Väğdä — İman!

Hikäyä
Ul könnärdä, gomer bulmagannı, vakıtım buşrak kebek ide. Yazuçı Mäğsüm aga Hucin şaltıratıp, aldan beleşep, irtägäge köngä ikelärdä oçraşunı söyläşep kuydık. Döresen genä äytkändä, ul üze miña kiräk, kiresençä tügel ide.
— Borçılmagız, näq buş çaklarım, kilep citäm. Unikegä ikän, unikegä, minut ta soñga kalmam. Ägär irtäräk anda bulsam, kötep torırmın,— didem.
Şulay väğdäläştek. Çınnan da irtägä ällä kaylarga barasılarım yuk. Oçraşırbız, Allah boyırsa, dip täğaenläp, niyätemne küñelemä bikläp kuydım.
Ämma kabat ber säğattän şaltıratıp, irtägä eşemdä utırış bulaçagın, säğat dürtlärdä ikänlegen äyttelär. Yarar-yarar, citeşermen, kilmi kalmam, dip uyladım. Mäğsüm aga belän süzemne beterermen dä barırmın. Soñarmam.
Bolardan gayre, säğate-minutı bilgelängän mondıy eşlär kilep çıkmaska tiyeş kebek ide.
Häm menä ul kön kilep citte. Min irtännän eş belän mäşgul idem. İkeneñ kayçan citäçägen säğatemnän küzätkäläp-küzätkäläp alam. Menä vakıt ireşep kilä. Kitärgä, aşıgırga kiräk dip, uramdagı kışkı salkın fevral havasınıñ yomşarmaganmı ikänlegen täräzädän tışka bagıp küzätkäläp aldım. Salkınnan tuñgan çagında kar da börteklängän sıman şul. Ä menä häzer ul utırgan, basınkılangan kebek. Sukmaklar da karalganrak kürenälär. Könne sındırgan bulırga tiyeş.
Kiyem elgeçenä kilep, tunıma ürelgän genä idem, särkätip tutaş kerep äytte:
— Utırışnı, beläsezder inde, säğat bergä küçerdelär. Soñarmagız!
— Ah, minem ikegä barıp citärgä tiyeşle cirem bar ide,— dip söylänep, närsä eşlärgä belmi aptırap kaldım. Bolay yahşı tügel şul äle bu! Mäğsüm aga qadär olı häm däräcä iyäse keşene kötterep toru yaramas, bälki hucam berär säğatkä soñga kalırga röhsät birer? Yahşı keşe ul. Eşen belep başkara, hezmättäşlärenä hörmäte zur. Kerim äle üzenä, sorıym. Üteneçemne ayak astına salıp taptamas. Ämma:
— Yuk,— dide hucam, yartı süzemdä ük mine bülderep.— Mäğsüm Hucinda eşlisezme, ällä minem kul astındamı?
— Yarar-yarar, sez digänçä bulır!— dip, tizräk gafu ütenü yagın karadım. Hucalar belän tartkalaşırga yaramıy, üzsüzlänüne ber dä yaratmıylar alar.
— Bigräk kızık keşe sez!— diyäräk hucam söylänep kaldı, min, üzemä çıgıp, tizräk telefonga yabıştım.
Mäğsüm aganı tabu mäsäläse ciñel eş bulıp çıkmadı. Äüväle telefonnarı buş tügel ide, inde şaltıratıp çıkkaç, anıñ anda yuklıgın äyttelär.
Bez yäki “Çayan” curnalı redaktsiyäsendä, yäisä “Kazan utları”nda oçraşırga tiyeş idek. Telefonnan-telefonga küçä-küçä alarga şaltıratıp mäş kilgän arada töşke aş vakıtı uzıp, utırış säğate kilep tä citte. Häyerlegä bulsın, Mäğsüm aganı ezläp tabarmın, açulansa, gafu ütenermen dip uylap, väğdämne bozganım öçen anıñ gafu ütenüenä ömetemne yañarttım da utırışka aşıktım. Ul ozakka barmayaçak, tiz genä betäçäk sıman ide.
Ämma bu yulı da yalgıştım. Utırış näq menä utıru, hätta töplänep utırmışka äverelde. Miña häm bülegemä turıdan-turı kagılışlı mäsälälär kön tärtibenä kuyılmasa da, alardan häbärdar bulırga tiyeşmender inde, kolak kuya birdem. Hezmättäşlärem şundıy da tögäl, eşlären şundıy da cirenä citkerep başkaruçılar bulıp çıktılar ki, här mäsäläne, şul mäslädän kilep tugan başka mäsälälärne, aları tagın da kiterep çıgarırga tiyeş tagın bütän mäsälälärne härkaysın ayırım-ayırım, cebenä ütkärgänçe tämam tikşerep, ülçäp, häl itep, alarga kabattan da kaytıp, alarnı tagın da bäyäläp, añlaşılıp citmägännären tögälräk açıklap, üzara ber-bersenä bäyän iteşügä alınıp, tagın da distälärçä soraularnı kuzgatkalap, cavap häm çişü variantların tikşerep häm tikşergäläp şaktıy ozak utırdılar. Minem işelär arıp bette. Vakıt-vakıt säğatkä karap kuygalaularıma hiçkemneñ ise kitmäde. Üzemne niçek tä sabır totarga tırıştım. Şulay utırışa torgaç, ike säğatläp vakıt ütep tä kitte. Mäğsüm aganı ni şaltıratıp, ni başkaça aldan kisätep kuyıp bulmadı. Eçem poşu gına tügel, vakıtnıñ tiz ütüenä açuım da kaynıy, holkımnı da kaynarlata bara ide. Yarıy äle, bähetemäder, utırıştagılar söyläşülärneñ çiksezlegennän üzläre dä arıy başladılar. İnde häzer, nindi genä mäsälä kuyılsa da, alarnıñ kuäten kuzgatu mömkin bulmas kebek ide. Menä şuşı forsatnı gına kötkän hucabız kön tärtibendäge “törlelär”gä küçte häm dustı Gapsattarovnı yugarırak urınga kuyarga niyäte barlıgın äytep, bu kandidatura hakında fikerlärebezne soradı. Ayaz könne yäşen suktı. Härhäldä ägär dä bu mäsälä berär säğat äüvälräk kuyılgan bulsa, süze küp çıgar ide, ä monda:
— Bik hup! Bik yahşı! — didek tä, şunıñ belän bette.
Häm ahırına ireşkän cıyılış tämamlandı.
Min tizräk kitü yagın karadım. Anda, söyläşengänçä, Mäğsüm aga kötäder. İnde niçä säğatkä soñga kaldım. Bälki kitmägänder äle, eş ahırına bulsa da barıp ireşermen dip çatır çaptım.
Barıp kersäm, Mäğsüm aganıñ dusları:
— İ, väğdäsez ikänsez!— dip karşı aldılar.— Ul sezne kötte-kötte... İkegä söyläşengänsez tügelme?
— Äye, şulay ide! Gafu itsä ide...— didem, aklanır süzläremne küñel kiştälegemdäge häter baskıçlarınnan ezläp.
Ul arada “Kazan utları” curnalı redaktsiyäsennän kättä yazuçı häm şağıyrlär kilep kerdelär. Mine kürügä:
— Nigä “Çayan”da utırasız? Sezne Mäğsüm Hucin säğat ikedän birle kötte. Väğdäsez ikänsez!— dip, kemlegemne yözemä bärep äytep tä birdelär.
— Gafu itä kürsä ide...— didem, şulay uk aklanırga küñel türemnän süz ezläp.— Söyläşengänçä barıp çıkmadı şul. Häzer kaydan tabarga ikän üzen?
— Väğdäläşkän vakıtıgızga kilergä kiräk ide!— didelär alar, berse artınnan ikençese bitärläp.
— Gafu itä kürsen inde?— dip, haman da aklanu cayın ezlädem.— Häzer närsä diyär ikän inde?
— Anısın uk belmibez şul! Üzegez kararsız anda!— didelär alar, Mäğsüm aganı väğdäsezlegem belän borçuım öçen açulı kırıy küz taşlap.
— Yägez inde, yegetlär?— dip yalınıp karadım.— Alay uk beterep taşlamagız!
— Betkänne ikençe kat beterep bulmıy!— didelär alar, bu süzlärennän şaktıy kanäğat kalıp.
— Anı kayan tabarga ikän?
— Kaytıp kitte bugay inde!— dip, yörmä monda butalıp digändäy söyläşüne kırt kistelär.
Miña kattan-katka, redaktsiyädän-redaktsiyägä Mäğsüm aganı ezläp çabasım gına kaldı. Çönki ul äle dä monda, bu tirädä genäder sıman ide. Şaktıy yörelgännän soñ, “Yalkın” redaktsiyäsenä barıp kerdem. Andagı kızlar:
— Mäğsüm aga sezne köne buyı kötte... Väğdäsez keşe ikänsez!— dip, bitärläp taşladılar. Hämmäseneñ, kayda gına kersäm dä, tellärendä ber genä süz, miña karata şul “väğdäsez” digän möherläre äzer ide. Şunı yözemä sılıy tordılar.
Miña oyat, bik tä oyat ide. Aklanırlık süzlärem tabılmadı. Şulay da:
— Üzen kayan tabıp bulır ikän?— dip ütenep soradım.
— Öyenä kitte ul,— didelär.
— Şaltıratırga yarıydırmı? — digäç, telefonga taba ımladılar da:
— Ämma bezdä öy telefonınıñ nomerı yuk! — dip kisätep kuydılar.
— Mindä bar ide... — didem häm sannarnı ber-ber artlı cıya başladım. Alar, niçek aklanır bu digändäy, miña taba kolak kuydılar. Ämma Mäğsüm aga öyenä kaytıp citmägän ide äle. Hätta soñgarak kalgalau oçrakları da barlıgın kisätep kuydılar.
— Kayda bulır ikän? — dip soradım yalkınçılardan, telefonımnı kuygaç. Härhäldä cavap birülären kötmägän idem.
— Ul “Şähri Kazan” gazetası redaktsiyäsenä, İrek yanına kitte bugay! — dide kızlarnıñ berse.— Şulay da aldan şaltıratıp beleşegez, bälki anda tügelder?!.
Häm näq şulay eşlädem dä. Äye, “Şähri Kazan”da, İrek belän kürgännär üzen.
— Monda bugay äle ul! Kitmägännärder äle!— dip cavap birdelär telefonnan.
“Şähri Kazan” redaktsiyäse ber kvartal gına arırak, soñlamaska tırışıp şunda aşıktım. Çatır çabıp kilep citkänemdä eş säğatläre çıgıp betep bara ide. Ber bülmädän ikençesenä, öçençesenä, dürtençesenä şakıp, tanış curnalistlarnı oçrattım, İrekneñ bülmäse töbenä “citmeş tapkır” kildem. Ämma şakıgan işekne açarga teläüçe haman da bulmadı. Äle genä monda sıman ide, söyläşkän tavışların da işettem kebek.
Ämma barıber işekne açuçı bulmadı.
“Yarıy,— dip uyladım,— Mäğsüm aganıñ ğailäsenä bulsa da şaltıratıp, gayıbemne tanıp gafu ütenim, añlarlar äle!”
Ä telefon trubkasın, Allah rähmäte, Mäğsüm aga üze aldı. İnde öyendä ük ikän. Monda gına yäşi läbasa!
— Minem fatir “Poçta” östendä genä! Kilep çık! — dide ul, bitärläp taşlaganınnan soñ.
Küñelem, uf, beryulı tınıçlandı. Barışlıy kibetkä dä sugılıp, säğat bişlär äle uzıp kına mataşkanda Mäğsüm aganıñ fatir işegeneñ töymäsenä bastım. Kıñgıravınıñ sandugaç bulıp sayravı işetelde. Berazdan ike katlı kunakçıl işek açıldı.
— Min sine köne buyı köttem. Alay väğdäsez bulırga yaramıy! — dip, Mäğsüm aga açulanıp karşı aldı.
Ä minem, anıñ hörmätendä, aklanırlık kına çamam bar ide.

Fevr., 2001.