Üz Keşelär

Kazanga yakınlaşkan sayın poyızdnıñ tägärmäçläre nıgrak häm açıgrak tekeldi bara ide. Yöräkneñ cilkenüe dä şulay. Kükräk çitlegen döp-döp kaga, därtlänä, gayrätlänä... Yul çitendä üskän İdel buyı kayınnarı häm miläş agaçları talgın cildä tirbälep yäşel yaulıkların bolgap ozatıp bara.Telegraf baganaları bersen ikençese kuıp citärgä telägändäy karşı yögerälär, küz iyärmi hätta, şäüläläre genä kürenep–kürenep kala.Tugan cirgä kaytu, yäşlegeñ, gomereñneñ iñ matur könnären, istäleklären saklagan şähärgä äylänep kaytunıñ ni ikänlegen añardan ayırılıp torırga mäcbür bulgan, sagınıp yäşägän, könnärne–aylarnı sanap, şul sagınudan yokısız tönnär kiçergän keşe genä añlasa añlıy alır.

Üze dä beleşmästän täräzägä barıp kaplangan ide ul tagın. Küzläre yulda, ä küñeldä sagış. Sagış џäm aşkınu. Anıñ Kazannı taşlap çıgıp kitkänenä öç yıl tulıp uzgan ide inde. Vakıtlıça gına, azga gına dip kuzgalgan ide yugıysä. Baksañ, öç yıl gomer uzgan. Kemgäder küp tä toyılmaska mömkin ul öç yıl gomer. Ä Ğalimcanov öçen bu alay tügel, avır kiçerde ul älege yıllarnı.Taşlap kitärmen dä onıtırmın, dip uylagan ide.Tügel ikän. Alay ciñel genä onıtıp bulmıy ikän ul tuıp–üskän, gomer kiçergän cirlärne.Tugan–tumaçanı, dus–işne, tanış–beleşne...

Kupeda ike keşe ide alar.Kürşese üze kebek ük ir urtası. Kazanga berençe baruı. Şuña söyläşer süz, urtak tanışlar tabılmadı.Tamaknı bergä yalgadılar, çäyne bergä eçtelär, ämma telläre–telgä yalganmadı. Kürşese yulnıñ–yul buyı gäcitkä tekälep kayttı. Ä Ğalimcanov isä üz uylarında, ütkänendä kazındı kübräk, eçe poşkan sayın täräzägä barıp kaplandı.

İdel aşa küper kiçep Kazanga gel kilep cittek digändä genä soraştırırga kereşte kürşese.

— Sezneñ dä ällä Kazanga elek märtäbä kilüegezme?–dide ul.

— Tügel ,– dide Ğalimcanov. – Min üzem bolay cirle keşe bulam.

— Ohşamagan...

— Nigä alay disez? Miçkä kersäm — miçtä dä art yagımnan tanıp alalar iç minem tatar ikänlekne.

— Tatar böten il buylap taralgan.Dönya buylap... Kazannı ber tapkır da kürmägän tatarlar az tügel. Ä sez, niçekter, atlıgıp, aşkınıp kaytkanga ohşamıysız. Tugan yagına keşe andıy avır uylar belän kaytmıy torgandır.

— Ä sez, üzegez, rus keşese, şulay bit, — dip, sorarga kiräk taptı Ğalimcanov. Gärçä, küñelennän, ul monıñ şulay ikänlegenä inangan bulsa da.

— Yuk, yalgışasız. Min tatar. Ablayıv İldar Rustamoviç, — dip, tanışırga kulın suzdı ul. — Soñ bulsa da — uñ bulsın, tanış bulıyk.

— Ğalimcanov bulam, — dide ul, tatarçaga küçep. Ämma ni öçender üz isemen äytergä kiräk tapmadı. — Yul buyı rähätlänep üz telebezdä söyläşep kaytası bulganbız ikän yugıysä.

Ablayıv anıñ avızına tekälep tordı beraz. Annan, ğayeple sıman, tınıç kına äytep kuydı:

— Kızganıç, min tatarça belmim. Döresräge, bala çakta belgänmen, ämma onıtkanmın... Yırak Könçıgışta tuganmın min. Rus kızına öyländem. Praktika bulmagaç tel onıtıla.

— Anısı şulay, — dip, kileşsä–kileşmäsä körsenep rizalaşırga mäcbür ide Ğalimcanov. — Ä Kazanga niçek yulıgız töşte soñ, tugan–tumaçagız barmı?

— Kazanda tanıgan-belgän keşem yuk disäm dä yalgan bulmas. Äti–äniyem çıgışları belän Penza yaklarınnan. Ämma minem ul yaklarda da bulgangım yuk. Ber kaytıp äylänäse kilä anısı, ämma, yul töşmi, vakıt citmi.

— Ä Kazanga vakıt tapkansız?..

— Kazanga mine eşkä bilgelädelär. Ber oyışmaga citäkçe bulıp baruım...

Galimcanov isä, ni hikmät, bu yañalıkka bitaraflık kürsätte.Töpçenergä kiräk tapmadımı, ällä barıber ide anıñ öçen, täräzägä tekälep tın gına küzätep bardı berkavım.

— Alay ikän... — dide berazdan, tarkau fikerläreneñ oçına çıgarga telägändäy.

Ä Ablayıvnıñ äñgämäne dävam itäse kilä ide. Kızıksınuçı bulmasa da süzen dävam itte.

— Älegä üzem genä kaytam. Şäџär oşasa, urnaşkaç ta hatınnı, balalarnı kiteräçäkmen. Ayırı–çoyırı yäşäü yahşı tügel. Gomer ber genä iç.

— Dimäk, şulay da Kazanga nider tarta üzegezne. Can tartmasa, kan tarta,dilär bit. Ğailäne cıyarga, oya korırga cıyınuıgız bik äybät, — dip, huplarga aşıktı Ğalimcanov.

— Bälki... Bälki, — dip, kabatlaudan başka süz tapmadı Ablayıv. Bu yulı inde süzgä saranlık añarga küçte. Çönki anıñ öçen Kazanmı, Samaramı, ällä Yıkaterinburgmı — bik ayırmalı tügel ide kebek. Kayda da ber il, ber ğadätlär, ber ük törle keşelär iç. Ämma bu hakta avız açıp süz äytmäde, kürşeseneñ käyefen kırudan, anıñ belän karşılıkka kerüdän saklandı.

—Kazan matur şäџär. Kazanga kiläme soñ, – dip, gorurlanıp kuydı Ğalimcanov üzaldına. — Karagız äle, küregez bezneñ Kremlne, Kazansu buyların, ä uñ tarafta İdel cäyräp aga. Mondıy maturlıkka iyä şäџär yuktır ul dönyada... Ber genä märtäbä täräzägä küz töşerep alıgız bulmasa.

Telär-telämäs irenep kenä täräzägä taba borıldı Ablayıv.

— Sez anda tügel, änä tege tarafka, alga, bezneñ Kremlğä, Söyembikä manarasına taba karagız, – dip, barmak törtep kürsätergä mäcbür buldı Ğalimcanov.

— Matur ikän,– dip, kürşesen huplarga kiräk sanadı Ablayıv. – Mäskäü kremlenä ohşagan dip äytimme.

Ämma, kürenep tora, ber dä ise kitmi genä karap bara ide üze. Ğalimcanov monı kürep, ayırmaçık toyıp bardı. Hätta kürşeseneñ şundıy bitaraflık kürsätüenä käyefe dä kırıla töşkän ide.

Kupeda tagı ber mäl tınlık urnaşıp tordı. Bu yulı da Ablayıv bülderde tınlıknı.

— Küräm, sez üz şäџäregezne yaratasız. Hätta gorurlanasız da kebek anıñ belän. Şulay bit?

— Döres äytäsez. Şulay.

— Şulay bulgaç, üzegezgä tagı ber sorau birergä röhsätme?

— Rähim itegez.

— Ä nigä soñ, şul qadärle yaratkaçtın, taşlap kittegez sez bu şäџärne? Öç yıl bulganım yuk disez...

Galimcanov, kisken borılıp, siskänep kuydı älege soraudan. Ni dip cavap birergä, närsä dip äytergä belmi tordı beraz. İrkenläp, täfsilläp añlatır öçen ara da kalmadı.

—Baş türä belän urtak tel tapmadım. Şuñarga yaratkan eşemne, duslarımnı, tugan ciremne taşlap kitärgä mäcbür buldım, — dide.

—Betkä açu itep tunnı yandırgan kebek bulmıymı bu?..

— Şulayrak bulıp çıga. Ämma, — dip, tuktalıp, süz saylarga mäcbür buldı Ğalimcanov, — betlär ber yabışsa, tunnı yandırıp kına kotılıp bulmıy kayçak. Baş bet yanına vak betlär tiz cıyıla ikän ul. Minem belän şulayrak kilep çıktı kebek...

Poyızd tizlegen kimetkännän kimetä töşep, niџayät, tuktalıp kaldı. Bar äylänä tiräne yañgıratıp marş yañgıradı. Çäçäk totkan keşelär arlı-birle yögereşä başladı. Kul bolgap sälamläü, yılmaep balkıgan yözlär...

— Bu nindi muzıka? Ni öçen uynatalar anı? — dip, gacäplänep, sorau birde Ablayıv.

Şul soravınnan gına da anıñ bu poyızd belän Kazanga berençe tapkır kilüen añlap bula ide. Kölemseräp kuydı Ğalimcanov.

— Bu Säydäş marşı. Sovet Armiyäse marşı. Kazanda kunaklarnı şuşı marş belän olılap, hörmät belän karşılıylar. Џäm ozatıp ta cibärälär.

— Yahşı muzıka...Säydäş, didegezme?.. Ä ul kem bula?

— Kompozitor. Tatarnıñ dönyaga tanılgan böyek kompozitorı.

— Säydäş... Säydäş...– dip, kabatladı Ablayıv. Häterläp kalırga teli ide bulsa kiräk. — Ä minem işetkänem dä yuk ide...

Karaşı oçraklı räveştä genä täräzägä töşep, poyızdnı karşılarga kilüçelärne kürgäç, telsez kaldı Ğalimcanov.

Täräzägä barıp kaplana yazdı. Yänäşäsendä keşe bulu gına totıp kaldı üzen. Üz küzlärenä üze ışanmadı. Çäçäk bäylämnäre totıp ul utırgan vagonnı karşılarga anıñ elekke dusları, bergä eşlägän kollegaları cıyılıp kilgän iç. Ä ul alarnı onıttılar, taşladılar, dip uylagan ide bit. Anıñ kaytasın kayan belgännär dä, ni arada şul qadärle barısı bergä cıyılıp karşı alırga töşkännär.

— Sinekelärme? — dip, sorap kuydı Ablayıv.

— Äye, äüväl min eşlägän kollektivtan. Urınbasarlarım, tseh naçalnikları, bülek mödirläre, kıskası,üz keşelär, – dip cavap kaytardı Ğalimcanov. Kinät tamak töbenä kilep tıgılgan kaynar töyerdän niçek arınırga belmi izalandı üze. Küñele neçkärüdän küzlärenä yäş tulgan ide. Çak tıyılıp tordı.

— Dulkınlanmagız, tınıçlanıgız. Tınıçlan... — dip, kürşeseneñ hälenä kerergä tırıştı Ablayıv, anıñ arkasına kagıldı kulı belän. — Kötmägän idegezme?.. Duslar, üz keşelär onıtmıy ul.

— Häbär dä itmägän idem, yugıysä. Şaltıratıp häl beleşkän keşe dä yuk ide. Ä alar, änä, barısı da köläç, şat... Çäçäklär belän... Direktor bulıp eşlägän çak diyärseñ, menä gacäp.

— Gacäplänmägez. Cir yözendä äle yahşı keşelär gel betep ük citmägän.

— Şulay ikän. Sez haklı , haklı, Ablayıv äfände. Ä beläsezme, min ömet özgän idem inde. Keşelärneñ märhämätsez џäm kıska häterle buluınnan bäğrem taş bulıp katkan ide...

— Keşelärgä üpkälärgä, ışanıç yugaltırga yaramıy şul, — dip söylänä-söylänä Ablayıv ta täräzägä taba şuışa töşte. — Çın-çınlap nindi matur keşelär belän eşlägänsez. Barısı da kör küñelle, açık yözle, balkıp toralar.

— Kara inde, Daniyälov ta kilgän tügelme soñ? — dip, gacäplänep, başın çaykap kuydı Ğalimcanov. — Kem– kem, ämma anı kötmägän idem.

— Nigä?

— Min eştän kitkändä, türälärgä yararga tırışıp, yala yakkan, nahak süzlär belän mine pıçratırga tırışkan ide ul. Yuldan yazgan ber eçkeçe ide yugıysä, ä min anı tseh naçalnigı yasadım...

— Gayıben tanıgan, dimäk. Namusı üzenä kaytıp töşkän. Bula ul andıy keşelär, tormış bulgaç, ällä nilär bula. Gacäplänmägez, — dide Ablayıv. Џäm Daniyälovnıñ kaysı ikänlegen belergä teläp, kızıksınıp ta aldı.

Kürsätkäçten, gacäplänmäde.

— Oşagan, bik töçe yılmaya. Yamanlık kötsäñ — yalagaydan köt, dip äytälär bit, — dip rasladı. — Ä änä tege däü gäüdälese, avızın zur açıp yılmaep torganı kem bula?

— Monısımı? Bu Sabir Mansuroviç. Minem berençe urınbasarım ide. Dus eşlädek. Utırıp çıkkan keşe bulsa da, hälenä kerep eşkä aldım. Џäm ışanıçnı akladı, hıyanät itmäde, añlaşıp eşlädek. Eş räten belä torgan keşe. Şulay da... — dip, başlagan fikeren dävam itmiçä tuktap kaldı Ğalimcanov.

Kürşese ul-bu soraşmadı, galstugın kısa töşep, mañgay çitendä kalgan cide–sigez börtek çäçen pöhtäläp tarau belän mäşgul ide ul.

— Nizami belän Hösnetdin dä monda ikän, — dip kuydı Ğalimcanov üzaldına. Boları uyın–kölke söyläp tabın artında aralaşıp utıru öçen alıştırgısız yegetlär. Vakıt üzeneken itkän, ikese dä tügäräklänä töşkän. Tagı ni dip äytergä, yokıları tuymaganmı, ällä kiçtän kübräk mavıkkanga başları avırta ideme — yözläre bik çıtık kürenä. Berözleksez irennären yalaştırıp toralar. Häyer, keşe hälen keşe belep beterä torganmıni inde häzer, şikär avıruı gına bula kürmäsen üzlärendä.

Niџayät, çıgarga äzerlänep, kupe işegen kiyerep açıp kuydılar. Ämma tar aralıkka çıgarlık tügel ide äle, keşelär kilep buılgan. Џärkaysınıñ kullarında, arkalarında sumka. Tizräk uramga çıgarga, öylärenä kaytıp citärgä aşıgalar. Törteşäse-eteşäseläre kilmiçä kire urınnarına kerep utırdı alar.

— Yahşı kollektivta eşlägänsez, – dip kabatladı Ablayıv, süzsez utırunı kulay kürmiçä. – Citäkçe bulıp eşlägändä karşı aluçı, ozatuçı küp bula ul. Џäm, kagıydä bularak, soñrak alar yararga tırışuçı yalagaylar bulıp çıga. Bik tiz onıtalar... Ä menä eştän kitep öç yıl ayırılıp torgaçtın da şulay karşı alu – bu siräk küreneş.

— Üzem dä џiç kötmägän idem, – dip, cavap birde Ğalimcanov. Küñelennän genä häzer mäydanga çıkkaçtın da küreşkändä, koçaklaşkanda џärkaysına ayırım–ayırım äytäse süzlären barlıy, hästärli ide inde ul. Cılı, küñelgä yatışlı süzlärne bit anı kiräk çakta bik tabıp ta beterep bulmıy.

Niџayät, çıgu yulı buşap kaldı.

— Äydägez, sez aldan çıgıgız. Sezne kötälär, — dide Ablayıv,yuldaşına ihtiram kürsätep.

— Yuk-yuk, sez närsä, bulmagannı... Sezneñ bit bezneñ şäџärgä berençe kilüegez. Dimäk, sez kunak keşe. Sezne aldan çıgaram, — dip, yul birde Ğalimcanov. — Minem äyberlärem dä küp. Aşıkmıym, min bit gelgä, bötenläygä kaytam. Üz keşelär yanına.

Im kagıp uramda çäçäk bäylämnäre belän kötep toruçılarga da işaräläp aldı beroçtan.

Ablayıv kileşte. Diplomatın totıp cät kenä çıgu yulına yünälde. Şunda gına Ğalimcanov añardan sorap kuydı. Ällä kayçan birelergä tiyeşle sorau ide dä yugıysä:

— Ä sezne, sezne karşı aluçı barmı soñ?

— Bulırga tiyeş. Häbär itelgän, — dide ul, artık ise kitmi genä.

Şulay da dönya hälen belep bulmıy. Bälki üzen karşı aluçı bulmas, yärdämem kiräk bulıp kuyuı bar dip, añardan kalışmaska tırıştı Ğalimcanov. Kabalanıp, iñ äüväl cilkäsenä yul sumkasın astı, ä kullarına ike däü çemodan eläkterde. Şul räveşle tamburga kilep çıktı ul. Kilep çıktı џäm yıgılıp kitä yazdı. Kulındagı avır çemodannar ikese beryulı şapıldap timer idängä kilep töşte. Cilkägä askan sumka şuıp töşte alar östenä.

— İldar Rustamoviç sez bulasızmı? — dip, äle platformaga ayak basarga da ölgermägän Ablayıvka zur çäçäk buketı suzdı iñ alga kilep baskan tau qadärle Sabir Mansuroviç. İkençe kulı belän, röhsät–fälän sorap tormıy gına, kunaknıñ diplomatın yolkıp aldı ul. Tavışı äybät kuyılgan, џävakıttagıça kör. Häräkätläre gayrätle. Yöze köläç. Zur sähnä urtasına çıgıp baskan diyärseñ.

— Sezneñ böten ilgä mäğlüm ğalim џäm citäkçe buluıgıznı bez işetep beläbez, İldar Rustamoviç. Huş kiläsez! — dide ul, buşap kalgan kulın kileşle genä yugarı çöyep. — Min sezneñ berençe urınbasarıgız, yağni uñ kulıgız bulırmın. Sabir Mansuroviç, dip belersez.Cil–yañgır tidertmäm üzegezgä. Miña ışana alasız. Atkazangan hezmätkär, digän isemem,medallärem dä bar. Ser itep kenä äytäm, cırlar da yazam äle min. Boyırgan bulsa, üzegezgä ber–ber cır bagışlap yazarmın äle...

Uyının-çının bergä kuşıp söyläven añlasınnar diyepter, ketkeldäp kölep tä cibärde ul şunda uk. Yänäşäsendä basıp torgan ike-öç hatın-kız da yılmaydı añarga kuşılıp. Protokolda şulay karalgan ide küräseñ.

Ablayıv isä, ni eşlärgä belmiçä, baş kagıp kına tordı. Tatarçanı añlamıy ide şul. Ä karşı aluçılar älegä monı belmi.

— O–o–o, İldar Rustamoviç, — dip, ul arada anıñ karşısına ärsezlänep etä–törtä Daniyälov kilep baskan ide inde. — Menä sez nindi mölayım, mäџabät keşe ikänsez bit. Bezdä äle mondıy citäkçeneñ bulganı yuk ide... Bez sezne şundıy kötep aldık... Äydägez, tanış bulıyk, İldar Rustamoviç. Min Daniyälov bulam. Urınbasar. Sezneñ urınbasar...

Daniyälovnı etä–törtä, ällä yözep, ällä sözep digändäy, yaña citäkçe karşısına ällä kay arada gına öçençe ber zat kilep bastı şunda. İr-at bulsa da irennäre yaña açılırga cıyıngan kızıl roza çäçäge kük üzeneñ, ä bit oçları, cäy urtası buluga da karamastan, ike alsu alma kebek kızarıp toralar. Çuaş güzäle digän sort bar bit äle, näq menä şul inde. Çäçägen tapşırdı џäm üzenä kürsätelgän iğtibardan tämam yugalıp kalgan yaña direktornıñ bit oçınnan übep aldı ul:

— İsänmesez, min Kaymetov bulam.

Yaña citäkçedän ber-ber cavap kötkän ide bulsa kiräk, ämma cavap bulmadı. Şulay bulsa da yugalıp kalmadı Kaymetov, çelteräp akkan çişmä tavışı çıgarıp mölayım kölep kuydı. Џäm zur kanäğatlek belän, köyäz genä vak-vak atlap ber çitkä taypıldı. Dörese, yaña citäkçene sälamlärgä aşkıngan törkem anı kısırıklap çıgardı. Sabir Mansuroviç kına bireşmäde, citäkçe yanına berençe bulıp niçek kilep baskan bulsa, şul urının ul џiçkemgä birmäde. Gäüdä bar, cilkä kiñ, tavış kör bit anıñ — yakın kilerlekme soñ...

Bu tamaşanı kürep torataş sıman çarasız katıp kalgan Ğalimcanov uylar çoñgılında ide. Kür inde, bolar џämmäse ul ezläp tapkan, ul eşkä çakırıp kitergän keşelär iç. Keşe tügel, artistlar ikän bit bolar, çın artistlar. Baksañ, ul üze tiräsenä koyıp kuygan « artistlar» cıygan ikän iç. Uynap ta kürsätälär bit, änä. Bolar bit öç yıl elek tä näq şulay uk uynagan. Anıñ üze belän uynagannar. Ä ul sizmägän, toymagan.Gomumän, türä çakta keşelärneñ bik siräge, yözdän bere genä yalagaylar tozagına eläkmi kala torgandır. Ul da menä häzer genä, beryalgızı vagonda kalıp, çittän, yugarıdan karap torganda gına añladı bu hakıykatne. Üz gomerendä yasagan hatalarınıñ iñ zurısı, älbättä, artistnı keşedän, keşene artisttan ayıra belmäü bulgandır... Ä citäkçe keşe öçen bu zur, gafu itelmäslek zur hataga äverelä ahır çiktä.

...Öç yıl gomer uzgan — berni üzgärmägän. İnde üzennän soñ da niçä citäkçeneñ başına citte bolar. Ä «artistlar» üz urınnarında. Üzläre dä şul uk, süzläre dä. Nibarısı ber üzgäreş, bügenge tamaşada ul inde katnaşmıy, ul anı çittän genä karap tora. Ul yugarıda. Anı kürmilär bügen. Ä bälki kürmägängä sabışa torgannardır.

Yaña kilgän direktornı sälamläp, añarga çäçäk bäyläme tapşırırga omtıluçılar az tügel ide. Alar anı urap alıp, añarga törle taraftan omtılalar, «İldar Rustamoviç ta, İldar Rustamoviç» dip, ber-bersen bülderä-bülderä küreşergä kulların suzalar, çäçäk bäylämnären tapşırırga omtılalar. Dulkın sıman kaynap torgan törkem berözleksez häräkättä ide, alar etä–törtä yaña citäkçene vagonnan џaman çitkä, yırakkarak alıp kittelär.

Ablayıv anı onıtmagan ide äle. Ul berniçä märtäbä kayırılıp-kayırılıp Ğalimcanov torıp kalgan tamburga taba karap aldı. Kul bolgap, nider äytergä, añlatırga da omtılıp karadı kebek hätta. Yuk şul, barıp çıkmadı, alar ber–beren işetüdän, añlaudan yırak idelär inde.

Vagonnıñ timer tekä baskıçınnan sak kına atlap, totkaga totına–totına başta ber çemodanın töşerde Ğalimcanov. Annan ikençese artınnan menep kitte. Öçençe menüdä kiyem-salım tutırılgan zur sumkanı alıp töşte. Џäm sulışı kıskannı sizepme, ällä bolay häl alırga gına teläp, vagon işege töbendä ük kuyılgan çemodannarı östenä utırdı ul.

Şau-şulı, çäçäkle-gölle «üz keşelär» törkeme inde şaktıy yıraklaşıp bara ide. Küz çitläre belän genä, astan sözep kenä üzen küzätülären, karap-karap aluların sizsä dä, añarga däşüçe, kilep häl beleşüçe, џiç yugında yıraktan gına ım kagıp bulsa da üzen sälamläüçe bulmadı. Ä yugıysä ul törkemdä anı abaylamagan keşe kalmagandır, karşılarında basıp tordı iç,tanımıy hälläre yuk. Häterlärgä tırıştı ul, monda kilüçelärgä Ğalimcanovnıñ yalgışıp kına da zıyan kılganı bulmadı kebek. Ä kuldan kilgän yahşılıknı kızganmadı. Ni öçen şulay kilep çıktı soñ? Ni öçen anı kürmämeşkä salıştılar? Џiç yugında aradan berse kilep sälamli yäisä kulın kısıp kitä ala ide iç. Üpkäse bar ikän, soñ çiktä şunı äytep ber buşanıp — sügenep kitsen. Yuk, kilergä kıymadılar, yaña citäkçeneñ kırın karaşınnan kurıktılar bulsa kiräk... Ä Ablayıv matur keşe. Çın keşe kürenä. Añardan kurıkmaganda da yarar ide...

— Ğalimcanov abıy, sez tügelme bu ? Sez bit, nişläp monda utırasız, — dip däşte şunda, oçraklı räveştä uzıp bargan beräü.

— Äye, min, Ğalimcanov. Ämma sezne tanımıym, berençe tapkır küräm kebek.

— Gacäp tügel, min sez citäklägän oyışmada beraz eşläp kitkän idem. Ozak tügel, ike yıl çaması gına.

— Familiyägıznı äytä almassızmı? — dip, başın kütärä töşte ul, anı tanırga teläp.

— Malov min, Aleksey. Tehnik universitetnı tämamlagaç ta sezgä eşkä cibärgännär ide.

— Şulaymıni?.. — dip, üzaldına äytep kuydı Ğalimcanov. Häterenä zarlanmıy ide, yugıysä. Ämma bu keşene ul tanımadı, berençe kat kürgän kebek buldı. Häyer, yıl da kilep-kitep torgan yäşlärne ul kayan häterläp betersen inde.

— Äydägez, ozatıp kuyıym üzegezne, äyberläregezne biregez. Yulda söyläşep betererbez, bälki iskä dä töşerersez äle, — dip, cät kenä ike çemodannı barmak oçlarına eläkterep, kuzgalıp ta kitte ul.

Galimcanovnıñ karşı töşär çarası kalmagan ide, yul sumkasın arkasına asıp anıñ artınnan iyärde. Kalışırga telämiçä, äledän-äle yögergäläp alırga da turı kilde üzenä.

— Min sezne häzer, eh digänçe kaytarıp citkeräm, — dide Aleksey, iske ciguliyenıñ yök tartmasın açarga kereşep.

Çemodannarnıñ berse genä sıydı anda. İkençe çemodannı џäm yul sumkasın artkı utırgıçka saldılar.

— Häterli almadım bit äle, — dip kabatladı Ğalimcanov, ozın gäüdäsen urtalay bökläp alga kerep utırgaç ta.

Kuzgalıp kittelär. Maşinası iske kürensä dä äybät bara ide. Yörtüçese dä täcribäle küräseñ.

— Sez mine eştän kudıgız, — dide Malov, beraz süzsez bargaç.

Başına kiterep sukkanday buldı, Ğalimcanov siskänep kuydı. Çın söylime bu, şayaramı, digändäy, ni äytergä belmi, borılıp, maşina yörtüçegä ozak kına karap bardı ul. Üç-fälän alırga cıyınuı tügelme monıñ, ul — berkatlı, oçraklı keşegä ışanıp utırıp kitte tagı...Sagaya kaldı.

Malov isä, eçkersez kölemseräp, kızık ber istälek söylägändäy tezep kitte:

— Biş-altı yıl uzdı bugay inde. Min sezdä incener bulıp eşli başlagan idem. Eş üzemä oşıy ide, mine dä çit itmädelär kebek. Hätta üzemne ölkän incener itep bilgelärgä cıyınalar ide. Çittän kilep, ber blatsız eşkä urnaşkan keşe öçen, üzegez beläsez, bu inde az tügel, şulay bit?..

— Döres, kiçäge student öçen ike yıl eçendä ölkän incenerga kütärelü zur kazanış. Dimäk, sälätle bulgansız...

— Kudıgız iç, «ölkän incener» süzdä genä kaldı.

— Äye, anısı bik naçar kilep çıkkan.

— Ütkän eşkä salavat, dilär bit. Bulgan eş — bulgan inde.Sezneñ öçen kızıklı da tügel inde, bolay kilep çıktı ul. Yaña yılga bäyräm kontsertı — «Ogonek» oyıştırgan idek. Şunda min sezgä џäm sezneñ «zam»narga parodiyä yasadım. Halıkka oşadı, tägäräp-tägäräp kölüçelär buldı. Kul kıstılar, kış babay büläk tä birde... Ä «ölkän incener»nı birmädegez, kısıp kaldıgız.

— Äye–äye, — dip, canlanıp kitte Ğalimcanov, џäm çirattagı märtäbä, tanırga teläp, ürelep-ürelep maşina yörtüçegä tekälep karadı. — Häterlädem. Häterlädem... Min üzem dä rähätlänep kölep utırgan kebek idem.

— Ber-ike ay uzgaç gariza yazdırdılar. Säbäben soragaç: «ber teleñä huca bula belergä ide, yeget», didelär. Kittem... Џäm menä şul könnän birle üz maşinamda keşe taşıp kön küräm, — dip, kölep kuydı yeget. — Ğailäm aç tügel. Üzemä dä citä şunda.

— Gafu itegez, oyatıma karşı min berni dä häterlämim. Bu... Bu bik tä yämsez kilep çıkkan.Min ni äytergä dä belmim, belgän bulsam... — dip, çarasızlıktan, çigäsen kaşıp kuydı Ğalimcanov. — Bälki, min yugında, min ber-ber komandirovkada bulgan vakıttadır... Keşe yazmışı belän alay uynamıylar.

— Niçek kenä uynıylar äle!..

— Äye, — dip, kileşüdän başka çara kalmagan ide.

— İsegez kitmäsen lä, min sezgä rähmät kenä äytergä tiyeşleder äle. Şul vakıtta kumagan bulsagız, äle џaman ölkän incener bulıp öç-dürt meñgä karap utırgan bulır idem. «İreñ incener bulsın. Şunıñ hezmät hakına yäşärgä yazsın», dip teläk telägän, kargagan, — di bit ber hatın kürşese belän pıçakka-pıçak kilep talaşkanda.

— Äye, bar andıy süz.

— Ä bolay min anı, öç-dürt meñne kayvakıtta ber köndä dä eşläp kuyam, — dip, çirattagı märtäbä yänä ketkeldäp kuydı yeget. — Kumagan bulsagız, äle üzegezne bügen karşı aluçı da bulmas ide. Ni eşlär idegez?

— Äye, — dip, oftanıp körsenergä mäcbür buldı Ğalimcanov. — Halık belep äytä ikän şul. Mäñge yäşä — mäñge gıybrät al, dilär bit. Şulay kilep çıga... Menä kaytıp ta cittek.

— Kaysı podezd didegez äle?..

— Soñgısı... Soñgı işek yanında tuktalıgız. Menä rähmät, — dip, çıgarga teläp maşinanıñ işegen açtı Ğalimcanov.

Aleksey Malov ut uynata. Ul arada, maşinadagı ike çemodan џäm yul sumkasın tışka çıgarıp işek töbenä ük iltep tä kilde.

Kesäsennän akça çıgarıp, akça sanap torgan Ğalimcanovnıñ arkasına kagılıp aldı üz itep.

— Kiräkmi abıy. Min üz keşelärdän akça almıym. Sezgä isänlek–saulık telim...

— Yuk–yuk, akçasız yaramıy, Aleksey tugan. Sez bit eştä. Sezneñ ğailägez bar, alıgız, — dip, kulın suzıp yegetneñ artınnan kuzgaldı Ğalimcanov.

Egetneñ «poka» digäne џäm şapıldap işek yabılganı işetelde. İske «ciguli» artınnan tuzan öyermäse genä kütärelep kaldı.

Alekseynıñ soñgı süzlärennän «üz keşe», digäne küñelenä kerep kaldı, küñelen sızlatıp kuydı şunda. «Üz keşe. Üz keşelär...», dip, kaytıp — kaytıp uylandı,üzaldına kabatlap tordı ul bertın. Bu yeget tämam çarasız kaldırdı bit äle anı. Uylap äytteme ul bu süzlärne, ällä oçraklı räveştä genäme? Kızık kilep çıga, min anı eştän kuganmın, ä ul miña «üz keşe» dip däşä...

Yanvar, 2003 yıl. Mäskäü.