Yarışıp Yäşibez

Avılda vlast ör-yaña demokratik malaylarga tapşırılgannan birle rähätkä çumdı halık.

Yarışıp kına toralar. Kön sayın maturlık konkursı yä referendum, çempionat yä sotsiologik soraşu. Döres, peçän yuk, furac kalmadı, terleklärne beräm-beräm Çistayga itkä ozatıp torabız. Läkin avıl halkı aldına yaña “Berdämıstan” partiyäse kuygan burıçlarnı ütägändä anıñ işe vak-töyäk problemalar närsä ul?!

Kiçä avılda saylaularnıñ soñgı etabı bulıp uzdı. Şomırtlınıñ kürşe avıllardagı ilçeläre, väkilläre saylandı. Käyeflär şäp buldı, çönki tirä-yaktagı berär avılga yäki rayondagı berär oyışmaga mahsus väkil itep saylanmagan keşe kalmadı avılda.

Kiçen klubta yalkaular konkursı ütkärelde. Däğvaçılar şaktıy ide. Çempionat tön urtasına qadär suzılsa da, halık taralışmadı, tüzde. Finalga çıkkan mehanizator

İsmay belän ügez karauçı Täühıynıñ kaysısı çempion bulır – şunı beläse kilde.

Soñgı turda alar soraularga cavap birde:

- Uzgan atnada eştä niçä minut buldıgız?

Kılıy İsmay yegerme minutka barıp kilgän bulıp çıktı – monı şahitlär äytte. Ä Täühıy bötenläy eşkä barmagan ikän.

- Ber barırga çıkkan da idem, kire bırılırga turı kilde. İrendem çenki, - dide ul gorur kıyafättä başın kütärep.

Bu cavap östenlek bilgese ide. Läkin şulçak beräü, kötelmägän sorau birep, anı ayaktan yıktı:

- Barıp gitmägäçten, ıznaç, ber nästä dä ırlıy almagansıñ bit inde, damı?

Täühıy kızarıp çıktı. Hurlandı. Kimsetelde. Niçek inde ul, Täühıy başı belän, berär kayan berär närsä eläktermiçä katsın?!

- Sin närsä, - dip akırıp cibärde ul, tıyılıp tora almıyça, klub idänenä tökerep. –

Sin närsä, tırgınnık çırı kaldık-pıstıgı?! Kalhuznıñ näsel ügezlären beräm-beräm üz abzarıma katyarıp yapkannı... bütän yulı buş katyammı sıñ inde? Yazmagannı sülämä!

Annarı yagulık skladındagı tsisternalarnı niçek urlaganın da söyläp birde hätta.

- Ä sin sıñgı baruıñda närsä “suktıñ”, - digän sorau birdelär İsmayga.

- Garacdanmı? Garacdan… sıñgı lampoçkanı... traktor kabinası işege... i tagı... ni... – İsmay, bik az bulıp kürenmäsen öçen tagın närsä östim ikän digän tirän uy belän tulgan başın cyuri çlennarına töbäde. – Tagın ni... undürtlegä ike açkıç ta ber uç gayka.

- Häy, yalkau, - didelär aña. – Buldıksız. Horäsän!

Bu inde İsmay adresına kompliment ide.

Konkursta ciñgän öçen aña ferma tübäsennän urlap sütelgän cide şifer birep kaytardılar.

Ä bügen Şomırtlı tagın mäş kilä. Poçta karşındagı sınık bagananı alıştıru proyıktın kiläse yıl hucalık planına kertergäme, byudcetta bu eşkä akça planlaştırırgamı, digän temaga referendum, ä kiçkä konkurs: “Miss abzar çibäre”.

Referendumda avıldaşlarnıñ älläni aktivlıgı sizelmäde. Barısı da ekonomist tügel şul. Añlamıylar anıñ işene.Ä menä fermaga halık küp cıyıldı. Anda kayçandır kolhoznıkı bulgan sıyırlar belän bergä Kamilä karçıknıñ gomer buyı sotsialistik yarış turında hıyallanıp kına yäşägän Mükläge dä katnaştı. Andıy hokuk şulay uk Dvadvora avılınnan fermer Styapannıñ Burenkasına da birelgän ide. Ä sovet çorında aldıngı udarnik sanalgan rekordsmenka Särbäyne ul hokuktan mährüm ittelär.

- Buaz sıyırnı maturlık konkursında katnaştırıp bulamı sıñ? Nindi figura, üzeñ uyla,

- dip añlattılar.

Minnehäyät äbi Särbäyneñ yugarı citeşterüçänlege turında, ber utıruda ikeşär çiläk söt saugan çaklar turında avızın açkan ide – kırt kistelär:

- Priçum mında setneñ küläme? Maturlık kiräk! Ma-tur-lık!

... Sıyırlar tiz yögerü, küşäü, koyrık belän kigävengä töz tiderü häm başka tör yarışlarda köç sınaştılar. Tamaşaçılar belän tulı ferma görläp tordı. Käyeflär şäp buldı. Kamilä karçıknıñ Müklägendä yarış ruhı köçle ide, Burenka täcribäle hayvan bit inde, şuña kürä finalga alar çıktı.

- Yägez äle, üzegezçä ber kıçkırıp ta kürsätegez! – diyelde sıyırlarga.

Burenka ozak küşänep tormadı, dorfa tavışı belän çit ber teldä akırıp ta cibärde:

- Mu-u-u!

“Fu, şul yäşenä citep, mişärçä megerärgä dä eränmägän, imgäk! Ällä sıñ çuaşmı bu?” – dip uylandı Mükläk.

- Diktsiyä yarıysı bugay, - dide cyuridan beräü.

- Melodiyäse dä niçu gınamıdır, - dip bilge kuydı konkurska Kazan konservatoriyäsennän mahsus çakırtılgan muzıka belgeçe.

- Aşıkmik äle!.. – Monısı ferma mödire tavışı. - Ädägez, ikençe finalistnı da tıñnap karıyk.

Mükläk aşıkmadı. Ul baştan, küzlären tutırıp, äle Kamilä äbisenä, äle muzıka professorına, äle Burenkaga karanıp tordı.

- Rähim itegez, - diyelde aña, - Sezneñ uçırt!

- Davay, kızım, davay, bireşmä, yäme?! – dip inälde Kamilä karçık.

Mükläk añladı. Monda citdi köçänergä turı kiläçäk. Muyının suzdı, küzlären yomdı da... u-u, yañgıratıp cibärmäsenme üzeneñ yaratkan köyenä!

Halık ber mälgä telsez genä tügel, tınsız kaldı: bulsa da bula ikän tavış! Birsä dä birä ikän moñnı! Ferma eçe alkışlarga kümelde.

İkençe öleş erotika, döresräge, striptizdan gıybarät buldı. Mükläk belän Burenkanıñ erotik mömkinleklären döres bäyäläü öçen Täühıy kolhozdan urlagan Zubriknı cyuri sostavına kerttelär.

Şobaga buyınça berençe bulıp şärä figurasın publikaga Mükläk kürsätte. Sıyır kötüen gomerendä küp kürsä dä, kötü bulıp cıyılgan keşelärne kürgäne bulmaganga, Mükläk baştan yugalıp kaldı. Oyat bit! Niçek inde, çınlap ta, şu-u-ul hätle halık alnında...

Annarı, Kamilä äbise abzarnıñ ikençe başına barıp: “Ädä, Mükläk, ädä, kızım, mında taban atla!” digäç kenä şul hozurga taban kuzgalıp kitte. Gorur atladı. Däräcäsen belep. Ul başnıñ yugarılıgı inde! Ul botlarnıñ zifalıgı! Ul bilneñ sıgılmalılıgı!

İnnek sörtelgän ul irennärme!

Läkin Mükläk küpme genä tırışmasın, ügez sülpänlek kürsätte. Añlamadı ul bu striptiznı. Mükläkkä yalkau gına ber borılıp karadı da, borının cıyırçıklandırıp, “mış fu-u” dip avır sulagaç, berni kürmägändäy, bernindi şärä sıyır karşında bulmaganday küşänep toruın dävam itte.

- İ, hasrät! – dip ürtälde Kamilä karçık, Mükläk öçen çın öyräktän ğarlänep. – İ, divana, saylangan bula bit äle...

- Ügezneñ reaktsiyäse nul! – digän nokta kuydı Zubrnıñ yaña hucası.

- Burenkanı çıgarıgız, Karap karıyk! – dide hucalıknıñ yaca peşkän räise,

“Berdämıstan” partiyäseneñ cirle bülekçäse general sekretare Artur. Avıl sıyırı öçen hurlandı, bilgele, ul da. Priznı çuvaş avılına cibäräse kilmi bit. – Muct, bu ügez begen impotenttır, yä erotikanı betennäy añnamıydır.

Çıgardılar.

Kapka artınnan uk koyrıgın tayak kebek tırpaytıp çıguı belän Burenka ügezneñ iğtibarın cälep itte. İ, hurlandı şuña Mükläk! İ, oyaldı şul küreneştän Kamilä

äbise. “Marcanıñ şul bulır inde – gımergä ıştansız yerer”, - dip ürtälde alarnıñ tıynak tatar küñelläre.

Ä Zubriknıñ fikere başkaçarak ide. Bu nitkän çit mal?! Avıl ketüennän tegel tulkı.

Yu-u-u-uk, yuk! Bu bıtlar! U-u-ul figura diseñme! U-u-ul cilennär! U-u-u! Atlagan sayın bılk ta bılk! Bılk ta bılk!

Ügezneñ sulışı yışaygannı kürep, cyuri räise dä Burenkaga tekälde.

“Bilgele, imçäkläreñne kemgä eläkte şınarga seltäp kürsätep yeresäñ, ciñüçe bulırsıñ”, dip ğadelsezlektän sıkrandı Kamilä äbi. Mükläk tä, räisneñ açık avızınnan

ciränep, çitkä borıldı.

- Oho, - dip kıçkırıp cibärde räis. – Mında imçäklär altau tegelme sıñ?!

“Niklär genä unike imçäkle duñgız bulıp tumadım ikän?” – dip özgälände monı işetkän

Mükläk. Nu kürsäter ide ul monıñ işe cyurilarga, räislärgä striptiznı, nu, kürsäter ide erotikanı! Bette , bolay bulgaç, titul tätemäde, kubok çuvaşka kitte.

Ä näsel ügeze Zubrik cyurine avtoritet dip tä sanamadı, Kazannan kilgän akademiknı muzıkant dip tä belmäde – üzen bäyläp kuygan torbanı cirdän yolkıp aldı da, şunı

österäp, Burenkaga taba yögerde...

Konkurs cirdän österälgän torba arkasında biş tamaşaçınıñ imgänüe belän tämamlansa da, räis Artur, yomgaklap, kayber näticälär yasadı:

- Plan belän, küläm belän citmeş yıldan artık mavıktık. Gitte! Terlekçelekneñ bütän yakların betennäy küzdän ıçkındırganbız. Haman proizvodstvo berençe planda buldı.

Hazer bılay barmas! Konkurs närsä kürsätte? Bılay bulgaçtın, Avstraliyägä bezneñ

Mükläk tegel, Burenka bara digän süz bit inde bu! Bezneñ eçen hurlık bu. Keşedän kalışmaska kiräk...

Şomırtlıda tormış kaynıy. Yarışabız şulay, saylaşabız. Lenin babaynı mavzoleydan çıgarırgamı, yukmı – bu turıda referendum ütkäräse bar. Marsta tereklek nindi formada

– şul turıda diskussiyä oyıştırası ide. Eş küp äle! Tema küp. Ölger genä!

1990 yıl

Click or select a word or words to search the definition