıym. Ägär sin gastrolläreñä kitäseñ ikän – mine başkaça kürmiyäçäkseñ. İşeteñme?! - dip yılap cibärde Liliyä.

Azamat söygänen koçaklap, übär urnına, çemodanın alıp, bülmädän çıgıp kitte. Ul çagında Liliyäneñ bu süzläre buş kurkıtu gına dip uyladı ul. Liliyä şayara gına. Azamat gastroldän kaytuına söygäne anı cılı itep karşı alır, koçaklap übär dip ışandı. Tik... tulay torak bülmäsendä Azamatnı ber kem dä karşı almadı. Liliyäneñ ahirätlärennän soraştı ul. Läkin beräü dä Liliyä turında häbär belmäde. Annan Azamatnıñ açuı kilde: “Min Azamat İskändärov. Şundıy kürenekle yoldız bulıp, ällä nindi avıl kızı artınnan yörergä tiyeşme? Kitkän ikän – yulı turı bulsın! Yäşärmen äle ansız da. Minem sızgıruım bula – yöz kız şunda uk kilep citä. Onıtırmın”, - dip uyladı...

Un yıl uzdı. Läkin Liliyä haman da Azamatnıñ yörägendä. Sähnägä çıkkan sayın, zaldan küzen almıyça ul Liliyäne ezläde. Tönnären uzdırgan här kızda Liliyäneñ küzlären, isen, holkın küräse kilde. Tik alar berse dä Liliyäne alıştıra almadı.

Başta yaktı yangan yoldızı da, tora bara sünä başladı. Sähnägä yaña cırçılar ürläde. Azamatta äkrenläp yalkaulaştı. Ya kontsertka barmıy, ya cır yazıuga soñlıy. Viner Kamaloviç ta artisttan känagät bulmadı, Azamattan yañalık taläp itte. Ä anıñ bar köçe süngän ide. Belmi ide ul närsä cırlarga, närsä turında yazarga. İlhamı yuk ide anıñ. Aptıragaç ul eçä başladı. Tınıçlana ide Azamat añın yugaltkançı eçkändä...

Azamatnıñ fayıda utıruın kürgäç, Viner Kamaloviç başta aptırap kaldı.

- Azamat, tagın akça sorarga kildeñme? – dip soradı ul.

- Yuk. Miña akça kiräkmi. Min cır yazgan idem, - dip kıyusız gına endäşte Azamat.

Cırçınıñ süzlärenä ışanmadı kürenekle prodyusser. Şulay da elekke duslık hakına Azamatnıñ cırın tıñlap kararga buldı...

- Äye. Tavışıñ bik karlıkkan. Min siña spirtlı eçemleklär eçmä dip yukka äytmi idem bit. Tavışıña üz yogıntısın yasagannar. Kirägen birgännär, - dip Azamatnı tirgärgä totındı Viner Kamaloviç. - Ä cırıña kilgän dä, bu älbättä hit. Onıtmagansıñ ikän! Yıst poroh v porohovnitsah. Tik, Azamat sineñ vakıt küptän uzdı. Sähnägä, estradaga Azamat İskändärov kiräkmi. Bälki bu cırıñgı bez yäş cırçılarga täqdim itep kararbız. Sin üzeñne yaña ampluada, kompozitor häm avtor bularak kürergä äzerme? - dip süzen tämamladı.

Azamat kanatlanıp oçıp, studiyädän kaytıp kitte. Cäyge kön aña tagın da nurlırak, yaktırak toyıldı. Azamatnıñ fatirına kaytası kilmäde. Ul parkka kilde. Azamat buş eskämiyäne tabıp, şunda yünälde. Kesäsennän zäñgär köndälekne çıgarıp, ukırga totındı.

“Räsim abıy başkaça bezneñ belän yäşämi. Äniyem anıñ kiyemnären sumkaga töyäp, podezdga çıgarıp kuydı da işekneñ yozagın alıştırttırdı. Bez Räsim abıy eştän kaytkançı, Aygöl apalarga kittek. Anda kundık. İrtän öygä kaytkanda, Räsim abıy häm anıñ sumkası yuk ide. Kurşe äbiye änigä Räsim abıynıñ işekkä tibep, tirgäşkäne turında söyläde.

Ä ber kön Räsim abıy tagın bezgä kilde. Äniyem işekne açmadı. Räsim abıy işekne kaktı, tirgäşte. Ä bez äniyem belän öydä kurıkıp utırdık. Äniyem Räsim abıydan kaçır öçen, fatirnı satıp, yäşäü urının üzgärtergä uylıy. Nişlärbez inde?”

Azamat zäñgär köndälekne ukıp karañgı töşkänen, hava torışınıñ beraz salkınayganın sizmi dä kaldı. Ul eskämiyädän torgan vakıtta, kulındagı däftär cirgä töşep kitte. Kinät köndälek eçennän töşkän ber käğaz bite Azamatnıñ küzenä çagıldı. Ul spravka ide. Häm monda yäşäü urını da yazılgan.

Azamat tiz genä käğaz bitendäge yazunı ukıp çıktı da, küp uylap tormıyça, adres buyınça yul aldı.

Kiräkle uram şähärneñ ikençe çigendä bulsa da, Azamat tiz barıp citte. Kiräkle yortnı da bik tiz taptı. Ul dulkınlana-dulkınlana 12nçe fatir işege aldına kilep bastı. Timer kara işektä ap-pak knopka-zvonokka karap, Azamat tınsız kaldı. Anıñ yöräge yeşrak tibä başladı. Äyterseñ, ul işek aldında tügel, ä berär upkın çitendä tora. Ul üzeneñ ni öçen şul qadär dulkınlanuın añlamadı.

Azamatnıñ bolay işek töbendä, bülmägä kerergä baznat itmiçä toruı berençe genä tügel. Näq undürt yıl elek, imtimahan birä torgan auditoriyäneñ işege töbendä dä ul üzen kulga ala almıy, kurıkıp, kaltırap tordı. Artınnan, anıñ kebek abiturentlar, “Uñışlar! Tınıçlan!” – dip kıçkırsalar da, Azamat kurkuın basıp, üzen kulga ala almadı. Citmäsä, tanış bulmagan keşelär aldında hurga kalıp toruı da küñelen kırdı.

Şul çaknı yäş, çibär ber kız Azamat yanında päydä buldı. Ul Azamatnıñ kulların totıp, uçına ber kömeş täñkä saldı.

- Bu minem talismanım. Min anı siña birep toram. Ul siña uñış kiterer. Menä kürerseñ, imtihanıñnı “bişkä” birerseñ. Tınıçlan, - dip endäşte.

Azamat kıznıñ küzlärenä karadı. Yegetkä bu sılu dönyada iñ çibäre, iñ güzäle bulıp toyıldı. Ul kız – Liliyä ide. Azamat aña yılmaep rähmät äytte dä, auditoriyägä kerep kitte.

Elekkege cırçı zvonokka basmıy, işek aldında torgan çakta lift açıldı. Anda olı yäşlärdäge apa kürende. Azamatnı kürü belän ul:

- Sezgä kem kiräk? Ni öçen minem fatir aldında taptanıp torasıñ? – dip kıçkırıp cibärde.

Azamat kesäsennän köndälekne çıgarıp:

-Bu sezeneke tügelme? – dip soradı.

Apa däftärne yahşılap karaç, añıkı tügel ikänen äytte. Azamatnıñ: “Bälki bu däftär sezneñ onıgıgıznıkıdır?” - dip töpçenüenä, “Minem balalarım yuk”, - dip cavap kaytardı.

Azamat kıznı kürügä ömeten özep liftka taba atladı. Tik apa anı tuktatıp:

- Bu fatirnı miña ber balalı hatın satkan ide. Bälki ul kıznıkıdır? Tik kızganıçka karşı, min alarnıñ kayda küçkännären belmim, - dide.

Azamatnıñ tämam käyefe töşte. Ul uramga çıktı. Eh! Anıñ bit şul qadär köndälekne yazgan kıznı küräse, anıñ belän tanışası kilä ide. Yat kız Azamatnıñ küñeleneñ kılların tibrätte. Beraz borçıdı, beraz kızıksındırdı, beraz cällätte.

Artist üz yortına yakınlaşkanda dusı kilep çıktı.

- Kollega! Hälläreñ niçek? – dip yılmaydı ul Azamatka.

İrek belän Azamat ber yortta yäşilär. Berärseneñ eçärgä tabuı bula, şunda uk ikençesenä baş tözätergä yögerä. Ryumka artınnan ryumkanı buşatıp ike dus tönnären uzdıra. Duslarnıñ arakı eçüdän tış tagın urtak närsäse bar. İrek tä Azamat kebek cırlarga yarata. Anıñ tavışı sandugaçtay moñlı. Tik aña vakıtında Viner Kamaloviç kebek prodyusserlar oçramagan. Şuña kürä dä ul sähnä ürlärenä menmägän, yoldızlık çire belän avırımagan, küreneklekne tatıy almagan. İrekneñ cırlavın tıñlau bähete barı tugannarına yäisä anıñ belän bergä şeşä buşatuçılarga gına tiyä.

Elekkege artist Azamat häm artist bula almagan İrek ber-bersenä “kollega” dip endäşälär.

İrek kabarıp torgan kesäsenä kürsätep:

- Menä! Hatınnıñ zanaçkasın taptım, - dip şatlıgı belän büleşte. - Äydä siña. Minem öydä balalar. Hatın da köndezge smenada eşläde. Äle fatirda utıra.

Azamat kollegası süzälären işetkäç, nişlärgä dä belmäde. Äye, ber atna elek İrekneñ täqdimenä ul yögerep, şatlanıp kitär ide. Tik bügen anıñ ber gramm da yotası kilmäde. Tik ziheneneñ kaysıdır öleşe haman zäm-zäm suı soradı. Ul ikelände. Azamat kesäsendäge zäñgär köndälekne kulları belän kıskaç, “Yuk, İrek, minem bügen eşem bar”, - diyäse kilsä dä, kollegasın iñbaşınnan koçaklap,

-Kit inde. Mondıy cäyge kiçtä fatirda utırmıyk. Äydä parkka kittek, - dip dusın üze belän iyärtte.

Azamat repertuarındagı cırların başkara-başkara şeşädäge zäm-zäm suın kämette. Kayçandır bu cırlarnı ul anıñ icatın yaratkan tamaşaçıga yäisä türä, citäkçelär aldında cırlıy ide. Ä häzer anı barı slesar bulıp eşlägän İrek kenä tıñlıy.

- Abıy, sez avırıdıgızmı ällä? Sezgä yärdäm itärgäme? – digän bala-çaganıñ tavışına Azamat küzlären açtı. Ul kiçä ni bulganın, “kontsertınıñ” niçek tämamlanganın isenä töşerergä tırıştı. Tik häter bernärsäne dä iskä töşerergä telämäde. Azamat eskämiyädä yatkanın kürgäç, bu tönne parkta ütkärgänen añladı. Ä “kollegası” kayda bulgan soñ? Üzeneñ fatirı bulıp ta, uramda yoklap yörüenä açuı kilep kitte.

Yanında basıp toruçı kıznı kürep, Azamat bik gacäplände. Kız bala şundıy möläyem. Üze iserek irgä karap yılmaya. Küzlärendä bernindi kurıku hisläre yuk.

- Abıy, sezgä yärdäm itärgäme? – dip endäşte ul, Azamatka karap.

Küpme iserek kileş yattı ul uramnarda? Berär keşeneñ Azamatka yärdäm kulı suzganı bulmadı. Barsı da cirängeç karaş taşlap yäisä kürmämeşkä salışıp, anıñ yanınnan uzıp kitä ide. Ä bu bala, hiç kurıkmıy iserek yanına kilep, yärdäm itärgä teli. Azamatnıñ küzlärendä kıznıñ märhämätlegennän yäşlär yaltıradı. Ul üzen cälläp kuydı.

Ul yäşlären sörtä-sörtä kızga karadı. Eskämiyägä torıp utırırga tırıştı. Azamatnıñ zäñgär köndälekne ukıp, berniçä kön eçmi torgan vakıtta kigän çista kiyemnäre pıçranıp betkän. Añardan arakı ise añkıy.

- İsemeñ niçek? – dip soradı ul kızdan.

- Alsu. Ä sezneke? – dip endäşte kız.

- Mineke? Mineke Azamat. Nişläp yöriseñ parkta yalgızıñ?

- Äniyem monda minem. Ul park yanındagı kibetkä kerep kitte. Min berkön şuşında yugaltkan däftäremne ezläp yörimen, - dip moñsu gına äytep kuydı Alsu.

- Ul sineñ däftäreñ zäñgär töstä tügelme?

- Äye! Sez kayan beläsez? – dip gacäplände kız.

Azamat kesäsennä köndälekne tartıp çıgardı da, Alsuga suzdı. Ul başta ışanmaganday Azamatnıñ kulındagı köndälekkä karap tordı. Annan däftärne alıp, Azamatnı koçakladı.

- Rähmät inde sezgä, abıy. Min anı yugaltkanmın dip uylagan idem, - dip şatlıgınnan kıçkırıp cibärde.

Azamatta kıznı koçakladı. İr, koçagına keçkenä sabıy sıyıngaç, üzen şundıy köçle, zur itep his itte. Üzen batırday toydı.

- Cibär kızımnı, - digän tavış Azamatnı uylarınnan arındırdı.

Alar yanına ber hatın yögerep kilde. Azamat kıznı kularınnan ıçkındırıp, hatınga karadı...

- Liliyä!!! Töşme bu ällä önme?

Azamatnıñ ozak yıllar buyı kötkän söygänen koçaklap alası, übäse kilde. Ul eskämiyädän torıp, Liliyägä taba atladı, tik ayakları iserekne totmadı. Elekkege cırçı asfaltka yıgıldı häm añın yugalttı...

Balaçak. Keşeneñ iñ bähetle, iñ şayan çagı. Bu vakıtta bar hıyallarda tormışka aşır kebek toyıla. Tik, çınında barsı da nindider säbäplär arkasında başka törle kilep çıga. Azamat ta, sälätle ulın söygän änise dä, anı kiläçäktä alkaş itep küz aldına kitermi ide. Bu hakta hätta uylamadılar da.

“Küräçäk. Yazmıştan uzmış yuk”, - dip üzen aklarga tırıştı Azamat. Läkin arakıga isermägän miyeneñ ber öleşe, yazmışnıñ monda gayıbe yuklıgın añlıy ide. Barsınada Azamat üze genä ğayeple.

Elekkege cırçı añına kilde. Anıñ küzläre koyaş nurları sibelgän täräzägä töşte. Täräzäneñ pıyalası çatnagan. Azamatnıñ da tormışı, gomere şundıy vatık. Tik, çatnagan pıyala salkın cilne öygä ütkärmägän kebek, Azamatnıñ da vatık tormışın tözätergä ömete bar.

Ul yak yagına karandı. Kayda ul? Bülmädä zur-zur tartmalar tora. Äyterseñ, bu fatirga yaña gına küçenep kilgännär. Tik kemnär? Azamat añın yugaltkançı närsä kürgänen isenä töşerergä tırıştı.

Liliyä!!!

Ul bit un yıl buyı kürmägän, küpme kış, küpme cäy oçraşular ezlägän Liliyäsen oçrattı.

Azamat, başı bik avırtsa da, urınınnan sikerep tordı.

Kinät bülmägä ber kız yögerep kerde. Alsu Azamatka yılmaep:

- Häyerle irtä, ätiyem. Äydä çäy eçärgä. Äniyem tämle pirog peşerde, - dip cırçınıñ kullarınnan citäkläde. Alar aş bülmäsenä çıktılar.

Anda bilenä ap-pak alyapkıç bäylägän güzäl hatın plitä yanında tämle islär çıgarıp, pirog ölgertä ide. Liliyä Azamatnı kürep süzsez kaldı. Azamat ta ni äytergä belmäde.

“Dimäk, zäñgär köndälekne yazuçı Liliyäneñ balası. Alarnıñ kızçıgı. Mähäbbät cimeşe.

Alsu soñgı tapkır änise belän Räsim isemle irdän kaçırga teläp, fatir ezläüläre turında yazgan ide. Alar monda küçkännär, küräseñ. Kürenekle cırçı, abruylı keşe bulgan vakıtta anı taşlap kitkän Liliyä, bügen adäm aktıgı, alkaşka äylängän Azamatnı öyenä alıp kaytkan. Ul mine gafü itte mikän? Kabat bergä bulırga riza mikän?” – dip uyladı Azamat. Tik fikeren äytergä, añlatırga süzlär tapmadı. Ä alar kiräkmi dä ide. Çönki un yıl buyı sagıngannı, kötkänne Liliyäneñ karaşları, küzläre “söyläde”.

Azamat aldında Liliyä nurlanıp, balkıp kitte. Un yıl buyı kürgän avırlıklar da, äyterseñ onıtıldılar. Hatın küzlärendä barı nur, mähäbbät kenä çagıldı. Ber süz endäşmäsä dä, Liliyäneñ Azamatnı başkaça üzennän cibärmäve, anıñ belän bar sınaularnı da ütärgä dä äzer buluı añlaşıldı.

Click or select a word or words to search the definition