Toz Täme

Hikäyä

Kemneñ hätere niçekter, Hoday belsen. Minem äle ul vakıtta keçkenä çagım ide. Sarmannıñ Düsem avılı halkı beläder, yalgannarga birmäslär. Dönyadagı iñ yahşı keşelär barı şunda gına yäşi ikänlegen tönlä uyatıp sorasalar da äytä alam.
Äye, keçkenä çagım ide. Bildä — kayış, ul öç-dürt märtäbä uratıp bäylängän, kultık töbenä qadär kütärelep tora. İrtän, ätkäy eşkä kitkändä, min kapka töbendä utırıp kalam: yaña yort salırga dip kaytarıp audarılgan büränlär östendä.
Ätkäy — balta ostası. İmeş, bu büränälär yata-yata nıgıylar häm söyäk kebek hälgä kiläçäklär: usak, yükä, kayın. Balta da kermäyäçäk. Dimäk ki, bezneñ yaña yort taştan da katırak bulaçak, çuyın kebek inde, digänem!
Berazdan Sälam abzıy yugarı oç yagınnan kilep citä. Cäyäüle keşe bulsa da, bik “hudlı” yöri, cähät atlauçan.
İsänläşäbez. Berençe genä tapkır tügel. Haman şulay kul bireşep. Min äle çalbarımnı da kütärep kuyam. İmeş, uramnı sebermäsen.
— Sälam, yäşti!
Sälam abzıynıñ “yäşti” digäne bu min inde, bişektän töşkänemä öçençeme, dürtençeme yıl.
— Şäp älegä!— dim min, cavap birüneñ savap ikänlegenä imanım kamil häldä.
— Törep tartıyk!— di Sälam abzıy, minem tämäke tartmauçı ikänemne belsä dä, ğadät öçen. Alar bit, mine belgän ölkännär, barısı da sugış kürgän. Bu tämäke — okop ädäbe, imeş.
— Tartıyk!— dim min dä, ğadätne säbäp itmiçä, süzenä süz kuşıp.
Ul da, min dä utırabız. Ämma Sälam abzıy törep tartırga aşıkmıy. Ä minem ğadät yahşı — tamak kırıp kuyam. İmeş, Sälam abzıy, eşegezgä soñga kalasız!
İ häter, dönyada iñ ışanıçlı närsä bulırga tiyeşlegeñne häzer dä beläm. Ul vakıtlarda bu hakta uylap ta karalmagan. Miña bik kiräk ikänseñ sin!
— Kürşegez öydäme?— dip sorıy Sälam abzıy, ämma, cavaplanıp ta tormastan, şunda uk süzen dävam itä:— Kerep çık äle. Kotdidän mäğnä yuk, hatını Nursinä — añlı, Hodaydan ber bändä! Äyt, Sälam abzıy toz soradı, digen. Bar, enem, bar...
Miña närsä, ni disälär, şul. Ätkäy äytä, keşe süzen tıñlagan bala bähetle bula, di.
Min kergändä Nursinä apa bäräñge ärçep utıra ide. İsänläştem.
— Ni bar, enem?— di.
— Sägıyt abzıy toz soragan ide,— min äytäm. Ä üzem: “Närsägä ide ikän ul aña?”— dip uylap kuyam.
Nursinä apa, döres añlavına şiklänepme, kaytarıp sorıy. Min kabatlap cavap biräm. Süz dälilenä bilemä öç kat uralgan çalbar kayışın kultık astına qadär kütärep kuyam, yuksa, bilgäçä töşep citkän ikän.
Östälgä tartmaçıgı belän toz häm çäy kalagı kiterep kuygan Nursinä apa uylanıp tora-tora da, kabat çolannarına çıgıp kitä. Min tozga taba bozau kebek suzılıp yakınlaşam. Ällä alıp çıgıp kına kitärgä inde? Bigräk ozakladı!
Yuk, yaramas, karaklık bula. Ä karak — Hodaynıñ kahäre!
Nursinä apa çüpräkkä törelgän närsäder alıp kerä. Ä min — beläm. Bu — ber stakan, ä anıñ eçendä mögayın “kibet suı” bulır. Anı sugış kürgän abzıylar gına eçä.
— Menä,— di Nursinä apa,— Sälam abzaña bir. Suda eretelgän toz!
— Yarar,— min äytäm.— Ä ul şundıy toz soragan idemeni?
— Tükmä!— di Nursinä apa.— Anıñ tozı şuşı inde!
— Yarar,— dim tagın, ämma belep toram: min alıp çıgıp citkergänçe, stakannı törgän çüpräk şır yüeş bulıp betäçäk. Ämma hätärdän hätär: yomışların cirenä citkerep ütim.
Sälam abzıy, çüpräkne sıgıp, tamçısına qadär kabat stakanga tutıra. Annarı soñ tozlı “kibet suı”n kütärep eçep kuya. Şunda uk yözen çıtıp:
— Enem, rähmät belän inde bolarnı kertep bir!— di.
Häm min — ayak öste. Nursinä apa:
— Aşıkma, enem, känfit biräm!— dip artımnan kıçkırıp kala, ä min çıgıp yögeräm. Sälam abzıynıñ kitep barganında arkasın gına kürep kalam.
Berazdan Nursinä apanıñ malayları da uyanıp, bişeklärennän ber-ber artlı tavış birälär. Ä annarı alarnı Nursinä apa minem yanga bişek arbada kiterep kuya. Älegä anıñ balalarınıñ añnarı yuk, söyläşä dä belmilär. Alar belän uyın da uynap bulmıy, keçkenälär. Bişektän dä töşmägännär, täpi dä basmagannar. Ä üzläre arbada yöri.
Şulay yaña kön başlanıp kitä. Kazlar ineşkä yögerälär, tavık-çebeşlär uramga sibelä. Cäyneñ yaltıravık koyaşı kızgannan-kızıp yugarırak ürmäli. Ä minem başka uy töşä: tozlı su eçep kararga!
Öyebezgä keräm. Östäldäge toz savıtına üreläm. Buyım citmi. Urındıkka menäm. Barmagımnı yüeşläp toz kabam.
— Äçe!..
Telem, avızım ärni. Üze äçe bulgaç, suı ällä nindi hikmät zähärder inde! “Yäşti” Sälam abzıy anı niçek eçte ikän? Sugışçı soldatlarga ni dip şuşı zähär sunı birälärder? Üskäç, miña da anı eçärgä turı kiler mikänni? Ya Hodayım, bar ikän küräselär!

03.09.01.