Yuk...

Hikäyä

İke Küzänäk oçraştı.
İkese dä yarıysı gına salmış ide. Hucaları avızlarına hämerneñ çamasın belep koymadılar şul. Az gına küzläre açılıp kitkän mizgellärdä irlärneñ censi appetitları kabınıp kitep, alar ber-berartlı aralarında bulgan şul berdänber hatınga taşlandılar. Hatınnı aynıtıp tormadılar. Soñınnan sorasañ, hatın ber närsä dä häterlämäs ide mögayın...
İr Küzänäkneñ kaysı şeşädäşeneke ikänen dä belmäde ul. Ul turıda baş vatıp ta tormadı hätta. Könnär-tönnär, ber-bersennän ayırıp alıp, häterli almaslık häldä ohşaşlar ide.
İke Küzänäk bülmädäge mäşhärne: pıçraklıknı, yarlılıknı, hayvannan uzdırgan tübänlekne kürmädelär. Kürsälär, oçraşmaslar ide...
Küzänäklärneñ käyefläre kütärenke bulsa da, häräkätläre ütä dä äkren, ütä dä mıştır ide. Şulay da alar tırışa-tırışa şuışıp, ber-bersenä yakınaydılar. Ber mizgelgä nişlärgä belmime, ällä belep, bu adımnan saklanırga teläpme, tuktap kaldılar...
Tik tabiğat üzeneken itte. Alar berböten bulıp kuşıldılar da, bülenä başladılar. Matur ber Şarçık barlıkka kilde. Avırlık belän genä bulsa da, tırışa-tırmaşa, iserek äniseneñ Analıgına kerep urnaştı.
Könnär-tönnär agıldı. Çiksez ğalämneñ keşelär tarafınnan onıtılgan pıçrak ber poçmagında kiräksez canın asragan, üze öçen bigräk möhim bulıp, kayçandır, kemnär arkasındadır çelpärämä kilgän «olı» ömetlärenä sıltap, üzen kızganıp utıra-utıra dönyadan vaz kiçkän hatınnıñ älegä cılı karınında Şarçıknıñ barlıkka kilüen berkem sizmäde dä, belmäde dä.
Şarçık üste. Kul zurlıgında gına oyışkan kan kisägenä äverelde. Aña tuklanu citmi başladı. Analıknıñ eçendä bärgälände, açınıp iserek änisenä «8O8» kıçkırdı Kan-kisäk.
Tik şundıy kiñ häm zur dönyada Kan-kisäkneñ iserek änisennän başka ber yakın keşese dä yuk ide şul. İşetmädelär...
Hämer yotkan sayın aktarıp kosa başlagaç kına aynıdı hatın. Kan saugan kurkınıç küzlären açtı. Yanında tanış kına da bulmagan şärä irne, idän tulı kosık kürgäç, tagın da nıgrak ukşıy başladı. Tayıp, yıgılıp, bärelep, sugılıp, meñ bäla belän han zamanındagı yuıngıç yanına barıp citte. Bögelep-sıgılıp, yäşel sular çıkkançı kostı, küzlärennän yäşläre aktı, tez buınnarı kaltıradı. Komgan östendäge közge vatıgınnan aña çäçe-başı tuzgıgan, akaygan küzle, şeşenep betkän yözle, kibep-yarılıp betkän tössez irenle kart ber hatın karap tora ide. Kotoçkıç çınbarlıktan kaçarga teläp, hatın aşyaulıgı katmaşıp, küptän üz tösen onıtkan, cıyılmagan östäl yanına kilde. Ber-berartlı şeşälärne alıp, töplärendäge hämerne yottı. Onıtılırlık yuk ide... Tagın yuıngıçka yögerter öçen citkän bulıp çıktı...
Hatın aptıradı. Aynıdı. Täneneñ hälsezlegenä, başınıñ çatnavına tüzärlek köç tapmıy, tagın berniçä köngä dönyadan töşep kalıp, bögärlänep, oçlı tezlären koçıp, mäñge su kürmägän tişek-toşık yurganlı urın-cirendä yattı.
Tege tanış tügel ir ber kürende, ber yuk buldı. Söyläşmädelär. Küreşmädelär. İrneñ, küräseñ, üz häle häl ide...
Yabık kükrägen tutırıp tın alırlık hälgä citkäç, hatın torıp utırdı. Aşkazanınıñ suıruına tüzä torgan tügel ide. İdän tulı buş şeşälärgä abınıp-sörenep, öy buylap yörende. Ber kavım rizık tapmadı. Şeşälärneñ çıñlavı başın avırttırdı. İserep, yıgılıp yatkan irdän, urın-cirdän kilgän sası is tagın küñelen bolgattı. Hatın havaga aşıktı.
Şähär çitendäge cimerelep bargan öyneñ işek aldındagı çüp öyemnären, pıçraklıknı kürmäskä tırışıp, bazar yagına taba yul aldı. Yortsız, hucasız yolkış etlär anıñ ayak astına kerep uraldılar. Tegendä-monda terälep torgan, küzläre tongan iserek irlär anıñ artınnan selägäylären agızıp: «Sonka! Sonka!» dip karkıldap basıp torıp kaldılar. Hatın alarnı kürmäde. Küptän onıtılgan, äle kilep kayandır barlıkka kilgän gayrät belän kurkınıç
küzlären alga töbäp, üze dä alga yıgıla birep, kulların kisken-kisken seltäp, ere adımnar belän bazarga aşıktı.
Üz illärendä eşläp akça alır urın tapmagan kara halıknı, östämä kerem ömet itep, bäylägän oyıkbaş-şällären, kiptergän könbagış, berämläp sigaret satıp toruçı äbilärne, halık aldap berkönlek vak -töyäk kıtay tovarın satıp toruçı «vak biznes» keşelären häm «lañ-loñ» kilep torgan, Räsäyne kırmıska kebek basıp algan kısık küzle bäläkäy halıknı, yortsız etlärne, pesilärne üzenä tuplap yäşägän bazarda basar urın da yuk ide. «Bazar köne» - dip uylap ölgerde hatın. Oçın oçka çak yalgap, eş hakınnan eş hakına hätle vakıt suzıp kön kürüçe halıknıñ sanı küp ide şul Räsäydä. Barlı-yuklı akçaların yugaltudan, urlatudan kurkıp tişek kesälärenä tıkkan kullarına umarlagannar da, ille tiyengä bulsa da oçsızrak tovar eläkterergä tırışıp, bazar buylap çabalar.
Hatın aynık baştan da küzlären tondırıp çapkan keşelär dönyasına karap, kipkän iren çitläre belän genä yılmayganday itte. Anıñ sukır ber tiyen dä akçası yuk ide. Sası isle çüp konteynerlarına da yakın barırlık häldä tügel ide ul. Şuña saylanıp torırga başına da kilmäde. Ul aç küzlären şar açıp halık arasına ırgıldı. Kızıktırır matur tau yasap öyep kuyılgan cılı yak cimeşlären eläktergäläde dä, yäşen tizlege belän bazardan çıgıp ta yögerde. Salmak holıklı kavkaz keşeläre yolkış kına hatınnan mondıy şäplelek kötmägännär ide, älbättä. Alar añına kilep, üzläreneñ tellärendä nider kıçkırgalıy başlaganda, hatınnan cillär iskän ide inde.
Ber poçmakka kaçıp, kurışıp utırıp, açlıkka tüzälmägännän aşıga-aşıga, töyelä-töyelä cimeş aşagan hatınnı militsiyä malayları bu könne barıber kaplı maşinalarına utırtıp alıp kittelär. A l arga da plan tutırırga kiräk ide bit...
Bu unbiş sutka Kan-kisäk öçen yalgış yaralgan gomereneñ iñ bähetle mizgelläre buldı. «Äni mine işette!» - dip söyenergä dä uyladı hätta. Şul bähetle könnärdä Analıkta ällä küpme üzgäreşlär, Kan-kisäkne änise belän bäyläüçe cep barlıkka kilde. Bu - tuklanu kanalı ide. Kan-kisäk üsä başladı. Tınıçlandı.
Tik bähet digäneñ unbiş sutkalık kına ikän. Bu az gına vakıt eçendä hatın üzeneñ karınında Kan-kisäge yäşäven belep,
sizep ölgerä almadı. Anıñ irekkä çıguın şeşädäş irläre «tüzemsezlek» belän kötep aldılar. Oçsız arakınıñ, odekolonnıñ, tagın ällä nindi zatsız sıyıkçalarnıñ häşärät açısın Analıknıñ tuklanu kanalı da totkarlap kala almadı hätta. Kan-kisäk sası tomannan çıga almadı. Ber genä minutka da aynıy almagan änise belän bergä «yözde», görseldäp audı, sügende, tukmaldı, tipkälände, çüp savıtlarınnan kaldıklar cıydı, buş şeşälär tapşırıp, arakı satıp aldı, eçte, bilgesezlektä yäşäde. Hayvani häräkätle irlär änisen yolkkalaganda, Analıknıñ ukşıtkıç selkenüe mäñge tuktamastay toyılganda, özelep töşärdäy çakları da küp buldı. Kem, närsä saklagandır? Nigä saklagandır...
Ni gacäp, Kan-kisäk bar äğzası da tögäl Sabıyga äverelde. İke kulı, ike ayagı, yöräge, üpkäse, bavırı - barısı da tögäl, keşelärnekeçä. Tik küñele genä bulmadı. Söyenergä uylagan berdänber mizgeldä yaralırga da uylagan ide yugıysä... Tik arakı digäneñ tabiğattän dä, alladan da köçleräk bulıp çıktı: yaralıp ölgermäs borın hislär organın yuıp töşerde. Sabıynıñ küñele yäşärgä tiyeşle yöräk türendä Buşlık hasil buldı. Ul Buşlık könnän-kön zuraydı. Tik anda berni dä: his tä, kurku da, ärnü dä, ömet tä, sagış ta, söyü dä yuk ide... Anda Yuk huca buldı.
Änise arakı citmägänlektän genä yalgış aynıp kitkän ber könne, kilbätsez olıgaygan korsagın kürep, karınında Sabıyı bar ikänlegen belde. Can açuı belän tökreklären çäçep sügenep cibärde. Yanındagı, haman da kem ikänlegen belmägän irgä:
- Menä tege vakıt närsädän kosıp yatkanmın, eçälmiçä! İh, kahär sukkırı! Bügen tagın eçep bulmıy, Babkaga barıp kilergä inde, - dip, süzen yänä sügenep tämamlap kuydı.
İr digäneñ, bälki, ata digäneñ dä, anı işetmäde dä...
Sabıy kurkmadı. Hätta änise, añardan arınırga teläp, Babkanıñ eskämiyäsenä barıp, pıçrak botların ayırıp yatkaç ta kurkmadı. Ul kurka belmi ide şul... Üzen üterergä cıyıngan änisenä, kartayıp üläse genä kalgan karçıkka karata hätta näfrätlänä belmäde. Sabıynıñ zur zäñgär küzlärendä salkın bitaraflık yäşi ide.
- Vakıtıñ uzgan. Artık zur avırıñ. Alıp bulmıy, -dide karçık, hatınnı karagaç. Tegeseneñ rizasızlık belderergä cıyınuın kürep, tizräk östäp kuyarga aşıktı:
-Tapkaç üzeñ kararsıñ äle nişlätergä... Anısı sineñ eş. İrtäräk kilergä ide...
...Bala şul pıçrak urın-cir östendä üzeneñ tabigıy tırışlıgı belän dönyaga kilde. Ul İr Bala ide.
Bala tudı dip, mäşhär tuktalmadı, tormış üzgärmäde. Arıp kına küçäre tiräli tägärägän Cirneñ bu äşäke taraflarına moğciza digän ilahi närsälär kilep citä almıy ide, älbättä. Bala könnär buyı hälsezlänep yattı. Tönnär buyı iserep yıgılgan äniseneñ kükrägen suırıp çıktı. Kıçkırıp yılıy tordı, şul tämsez sötne imä tordı. Anı oçsız-kırıysız karañgı tönnärdä berkem dä işetmäde.
Anıñ isän kaluı moğcizaga tiñ ide. Tik moğciza tügel ide... Bu tişektä ülem genä moğciza bula ala. Bala bolarnıñ bersen dä belmäde. Ul kırgıy hayvannarga has ücätlek häm ütkerlek belän ülmäskä tırıştı.
Ayak astında aşarga sorap uralgan pesi balasıday kürdelär anı cänvarga äylängän isereklär. Ber-ike ryumka eçkäç yomşarıp kitep alıp söydelär dä, östäldäge kabımlıklarına ürelä başlasa, kütärep bärdelär. Mahmırdan başları çatnagan çaklarda ayaklarına uralsa, açulanıp tibep oçırdılar. Ä ul, kaldıklar belän tuklanıp, haman üsärgä tırıştı.
Keşelär eşlägänne eşlärgä, änise häm anıñ şeşädäş irläre kılangannı kılanırga öyrände. Söyläşä belsä dä, avızınnan bik az süz çıktı. Başka balalar belän aralaşmadı. Berazdan anı pesi balası urınına da alıp söymäs buldılar. Salkın karaşınnan kurıktılar. Bötenläy kürmäs buldılar...
Çüplektän kaldık ezläp tuklanır, kiyener öçen äni kiräkmi ide... Bala änisez dä barıber üsep buy citte.
Anıñ iseme yuk ide bugay. İseme belän endäşüçe, dokument birüçe bulmadı. Militsiyä häm başka organnar bu tirälärgä kilergä, çir, pıçraklık, açlık, kırgıylık, azgınlık utravına başların tıgarga kurkalar, hökümätkä yalgan otçetlar birep kenä kotılalar ide. Mondagı tugannar, ülgännär ber kayda da terkälmi, alarnıñ sanı berkemne dä kızıksındırmıy ide.
Ämma Balanıñ bu utrauda kalırga isäbe yuk ide.
Beläklärenä köç kunıp, gäüdäsenä gayrät kergän ber könne ul ğadättäge orgiyälarınnan soñ kaysı kayda tägäräp yatkan
öydäşläre yanına kayttı. Aşıkmıy gına östäl östendä yatkan kaldıklarnı aşadı. Salkın karaşı yaltırap yatkan pıçakka töbälde. Pıçaknıñ yöze dä salkın häm ütker ide...
Uyanmadılar da... Tavışları da çıkmadı. Sizmägännärder dä, ahrısı. İrneñ kulı da kaltıramadı. Berseneñ kesäsennän pasportın alıp, eçen dä açıp karamıy, üzenekenä saldı. Bälki, ätisenekender... Äylänep tä karamadı. Çıgıp kitte...
... Ul zavodnıñ iñ yahşı eşçesenä äverelde. Anıñ här häräkäte tögäl, citez, uylanılgan ide. Ul bervakıtta da eşkä soñlamadı, kaytırga aşıkmadı, kaygılar, şatlıklar kütärälmi dulkınlanmadı. Zavod citäkçelege iñ möhim, citdi, avır eşlärne aña kurıkmıyça ışanıp tapşırdı, maktadı, büläkläde, yahşı akçalar tüläde. İr zatlı kiyende, tämle aşadı, fatir satıp aldı, bülmälären cihaz belän tutırdı. Tik keşelär genä aña süz katarga, anıñ belän serläşergä kurıktılar, aña yakınaymaska tırıştılar. Hätta bik tekä, usal näçälniklär dä İrdän beraz şörläde. Yahşı eşlävenä karamastan, üzennän kotılırga da rizalar ide, ahrısı...
İr çibär ide. Zur zäñgär küzlär. Turı borın. Tezelep torgan tigez, ap-ak teşlär. Yabık kına gäüdä. Ozın buy. Ällä üzenä, ällä citeş tormışına kızıgıp, yakınrak kilgän hatın-kız, İr kütärelep ber karaş taşlagaç ta, anıñ yanınnan yıragrak kitü yagın karadılar. Ul hätta yılmaya da belmi ide şul. Yörägendäge Buşlık, gadi keşelärdä bulgan küñel urının bilägän Yuklık anıñ yözenä salkınlık pärdäse yaptı, keşelärdän çitläşterde. Ul berkemne dä yarata almadı. Yaralgan mizgellärennän ük yalgız bulgan İrgä bu his tanış tügel ide...
Ul berkemgä dä kiräkmi ide. Hätta üzenä dä...
Änä şul kiräkmägän canın asrap arıdı ul...
Torgan urını zavodtan ällä ni yırak tügel ide. Tönge smenaga barırga dip çıkkaç, avtobus kötep tormadı, cäyäüläp kenä atlarga buldı. Kön kiçkä avıştı. Uramnarda halık sirägäyde. İr, yulın yakınaytıp, zavodnıñ elekkege taşlandık korılmaları aşa turıga kisep çıgıp öyrängän sukmakta bolay da keşe az yöri.
İr yahşı kiyengän ide. Östendä kün kurtka, dcinsı çalbar, kıymmätle ayak kiyeme. Muyınında altın çılbırı,
barmaklarında altın «peçatkaları» yaltırıy. Kulında käräzle telefonı. Adımnarı salmak häm tögäl.
«Kiyem-salımın satsañ da, yarıysı gına akça çıgaçak...» - dip uyladı karañgı poçmaktan İrne küzätkän ärämtamak...
İt turaklıy torgan zur pıçak künne yırtıp yöräkkä kerde. İr, ni bulganın da añlap citmi, beraz çaykalıp basıp tordı da, şähär pıçragına yöztübän audı. Urlaşırga öyrängän osta kullar anıñ suınıp ta ölgermägän gäüdäsen tentep, satıp bulırday äyberlären saldırıp, tiz genä cıyıp aldılar. Gäüdä pıçrakta aunap, yatıp kaldı. Berazdan anıñ canı, irekkä çıgarılgan koş kebek, kükkä atıldı.
Yöräktäge cärähättän tuktausız kan aktı. Kan kuyırdı. Ukmaştı. Kan-kisäklär barlıkka kilde...
Esse iyün koyaşı astında Kan-kisäk eçendä vähşi küzänäklär barlıkka kilde. Alar kuşıldılar, bülendelär, üstelär... Yaña tugan kotoçkıç kort armiyäse eşkä kereşte. Kortlar başta İrneñ şar açılıp zäñgär kükkä karap yatkan salkın küzlären aşadılar. Annarı ällä nindi katlaulı detallär eşlärgä beleme citkän başın, osta kulların, ber çirgä dä bireşmägän taza gäüdäsen... İñ soñınnan kanı agıp betep ber it kisägenä genä äverelgän yörägenä yabıştılar...
İrdän barı Buşlık kına torıp kaldı. Bu kiräksez keşe gäüdäsen betkänçe aşap ta, Küñelen tapmagan kort hätle kortlar da aptıraşta kalıp, beraz tın tordılar. Annarı Buşlıknıñ salkınınnan tizräk arınırga teläp, tirä-yakka taralıştılar...
Äyterseñ dä, bu dönyada Şarçık ta, Kan-kisäk tä, Bala da, İr dä bulmagan. Yuk...