Yäşäeş Kazanışları

Näser
Gayıplärgä telägeñdä bulsa, säbäp tabıla ul. Adäm balası şundıy inde: keşene kıçkırtıp gönahlıga çıgarıp kuya. Ğadellek belän eş itüçänlek ğadäteñdä yuk isä, härkemne teläsäñ niçek ğayeplärgä mömkinseñ. Başıñnı artık katırıp ta mataşmayaçaksıñ. Säbäbe çıgıp kına toraçak.
Keşeneñ yäşäve kebek ük üleme dä matur bulırga tiyeş. Kürkäm çagıñda äcäl kilep, bugazlap ala ikän, borçılır urın yuk — häyerlegä bulsın! Kilüçelärneñ kitmi kalganı barmı? Ä annan kire kaytası tügel. Ul — töp yort, asıl vatan.
Dönyalıkta bik küp häm törle-törle keşelärne kürergä turı kilde. Ällä kem sıyfatlılarnıñ da yämsezleklärenä şaklar katasıñ. Gadi häm ğadäti holık iyäläreneñ dä zatlılıgı häyran kaldıra. Ällä kem bulırga omtılıp ta hiçnigä ireşä almıy kaluıñnı häterlä, i keşe! Nigä kiräk ide ul gayre tabigıylegeñ? Nasıybıña tiyeşle dan häm däräcä üze kilä, kulıñnan citäkläp ala ul. Ämma sin moña layıklımı? Menä şul hakta uyla, rähmätle bul. Şulay da äzergä-bäzer bulu digän süz tügel äle bu! Tırışlık — bändälek yulı!
Min hiçkemneñ gomeren kıska buluın telämäs idem. Küpme izgeleklär kılınmıy kala, tanılası — tanılmıy, belenäse — belenmi. Keşelär, başkalarga törle sınaular yasap, alarnı sınıybız dip yalgışalar. Çönki üzlären genä sınatalar. Onıtmasınnar.
Min küp sınaulardan uzdım häm monıñ şulay ikänlegen bik yahşı beläm. Ämma alarnı hiçkemgä sizderäse itmädem. Çönki yäşäeş üze şundıy inde ul: sınıy da, sınattıra da. Miña üpkäläüçelär dä bardır. Keşene räncetü ğadätemdä bulmadı, ämma “ayak tayıp kitkän” çaklar da az tügelder. Häterlim, küñelemdä izgelek ide, ämma üpkälättem. Uyıñnı uydırıp sal, dilär. Yuk ikän şul. Ni uylaganıñnı äytmi kaldıru da küp vakıt häyerleräk. Çönki kemgä äytäseñ bit, bälki ul keşe mäkerle, könçe häm ahmaktır?
Gomer ütä tora ul. Ömeteñne yugaltsañ da, haman aldıñda totsañ da. Koyaş beräü genä. Ul härkemgä dä tigez karıy. Bez genä aña törleçä soklanabız!
Keşeneñ bähete üzendä, dilär. Ä bez çittän ezlibez. Tababızdır da, ämma inde üzebezne yugaltırga ölgergän bulabız. Bu fälsäfä belän yäşäü fanatizm, yağni yazmışka buysınu fälsäfäsen tudırgan.
Keşeneñ icat köçe çiksez, häyran kaldırırlık. Ämma üleme şuşı çiksezlekne tagın da mökämmälläşterä.
Minem yäşise kilä. Matur, tınıç, sälamät tormış belän yäşise ide. Härkemdä bula torgan bu tabigıy teläkkä min omtılam ikän, monıñ öçen tabigatemnän ğayep ezlämägez!
Häterlilärder äle, sugıştan soñ ildä irlär yülärlände. Avropanı aykap kaytkan, kan häm ut eçennän çıkkan keşelär närsä eşlärgä tiyeş idelär soñ? Kayttılar häm yätimlek belän, häyerçelek belän, meskenlek belän oçraştılar. Öylärendäge idännärenä qadär kışkı suıkta turap yagılgan, koyma-kirtäläre dä kalmagan ide şul. Avropanıñ mäğrurlıgın kürep kaytkan häm Räsäyneñ mäğnäsezlegennän häyran itkän irlär närsä uylarga häm nilär eşlärgä tiyeş idelär soñ?
Alar çama hisen onıtıp arakı eçtelär. Moña qadärle isereklekneñ närsä ikänlegen işetep häm küzallap kına belä torgan tatar avılları sataştılar. İsereklek arkasında akılların yugaltuçılar da buldı.
Hatın-kıznıñ qadere kitte. Busı inde bötenläy dä böyek mäğnäsezlek. İldä hatınnar bozılsa, dönyalık ta ädäben yugalta ikän ul!
İnde ğasır ahırı ireşep, ilne säüdägärlär bastı. Añ-belem, mäğrifät sanga alınmıy başladı. Uku digän zatlılık sıyfatınıñ kiräge bette. Bu häl moña qadäre inanılgan hakıykatne, urnaşkan goref-gadätne yukka çıgardı. Ägär dä dinneñ üseşe häm nıklap urnaşa baruı cämgıyättä küzätelmäsä, ädäp-ählaktan bu köngä hiçni kalmagan bulır ide. Din iñ universal hakıykat bularak tagın da üzen sizderde, çönki ul yäşäeş kanunnarı belän eş itep, ülem töşençäsenä härdaim tayana belä. Şuña yäşäeşneñ kanunın ülem diyä alabız. Ul — yäşäeşebez kazanışı!

25.08.00.