Işanıç

Kayvakıt irem Kamilneñ kiñ cilkäläre, tıgız täne, zur-zur kullarına karap min häyran kalam. Kayan kilgän soñ ber karauga tupas, şıksız bulıp kürengän keşedä şundıy da hisle, näzakätle yöräk?!
Ul yış kına söyäkçel tezlärenä başın salıp, uyga kalıp divan östendä utıra. Anıñ ozınça yöze, turı borını, azsüzlelek bilgese bulgan kısılgan irennäre, akıllı küzläre anıñ yazmışın söyli kebek. Ni öçen yarattım ikän min anı? Nindi sıyfatı mine üzenä cälep itte soñ? Niçä yıllar bergä yäşäsäk tä, min bu soraularga cavap taba almıym. İnde balalar üsep cittelär. Niçek bu qadär matur par bulıp ber-beregezne taptıgız?—dip sorauçılar da bar. Niçek tabıştık ta, niçek kavıştık soñ bez?
Häterdä. Ul könnärdä här atlagan adımım häteremdä. Alarnı onıtıp bulamı?!
19... yılnıñ avgust başları ide. İnstitutnıñ ikençe kursıñ tämamlap, min bik matur kül buyında uraşkan pioner lagerenda vocatıy bulıp eşlädem. Lagernıñ soñgı könnäre ide. Könnär kızu tora, korı. Berkönne balalarnı köndezge yokıga yatkırıp, su koyınırga yalgızım gına kül buyına kildem. Berkem yuk, äkren genä çişendem, tal töbenä, külägägä sarafanımnı taşlap, cılı kom östennän külgä taba atladım.
Kinät artımda kemder miña tekälep karap tora sıman toyılıp, siskänep, artıma borıldım. Çınnan da, tal töbendä, minem sarafanım yanında üzebezneñ kürşe, zavodta abıy belän bergä eşläüçe Kamil miña karap tora ide. Min suga kermädem, borılıp, nikter aña taba atladım. Ul arada Kamil ayakların suzıp komga utırdı, ä min anıñ yanına kilep çügälädem, kürşe bit.
—Sin kayan kilep çıktıñ, Kamil?
—Menä sine kürergä kilgän idem.
Nindider tınlık urnaştı. Min ber süz dä däşmädem, nigä, dip soramadım. Kamil dä süzen dävam itmäde, barı ap-ak, cılı korı komnı äkren genä ber uçınnan ikençe uçına agızdı da agızdı. Min dä näq anıñça uçımnan uçıma kom koya başladım. Bez güyä telsezlär idek.
Kamil utırgan cirennän kinät kenä sikerep tordı da, tiz genä çişenep suga taba yögerde. Kiñ cilkäse äle uñga, äle sulga çaykalıp, atlagan sayın koyaşta yangan muskulları uynadı. Kulların kiñ cäyep ul suga sikerde häm kolaç salıp kızu-kızu yözä başladı.
Anıñ ätise yuk, kayçandır hälaq bulgan, änise anı yalgız gına üsterde. Yahşı ukısa da, Kamil ukuın dävam itä almadı, zavodka eşkä kerde.
Ul ozak yözmäde. Sudan çıgıp kiyende dä:
—İrtägä şuşı vakıtta tagın kilermen, köt, yäme,—dip agaçlar arasınnan olı yulga taba kitep bardı.
Şul könnän soñ min berniçä märtäbä kürşe yegete Kamil kiler dip bu urınga kilgälädem, ämma ul kürenmäde. Minem tagın şulay tabiğat koçagında anıñ belän yänäşä utırıp, ber süzsez uçtan uçka kom koyasım, şul korı komnıñ cılısın uçımda toyasım kilde bugay.
Ä ul başka kilmäde. Şulay väğdäsez bulalarmı?! Ul bit üzem kilermen, sin dä kil, digän ide, katgıy häm bik ışanıçlı itep äytkän ide. Su buyındagı tallar şahit.
Nik soñ ul kilmi? Bu şöbhä minem böten barlıgımnı yauladı, küñeelemne biläp aldı. Yegetlär şulay väğdäsez, yalgançı bula ikän, digän şikle, yämsez uylar borçıdı.
Ällä min anı yaratammı soñ? Üzemneñ küñelemne tıñlap karıym. Anı küräsem, söyläşäsem, yılmayasım, aña üpkälisem, yalındırasım, annan cılı süzlär işetäsem kilä başladı.
Moña qadär Kamilgä karata mondıy hislärem uyanganı yuk ide. Kön dä diyärlek ber-berebezne kürä idek, ul bezgä kergäli ide. Gap-gadi kürşe yegete, mölayım, citdi, azsüzle, oyalçan.
Ä menä ni öçender minem lagerda niçek yäşävem belän kızıksıngan. Kilgän.
Min anıñ yözen, koyaşta yangan tänen küz aldına kiterdem. "Min irtägä kilermen!", digändäge şat tavışı kolagımda yañgıradı.
Yuk, ul komlıkka bütän kilmäde. Nigä kilmägänder, belmim.
Menä soñgı kön. Saubullaşu uçagı kara avgust tönen urtalay yarıp, yalkının, oçkınnarın kükkä çöyä. Uçak yanı çır-çu, köçle kölü tavışı belän tulı. Äle urısça, äle tatarça cırlar yañgırıy.
Ä irtän soñgı lineyka, soñgı raport. Lager bulgan mäydançıkta üläne taptalgan tügäräklär, soñgı uçak kümerläre genä kaldı.
Min üzebezneñ öy yanına kilep citkäç, baskıçtan üzebezneñ katka mengändä ük öydä änineñ tavışın işettem. İşekne kiñ açıp, algı bülmägä ütügä äni karşı çıktı.
—Ay-hay, balam, koyaşta bulu siña kileşä dä soñ! Könyak güzällärenä ohşap kalgansıñ. Sine küplär tanımas ta inde, ä küzläreñ... Ä küzläreñ!..—dip, miña soklanuın yäşermäde.
Min dä işek töbenä elengän közgedä üzemneñ berençe kat kürgän kebek bik ozak karap tordım. Yözem yabıgrak ta, citdiräk tä kebek toyıldı. Kuyı kara kaşlarım beraz öskä kütärelgän, kara kaläm belän sızgan kebek yasalmarak. Kerfeklärem genä beraz koyaşta uñgan, küzläremneñ yaltıravın yäşerä almıy ide.
Üzemä üzem oşap kuydım. Yä, Hodayım, nindi çibärlek! Yözemdä moñarçı bulmagan nindider yañalıklar açtım, küzemneñ tirän ber cirennän yaktılık sirpelä, küñelem skripka kılı kebek kiyerenke, güyä kemneñder kulı kagılu belän cırlap cibärermen kebek. ä äni üzeneñ ütken küzläre belän mindäge bu üzgäreşlärne cil-cil atlap öy yanına yakınayuımnan uk sizgän, kürämseñ, karşısına kilep baskançı uk şau-şu kuptarıp, soklanuın tıya almadı.
Berniçä minuttan äni östäl äzerläde. Min üzebezneñ östälne, çäy tälinkälären, iske çäynekne sagınganmın, bertuktausız sabınlap yuudan buyavı tössezlängän östäl cäymäsen sıpıram. äni dä üzeneñ sagınuın yäşermi, minnän küzen dä almıy, ätineñ eşendäge uñışları, bakçadagı cimeşlär, kemnärdän hat kilgän, kemnär kunakta bulıp kitkän—barısın, barısın bäynä-bäynä söyli, üze ber kölä, ber sabır gına küz yäşlären sörtep ala. äti komandirovkada, ozakka, berniçä ayga kayadır cibärelgän. Min lagerda şunı da belmi yäşägänmen.
Abıyım Mizhät üzeneñ uñışları turında söyli. Zavodta aña bişençe razryad birgännär. ä enem Şäükät östäl arasındaa nikter kımırcıy. Ber kuzgalıp, ber utırıp azaplangannan soñ, ul östäl yagınnan kuzgaldı da:
—Rähmät, äni. Abıy, min malaylar yanına... Mömkinme?—dide.
Ul härçak äti öydä yukta abıydan röhsät sorıy, çönki abıy bervakıt ta anıñ soravın kire kakmıy. Läkin bügen bötenläy kirese buldı:
—Utır äle!—dide abıy, kaşın cıyıra töşep. Min anıñ bu kıyafäten küptän kürgänem yuk ide. – Siña bik citdi süz bar. Menä Möslimäneñ kaytuın bäyräm ittek, söyeneştek. Buldı. İnde süz sineñ turıda, citdiräk häm küñelsezräk.
—Närsä bulgan, ulım?—dip, äni çınayak yugan cirennän tuktap kaldı.
—Bulgan, äni, bulgan. Ulıñ Şäükät çak kına törmägä eläkmi kalgan. ä Kamilne kulga algannar. Bügen zavodta işettem.
– Kamilne?! – didem min üz-üzemä tıya almıyça.
Tamak töbenä nider kilep tıgıldı, telem añkavıma yabıştı. Başka ber genä süz dä äytä almadım. Urınımnan torıp, dulkınlanuımnı, yözemneñ yanuın kürsätmäs öçen täräzä yanına kildem. Mine küz yäşläre bua başladı. Menä ni öçen ul minem yanga komlıkka kilüdän tuktagan ikän. Ä törmägä eläkkän, digänen niçek añlarga?
Östäl yanında söyläşü dävam itte.
—Berkaya da barmıysıñ, Şäükät.
—Yarar, abıy, barmam.
—Sin niçek ul şaykaga barıp eläkteñ?
—Eläkmädem, abıy, alarnıñ täräzä alıp öy eçenä kerülären küzätep kenä tordım. Min üzem genä tügel, änä yegermençe yorttan Saşka belän ikäü idek.
Min täräzä yanında artık ozak toruımnı sizenep, borıldım. Üz-üzemne kulga aldım.
Abıy Şäükättän sorau aluın dävam itte.
—Ä Kaamil kem belän ide?
—Alar öçäü ide, Kamil, Barov Vasya häm Şustov Kolya.
—Kamil şul äträk-älämnärgä iyärgänme?
—İyärgän inde, min dä anıñ belän idem.
—Kamil dä täräzädän öy eçenä kerdeme?
—Yuk ul kermäde, täräzä töbendä kaldı. Ä bez Saşka belän kuak töbendä yäşerenep tordık. Militsiyälär kilgäç...
Min şunda telgä kildem.
—Abıy, Kamil bit karak, öy basuçı tügel, aña yärdäm itärgä kiräk.
—Niçek, Möslimä? Kamilneñ ul yulga basuına min dä ışanmıym.
Min abıynıñ Kamil turında äytkän bu süzläre öçen rähmät äytergä telädem. äye, berkatlılık, artık ışanuçanlık arkasında nindider yalgış adım yasalgan. Kamilne çıgarırlar, aklarlar. Ul bit bernindi şaykaga da kuşılmadı, änise yalgız, tärtiple hatın. Kamil dä tıynak, azsüzle bulıp üste. Menä tizdän soldat hezmätenä alınırga tiyeş. Eçmi, tartmıy.
Ä Vasya belän Kolyanıñ kem ikännären min bik yahşı beläm. Kamil törmädä. Min anı su buyında komlıkta yänäşä utırıp süzsez genä ber uçtan ikençe uçka kom koyarga teläp niçä kön rättän anda bardım. Ä ul kalın stenalı, täräzäläre räşäkätlär belän kaplangan tege kahär sukkan yort eçendä ikän. Ul yort eçe kaber eçe kebekter, andagı keşelär dä üleklär kebek cansız, tössez, sap-sarı, nursızdır. Anda ber tavış yuktır, kaber tınlıgıdır. Şunda Kamil. Ul, mögayın, anı böten keşe onıtkan, dip uylıydır.
Min ul tönne çerem dä itmädem. Pioner lagerendagı şau-gör kilep ütkän yämle, yaktı könnärne menä şundıy yokısız tön alıştırdı.
İrtän, yaktı koyaş nurları täräzägä töşkäç, öydä häräkät başlandı. äni torıp tiz genä yuınıp aldı da çäy kaynattı, annan abıy torıp kırına başladı. Torırga kiräk, küzne yomıp yata torgaç, arıp bettem. Tordım, kiyendem, yuındım.
—Närsä buldı siña, Möslimä, sin bügen üzeñä, kiçäge pioneroçka-tärbiyäçegä bötenläy ohşamagansıñ,—dide abıy mine kürep, nindider yasalma kütärenke tavış belän.—Ällä sin yoklamadıñmı? Küzeñ şeşengän, yözeñ suırılgan.
Yuk, min közgegä karamadım. ämma karamasam da beläm, min bügen inde üzem tügel. Abıynıñ ütken küzlärennän minem kiçereşlärne yäşerep bulamı soñ? äni dä mine kürep ah itte.
—Ni buldı balam? ällä avırıysıñmı?
Minem kıyafätem gomere buyı balalarınıñ sälamätlege, isänlege öçen üzeneñ sälamätlegen birergä äzer toruçı änine ayagınnan yıga yazdı.
Ul kulların kükräk aldında kuşırıp, miña karap başın çaykap, ni uylarga belmi karap tora birde.
Min karaşımnı idängä töbäp:
—Min Kamilneñ karak, öy basuçı ikänenä ışanmıym,—didem.
Äni, kürämseñ, barın da añladı.
—Ya, yarar, balam, min dä ışanmıym. Densez, imansız bala tügel, niçä yıl kürşe bulıp yäşäp, anıñ kem ikänen yahşı beläbez. Abıngandır, yalgışkandır, kürämseñ.
Änineñ "kürämseñ" digän süze miña anıñ tulı kileş bu süzlären ihlastan äytmäve kebek toyıldı.
—Min, äni, aña yärdäm itärgä tiyeş.
—Niçek? Närsä belän?
—Min anıñ yanına baram.
Abıy moña gacäplänmäde. Ul minem bu süzlärneñ ozak uylap, töne buyı gazap çigep tugan fiker ikänen añladı, ahırı. Anıñ yöze yaktırıp kitte. Äye, ul minem nıklı kararım, katgıy süzem, çın keşelärçä eşlärgä tiyeş ğamälem ikänen añladı.
—Äye, äyber alıp barırga onıtma, peredaça,—dip kuydı.
—Äyber dä alıp barırga, aña ışanuçılar, anı yaratuçılar bar ikänen äytergä kiräk,—dide äni dä.
Abıy eşkä kitte. Çıgıp kitär aldınnan, işekne açkan kileş, ul ni öçender miña serle itep küz kıstı.
Minem törmä dip atalgan vak-vak täräzäle biyek ak yort yanınnan uzıp yörgänem bar. Yanınnan uzganda, min ul yortka kararga da kurka idem, ällä niçek şiklänä idem. Ä bügen şul yortnıñ işegen açıp eçenä kerergä cıyınam. ä niçek kerergä? Kemgä möräcäğat itärgä? Min berni belmim. ämma bügen ük barırga, mömkin bulsa, kürergä, cılı süz äytergä tiyeş min.
—Närsä alıp barırsıñ mikän, kızım,—dide äni.—Pomidor bar, yomırka da bar, änä bakçadan almalar alıp kayttım.
Şul vakıt enem Şäükät tä uyanıp, aş bülmäsenä çıgıp bastı.
—Sin kaya?
—Kamil yanına.
—Sin närsä, kız başıñ belän... Min üzem anıñ yanına baram.
—Sin?! Sin yeget bula almagansıñ, kaçkansıñ... Ä min menä kız başım belän aña yärdämgä aşıgam.
—Sin akılıñdamı, Möslimä? Üzeñne kulga alsalar...
—Mine berkem dä kulga ala almıy. Min anıñ ğayeple tügellegenä ışanam.
Küptän tügel genä utırtılgan parknıñ yäş agaçları arasında yul buyındagı zäñgär eskämiyägä utırıp, beraz törmä täräzälärenä karap tordım da, üzemneñ biregä kilüem döresme, yalgışmı dip uylana başladım. Döres! Döres! Tik menä kaysı yaktan keräse ikän? Kemgä möräcäğat itäse? Şuşı soraular minem miyemne borauladı. Nihayät, şiklänep toruım öçen üz-üzemne bitärläp, urınımnan torıp bastım häm nıklı adımnar belän törmägä taba atladım. Kulımdagı kamış sumkanı kısıp totkan kileş, berniçä metrlı bu aranı min bik ozak üttem bugay, ul yul miña bik ozın toyıldı. Törmä kapkası töbendä ürä basıp toruçı yäş kenä militsioner yanına barıp tuktadım. Ul isä minem sumka eçendäge kızıl pomidorlar, almalarnı kürep, kulın tiz genä kozıregına tiderep aldı da, yılmaep:
—Peredaça kiterdeñme ällä, çibärkäy? – dide.
Min tübän karap, başımnı selektem, ä ul kayan kerergä, niçek söyläşergä kiräklegen kıska cömlälär belän añlatıp birde. Min teş arasınnan gına rähmät äyttem, tavışımnı üzem dä işetmädem. Yäş militsioner öyrätkänçä atladım da atladım. Berkemne kürmädem, karşı oçrauçılarga kütärelep karamadım. Minem kem yanına kilüemne dä, kem buluımnı da böten keşe beläder, kaysı kızganıp, kaysı gacäplänep, kaysı kölep miña karıydır kebek toyıldı. Nihayät, törmäneñ işek töbenä yakınlaştım. Ğadätemçä, täräzälärenä küzemne kütärep karamadım. Bälki şul täräzälärneñ bersendä Kamil mine kürep algandır, miña kul bolgıydır, mine kürep gacäplängänder. Avırdır aña monda utıru, bik avırdır. Min bu gazaplı yulnıñ tizräk betüen telädem, ämma näq şuşı yuldan tagın ällä niçä tapkır ütärgä turı kiäläçägen añlıym, bernindi ikelänüsez, ükenüsez ütärgä äzer idem.
İşekne açıp kerdem. İşektän kerü belän—tübän töşä torgan baskıç, ä asta, kiñ podvalda, täräzä yanında, ozın çirat suzılgan. Kullarına töyençek totkan çıtık yözle hatın-kızlar ber-ber artlı basıp katıp kalgannar. Berkem dä söyläşmi, ber-bersenä karamıy, härkaysınıñ üz kaygısı, üz yazmışı.
Min iñ soñgı bulıp baskan çal çäçle, bite cıyırçıklar belän yırgalanıp betkän hatın yanına kilep tuktadım. Ul miña taba borılıp:
—Ä zayavleniye yazdıñmı soñ?—dip soradı.
—Yuk, närsä, zayavleniye dä yazargamıni?
—A kak ce. İke ekzemplyarda, decurnıyga tapşırırga.
Minem zayavleniyemne alıp ukıgaç, kizü militsioner yazu östenä nider sızdı da, ber zur ambar kenägäsen bik ozak aktargannan soñ:
—Bar andıy keşe, röhsät,—dide.
Min tege çal çäçle apa yanına kabat barıp bastım. Hatın tagın miña taba borıldı.
—Sineñ kemeñ?
Min däşmädem.
—Atañ?
—Yuk.
—İreñ?
—Yuk la.
—Egeteñ?
Min uyga kaldım. Ul bit miña berkem dä tügel. Yarıy äle kizü militsioner mondıy sorau alu ütkärmäde. Närsä diyär idem?
—Ä minem irem monda,—dide hatın.—İnde dürtençe yılın utıra.
Podval eçe tınçu. Kaynar bäräñge, alma, ipi, tozlı balık ise kilä. Menä min dä täräzä yanına kilep cittem. Kamış sumkamnı kabul itüçegä suzgan idem, ä ul yänçelep betkän kiñ podnos törtte:
—Sal şunda, närsäñ bar!
Annan stena aşa: “Kulga alıngan Galiäkbärov Kamilga”, – dip kıçkırdı.
—Sleduyuşaya!
Min podvaldan öskä kütäreldem, uramga çıktım, kolagımda haman “kulga alıngan” digän süz yañgıradı, bit oçları çänçep-çänçep kızıştı. Küñelemdä avır, izä torgan hurlık toygısı taş bulıp toyıldı. Min Kamilne küz aldına kiterdem. Tege yuan keşe Kamil utırgan kameranıñ işegen açar da:
—Totkan Galiäkbärov! Peredaça!—dip kıçkırır.
—Miñameni?—dip gacäpläner Kamil, yatkan cirennän sikerep torıp.
—Siña, siña. Kemnän kötkäñ ideñ? Äniyeñ tügel, çibär kızdan!
—Bulmas, minem bernindi çibär kızım da yuk,—diyär Kamil.
Ul mine küptän onıtkandır, tal töben dä, ap-ak cılı komnı da—barısın da onıtkandır.
—Bar inde, bar,—diyär yuan abzıy.—al äydä, al, alıp kilgännär bit,—diyär.
Kamil alır da, uyga kalır. Kem bulır? Kız keşe? Anıñ bit änisennän başka berkem dä yuk, apası da, señlese dä. Kinät ul mine isenä töşerer. Möslimä! Möslimä!
Berniçä könnän min tagın törmä kapkası töbenä barıp bastım. Bu yulı min Kamil belän oçraşu taläp itep, küreşü öçen, söyläşü öçen kildem. Abıy sud bulganın, Kamilgä ike yıl yarım srok birgännären äytkän ide. Akılım belän härber ğayep eş cäzasın alırga tiyeş ikänen añlasam da, canım belän, yörägem belän Kamilgä birelgän bu cäza srogın döres dip hiç kabul itä almadım. Ä niçek itäseñ? “Kamil—äybät yeget, dip kıçkırıp, “döres tügel, döres tügel!”—dip täqrarlap kına hökemdarlarnı yomşarta alsañ ide dä ul. Kamil belän närsä turında söyläşermen soñ min? Süzlär, fikerlär küp, ämma alar nindider haos hälendä, tärtipsez, çualçık. ä çualgan fikerlärne cep kebek caylap suırıp kına çıgarıp, näfis tä, näzek tä, özelmäslek tä itep bulırmı?
Min kapka töbendä bik ozak tordım. İrtänge yomşak cil äle ber yagımnan, äle ikençe yagımnan bärgäläde, agaçlarnıñ siräk-siräk kenä sargaya başlagan yafrakları cil irkendä asfalt buylap ärle-birle yögereştelär. Küreşü kötep, uñga-sulga ütep-sütep toruçı hatınnarnı beräm-beräm törmä kapkasına uyıp tişelgän täräzädän çakırıp aldılar.
—Häsänova Möslimä!
Min yögerä-atlıy kapkadagı täräzägä kildem häm röhsät yazuın suzdım.
—Ütegez!
Keçkenä kapka eçenä üttem. Nindider gacäyep köçle dulkınlanu böten gäüdämne yaulap aldı, eçemdä nider der-der kaltırandı, ayaklarım kıygayıp-kıygayıp kitkäläde. Bu taş divarlar eçendä min yugalıp kaldım. Annan ber işekkä kerttelär, ike märtäbä pasportımnı häm propusknı tikşerdelär. Ozın koridor başında ber keçkenä bülmägä kilep citkäç, kizü:
—Utırıgız, beraz kötegez,—dide.
Kizü – olı yäşlärdäge abzıy, küp kaygılar, yazmışlar küp küz yäşläre şahitı bulırga tiyeş, üz eşenä künegep betkän, häräkätläre salmak, ul miña bar närsägä bitaraf kebek toyıldı. Ul arada ber işek açılıp, kemder eçtän:
—Rähim itegez,—dide.
Min timer räşätkälär belän bülgälänep betkän ber bülmä eçenä kerdem. Räşätkäneñ tege yagında yäş kenä sercant ber urında katıp kalgan. Min yıgılıp kitüdän kurkıpmı, bu töş kebek mähşärdän tämam arıpmı, tıñlausız barmaklarım belän räşätkäneñ salkın timerenä çıtırdap yabıştım, tın alırga, tirä-yagıma kararga kurkıp, katıp kaldım. Ozın koridornıñ tege başında işek açıla başladı, timergä timer ışkılıp, yämsez çıgırdavık tavış çıgardı. Yä Hoda! Şul işektän Kamil kilep çıktı. İşek tagın yämsez tavış çıgarıp tiz genä yabıldı. Kamil miña taba atladı. Anıñ irennäre närsäder pışıldadı ahırı, selkenep aldılar häm ul miña yakın kilep, kulları belän timer räşätkägä yabıştı, ä min aña karap, güyä telsez kaldım: min anı tanımadım. Bite cir tösendä küm-kük, irennäre zäñgär, koñgırt küzläre genä şul kileş nurlı, zup-zurlar. Küzlärendä moñsulık tügel, ä haksızlıkka räncep monda oçraşuı öçen minnän gafu ütenü kebegräk ber yat oçkın çagılıp kitte. Ul yılmaerga teläde, bugay, irennäre kıymıldap aldı, annan torataştay katıp kalgan sercantka taba karap aldı da, miña tekälde. Minem yözdä, karaşımda nider ezläde bugay: kızganu, ğayepläü, üpkäläü inanmau... Yuk, yuk! Tik berse dä mindä yuk ide. Üzemneñ aña ışanuımnı, ğayeplämävemne, hätta yaratuımnı menä şuşında, timer räşätkälär eçendä äytergä tiyeş. Niçek soñ ul süzlärne äytergä?! Nindi süzlär tabarga?
Bezneñ süzsez karaşıp toruıbız ozakka suzıldı. Tik şul süzsez karaşıp toru barısın da äytte, bugay.
—Peredaçalarnı... Mizhät abıy kuşkandır inde...—dide Kamil nidän süz başlarga belmi.
—Yuk, min üzem...
Bez tagın berniçä yuk-bar süz alıştık. Yanında öçençe keşe basıp torganda närsä söyläşergä mömkin soñ?! Bigräk tä moñarçı urtak berniye dä bulmagan ike yülär arasında.
—Miña ike yıl yarım...
—Kiräkmi, beläm...
—Alar... min bit belmädem...
Äye, Vasya belän Kolya bu könne tege yortka öçençe tapkır kilgän bulgannar, ä Kamil oçraklı räveştä alarga iyärgän, häm näq şul könne tegelärne eläktergännär. Kamilne bu eştä bergä katnaşkan dip, tıñlap ta tormagannar.
Sercant baskan urınında beraz taptanıp aldı da:
—Vakıtıgız betä, öç minut kaldı,—dide.
Bez bit äle berni dä söyläşmädek, min aña ber genä cılı süz dä äytä almadım, yartı säğat ütkän dä kitkän.
—Möslimä,—dide Kamil kabalanıp.—Mine sin ğayepliseñder, min sineñ aldıñda, zavod, Mizhät abıy aldında bik zur ğayeple.
—Yuk,—didem min, tik üz tavışımnı üzem tanımadım.—Yuk!—Süzem koridor buylap yañgırap kitte.—Bervakıtta da min sine ğayeplämädem häm ğayeplämäm. Min monda kiler idemmeni?!
—Rähmät. Sin minem keşelärgä ışanuımnı arttırdıñ. Rähmät, Möslimä.
—Sine berkem dä ğayeplämi, abıy äytä, zavodta sine bik kızganalar, di.
—İke yıl yarım küp tügel, ütär, kaytırmın, Alla teläsä, ğayepsezlegemne eşem belän kürsätermen.
—Ä min sine kötärmen.
—Möslimä...
Bu süzlär niçek minem telemä kilgänder, belmim. Kamil alarnı işetteme, yukmı, belmim, anıñ räşätkägä çıtırdap yabışkan barmakları kısıp totudan kızarıp betkännär ide. Minem ul barmaklarnı üz kulıma alıp, cılı tınım belän örep cılıtasım kilde. Min anıñ küzlärenä karadım, anıñ küzlärendä ike tamçı yäş börtege kürep, küzläremne alırga aşıktım... Şul mizgeldä miña ilerep karagan yäşle küzläre soñınnan minem töşemä kerep cäfaladı.
—Küreşü tämam,—dide sercant, säğatenä karap.
Şulay ike yıl yarım buyı Kamilem belän timer räşätkälär aşa karaşlar, hislär alıştık. Süzlärebez küp bulmadı, belmim, ul miña yaratam dip äytteme, yukmı, min üzem dä ul ilahi süzne äytmädem bugay.
Bezneñ öydä Kamil turında söyläşü küp buldı. Yış kına Kamilneñ äniseneñ yäşle küzläre belän oçraşa idem. Ul miña rähmätlär äytä, Kamil turında bik küp närsä söyli ide.
İnstitutta Kamil belän bulgan hälne, anıñ yanına törmägä barularım, oçraşularımnı min izge ber ser itep sakladım, oçraşırga, mine ozatırga teläüçe yegetlärne üzemnän bizderü dä ciñel bulmadı, ämma nık tordım, köttem. Kamilneñ kotılıp çıguıng tüzemsezlek belän köttem.

Kayçan kaytasın, könen, säğaten ul miña äytmäde.
—Yuk, kiräkmi, karşılama,—dide soñgı küreşüdä.
Anı änise karşılagan. Bu avır da, kuanıçlı da, teträndergeç tä minutlarnı ul fäqat änise belän genä urtaklaşırga telägän, kürämseñ.
Soñgı kurs tämamlanıp kilä. Yazgı zaçetlar, ekzamennar, nihayät, däülät ekzamennarı. İñ cavaplı, kiyerenke könnär. Här minutı, här säğate isäptä, min öydä yalgız gına zaçetka häzerlänep utıram. Kinät işek şakıganga siskänep kittem.
—Keregez! Kem anda şakıp azaplana?
Min däftärlärem, kitaplarım arasında kümelep digändäy utırgan ciremnän, nider sizenep, ayagürä bastım. İşek haman açılmıy, haman şakıylar. İşekkä bardım. Açıp cibärsäm, Kamil!
—Sin?—dip, kıçkırıp cibärdem.
Kötelmägän bu häldän min artıma ava yazdım, küz aldımda Kamil nindider toman arasına yugalganday buldı, min çaykaldım, bugay, Kamil minem kullarımnan totıp aldı. Yä, Hoda! Bu könnärne dä kürer minutlar kilep citte. Bez berençe märtäbä kullarıbıznı berläşterep, ber-berebezgä karap torabız. Tagın tellär körmälde, tagın telsez kaldık.
Nihayät, min berençe bulıp telgä kildem:
—Utır, Kamil.
Kamil östälgä yakınlaştı, däftärlärgä, kitaplarga küz yörtep:
—Min sine eşeñnän büldem, bugay, Möslimä,—dide.
Ä min ni öçender yögerep ikençe bülmägä çıgıp kittem, başımnı ike kulım belän kısıp, közgegä karadım, tınıçlanırga tırıştım. Närsä buldı miña? Nişlärgä? Kamil belän räşätkälär arasında söyläşkändä süzlär niçekter ciñelräk äytelä ide, ä monda, üz öyebezdä, Kamil belän ikäüdän-ikäü kalgaç, telsez kaldım. Nihayät, beraz tınıçlanıp, min Kamil yanına çıktım. Ul urındıkta tın gına utıra, yöze karañgı. Min üzemneñ yülärlegem, anıñ yanınnan çıgıp kitüem öçen üzemne bitärläp, anıñ muyınına taşlandım. Kayan kilde miña bu ärsezlek, häzer dä añlıy almıym. Ä Kamil minem bilemnän koçaklap aldı da, berençe tapkır, kaynar tını belän böten yözemne kuırıp, irennäremnän üpte.
Äye, mähäbättä süzlär küp kiräkmi ikän. Süz küp bulgan sayın hislär sayıgayadır mögayın.
Min ni öçender yılap cibärdem. Bu hiç tä hurlık yäşläre, kaygı yäşläre tügel, söyenü yäşläre ide.
—Möslimä,—dide Kamil, kaynar pışıldap,—sin bulmasañ, sin minem yanga kilmäsäñ, miña ışanuıñnı beldermäsäñ, min inde min bulmas idem, yä sıngan, yä izelgän, yäki...
Min aña äytep beterergä birmädem.
—Citte, Kamil! Bez bergä, min sineñ kem ikäneñne beläm.
—Miña başka berni dä kiräkmi, Möslimä.
Anıñ küzlärennän ike genä yäş börtege tägäräp töşte. Ul küz yäşlären kürsätmäskä teläp, başın çitkä bordı. ä min ul yäşlärneñ saf ikänenä şiklänmi idem.

Click or select a word or words to search the definition