Venetsiyä

Hikäyä

I
Bu — İtaliyädäge Venetsiyä tügel, Agıydel buyındagı Venetsiyä. Çagıştırırga hiç cıyınmıybız, ikese dä matur, läkin ikese ike törle matur. Ber yagınnan Agıydel, anıñ yanında kızlar kesäsennän töşep kalgan tügäräk közge kebek yaltırap yatkan külläre, ärämälekläre: ikençe yagınnan — ka-raltı-kura artındagı bäräñge bakçalarınıñ kirtälärenä ük orınıp torgan, arkılıga dürt-biş kilometrga suzılgan, buyı, mondagı keşelärneñ üz süzläre belän äytkändä, «ülçäp kürgän adäm balası älegä tabılmagan», karagaylı narat urmanı belän uralgan ber genä uramlı, ber oçınnan kükäy tägärätep cibärsäñ, billähi dip äytäm, vatılmıyça ikençe oçına tägäräp citärdäy tigez, yäşel çirämle ber genä uramlı bu keçkenä avılnı niçek Venetsiyä-dimässeñ! Häyer, min monnan unbiş-egerme yıl elek kürgän Venetsiyä turında süz alıp baram, başka cirlärdä üzgäreşlär-yañarışlar tulıp yatkannı, ällä ul avılnı gına şul hälendä kaldırgannardır, disezme? Bu yak tatarları anı «Venetsiyä» dip tügel, üz avızlarına caylaştırıp, «Binitsiyä» dip yörtälär. Ber uñaydan, bu keçkenä avılga mondıy kupşı isem kaydan kilgän? digän sorauga cavap birep ütik. Kayçandır, şunnan yırak tügel zur ber avıldan küçep utırırga teläk beldergän krestyannar, soklanuların eçlärenä yäşerep, ä krestyanga has sagayuçanlık toygısın ütä selkep, äytkännär, imeş, cir kisüçe zemlemerga:
— Urman da kül, bolınlık ta ärämälek, äpäyne kayda — agaç başında üstererbez mikänni soñ bez? — digännär, imeş.
Häyer, zemlemer digäne dä töşep kalgannardan bulmagan, krestyan mutlıgına karşı ukımışlı keşe corlıgı belän cavap kaytargan:
— Taptıgız kaygırtır närsä. Äpäyne sezgä kürşeläregez igep birer, hoday böten keşegä dä kulın tufrakka manıp äpäy üsterep çilänergä dimägänder. Zato budete cit kak v Venetsii.
Zemlemernıñ ikmäk üsterü turındagı köfer süzlären bik ük oşatıp beterm-äsälär dä, «zato budete cit kak v Venetsii», digäne oşagan bolarga. Çın bulsa ägär, änä şunnan tagılıp kalgan, imeş, ul «Binitsiyä». Çınlap ta, bez barıp yörgän yıllarnı bu avıl keşeläreneñ ikmäk üsterü belän ällä ni mäşäqatlängännären kürergä turı kilmäde. Kaydadır urman artındagı, üzlärennän cide kilometrdagı zur kolhoznıñ ber brigadası sanalgan Venetsiyä keşeläre şul tirädä, urmannar-küllär arasında kısılıp kalgan kıypıl-çık-kıypılçık cirlärdä selkensälär az-maz selkengän bulalar da, şunıñ belän şul, vässälam! Anıñ karavı peçän çabarga, peçän kipterergä, bogıl kuyarga alardan da mahir keşe yuktır. Citmäsä, su buyı buludan faydalanıp, kolhoz zur kaz-ürdäk ferması açıp cibärgän, hatın-kızlarnıñ kübese şunda çuala, ir-at tege yardagı rayüzäk belän bu yak arasında Agıydel arkılı parom yörtä, şul paromga utırıp rayüzäk uçrecdeniyelärenä hezmätkä çabuçılar da yuk tügel—Venetsiyä halkı ukımışlı halık. Urmanga orınıp torgaç, yort-cir yahşı, cäyen daçniklar kertep — alardan da kayıralar. Köndez karavılçını sıylap, tönlä urmannan büränä tarttıruçılar da bar, kıskası, köferlegennän kurıkmıyça äytsäk, adäm digäneñ ber ikmäk belän genä tamak tuydıramıni!
İtaliyädäge Venetsiyägä balalarnı töyäp yörü çitengäräk kilerdäy bulgaç, yulı ansat, akça da küp çıkmıy dip, sugış artı özek yıllarnı bez berniçä cäy çirattagı yallarıbızda, balalarnı häm iske-moskı çemodannarıbıznı töyäp, älege şul Agıydel yarındagı Venetsiyägä kitä torgan idek. Rättän berniçä cäy tügel, här cäy rättän bara başlasañ, bu agaylarnıñ cilkäläre kalındır, ahrısı, cäy sayın krutka (alar üzlären kurort dip sanıylar) kilmäslär iye, dip, totkan öçen akçanı kübräk kayıru yagın karıylar. Ä bezneñ, allaga şöker, bala-çaga küp bulsa da, akça yagı härvakıt isäple bula torgan ide. Anıñ karavı bezdä häylä küp, ber cäyne Venetsiyäneñ yäşel uramına barıp koyılsak, ikençe cäyne Mişä buyındagı şundıy uk ber genä uramlı Kızıl Yäşlär avılın «krut» yasıybız, öçençe cäyne hatınnıñ äti-änilärenä, yağni minem kayınataylarga kaytıp yıgılabız — ul çagında muyınga täre itep tagılgan bakça-läğnät töşkerese yuk, otpusk akçası, mayda yözärlek ük bulmasa da, serne sınatmaska citä, anıñ karavı iseme niçek yañgırıy: «Krutnik apa!», «Krutnik abıy!».

II
Yugarıda ber äytep ütelgänçä, Venetsiyäneñ här yortında diyärlek daçniklar bula, elekkeräk yıllarda monda kımız da yasıy torgan bulgannar, bälki şunnan da iyäläşep kalgannardır. Bigräk tä tabigate, Agıydele digändäy, härhäldä monda otpusk akçasın tuzdırırlık kına mömkinlek bar ide. Ber iyäläşep algan keşelär yıl sayın diyärlek kilälär, äle kaylar-dan gına: Ufadan, Kazannan, Sverdlovskidan, Zlatousttan, Salavattan, hätta ber cäyne Taşkenttan uk kaytıp toruçı ber ğailäne dä äyttelär. Vakıtlıça küz aldınnan uzıp kitkän ul keşelärneñ barısın da, älbättä, häterdä saklap bulmagan, ämma Ufadan kilep toruçı Mönävär Sägıytev digän agaynı hiç kenä dä onıtasım yuk. Berençedän, alar bezneñ kürşe yortka gına töşälär, üzara kerep-çıgıp häl-ähväl soraşıp, totkan balıklarıbız belän maktanışıp yöribez. İkençedän, Mönävär abzıy gacäp cor keşe— söyläşergä, kölärgä, kölderergä yarata, törle macaralar uylap çıgarırga osta. Hatını Taifättäygä kilgändä, anısı— kartınıñ kirese, avızınnan süzen tartıp ala almassıñ, fantaziyäse bötenläy eşlämi, närsäne küzläre belän kürä— şunıñ belän yäşi birä. Ämma kartı söylägännärne—inde niçänçe kabat işetüe bulmasın—birelep, ışanıp tıñlıy, hätta -erep kitkändäy bula. Kayçagında: «Yuktır la!», «Sin bu yulı bötenläy kirtä sikerdeñ, ätise»,—kebek kıska-kıs-ka replikalar kıstırgalap kuysa da, ay-hay la, bu anıñ kartına karşı töşärgä cıyınuınnan yäki añarga ışanmavınnan tügel,^kiresençä, bu anıñ kartı-tel bistäsenä ütä mökibbän kitkänlegennän ide bulsa kiräk.
Mönävär abzıynıñ urmanga yäki balıkka barganda, kagılu-sugıludan yäki şırpı kerüdän hiç kurıkmıyça, yalanayak yörüen kürep inde isebez kitmi başlagan ide, ber zaman ul avıl uramında da yalanayak yörergä totındı. Zur häm söyäkçel täpiläre katıp bette, alay-bolay kıyık atıp turı tiderergä mataşuçı berär adäm süz katsa, kartnıñ cor cavabı äzer:
— Hörlek yarata minem täpilär. Gomer itep, kıyşık atlagannarı bulmadı, şuşındıy rähät cäydä dä alarnı botinka digän zindanga yabıp kuyarlık säbäp kürmim!—dip kenä cibärä.
Annarı berkönne ul, beräü belän dä kiñäş iteşep tor-mastan, çalbarınıñ balakların kisep taşladı. Şort disäñ—şort çıkmagan, çalbar disäñ — çalbarlıgı kalmagan ide. Botnı kaplagan, tez küzlären kaplagan, ä yabık häm yonlaç baltırları şır ayazda. Äytä başlagaç, moñarga da cavabın taptı:
— Öfedä cıygan ramatiznı köyderep kalırga isäp, cäye bik şäp, daçaga akçası barıber tülängän, — dip kenä cibärde.
Tagı ber kızık yagı: altmışnıñ östendä buluga karamastan, gel malaylar belän bulaşa. Balıkka disäñ — kötüe belän alarnı tagıp kitä, ciläkkä alarnı iyärtep yöri. Bik tä üzläşep kitüläre buldımı, ällä kartnıñ bertörleräk uza başlagan daça tormışınnan mahmırlavı şuña kiterdeme, ber kiçne bu kapka töbendä olı-kara belän äñgämä sugıp utırganda, uramnan şaulaşıp uzıp baruçı ber törkem malaynı — üze işe yalan täpilärne kürep aldı. Kürep aluı buldı, olılar belän äñgämäsen şunduk özep, tegelärne barmak izäp üz yanına çakırıp kiterde. Äytte bu karşısına kilep baskan malaylarga:
— Bişär tiyen akça eşläp alasıgız kiläme, tişek borınnar? — dide.
Malaylar, çamalıysızdır, fantazer halık, Mönävär abıylarınıñ säyer ğadätlären belep betergännär, şunduk kolakları tordı.
— Änä anda Şämsecihan kortkanıñ ber tavıgı ätäç bulıp kıçkırırga mataşa başlagan, — dip totındı Mönävär kart, ciñel genä ayak öste torıp basıp. — Yortka afät çakıra azgın tavık, di Şämsecihan äbiyegez. Totıp suydırırga ikän isäbe dä, tavık, läğnät, kortkaga tottırmıy ikän.
— Barıp şunı totıp birergäme? — dip, ciñnären ük sızgana başladı malaylar arasınnan ber tügemsezräge.
Olıraklar da moña üz mönäsäbätlären beldermiçä kala almadılar. _
— Uylap çıgara kart, häyer... Tiktormas can.
Bu çaklısın uk Mönävär agay işetmägänder, dip uylarga da mömkin ide, işetkän ikän. Malaylarnı cıyıp kitä başlagaç, tuktalıp, bezgä — olılık kürsätergä tırışıp, kapka töbe eskämiyädä utırıp kalgan «sakallı sabıy»larga borılıp, äytte bu:
— Nik isegez kitte, cıyılıp barıp, kortkanıñ ber borçuın alıp taşlıybız ikän... Tämam väsväsälängän bit Şämsecihan kortka.
Ä malaylarga närsä? Nik şunda ata şaytannıñ üzen totıp kiterergä kuşmıylar. Mönävär abzıyları belän bulganda, alar bötenesenä äzer. Citmäsä tagın, biş tiyen akça kulga kerergä torganda! Avıl malayına küktän yaumıy bit ul biş tiyen. Biş tiyengä, tege yak yarga çıgıp, ike stakan mors eçärgä bula, annarı äle çöyep uynarga da kala!

III
Annarı anı bidon tottırıp Agıydel aryagındagı Dürtöyle yagına kımız alıp kaytırga cibärälär. Yuk, cibärmilär, ul üze kitä. Gomumän, ul tik torunı belmi. Peçängä töşkän çak turı kilsä, kolhozçılarga peçän cıyışuçı ul. Fermaga barıp, koşçılar arasında mäyhanä kilüçe ul. Urman yulında näni arba tartıp, çıbık-çabık alıp kaytuçı berär karçıknı kürsä, bara torgan yulınnan bülenep, tegeneñ yögen tartışuçı da ul. Hatını Ta-ifättäygä bulışu yagına kitsä, anda anıñ yalan täpiläre tıpırdap kına toralar. Bigräk tä urmannan narat kürkäse cıyıp, samovar kaynatu, tabın äzerläü, rizık, savıt-saba taşu digändä... «Taşu» dim, çönki ul köndezge çäyne bervakıtta da öydä yäki veranda-fäländä äzerlätmäs. Ozın bäräñge bakçası çitlätep salıngan sukmaktan yögerä-yögerä, böten kiräk äyberne elek öydän urman buyına, çäy eçep tuygaç, urman buyınnan öygä üze taşır. İnde üzegez uylap karagız: şundıy ciñel söyäkle Mönävär abzagız, Dürtöyle yagına çıgıp, Taifäsenä kımız alıp kaytırga keşe kuşkannı kötep torır disezme!
Bu säfäre vakıtında, paromda da anıñ törle mäzäklär tudırgalavın äytälär, läkin bezneñ üzebezgä, mäsälän, anıñ belän paromda oçraşırga turı kilmäde, keşedän genä işetkänne kürdem dip äytä almıym — Mönävär abzıyga gaybät bulıp töşär dip kurkam.
Ä menä anıñ urman buyında, samovar morcasınnan kuyı töten çıgarıp, narat kürkäse belän çäy kaynatkanın, şul arada urmannan savıt tutırıp mölderäp peşkän kayın ciläge cıyıp çıgarga da ölgerüen häm bigräk tä karçıgı Ta-ifättäy belän kara-karşı utırıp urman buyında, çirämlektä tirläp-peşep çäy eçülären kürep kitü, motlakan, kiräk. Ay-hay, tämle itep eçälär dä soñ alar çäyne! Bu siña: «İkene eçsäm, küpkä kitmäs mikän?» — dip üzeñnän üzeñ şürläp eçü tügel inde, bu — şundıy eçü: Taifättäy yasıy tora, Mönävär abzagız koya tora. Samovarnıñ göcläve basıla töşsä, aptırarga tügel, narat kürkäse şunda gına, is çıga dip kurkası yuk, sahranıñ tüşäme biyek, çıga birsen. Utırıp eçä-eçä yalıgıp kitsä, Mönävär abzagız ul yaknı da aldan uk küzdä totkan, alıp çıkkan mendär, şul mendärgä yantaep barıp töşär. Älege kıska balaklı yonlaç sıyrakların berse östenä ikençesen atlandırıp kuyar, tekäler zäñgär kükkä, yatar şulay beravık däşmi-tınmıy, häm annarı, tele belän genä tügel, böten kükräge, böten barlıgı belän kuanıp köyläp cibärer:
— Äy, biçäkäyem-canıkayım, barmı ikän bu dönyada sineñ belän minnän dä bähetle can iyäläre, ä? Kür äle, kür, bit oçlarıña hätle kızarıp kitte iç, hikmäti-hoda. Nilektän şulay dip beläseñ sin? Bäheteñ küplektän bu. Mönäväräñ yanıñda sayrap utırgannan.
Şunda inde anıñ küzenä kem dä bulsa berär adäm çagılmasın — balta kıstırıp, urmanga kitep baruçı ir-atmı, küzdän yugalgan onıgın karıy çıkkan äbime, molbert kütärep etyud töşerergä yörüçe berär hudocnik kisägeme — kemneñ kemlegenä karamas, karşı toruga yul kuymas, hiçşiksez, çäy tabınına çakırıp utırtır häm, älbättä, berençe süze dönyaga soklanudan başlanır:
— Kür äle, adäm balası, bu hozurlıknı sin! Dönya cännäte bit... Urmanı disäñ, östeñä avıp tora, ılıs ise sineñ üpkäñdä, ılıs ise sineñ ükçäñdä, ılıs ise änä Taifä yeñgäegezneñ bit oçlarında... Bu siña putevkaga dönya tiklem akça tüläp, vannaga şeşä belän cılıtıp tamızgan ılıs örese tügel inde.
Kıskası, bik rähät ide, suga cibärgän balık ide Mönävär kart bu Venetsiyä tufragında. Läkin härnärsäneñ ber çige bulganı kebek, anıñ da bu rähätlegenä çik kuyıldı.

IV
Aldan häbär itü bulgandırmı—kinätlegenä karaganda, ansız da bik ihtimal—bolarga Öfeneñ üzennän utız öç yäşkä hätle öylänmi yörgän buydak malayları kilep töşte. Yalgız üze genä tügel, muzıkant halık ikän, üze hätle diyärlek violonçele belän. häm... kartlarnı iñ siskändergäne: neçkä bille, ütä dä neçkä bille, kul tırnakları gına tügel, ayak tırnaklarına hätle alsuga buyalgan, küz töplärenä, kabaklarına, kerfeklärenä vagonı belän buyau sılagan, kızıl çäçle, cıyıp kına äytkändä, enä karagınarak ohşagan ber kız iyärtep kilep töşte. Täfsile soñınnanrak häm, älbättä, bik töpçenü aşa gına belende: barıp çıksa ägär, änä şul «enä karagı» utız öç yäşlek yegetneñ käläşe häm Mönävär abzıy belän Ta-ifättäyneñ kilene bulaçak, imeş, inde. Häyer, alda närsä bulır—anısın küz kürer, buyaulı kız da muzıkant kisäge ikän, bergä şunda kıçkırtırlar, bügengese köndä Mönävär abzıynı aptıraşta kaldırırday bütän säbäplär kürengäläp tora. Kilgänneñ ikençe könendä ük iñ elek mondıy häl buldı. Bu tiräneñ şähär kunaklarına kürsäterdäy bihuş urını itep, Mönävär agay Agıydelneñ «Kaz muyını» dip atala torgan urının maktarga totındı. Yänäse, yırak barası da tügel, urman arkılı gına çıgası, bulır-bulmas öç-dürt kilometr ütäseme ikän! Anıñ karavı koyaş çıkkan vakıttagı urmannı kürü üze ni tora. havası disäñ havası, vakıtındarak barıp utırsañ, balıknı da, yänäse, savıp kına torasıñ. Üze soklangan tabiğat küreneşlärenä başkalarnı da soklandırırga tırışkanda, süz ezläp kesägä kermi inde Mönävär kart. Beravık pauzadan soñ, yañadan isenä töşerep bulsa kiräk:
— Äle sezgä şunısın äytmägänmen: aldan uk gudogın kıçkırtıp, berse ikençese uzgannı kötep tormasa, kara-kar-şı ike parohod ta uzıp kitälmi annan. Yukka gına «Gusinoyı gorlo» tügel inde, apaylarım, — dip tä östäde.
Bu çaklısın uk äytmägän bulsa da yarıysı ikän. Malayı ätise süzlären, uyınga alganday, kolak yanınnan gına uzdırgan buldı:
— Parohodlarnı äytäm, berse ikençesenä bärelep, katastrofa bula kalsa, soñınnan bezne şahitlıkka tarttırıp yödätmäslär mikän? — digän buldı, avız çite belän genä kölep.
İyärep kaytkan kunak-neçkäbil çın-çınlap äytä kuydı:
— Berär transport yörmime soñ ul «Gusinoyı gorlo» yagına? Min karşı tügel barırga. Tolko bik irtä kuzgalırga ne obeşayu.
«Berär transport», «İrtä kuzgalırga ne obeşayu» — bu süzlär Mönävär kartnıñ başına sukkan kebek buldılar. Bolar şul tegeläyräk ikän, dip uylap kuydı ul, tegeläyräk digänen rätläp üze dä añlap betermästän. Kıskası, «Kaz mu-enı»na säfär barıp çıkmadı. Ä Mönävär agayga barıp çıkkan kebek kürengän närsälär yäşlärgä oşamıy ide. Mönävär agaynıñ başka hörriyätlärenä dä çik kuyıldı. Balagı kiselgän çalbar oçtı. Yalanayak yörergä yaramıy başladı. Urman buyına çıgıp, palaska kırın töşep, ozaklap-ozaklap çäy eçülär töştä kürergä genä kaldı. Çäyne häzer verandada, östäl artında, anda da ikeşär genä çınayak eçälär — küpkä kitsä nekulturnıy bulıp çıga, imeş. Çäy eçkändä telgä ni kilsä şunı lıgırdap, şaulap utırırga yaramıy — şulay uk nekulturnıy bula. Ämma kayçaklarda ıçkıngalap kitkäli kart häm şunduk, yaramagan eş eşlägän malay kebek, şeltäsen dä ala.
— Kak more şirokoyı... Kak gore banalnoyı, — dip, matur irennären çak-çak kına böreşterep, kölep kuya kilenlekkä kandidat. Ul monı, älbättä, Mönävär abzıyga turıdan-turı bärep äytmi, ul monı bolay telenä kilgän ber süz itep kenä äytä. Anıñ karavı näzakätle kunaknı yarım süzdän dä añlıy torgan keşe — utız öç yäşlek kiyäü yegete açıktan-açık äytä:
— haman ber istinanı kabatlarga turı kilä, papa: kogda ya yım, gluh i nem.
İ kızık ta ikän soñ bu kulturnıy balalar üstersäñ!..
Niçä äytsäñ dä ber süz: täüfıykka utırdı Mönävär kart, kulturnıy balalar kaytkaç. Äle niçek kenä utırdı! İñ çitene biçaraga: telenä kilgän şuk süzlärne äytmiçä tıyıp kaldıru ide. Elek tä ällä ni itläç keşe tügel, yäşlärgä niçek tä yararga tırışıp, ul tämam korışıp kaldı. Kunaklar kaytıp, ike atna torgan arada, anıñ avızınnan, elekkege cor telle şuk Mönävär kart avızınnan, çıksa adäm rätle ber şuklık bärep çıktı. Anısı da, şuklıktan bigräk, soñgı çikkä citkän gacizlektän tugan ütle ber açınu belän äytelde şikelle. Älbättä, üzenekelärgä tügel, üzendäge kunak-neçkä billärgä alay katı bärelergä memkinme soñ! Bötenläy gönahsız keşegä, minem malayga eläkte kartnıñ bu açınuı. Minem tugız yäşlek Räşit alar yortındagı malayga iyäläşkän, ber-bersenä gel kerep-çıgıp yörilär ide bolar. Ğadät buyınça, berkönne cilkapkanı kayırıp açıp kerep bara ikän malay, boldırda kalançaday basıp torgan Mönävär kart:
— Yap kapkanı tizräk, işegaldına çeben kertäseñ iç, — dip kıçkırmasınmı!
Atılıp çıktı malay ber zaman — yılarga da belmi, kölärgä dä. Yılarga citeşüe — gomerdä tavış kütärmägän Mönävär abzıysınıñ şulay kıçkıruınnan. Kölärgä azaplanuı şunnan — haman logikasına ireşä almıy azaplana malay. Cilkapka, işegaldı digänneñ öste açık, töbe tişek, yänäse, kapkanı tiz yapmasañ, çeben kerä. Niçek añlarga ikän soñ monı?
Şunnan öç-dürt yıl uzgaç, bez töyäleşep yänä Venetsiyägä cäyge yalga kildek. Äylänä-tirä şul elekke hälendä, Agıy-del arkılı parom tuktausız yörep tora, cäy sayın kilä torgan üz «krutnikları» bıyıl da kilgän, tik Mönävär abzıy gına yuk, işetüebezgä karaganda, ul biçara uzgan kışnı infarkttan dönya kuygan ikän. Bolay üze böten närsä üz urınında, hätta kayber yañarışlar buluga da karamastan, döresen äytergä kiräk, uyın-kölkele, cor telle Mönävär abzıy bulmagaç, Venetsiyägä nider citeşmägänlek bik-bik sizelä ide...
Cäy urtalarında, ğadättägegä karaganda şaktıy soñga kalıp, Sägıytevnekelär dä kilep töşte, şul elek tuktıy torgan yortka uk tuktaldılar. Älege şäp kiyenä torgan violonçelist tege vakıtta iyärtep kilgän kızıl çäçle, buyaulı tırnaklımı hatın itep ük algan, ike yäş yarım çamalı malayları da bar, üzennän-üze añlaşıla, al tırnak häzer inde, tege vakıttagı kebek, metaforalar belän söylämi, anıñ bu ğailädä dilbegäne kulında totuçı hökemdar keşe bulıp äverelgänlege çittän küz salgan keşegä dä sizelä ide. Eşläre dä caylı kuyılgan ide bulsa kiräk: Mönävär abzıy vakıtındagı kebek, at belän mışkıldap kilep töşmädelär, taksi kiterde. Taksidan şaktıy gına äyberlär — töyennär, kärzinnär, yäşiklar töşte, läkin tege vakıttagı kebek näfis çemodannar töşmäde, muzıka koralları salıngan futlyarlar da kürenmäde. Häyer, üz plannarı üzlärendä bulgan ikän, öç-dürt könnän älege şul kiterä kilgän ük taksi yañadan kilep, yäş äti belän yäş änine alıp ta kitte. Monda, tabiğat koçagında, inde häzer «däü ännä» dip yörtelä başlagan Taifättäy belän añarga iptäşkä tatarça da, rusça da rätläp belmi torgan, ber öydä berseneñ tegeläy, ikençeseneñ bolay endäşüennän miñräyebräk, tele açılır-açılmas totlıgırga ölgergän bäläkäy Corcik torıp kaldı.
Taifättäy öçen malay, älbättä, Corcik tügel, Cäüdät. Karçıknıñ monda kilüe dä bik alay küñele oçıngannan tügel — şat ruhlı kartı belän par kügärçendäy görläşep, yaktı cäylären uzdırgan bu istälekle urınnarga telsez malay belän torırga kilü anı ällä ni kanatlandırmagan ide bulsa kiräk. Şulay da küñelendä üze genä belä torgan cülär ber ömete yuk tügel: törleçä endäşep başın butamıyça, şuşı ber-ike ay eçendä balanı saf üzebezçä söyläşergä öyrätep bulmasmı, dip hıyallana ide.
Hıyalı — hıyal urınında, ämma istäleklär dä tıngı birmi, bigräk tä bu tın poçmakta kartı belän uzdırgan bähetle tigez könnäreneñ äle ber, äle ikençe sähifäse iskä töşep, soñgı vakıtlarda bolay da böreşep-keçeräyep kalgan Taifättäyne äytep betergesez täqatsezländerä, üz eçenä biklägännän-bikli bara ide...
Şul istäleklär şaukımına birelep bulsa kiräk, ütä koyaşlı ber könne ul, istä-osta yukta cilkenep, samovar kütärep, urman buyına çıgıp kitte. Narat kürkäsennän işle töten çıgarıp, samovarnı kaynattı. Çınayaklar, rizıklar taşıp, urman buyı çirämlekkä tabın äzerläde. Älbättä, onıgı da şul tirädä, ayak arasında gına çuala ide. Samovar şaulap kaynagannı säyersenep karap tordı malay — moñarçı anıñ samovar digän mondıy tötenle äkämätne kürgäne yuk ide. Kaynap çıktı samovar, çäynektä huş isle çäy peşte — utır da eçä başla häzer. Läkin näq şul minutta malay kinät yukka çıktı. Kem belän eçsen häzer Taifättäy?
— Kayda sin, Cäüdät balam? — dip, ötälänep, yak-yagına karanırga totındı äbise.
Cir untımıni, yukka çıktı malay. Ällä öygä çaptımı, dip, tiz genä öygä dä kaytıp kilde Taifättäy — öygä dä kaytmagan. Menä sin şomlık! Yañadan urman buyına çıgıp, şul tirädäge kuaklar arasınnan ezlärgä, tavış birergä totındı karçık. Eçenä şom yögerde. Nihayät, balanı saf üzebezçä öyrätep bulmasmı, digän hıyalın da onıtıp, citär-citmäs rusçası belän:
— Cürcik! Kdi ti, alla kargagan nämäkäy? — dip tirgänep tä karadı.
Äbisen ozak kına tinterätkännän soñ, malay, «alla kargagan nämäkäy», ber al narat kürkäse töyäp, urman eçennän ta-vışsız-tınsız gına kilep çıktı. Tavışsız-tınsız gına äbiseneñ ayak oçına tabışın kiterep buşattı, annarı, şulay uk tavışsız-tınsız gına, äbiseneñ küzlärenä bermäl karap tordı. «Menä şul, babulya! Tagın töten çıgarabızmı tege äkämättän?» — dip sorıy ide tösle anıñ söykemle, gönahsız küzläre.
Yuk şul inde, tagın kaynatmıybız «tege äkämät»ne! Ta-ifättäyneñ inde bötenläy eçäse kilmi, äzerlägän tabınnı süzsez-önsez genä cıya uk başladı. Alıp çıkkan çınayak-sa-vıtlarnı öygä kire taşırga totındı. Samovarnı, hiç avırsınmıyça cilterätep, .alıp kerep kitte. Küräseñ, urman buyında — sahrada eçeläse çäylär kartı Mönävär isän çakta eçelep betkänder. Şulay uk, balanı saf üzebezçä öyrätep bulmasmı, digän hıyalı da barıp çıkmas kebegräk kürenä karçıkka.

1972