Zaman İmtihanı

(yumoreska)
Bähetsezlek ber kilsä, kolaçın kiñ cäyep kilä ikän ul, cämäğat.

İmtihannar başlanırga ber atna kalgaç kına ukıy başlaudan ber fayda da yuk ikän ul. Aşap tuymagannı yalap tuymassıñ dilärme äle? Atnaga ber genä kerä torgan ingliz telennän kiläse därestä zaçet bulasın belgäç, Gali ciñ sızganıp ukırga totındı.

İnde beraz onıtıla töşkän alfavitnı kabatlap çıkkannan soñ, Gali ciñel tın alıp kuydı. Häterli ikän äle, onıtmagan! Yahşı başlangıç – eşneñ yartısı ul! Gali yahşı başladı, dimäk bolay barsa, eş pulnıy hutka kitäçäk. Üzeneñ şuşı uylarınnan soñ ul zur eş kırgan keşe kebek tınıçlap yatıp yokladı.

Çınlapta ukıym, beläm digän süzendä tordı Gali. İrtägäsen dä, annan soñgı könnärne dä ul bik tırışıp, ihlas birelep ingliz telen öyrände. Kitap totıp, küz nurın tügep utıruı buşka kitmäde yegetneñ. Gomergä bulmagannı, mäñge istä kalmıy torgan yat ingliz süzläre anıñ häterendä kaldı. Gali häzer irkenläp: «Uat iz yı neym? (sezneñ isemegez niçek)» dip sorıy, «May neym iz Gali» (minem isemem Gali), dip üz-üzenä cavap birä. Kiräk bulsa «Senqyu veri matç» dip zur rähmät äytä, kiräk dip tapsa «Ayem sorri» dip gafu ütenä ala ide. Läkin...

Eh, şul «läkin» bulmasa ide! Alarnı ukıtkan kalın küzlek kigän usal ukıtuçı ul zaçetka kergäç süz dä birep tormadı. Kayda ul inglizçä rähmät äytü, gafu ütenülär...

Anıñ, Gali Hilalovnıñ, familiyäseneñ urısça yañgıraşı Gilalov tügel, ä Hilalov ikänen dä belmägän başı belän:

– Ä sez, Gilalov nigä kildegez? – dip mıskıllı karaş taşlap sorap torgan bula. Bilgele inde kaçışlı uynarga tügel, ä zaçet birergä.

Ukıtuçı kalın pıyalalı küzlegen salıp, yukaragın kide dä Galigä tantana itüçän karaş taşladı. Yegetneñ tez buınnarı yomşarıp kitte. Ukıtuçı karaşın ğamäl däftärenä yünältte.

– Täk, täk, Gilalov, Gilalov... Sez kaldırgan däreslär 1, 2, 3, 4... Ul şulay sanap ike kulındagı barmakların da bökläp çıgıp, ikençegä bökli başladı. – Bu kaldırgan däreslärne drug moy, otrabatıvat itärgä kiräk!..

«Tambovskiy volk tebe drug!» dip açuınnan Gali çak kıçkırıp cibärmäde. Urısça tozlı-borıçlı süzlärne ul hätsez belä, başka kiräklesen belmäsä dä. Tıyılıp kaldı, başın tübän iyep tik tordı. Süz äytergä kıyulık ta, teläge dä yuk ide. Karşı süz äytsäñ, ahırı ni belän betäsen belgän yuk, bälasennän başayak!

– Täk, täk... – dip dävam itte ukıtuçı. – 15 däresneñ lektsiyäsen kürsätäseñ häm zaçet sineke. Älegä huş, Gilalov...

Siña süzem bette digändäy ul ğamäl däftären yabıp kuydı.

Galigä başın iyep çıgıp kitüdän başka çara kalmadı. Bülmäsenä kaytıp koykasına audı da, kiçkä qadär ber dä kıymıldamıyça tüşämgä karap tik yattı. Bülmädäş yegetläreneñ berse «bügen bit magnit buranı köne, bar keşegä dä avır kön», dide, ikençese «bügen sezgä – balık yoldızlıgı astında tugannar öçen uñışsız kön, başka könne barırsıñ äle», dip yuattı. Gali alarnıñ süzlären işetmäde dä. «Menä siña senqyu», dip ukıtuçısın eçtän genä sügep, üz aldına mıgırdanıp yattı.

İptäş yegetläreneñ yuravı yuş kildeme, başka säpleme, ikençe könne Galigä çınlap ta uñış yılmaydı. Berençedän, ul ber gruppadaş kızdan däftären alıp lektsiyälärne küçerep yaza başladı. İkençedän, töşke aşka utırırga torganda «Tönge Ufa» gäzite kütärep dustı Väli kilep kerde, «Mä, ukı» dip Galigä kiterep tottırdı. Kürsägez ide yegetneñ şatlanganın! Gäzitneñ dürtençe bitendä tärcemäçelär firmasınıñ belderüe basılgan. «Tiz vakıt eçendä, sıyfatlı itep ingliz, frantsuz, nemets tellärendäge teläsä nindi katlaulı tekstlarnı tärcemä itäbez...» dip yazılgan, telefon nomerı da kürsätelgän.

Gali universitet karşındagı telefon-avtomatka yögerde. Berniçä minuttan inde ul «Mädinäm – gölkäyem»ne köyli-köyli yänä lektsiyälär küçerep utıra ide.

İrtägäsen ul irtäräk torıp beraz salkın çäy çömerde dä, kürsätelgän adres buyınça firmanı ezläp çıgıp kitte. Ezlägän tabar dilär bit, Gali dä taptı. Firma ber yortnıñ podvalında urnaşkan ide. Baskıçtan aska töşep, timer işekne açıp eçkä ütkäç, yeget öç işek kürde. Öçese dä ber tösle, tap äkiyättäge kebek. Kaysısına kerim ikän dip baş vatıp torganda urta işektän kıska itäkle ber kız çıktı. Kıznıñ çibärlegenä, itäkneñ kıskalıgına huşı-akılı kitep Gali torataş kebek katıp kaldı.

– İsänmesez! – dip däşte kız.

– Ä... isänmesez...

– Ni yomış ide?

– Tärcemä...

– Nindi teldän?

– İngliz...

– Sez kerep utırıp torıgız, min häzer.

Gali kıznıñ süzenä buysınıp bülmägä kerde. Bülmä bik ük zur bulmasa da hatın-kız kulı tigänlektän monda uñaylı ide. Yeget yomşak känäfigä barıp utırdı da kısk itäkne uylap kuydı. Bolay yarıysı kürenä. Tanışıp alganda, ä? Äle ukıysı baytak, yärdäme tiyär ide. İ voobşe...

Şul vakıt bülmägä kız kerde.

– Niçek, bezdä oşıymı?

– Ä-ä-äye, bik! – dip cavap birde Gali totlıgıp, ul urınınnan torırga itte.

– Utırıgız, utır, häzer Tatyana İvanovna kerä.

– Ä sez?

– Min nemets telennän tärcemä itäm.

– Sez monda ozak eşlisezme?

– Min monda ukudan soñ gına eşlim. Bügen berençe par yuk ide. Bolay universitetta ukıym, çit tellär bülegendä.

– Ä min filologiyä fakultetında,– Gali kıyulanıp kitte. – Min sezne kaydadır kürgänem bar kebek...

Şul vakıt işek açıldı, ber hanım kerde. Gali dä, kız da anıñ kergänen sizmädelär.

– Minem dä sezne kaydadır kürgänem bar kebek şul! – monısın tege kergän hanım äytte. Yeget belän kız siskänep kittelär. Hanım kalın pıyalalısın salıp, yuka pıyalalı küzlegen kide. – İsänme, Gilalov!