Yäşel Satin

(hikäyä)
Bez mäktäpneñ sigezençe sınıfın Fäim belän betergängä, ällä niçä yıl ütte.

Fäim miña tumadan—tuma, bratım*bula, bez ber avılda tuıp, ber avılda üstek, ber mäktäptä, ber sınıfta, ber ukıtuçıda ukıdık.

Bezne ber berebezdän ayırım kürergä mömkin tögel ide, bez berçe bergä, öydä eşläsäktä, uynasakta bergä, ber berebezdän ayrım kileş yöremi idek.

Sigezençe sınıfnı tämamlagaç, ikebezne bergä, äniyemneñ anası, äbiyem torgan, Şipovo stantsiyäsenä ber ayga äbigä yort eşlärendä bulışırga cibärdelär.

Şipovka tike bezne cizni avtolavkanıñ budkasında, idänenä täkämät cäyep, şul täkämät östen utırtıp itte, artkı işek yarıgınnan kergän tuzannın zur bälyaga sanamasañ, bezgä essegä konıkkan malaylarga koyaşta kızgan kalay budka, ällä ni käyef bozalmadı.

Ara yırak bulganga, karañgı töşkäçkenä barıp cittek, äbi belän küreşep, kiçke çäyne eçkäç yoklarga yattık.

İrtästön Fäim belän ikäü stantsiyä belän tanışırga diyep äbidän röhsät alıp, uramga çıgarga buldı.

Äbilärneñ öye ike fatirlı bulganga, yort ikegä bülgän bulıp çıktı, bülgän digänem, karış yarım biyeklegendä ştaketnik, aşasınnan atlap yoregä bula, terälä kalsa.

Fäim minnän aldarak yortka çıktı, min äbineñ koymaklarınnan bik avır ayırılganga, artkarak kaldım.

Ul yañadan öygä kerdedä, äydä anda yortta ştaketniknıñ tege yagında kızlar, ker tagalar, üzläre bezneñ yäşlär tiräse, tanışıyık üzläre belän, stantsiyänedä bezgä kürsäterlär diyä—diyä, mine aşıktırdı. Yortka çıkkaç çınnanda Färit mine aldamaganın añgardım, ike kız, köleşä—köleşä ker yebenä yugan kerlär kibärgä tagıp toralar.

Min alarga—zdravstvuyte sosetki diyep däştem, kızlarnıñ az gına buyga kalkuragı, yakşı yeget üzeñdäme sau sälämät, diyep saf tatar telendä miña cavap birde.

--Äydägez bire kurkmasagız kilegez.

Min aldan, Fäim minem arttan, yortnıñ ikençe yartısına küçtek tä kızlarga yakın kildek, yat kızlar belän tanışkan täcribäbez bulmasada, minem belän sülägän kız yanına kilep kulımnı suzdımda, min Räşit ä minem belän Fäim, kızda uñ küzen kıskan kileş, miña suñ küze belän genä karap, min Gölbanu, ä iptäş kızım Zäbilä, tik anı bötenese Zina diyep atılar.

Bez alarga ber berebezne bülä—bülä, kayan kilgänebezne, küpmegä häm nik kilgänebezne söylädek.

Alardan bezgä timer yul stantsiyäsen häm seloların kürsätüne soraldık, alar bik ciñel, bezgä yärdäm itärgä kileştelär.

Ozın—ozakka suzmıyça, töştän soñ oçraşırga häm stantsiyägä barırga buldık.

Öygä kergäç, äbiyem bezne idängä cäygän körpälär östenä utırttıda, sandıktan ike zur teven çıgardı.

Tevennärne çişep, süzen bolay başladı, min sezgä balalarım istälegem bulsın diyep ikegezgädä, sez monda bulgan arada, yurgannar sırıp biregä niyätem. Ul yurgannarga ösleklärenä atlas aldım, ä astarlarına satin, kemgä nindi tös oşıy, üzegez saylagız. Fäim gomere buyı härämçe—elak bulganga, min anarga üzenä saylarga irek birdem, ul kük tösle atlas kük tösle satin sayladı, miña yäşel tösle tukımalar kaldı.

Saylap betergäç töşke aşnı aşadıkta uramga çıktık, kızlar bezne kötep toralar ikän.

Uram buylap barıp, timer yul stantsiyäsen äylänep çıktık, bezgä kızık, bez avıldan berkaya çıkmagan malaylar, teplovozlarnı tögel, timer yulında berençe kürüebez, kızlar beländä yakınırak tanıştık.

Gölbanu tatar kızı bulıp çıktı, boyıl sigezençe sınıfnı betergän, ukırga Uralskiga barıga cıyına, ä Zäbilä kazah kızı, ätise kazah, änise nemka, tik nemetsçada, kazahçada belmi. Äldä ul vahıtta bu töbäk Rossiyädä ide, soñrak, borongı kipçak cirläre Däşti kipçak dalalarınıñ urta ber cire bulıp sanalgan, Ural töbäge, törki halıkka kaytarıp birelä, bezneñ yak tatarları, kipçakka bar törkidä terken di, dimäk cir hucasına kaytarıla.

Gäräp älife belän yazılgan, bezgä kilep citkän, Däşti kipçak dala, bögengegä küçerep ätsäk, kipçakça söyläuçe dalanı añgarta, däşü—däşmäü mişärlärdä äldädä kullanışta. (step govoryaçaya po kipçakskiy).

Bez Şipovta kunakta bulgan çakta, anda kazah cämiyäte az kazahça süläüçe bik siräk oçrı ide, min üzemneñ kazahça süli belgänemne, kızlar karşında kürsätsämdä, bik isläre kitmäde.

Şulay süläşä—süläşä öygä kilep cittek, öy aldına citkäç, kızlar bezne äydägez Derkul yılgasına su koyınırga barabız, telägegez bulsa diyep äyttelär.

Alar çakırgaç bez barırga buldık, arı bargaç kına monda halık su koyınır öçen mahsus kiyemnär kigänen kürdek, nişliseñ inde, çitkäräk kitep çişendektä suga kerdek ,Derkulnıñ suı çista, ütä kürenä, bezneñ ineştän küpkä tirän. Avılda yözärgädä, çumargada öyrängängä sınatmadık, kızlarda bezneñ suda üzebezne kıyu totkanıbıznı kürgäç, bezgä yakınaydılar.

Üz yegetläre ber berese belän pışıldaşsalarda, bezgä berni äytüçe bulmadı.

Yarga çıkkaç kızlarga centekläberäk karadım, Zäbiläneñ yuına torgan kiyeme kupalnigı, yäşel töstä, yaña kibettän algan diyärseñ, ä Gölbanunıkı iske kürenä, sizelerlek üzenä tıgız, kız kupalnigınnan usep çıkkan.

Kiyendektä öygä taban kittek, kiç yakınaya, koyaş Märäkän taularına barıp tayangan.

Agılcım tuzan kütärep kötü kayta.

Kiçke çäydän soñ oçraşırga diyep söyläştektä, äbineñ hucalıgına aña yärdäm itärgä dip kerep kittek.

Kiçen oçraşkaç süli—süli süz kupalniklar turında kilep çıktı, Zäbilä minem äniyem miña üze satinnan kupalnik tekte, ägär yäşel satin bulsa Gölbanugada yäşel tösle kupalnik tegärgä bula, ikebeznekedä ber tösle bulır ide diyep äytkäç, minem kılt itep äbi bezgä kürsätkän yurgannık tukımaları, astarlık digäne yäşel satin ikännege yädemä kilde.

Min şul uk minutta, min yäşel satin tabalam diyep äyteptä kuydım.

Kızlar ikesedä miña bäylände, ya Räşit, bezgä yäşel satin tapsañ çın yeget bulasıñ. Fäim däşmi, tik utıra, yarıy alaysä dim, irtägä irtästen kiteräm.

Tik küpme kiräk min belmim.

Tışta karañgı, bez uramda utırgıçka utırgan, kızlar alay da, bolay da, miña küpme tukıma kiräklegen añgartıp karadılar, min üzemneken süli birdem, min belmim küpme tukıma kiräk.

Gölbanu tüzmäde, kullarımnan totıp, kullarımnı alnılarına teräde, mä totıp kara, kullarıñ belän, ni äytiyem gonyah mindä totıp baktım, alnıları uçlarıma sıyarlık. Nindi toygılar minem köñelemdä uynagannıgın niçä yıllar ütkäçtä añgarıp betmim.

Kızlar ikesedä tınıp kaldı, tik Fäimneñ tırışıp—tırışıp pışnaganı gına işetelä, yarıy äle küpme tukıma kiräklegen beläm, irtägä kiterep biräm. Kiçen kerep yattık, irtä irtyuk torıp, äbineñ sandıgınnan yäşel satinnan karış yarım bulır kiñlektä, tukımanıñ iñennän kisep aldımda, bakçaga çıgarıp yäşerep kuydım, töş aldınnan Gölbanunı öydän çıkkanın kürep, tukıma kisägen anarga birdem.

Kızlar kön buyı kürenmädelär, küräseñ kupalnik tekkännärder, ul şulay bulıpta çıktı, kiçen oçraşkaç kupalniknı tektek, irtägä su koyınırga barabız, sezne dä çakırabı, telägegez bulsa, bilgele bezneñ telägebez bar ide.

Döres sülägännär, ike kızdada ber törle kupalnik, igezäklär diyärseñ.

Fäimneñ monı kürgäç çırayı karaldı, äbineken orlap birdeñme Gölbanuga, yuk min äytäm, üzläre kayandır tapkan, tik Zäbilä mine sattı, Räşitkä rähmät, yäşel satin tabıp birde bezgä, äniyem Gölbanuga kupalnik tekte. kibettändä mondını alalmıysıñ.

Öygä kaytkaç Fäim işektän uk, äbigä, Räşit sineñ yurgannık tukımañnan yäşel satin Gölbanuga kupalnik tegärgä alıp birde.

Äbi berni däşmäde, sandıknı açıp, tukımalarnı karadı da äydä aşarga utırıgız diyep, karşı ızbaga alıp kerde.

Aşap betkäç, äbiyem ---nik soramıy tideñ, nik ul kızga satin birdeñ, di̇yügä, Fäim ul satinıñnı gına tögel, yurganıñnıda Gölbanuga birer, ul kız Räşittän imçäklären ülçätte.

Äbi Fäimneñ süzen yöplämäde, miñada ber süzdä äytmäde, bezneñ duslık kakşadı. Araları bozıldı diyep öydägelärgä äytsäñ oşanmaslar ide.

Avılga kitügä tike, vahıtnı Fäim kübese Zäbilä belän, min Gölbanu belän, aralaşıp ütkärdek.

Äbi süzendä tordı, yurgannar sırıp ölgertte, ike bäläm yasap här berebezneñ yurganın üz kulına birde.

Öygä bezne timer yul belän Çiläbe---Sarıtau poyızdında ozattılar, kızlar vokzalga tike ozata bardı, bez vagon täräzennän başlarıbıznı çıgarıp äbiyem belän kızlarnıñ basıp torgannarın küzdän yugalginça bagıp bardık.

Yul buyı ber berebez belän söyläşmiçä här berebez üz uylarında ütkän vakıgalarga kabat—kabat kaytıp, yañadan köñeldän ütkärdek. Fäim turında katı äytälmim, ä min Şipovta bulgan hällärdän tiz genä ayrıla almadım.

Tañ aldında Altata timer yul stantsiyäsenä kilep töştek, poselok üze Därgaç bulsada, stantsiyä undürt çakrımga Därgaçtan iräk torgan tatar avılı iseme belän yöri. Timer yulnı ütkärgändä proyıkt eşlären eşläp beterep, Piterburgta tiyeşle türälär anı raslagaç, stantsiyäneñ ismen berkemdä alıştıralmıy, bilgele.

Halık süläve buyınça Altata avılı tatarları, timer yul alarnıñ avılı aşa ütädä, stantsiyä bulgaç, urıs basar diyep, här ber öydän akça cıyıp, timer yul tözüçe incinerga tüläp, timer yulın undürt çakırım tönyakkarak küçertälär. İnciner smetadan çıkmıy, timer yulın Uralskiga qadär ütkärä. Büredä tuk, kuylarda çil, diyep bula.

Stantsiyädä bezne Fäimneñ ätise karşı aldı, GAZon maşinasında kilgän. kuzısı brezent belän tügäräklätep yapkan, küçmä kipçaklar arbası diyärseñ, kerep utırdık, tañ aldınnan ğadättä suık, ä brizent ışıgında yarıysı, tüzep bula.

Avılga citkäç maşina bezneñ öyneñ uramına tuktadıda, töşegez yegetlär, min eşkä aşıgam, Fäim anañ sine monda kötä.

Bälämnärebezne totkan kileş öygä kerdek, änilär kölep, bu tagın ni häl, närsä alıp kildegez, äbiyegezne talap kitmädegezme diyep köleştelär.

Yuk äbi bezgä yurgannar sırıp birde, digäç şunduk açıpta bagarga buldılar.

Tatar totmıy ohşanmıy digändäy, bäylämnärne çişep yurgannarnı idängä cäydelär, minem yäşel yurgan dürt barmakka kıskarak bulıp çıktı.

Änilär yurgannı törle yaktan karagaç, astarı citmägän, öslekne aska bögep kaldırgan äbiyegez. Yäşel satin magazinnan alıp yalgap sırırbız yurgannı.

Fäim mondada tüzmäde, Räşit astarınnan kisep alıp ber kızga kupalnik tegärgä birde digäç, ä alay bulsa yurgannı şul kileş kaldırıyık, ayagı öşegän sayın kızı isenä töşär, köñele kütäreler diyep köleştelär.

Yurgan äldädä bar, äbiyem istälege itep saklım, häzer öydä cılı, yurgan kiräkmi. Min nik yurgannı äbiyem kıska kileş sırıgan ikänen küptän añgardım, Fäim yärdäm itte, anıñ yurganıda ozın, hatınıda Gölbanu.

Verhazovka 2011 yıl