Taş Sandık

(satirik komediyä)
Katnaşalar:

Möstäkıym

Yosıf İshakoviç.

Sufiyä —Yosıfnıñ hatını.

Nurkayı ı im

Miñlenisa —Nurkasıymnıñ hatını.

Kasıym Sabirhanoviç

Vil Vildanoviç

San Sanoviç

Gali Väliyeviç

Väli Galiyeviç

Säli Sadriyeviç

1nçe militsioner

2nçe militsioner

1nçe sanepidstantsiyä keşese

2nçe sanepidstantsiyä keşese

Bi̇yüçe kızlar...

BERENÇE PÄRDÄ

Berençe küreneş

Pärdä açılganda Möstäkıym fatirınıñ yarlı gına cihazlandırılgan bül­mäse. Ğadättägeçä, urtada östäl, berniçä urındık, kırşılgan divan häm dä ki başkalar.

Möstäkıym divanda gırlap yoklap yata. Bülmägä aşıgıp Kasıym Sabirhanoviç, anıñ artınnan Vil Vildanoviç, ak halatlı tutaş, ike militsioner kerälär.

Kasıym Sabirhanoviç (säğa­tenä karıy). Sezgä unbiş minut vakıt. (Möstäkıymgä törtep.) Bu imgäkne tiz arada rätkä kiteregez. Kırındırıgız, yuındırıgız, kiyenderegez, bu duñgız abzarın rätkä kertegez!

1nçe militsioner, 2nçe mi­litsioner (ürä katıp). Yıst! İptäş

Kasıym Sabirhanoviç! (Möstäkıymne ike yaktan eläkterep alalar da vanna bülmäsenä österäp alıp kerep kitälär. Alar artınnan ak halatlı hanım da kerep kitä.)

Vil Vildanoviç. Organnarda yegerme biş yıl eşläp, hiç kenä dä ba­şıma sıymıy. Garäp ilçeläre ni öçen bu fatirda oçraşunı kulayrak kürdelär ikän?

Kasıym Sabirhanoviç. Üzem dä aptırıym. Nıklabırak kara äle, Vil Vildanoviç, adresnı butamadıgızmı ?

Vil Vildanoviç (papkasınnan käğaz çıgarıp). Menä, minem küzläremä ışanmasagız, üzegez ukıp karagız. (Kä­ğazne Kasıym Sabirhanoviçka suza.)

Kasıym Sabirhanoviç (ukıy). Şulay şul. Kazan kalası. Yaña bistä, "Tatarlar şatlıgı" uramı, cidençe fatir, Möstäkıym äfände, İshak ulı fatirı. Garäbstannan, diyelgän.

Vil Vildanoviç. Şaihka bu sası közän nigä kiräk bulgan.

Kasıym Sabirhanoviç. Yok­lıysız, iptäş Vil Vildanoviç, yok­lıysız. Yartı säğattän garäp samoletı Kazan aeroportına kilep töşä. Ä sez garäp ilçeläreneñ ni öçen kilgännären dä belmisez. Sagınam tege zamannarnı, ay, sagınam. (Kesä telefonınnan nomer cıya.) Äy sez, kaya olaktıgız? Tizräk bulıgız! Vakıt kısa. Närsä!? İşek töbendä pıçak kalganmeni sezgä. Biregä keregez! Närsä...? Kertmilär....? Kem­när...? Mäskäulär...? Bişençe otdel..? (Vil Vildanoviçka.) Närsä, Mäskäülär kilep tä cittelärmeni?

Vil Vildanoviç. Hiç nişläp bulmıy. Bez Mäskäü kontrolendä.

Kasıym Sabirhanoviç (te­lefonın Vil Vildanoviçka suza). Mä, imgäk. Mäskäülärgä äyt. Minem ke­şeläremne kertsennär.

Vil Vildanoviç (telefonnan.) Allo, allo... Trubkanı Mäskäülärgä bir! Närsä, närsä?!. Miñgeräü dim! Trubka­nı Mäskäülärgä bir, añgıra! Allo... Allo, pyatıymı? Pyatıy otdelmı, dim?.. Närsä?.. Çto?! Kto?! Televideniyenıñ berençe kanalı curnalistı Vasiliy Nikolayıviç?.. (Trubkanı ala.) Vasiliy Nikolayıviç, di.

Kasıym Sabirhanoviç. Töke­räm min sineñ Vasiliy Nikolayıviçıña. Tizräk minekelär kersennär!

Vil Vildanoviç (trubkaga). Tökeräm min anıñ!.. (Añına kilep.) Ni tebe, ni tebe... (Trubkasın kolagınnan alıp.) Üterälär bolar mine. (Trubka­nı uç töbe belän kaplap, pışıldap.) Mäskäü televideniyeseneñ berençe ka­nalı, di.

Kasıym Sabirhanoviç.Miña

sineñ berençe kanalıñ kiräkmi! Miña menä şuşı et oyasın rätkä salır öçen, sanepidstantsiyä hezmätkärläre kiräk. Küzemä kürenmä! Ber ayagıñ biredä, ikençe ayagıñ berençe katta bulsın.

Vil Vildanoviç (ürä katıp). Yıst! (Çıgıp çaba.)

Kasıym Sabirhanoviç (bülmä buylap yörenä). Ni öçen!? Kemgä-kemgä, garäp ilenä nigä kiräk bulgan bu fatir? Bu särhuş Möstäkıym belän garäp ile arasında närsä yata?..

Bülmägä zaşitnıy kostyumnardan sipterä torgan apparatlar kütärep, avızlarına respiratorlar kigän ike keşe kerälär dä, bülmädäge härnärsägä par sipterälär. Berse Kasıym Sabirhano­viç yanına kilä dä, aña da par sipterä.

Kasıym Sabirhanoviç. Niş­liseñ, imgäk?

Sanepidstantsiyä keşese. Sezne sterilizovat itäm.

Kasıym Sabirhanoviç. İtärmen min siña, imgäk! Içkın yanımnan. (Üz-üzenä mıgırdanıp.) Kayan başlarına kilä.

1nçe sanepidstantsiyä ke­şese. Sarımsak tönätmäse sibüme? Bezneñ başka kayan kilsen inde. Huca, huca başlı bezneñ.

2nçe sanepidstantsiyä keşese. Berençe kvartalda himikatlarnı satıp beterä dä...

1nçe sanepidstantsiyä ke­şese. Kalgan öç kvartalga sarımsak suı gına kala.

2nçe sanepidstantsiyä ke­şese. Sez äle bähetle. Sezgä çistotel tönätmäse eläkmäde .

1nçe sanepidstantsiyä ke­şese. Anısın atna buyı munça kerep tä tännän yuıp beterep bulmıy.

Kasıym Sabirhanoviç. Hucagızga kaytıp äytegez. Kasıym Sa­birhanoviç öçegezne dä munçaga alıp kerep sterilizovat itäm, dide, diyegez. Garäplär genä kitsen äle...

1nçe sanepidstantsiyä ke­şese, 2nçe sanepidstantsiyä keşese: (ikese bergä). Yahşı. (Çıgıp kitälär. Bülmägä et talagan kıyafättä Yosıf İshakoviç häm çalma-çapannan Nurkasıym İshakoviç kerälär.)

Nurkacıym. Bu tatarga ber cirdä dä rät yuk. Üz tuganıña da kerer häl yuk. Pryamo özgälilär. (Üzeneñ tışkı kı­yafätenä karap.) Kara inde. Kara, adäm mäshäräse.

Kasıym Sabirhanoviç. Närsä buldı? Garäp ilçeläre yanına bu kıyafättä razve kilälär.

Yosıf İshakoviç (kulın suzıp). O... İsänmesez, Kasıym Sa­birhanoviç. İsän kalu şatlıgınnan sezne kürmi dä toram. Özgälilär pryamo. Curnalistlar işek töben kamap algan­nar, ber alga, ber artka töşälär. Ber töymämne dä kaldırmadılar.

Kasıym Sabirhanoviç. Kemgä, kemgä, sezgä İosif İsakoviç, mondıy kıyafättä yörü kileşmi. (Bül­mägä kürsätep.) Enegezneñ yäşäü räveşen karagız. Duñgız abzarında yäşätäsez tügelme?!

Yosıf İshakoviç. Äytmägez inde, Kasıym Sabirhanoviç, äytmägez. Üze dä duñgız, yäşäeşe dä duñgız. Attan ala da tua, kola da tua ikän. Yugıysä, ber ata, ber ana balaları inde. Ber avızına huca bula almadı. Yuk, yüngä kilmi.

Kasıym Sabirhanoviç. Dimäk, tärbiyä citmi. Dimäk, tärbiyäläü sistemagız döres tügel.

Yosıf İshakoviç. Niçä tap­kır eşkä urnaştırıp karadık. Öç kön eşkä çıga da, döreslek ezli başlıy. Dürtençe könne kualar.

Kasıym Sabirhanoviç. Döreslek ezli diseñ inde...

Yosıf İshakoviç. Kär närsädän ker ezli..

Nurkayı ı im. Öyländermäkçe bulıp tä karadık. Bay, uñgan, bulgan ğailädän kız da dimläp karadık. Bay bulsa—niçek bayıgan, di, häyerçe bul­sa—nişläp häyerçe, di.

Kasıym Sabirhanoviç. Yarıy. Min sezneñ zarlarıgıznı tıñlarga kilmädem. Üz kaygım da hät­tin aşkan. Menä monnan! Nigä soñga kalasız?! Nigä kötteräsez?!

Yosıf İshakoviç. Gafu itegez, Kasıym Sabirhanoviç, bezneñ kilgängä ike säğattän arttı inde. Kert­milär bit. Kertmilär.

Nurkayı ı im. Pryamo özgälilär.

Kasıym Sabirhanoviç. Nigä çakırtkanımnı beläsezme?!

Nurkasıym, Yosıf İshako-

viç: (ikese bergä). Yuk, belmibez.

Kasıym Sabirhanoviç. Bel­misez şul. Menä min dä belmim. Döres­lek ezlärgä yarata disez inde...

Yosıf İshakoviç. Neto slovo...

Nurkasıym. Kirebetkän, ücät!

Kasıym Sabirhanoviç. Anıñ yanına häzer biş minuttan garäp ilçeläre kilä.

Nurkasıym. Garäp ilçeläre?..

Yosıf İshakoviç. Garäp ilçelärenä Möstäkıymneñ nigä kiräge çıkkan ?

Kasıym Sabirhanoviç. Menä anısın sezdän sorarga kiräk inde.

Vil Vildanoviç (kilep kerä). Kasıym Sabirhanoviç, törle kanallar buyınça aralaşkan keşelären tikşerep çıktık, Garäbstannan ber keşe belän dä aralaşmagan.

Kasıym Sabirhanoviç. Menä şulay, İosif İsakoviç, sezneñ eşlär harap.

Vil Vildanoviç. Sezneñ näse­legez belän Mäskäüneñ bişençe otdelı kızıksına. Törle illärdän curna­listlar, reporterlar kilgän.

Kasıym Sabirhanoviç. Şulay, İosif İsakoviç, cidençe babagıznı isegezgä töşerä başlasagız da bula.

Vil Vildanoviç. Kem sez?.. Atagız kem bulgan?.. Babagız?.. Uylagız, uyla! Vakıt bik az.

Kasıym Sabirhanoviç. Öç katlı kottedcıgıznı niçek sal­dıgız?!

Vil Vildanoviç. Mersedesı-gıznı, hatınıgıznıñ BMVsın niçek aldıgız. Başka cirdäge baylıkla-rıgıznı iskä töşeregez.

Kasıym Sabirhanoviç. Çit illärdäge svyazlarıgıznı....

Vil Vildanoviç. Bigräk tä garäp illärendäge elemtäläregezne...

Kasıym Sabirhanoviç. Sezneñ çın isemegez niçek äle, Yo­sıfmı?

Yosıf İshakoviç. Tugan ilemne, hökümätemne, tınıçlıgımnı, ilemdäge tärtipne saklauçı militsiyä organnarı aşa kabat-kabat tikşerelep birelgän töp dokumentımda—paspor­tımda min Yosıf tügel, ä kiresençä İosif. Telisez ikän, Osip dip däşä alasız, telegezgä ciñel dip sanıysız ikän,—Hose diyä alasız. Ämma läkin min Rossiyä gracdaninı bularak go­rurlanıp, çın isememne—İosif dip kabatlap äytäm. Otçestvoma kilgändä, İshak tügel, İsak. Minem İshak ulı Möstäkıym atlı keşe belän bernindi dä tuganlık cebem yuk.

Vil Vildanoviç. Bälki sez üz-üzegezgä uylap tapkan isem-otçestvo-gız şirmadır. Bälki garäp ile belän sezneñ küperne Möstäkıym atlı enegez totaştırıp toradır?!

Yosıf İshakoviç. Kabatlap äytäm. Minem Möstäkıym atlı enem yuk. Minem garäp illärenä çıkkanım yuk. (Nurkasıymga törtep kürsätep.) Menä bu çalma-çapannan kiyengän ip­täştän soragız. Ul hacnı bik yarata. İseme dä Nurkasıym, atası da İshak bugay. Ul garäp illären bik yarata.

Nurkasıym. Bu cömläne miña adreslap bik yalgışasın, kem, enem Yo­sıf. Atalar öçen balalar cavap birmi. Tatarda İshaklar küp. Annarı kürep torasıñ, Möstäkıym belän minem arada ohşaşlık yuk. Ul çandır, min... Ul—hä­mer yarata, ä min terpet ne mogu.

Uramda sirena tavışları işetelä.

Kasıym Sabirhanoviç. Bul­dı. Buldı, cittte! Hvatit! Razberyomsya!

Kilep cittelär bugay. Üz- üzegezne tärtipkä kiteregez! (Yuınu bülmäsenä karap kıçkıra.) Äy sez, kaya olaktıgız! Cähäträk bulıgız! Tizräk çıgıgız! Kilep cittelär.

Yuınu bülmäsennän ike razmer zurı-rak kostyum, külmäk, muyınına olı gals­tuk takkan, olı tuflidän Möstäkıym, anıñ artınnan uñ kulına sölge askan, sul kulına sipterä torgan gruşalı odekolon totkan ak halatlı tutaş, ike militsiyä çıgalar.

Ak halatlı tutaş. Kasıym Sabirhanoviç, obekt äzer! Trusigına qadär alıştırdık. Noski alıp kilergä genä onıtkanbız. (Möstäkıymneñ böten cirenä odekolon sipterä).

Möstäkıym. Noski bulmasa da zıyan yuk. Çalbar ozın, noski barıbır kürenmi.

Kasıym Sabirhanoviç.

Närsä bu?!

Möstäkıym. Närsä tügel, iptäş. Min bu, min—Möstäkıym!

Kasıym Sabirhanoviç. Närsä soñ bu?! Nindi çuçelo, bakça karaçkısı?!

Möstäkıym. Ğayeplämä inde. Bar bulganım şuşı. Ätkäy belän änkäy at çıraylı itep yaratkaç, nişlim. Maturlıknı sorap alıp bulmıy. Bar bulganıma şöker kılıp yäşim.

Kasıym Sabirhanoviç. Hik­mät sineñ at çıraylı buluında tügel, hikmät sin kigän kiyemdä.

Ak halatlı tutaş. Gafuitegez Kasıym Sabirhanoviç, sezneñ yärdäm­çeläregez birgän razmer buyınça kiyen­derdek. Monda minem gayıbem yuk.

Kasıym Sabirhanoviç (Vil Vildanoviçka). Sin närsä karadıñ?!

Vil Vildanoviç. Sez cibärgän kartoçka buyınça, kompyuter aşa kiyende­rep karap, razmerın bilgelädek.

Kasıym Sabirhanoviç. Raz­merın... Küzeñ çıkkanmeni. Dürt raz­mer zurırak kostyum kidergänsez!

Vil Vildanoviç. Gafu itegez, Kasıym Sabirhanoviç, menä sezneñ bezgä cibärgän anıñ suräte, yağni kartoçkası.

Kasıym Sabirhanoviç. Sez­neñ—bezgä, bezneñ—sezgä (Kartoçkanı karap.) Bu bit bu keşe tügel. (Kartoçka­nı Yosıf İshakoviçka suzıp.)

Yosıf İshakoviç (kartoçkanı karap). Yuk, yuk, ul tügel, Kasıym Sa­birhanoviç.

Nurkasıym. Kaya, karıym äle? (Kartoçkanı karıy.) Yuk, ul tügel, Ka­sıym Sabirhanoviç.

Möstäkıym (fotonı ala). Kaya, üzem karıym äle. Min bu, min bulmıy kem bulsın. Şeşenelgän, şeşengän ki­leş töşkänmen. No min üzem tormışta bolay uk tügel, vak söyäkle min.

Kasıym Sabirhanoviç. (Kesä telefonı şaltırıy. Telefon­nı kolagına kuya.) Äye. Tıñlıym. Kütärelälär?.. Yahşı. (Telefonınkesä­senä tıga. Vil Vildanoviçka.) Bar. Karşı al. Kütärelälär.

Vil Vildanoviç (çest birä dä çıgıp kitärgä cıyına). Tukta äle, aşıkma. (Nurkasıym belän Yosıfka.) Sezneñ hatınnarıgız kayda?

Nurkasıym, Yosıf. Uramda. Bezne kötälär.

Kasıym Sabirhanoviç. Uramda? Alar biredä bulırga tiyeş! (Vil Vildanoviçka.) Tizräk hatınnarın tap ta, biregä kertep cibär.

Vil Vildanoviç. İkeseneken däme?

Kasıym Sabirhanoviç. Yuk, öçeseneken dä. Añgıra.

Vil Vildanoviç. Yahşı.

Kasıym Sabirhanoviç. Öç minuttan alıp kermäsäñ, pogonnarıñnı kertep minem östälgä sal!

Vil Vildanoviç (ürä katıp). Yıst! (Çıgıp kitä.)

Kasıym Sabirhanoviç. (Nur-kasıym belän Yosıfka.) Sez üzegezne tärtipkä kiteregez dä, tezelep basıgız! Ä bu karaçkınıñ ciñnären, çalbar ba­lakların beraz sızgandırıgız!

Möstäkıym. Kiräkmi, iptäş, kiräkmi. Borçılmagız. İke säğatkä genä tüzäm. İke säğattän barıber sez anı minnän saldırıp alasız.

Kasıym Sabirhanoviç. İlçelär kitep, isän genä kalıym, kos­tyumıñnı gına tügel, ber kat tireñne saldıram äle min sineñ. Barıgız da äzerme?!

Yosıf İshakoviç. Äzer.

Nurkayı ı im. Äzer, Kasıym Sa­birhanoviç. (Bülmägä zävık belän kiyengän Yosıfnıñ hatını Sufiyä häm altmışnıñ tege yagındagı Nurkasıym hatını Miñlenisa kilep kerälär.)

Kasıym Sabirhanoviç. Sez kayda yörisez?!

Miñlenisa. Uram çatında.

Kasıym Sabirhanoviç. Alt­mışka citkäç, tapkansıñ uram çatı.

Sufiyä (art sanın uynatıp, Ka­sıym Sabirhanoviç yanına kilä dä, übärgä kulın suza.) İsänmesez, Kasıym Sabirhanoviç. Hälläregez niçek?

Kasıym Sabirhanoviç (dor­fa). Aru. Safka bas!

Barısı da tezelep sulportalga basa­lar. Salih Säydäşevneñ Sovet armiyäse marşı yañgırıy. İşek açıla. Bülmägä . garäp kiyemennän öç ilçe kilep kerälär. Anarnıñ berseneñ kulında taş san­dık, ikençeseneneñ kulında yomarlap törelgän vasıyätnamä. Alar urtasında ozın gäüdäle, ap-ak sakallı öçençe ilçe. Kerälär dä sul portalga basalar.

Garäbstan gimnı başkarıla. İlçelär­neñ başları yugarı kütärelä. Garäb­stan gimnı tämamlanuga, aña Tatarstan gimnı kuşıla. Uñ portaldagılarnıñ başları kütärelä. Gimn tämamlanuga ilçelär kulların kükräklärenä kuyıp, başların tübän iyälär.

1, 2, Znçe ilçe: Ässälamü-galäyküm.

Uñ portaldagılar: (iyelä tö­şep). Väğaläykümvässälam.

Ak sakallı ilçe: Biredä İs-haknıñ utlı Möstäkıym yäşime?

Uñ partaldagılar: Biredä yäşi, biredä. Menä ul.

Ak sakallı ilçe vasıyätnamäne so­ragan räveş yasap uñ kulın suza.

2nçe ilçe (vasıyätnamäne anıñ kulına birä). Rähim itegez. (Uñ kulın kükrägenä kuygan kileş iyelä töşep, artka çigä.)

Ak sakallı ilçe. Hörmätle İshakıtdin uglı Möstäkıym galicä­nap.

Möstäkıym. Galicänap ük bul-masak ta, atam İshak kuşkan Möstä­kıym isemem bar anısı.

Ak sakallı ilçe (vasıyätna­mäne ukıy başlıy)'. İsänme, minem näsel cebemne, näsel şäcärämne dä­vam itüçe, yırak, yırak tuganım, töpçek uglım. Ğasır-ellardan soñ sin minem telemdä, şuşı taş sandıknı açıp, mi­nem ämanätemne ukıp, sandık eçendäge "Mirasıym"nı kabul itärlek häldä bulırsıñmı? Ägär bulsañ, kem sin? Tatarmı, ällä... ällä üzeñä başka isem aldıñmı? Borıngı babañnıñ yulın dävam itäseñme?.. Däülätleme sin? Ällä däülätsezme? Minnän kalgan şuşı näsel sandıgın kabul itep alıp, mine kuandırırlık häldäme sin? Min bu taş sandıknı sin yäşägän çordan meñ yıl elek, buş cirgä kilep, sez yäşärgä haklı bulgan, borıngı babalarnıñ cirenä kazan asar öçen kazık kakkan könneñ şul uk aylı töneñdä, ay yaktısında taş­ka uyıp, üz mirasımnı, näsel mirasın kaldıram. Min sineñ isemeñne dä, kem atlı ikäneñne dä belmim. Şuña kürä dä bu sandıknı näselemne davam itüçe ir-at zatınnan bulgan töpçek torınım yağni siña kaldıram. Sinnän gayre bu sandıkka hiçkemneñ dä orınırga hakı yuk! Bu sandıknı açarga sin genä haklı. Ägär bu sandık açılgançı sineñ belän ul-bu häl bulsa, sandık eçendäge "Mi­ras" üz köçen yugaltaçak. Min, yağni Kazan kalasına berençe kazık kakkan han babañ, Kazan kalasına meñ yıl tul­gannan soñ, bu sandık sezneñ kulga ki­lep eläkkän cäyneñ soñgı könnärendä, halkım bäyräm itkän aylı töndä, ay yaktısında, ay min kakkan kazıknıñ oçına elengäç kenä sin bu sandıknı aça alasıñ. Ägär ki sin sandıknı aç­kanda ay kazıkka çänti barmaknıñ ber buını qadär genä kilep citeşmäsä, yä uzıp kitsä, sandık eçendäge "Miras" üz köçen yugalta.

2nçe ilçe. Köçen yugaltaçak.

1nçe ilçe. Çänti barmaknıñ ber buını qadär genä...

2nçe ilçe. Kilep citmäsä...

1nçe ilçe. Yä, uzıp kitsä...

2nçe ilçe. Ay kazıkka elengäç kenä...

Ak sakallı ilçe. Barı tik sin genä.

1nçe ilçe. Hannıñ ir tokımın­nan bulgan iñ soñgı buını gına.

Yosıf İshakoviç (pışıldap, kürşelärennän). İr tokımınnan bulgan iñ soñgı buın gına dime?..

2nçe ilçe. Sandık sineñ kulga kilep eläkkän yılnıñ utızınçı avgus­tında aylı töndä genä.

Ak sakallı ilçe. Barıtiksin genä, töpçek onıgı gına.

Yosıf İshakoviç. Töpçek onıgı disez iñde...

Ak sakallı ilçe (ilçedänsan­dıknı ala da, Möstäkıymgä suza). Rähim itegez. Borıngı han babagıznıñ miras sandıgın kabul itep alıgız!

Möstäkıym (kulların suza). Rähmät sezgä.

Yosıf İshakoviç. Çü, kagıl­ma! Kaltıragan kullarıñ belän han ba­babıznıñ näsel mirasın harap itäseñ. Üzem alam.

Nurkayı ı im. Sabır. Sabır, İo­sif enem.

Möstäkıym (Sandıknı kulına ala. Sandıktan küzen ala almıyça.). Taş sandık... Baş sandık... Han sandıgı... Näsel sandıgı!.. Babam sandıgı!..

Köy yañgırıy. Ut sünä.

İkençe küreneş

Ut yanganda Nurkasıym, Yosıf, Sufiyä, Miñlenisa, Kasıym Sabirhanoviç pır tuzıp sugışalar. Nurkasıym östenä Yosıf İshakoviç menep atlangan, Sufiyä östendä Miñlenisa, Kasıym Sabirhanoviç divan arasına kısılgan, ike ayagı gına kürenep tora.

Kasıym Sabirhanoviç (ayak­ların bolgıy-bolgıy). Kotkarıgız, kotkarıgız, üläm... Muyınım kısılıp kaldı.

Miñlenisa (Sufiyäga). Betteñme, seberke! Çäynäp özimme üzeñne!

Sufiyä. Töş, töş östän, ubırlı karçık. Yuksa kürmägäneñne kürsätäm.

Nurkasıym (östendä utırgan Yo­sıf İshakoviçka). Betteñme, betteñme. Şul kiräk siña, gävnä!

Miñlenisa. Nurkasıym, Nurka­sıym, çalıp taşlıymmı bu üläksäne.

Nurkasıym. Kirägen bir. Kür­mägänen kürsät.

Kasıym Sabirhanoviç. Kot­karıgız, kotkarıgız, tınım bette.

Miñlenisa (Sufiyä östennän tora

da, Kasıym Sabirhanoviçnıñ ayagınnan söyräp çıgara). Tor, üläksä. Divan yarıgınnan çıgalmıy. Korsak üstergän bulgan. (Kasıymnıñ izüennän söyräp torgıza da yañagına sugıp cibärä. Ka­sıym divanga ava.) Bar, korsaklı ata çıpçık. İrkenläp divanda can bir.

Yosıf İshakoviç (Nurkasıymga). Häzer borınıñnı kısıp canıñnı çıgarıymmı?!

Miñlenisa (kulların böyerenä kuygan Häldä Yosıfka). Äle sin şulay... (Külmäk itäklären ıştan börmäsenä kıstıra da, kullarına tökerep.) Min sineme, min sine häzer bastırıklıym. (Nurkasıym östennän Yosıfnı österäp ala da, östenä menep atlana. Nurkasıym-ga Sufiyänı törtep kürsätep.) Bar, tege çebeşneñ östenä menep kunakla. Ana sineñ köçen citä. Canı çıksın, tını betsen, ike küze borınına kilsen.

Sufiyä (yatkan urınınnan sikerep tora da). Ah sez şulay... (Nurkasıymga yamap cibärä.) Mä, poluçay, gad! (Nurka-sıym işek belän bergä koridorga çıgıp oça.) Butalıp yörmä.

İşek katında ike militsioner päyda bula. 1nçe militsioner sıbızgı kıçkırta.

2 nçe militsioner. Prekra-tite!

Kasıym Sabirhanoviç (elıy-elıy ürmäläp militsionerlar yanına kilä dä). Kayda yörisez sez?! İrtägä ük ikegezne dä uvolyu. Hucagız kapkınga kısılgan tıçkan kebek divan arasında can birä, sezgä het be hnı. Häzer ük barısın da kameraga ozatıgız!

1nçe militsioner, 2nçe militsioner: (ikese bergä). Yıst, Kasıym Sabirhanoviç! (İkese ike yaktan kilep Miñlenisanı eläkterep alalar.)

Miñlenisa. Ah, sez şulaymı?.. (İke militsionernı çäkeşterä. Mili­tsionerlar idängä yıgılalar.)

Kasıym Sabirhanoviç. Be­terde, beterde militsionerlarımnı, üterde.

1nçe militsioner (yatkan ki­leş). Borçılmagız, Kasıym Sabirhano­viç, borçılmagız. Tiz genä bezne beterä almıy äle ul.

2nçe militsioner. Beraz gına häl alabız da, Kasıym Sabirhanoviç, annarı tärtipkä salabız!

Kasıym Sabirhanoviç (Miñ­lenisa östenä kilä başlıy). Min sineme, min sine... Min sine pod sud cibäräm!

Miñlenisa (KasıymSabirhano-viçnıñ borın astına yodrıgın kuya.). Tik kenä tor. Mañgayıña tartırmın, ci­legeñ atılıp çıgar. Kara monı. Östäl sugıp öyrängän.

Kasıym Sabirhanoviç. Mol-çu. Teläsä närsä eşlägez, bütän aragızga kersämme. Tik şunı belegez. Han san­dıgı, han mirası sezneñ genä ğailäneke tügel. Däülät baylıgı, tatar mirası! (Militsionerlar añgırayıp urınnarın­nan toralar da Kasıym Sabirhanoviç

karşısına kilälär.)

1nçe militsioner. Kasıym Sabirhanoviç, barısın da iltep yabıyk­mı?

Kasıym Sabirhanoviç. İsän kaluıgızga şatlanıp, tınıç kına torıgız.

1nçe militsioner. Balala­rıbız bähetennän inde, balalarıbız bähetennän, Kasıym Sabirhanoviç.

Yosıf İshakoviç. Menä şul. Babam sandıgındagı miras mineke. Buş sandıgı sineke, Nurkasıym tuganım, däü abıy!

Nurkasıym. Tottırgan diyär­lär.

Sufiyä. Döres, bezneke! Ätkäy belän änkäyne bez cirlädek. Änkäy belän ätkäygä çardugannı, kaber taşın bez kuydık. Näsel turında gel bez kay­gırttık.

Yosıf İshakoviç. Şulay bulgaç, näsel mirası bezgä.

Kasıym Sabirhanoviç. Tuk­tagız äle, tuktagız. Miras sezneke dä tügel, Nurkasıym İshakoviçnıkı da tügel. Miras millätneke!

Nurkasıym. Döres! Min ki­leşäm. Miras millätneke! Ä bezneñ Yosıf—mankort. Ul üze teläp İosifka äylände. Pasportın karagız.

Yosıf İshakoviç. Pasport! Pasport närsä ul. Pasport ul käğaz. Minem tatarlık menä monda! Duşada!

Kasıym Sabirhanoviç. Tuk­tagız äle, cämäğat, tuktagız. Sez bit ber ata, ber ana balaları.

Nurkasıym. Sez närsä söylisez. Nindi ber ana, ber ata. Anıñ atası— İsak, minem atam—İshak.

Kasıym Sabirhanoviç. Tı­nıçlanıgız, iptäşlär, tınıçlanıgız. Bügenge köndä bezneñ millätne böten dönya halkı küzätä. Kürmisezmeni. Şähärebezne böten dönya curnalistla­rı, reporterlar kamap algan. Bezgä bügen tatarlarga ayıruça berdäm bulırga kiräk. Ä sez üzara ber fikergä kilä almıysız. Bezgä töp mäsälägä küçärgä kiräk. Töp-täneräk uylıyk. Yarar. Han sandıgın ışanıp Möstäkıymgä kaldırıyk di. Kaya garantiyä.

Sufiyä. Anısı hak. Satıp eçä ul anı.

Kasıym Sabirhanoviç. Eş aña uk barıp citmäs citüen. Sandık cide kat sak astına kuyıldı.

Yosıf İshakoviç. Satıp eçmäsä, vakıtınnan alda açıp, sandık eçendäge mirasnı yukka çıgaraçak.

Kasıym Sabirhanoviç. Ti­ränräk uylap karıyk äle, iptäşlär, tiränräk. Millät yazmışı bezneñ kulda. Näselegezdä iñ töpçek ir bala Möstä­kıym mikän? Bälki, miras sandıgınıñ töp hucası başka keşeder.

Nurkayı ı im. Yağni mäsälän?

Kasıym Sabirhanoviç. Yağni mäsälän... Tormıştagı kayber yalgışlarıbız kiresençä millätebez öçen yahşılık bulıp kaytmıy mikän. Soñgı halık sanın alunı gına iskä töşerik.

Yosıf İshakoviç. Postoy, postoy... Uylanırlık fiker bar monda. Çınnan da, tiränräk uylasañ, bälki han mirası, babaynıñ mirası minem çittä adaşıp yörgän berär ulımnıkıdır...

Sufiyä. Närsä?! Berär ulımnıkı, diseñme?! Ah sin, babnik, svoloç! Çittä äle sin uynaş itep yördeñmeni?! (Östenä kilä başlıy.)

Yosıf İshakoviç. Çü, çü, Sofoçka, nişläveñ bu. Min bit uynap kına. Allam saklasın. Yuk, Möstäkıym­nän gayre näselebezdä han mirasına iyä bulırday ir-at zatınnan başka tuga­nıbız yuk.

Sufiyä. Şulay dip kotıl.

Nurkayı ı im. Aşıkmagız äle. Minem öçen dä cavap birmägez. Bälki minem yaktan bardır.

Miñlenisa. Döres, ätise. Uylap kara äle, sineñ yaktan yuk mikän.

Nurkayı ı im. Min soñgı va­kıtlarda kay yaklarda buldım äle änise?

Miñlenisa. Sin, ätise, soñgı vakıtlarda kay yaklarda bulgansıñdır, anısın häterlämim, no şunısın yahşı häterlim, miña öylänep ber ay torgaç, Volkov uramındagı urologiçeskiy bolnitsada operatsiyä yasatkanıñnı go­mer buyı sizep yäşädem.

Nurkayı ı im. Yuk, yuk. Bezneñ näseldä Möstäkıym enekäştän gayre han sandıgına huca bulırday bütän tuganıbız yuk.

Kasıym Sabirhanoviç. Nık­lap uyladıgızmı?

Sufiyä. Bezneñ yaktan, hatın-kız yagınnan bulsa yaramıymı?

Yosıf İshakoviç. Yuk, yara­mıy. Hatın-kız yagınnan yaramıy. Sez han näselennän tügel.

Kasıym Sabirhanoviç. Dimäk, sandıknıñ töp hucası Möstä­kıym.

Yosıf İshakoviç. Tuktagız. Başka ber uy kilde. Bu bäladän sezne bez genä kotkara alabız. Şulay bit, änise, Sofoçka?

Sufiyä. Niçek?

Yosıf İshakoviç. Malay alıp kaytabız.

Miñlenisa. İke ay eçendäme?

Yosıf İshakoviç. Nigä ike ay eçendä...

Nurkayı ı im. Sandıknı açarga ike ay kalıp bara.

Yosıf İshakoviç. Bulmadı. Ber tatar arttırmakçı idek, barıp çıkmadı.

Kasıym Sabirhanoviç. İp­täşlär! Ägär bez millätebez yazmışı turında uylıybız ikän, Möstäkıym äfändene küz karası urınına saklarga tiyeşbez!

Yosıf İshakoviç. Närsä? Min häzer beten eşemne taşlap, ise­rek baş Möstäkıymne saklap utırırga tiyeş bulammeni?

Nurkayı ı im. Yuk inde cämäğat, minnän bulmıy. Namazlık cäyärlek tä çista urını bulmagan şakşı särhuş Möstäkıym fatirında biş vakıt nama­zımnı özep, Hoday aldında üzemä gönah cıyıp, vakıtımnı äräm itäsem yuk. Mi­nem kön dä mäçetkä barasım bar.

Vil Vildanoviç. Saklarsız! Saklarsız! Sez saklamasagız, üzem saklarmın!

Kasıym Sabirhanoviç. Möstäkıym kebek asıl tatar yegetläre teläsä kayda aunap yatmıy. Möstäkıym äfändegä bez çeben dä kundırmaska ti­eşbez. Möstäkıym äfändegä sabıy cile dä tiyärgä tiyeş tügel.

Sufiyä. Döres, Kasıym Sabirhano­viç. Üzem, üzem saklarmın. Tönnärendä yanınnan ber sekundka da kitmäm. Şulay bit, ätise.

Miñlenisa. Hıyallarıñ tor­mışka aşmas. Yokı büsärgä yaratasıñ. Üzem saklarmın. Min inde tönnären mäyet saklarga künekkän.

Yosıf İshakoviç. Tukta äle. Nişläp äle sin minem bertugan enem Möstäkıymne mäyet belän tiñ­liseñ. Närsä, sineñçä hannıñ näsele özelgän, soñgı buının mäyet dimäkçe bulasınmı?! Kasıym Sabirhanoviç, işettegezme? Närsä di? Mäyet di. Bu bit zur hata.

Sufiyä. Politiçeskaya hata.

Nurkayı ı im. Yarıy, yarıy, citte. Küpertmägez. Süzne ikençegä borma­gız.

Yosıf İshakoviç. İşetäsez­me? Alar berdäm eşlilär. Alar tatar milläteneñ tamırın balta belän çaba­lar. (Kükrägenä sugıp.) Babam hakına,

näselebez hakına, millätebez hakına barısın da eşlim. Kiräk ikän, üzemne dä, kiräk bulsa, häläl hatınımnı da korban itäm!

Kasıym Sabirhanoviç, Vil Vildanoviç: (ikese bergä). Döres, İosif İsakoviç! Döres!

Yosıf İshakoviç (elagankı-yafättä). Belä idem bit, sizä idem bit, toya idem zatlı kan, han kanı akkanın belä idem bit.

Ut sünä. Muzıka.

Öçençe küreneş

Ut yanganda irken zur zal. Bülmälärgä çıga torgan berniçä işek. Zal urtasında tumboçkada, pıyala akvarium eçendä taş sandık. Ul dürt yaktan procektor belän yaktırtılgan. Zalnıñ stenası tiräli urındıklar tezelgän. Sandıknıñ ber yagın­da Nurkasıym, ikençe yagında, yokımsırap, mıltık totıp, urındıkta Yosıf İshakoviç utıra.

Yosıf İshakoviç (avızın olı itep açıp). Töne ozın buldı.

Nurkasıym. Söylise yuk.

Yosıf İshakoviç. Bu mäyet saklagan äbilärgyo Hoday yärdäm bir­sen.

Nurkasıym. Anıñ ber närsäse dä yuk. Alar bit gaybät satıp utıra.

Yosıf İshakoviç. Anısın sin beläseñ inde. Ni äytsäñ dä yegerme yıl din yulında yöriseñ.

Nurkasıym. Söylise yuk. Yegerme yıl namazlık östendä utırıp, iserekbaş Möstäkıymne saklap utır inde.

Yosıf İshakoviç. Täharätsez namazlıkka menmilär anı.

Nurkasıym. Menä anısın sin­nän soramıylar, kem enem Osip.

Yosıf İshakoviç. Min Osip tügel. Añlıysıñmı, Osip tügel. Minem atam kuşkan isemem bar. Min—Yosıf!

Nurkasıym. Nigä? Sin bit üz telägen belän pasportıñnı alıştır­dıñ. Elek Yosıf ideñ, häzer İosif. Elek Yosıf İshakoviç ideñ. Häzer İosif İsakoviç.

Yosıf İshakoviç. Kabatlap äytäm. Min Osip ta, İosif ta tügel, min—Yosıf!

Nurkasıym. Äyttem ikän kayt­tım. Äle ber ay elek kenä Yosıf disäñ çırayga yabışa ideñ.

Yosıf İshakoviç. Zamanası üzgä ide.

Nurkasıym (kaşınıp algannan soñ). İh, ber munça keräse ide ul.

Yosıf İshakoviç. Söylise yuk.

Nurkasıym. Aydan artık utı­rabızmı?

Yosıf İshakoviç. Bügen ay da uncide kön bula. Betläp betmäsäk yarıy.

Nurkasıym. Avgustnıñ utızına qadär küp kaldımı äle?

Yosıf İshakoviç. Kul bar­makları gına tügel, ayak barmakları da citmi.

Nurkasıym. Aydan artık namaz­lıkka baskanım yuk.

Yosıf İshakoviç. Basıp ta azaplanma. Ukıgannarıñ barıber Ho­dayga barıp ireşmi.

Nurkasıym. Nigä alay dip uy­lıysın?

Yosıf İshakoviç. Uylamıym. Beläm.

Nurkasıym. Kayan beläseñ?!

Yosıf İshakoviç. Änä, Möstäkıym ukımadı da, aña Hoday yomşak tüşäk birde. Ä siña—katı urındık.

Nurkasıym. Şulay diseñme?

Yosıf İshakoviç. Şulay dimen.

Nurkasıym. Söylise yuk. Hatı­nıñnı ayak oçına salıp gomer kiçerä. Ä bit nindi zamanalar bar ide.

Yosıf İshakoviç. Niçego. Ber aylık urazanıñ bareber gayıte bula.

Nurkasıym. Yarıy da bit miras­tan öleş çıgarsa.

Yosıf İshakoviç.Öç yugarı belemle diplomıñ bula torıp, şul iserekbaşnı saklap utır inde. Adäm kölkese.

Nurkasıym. Şatır-şatır ka­şınıp digen.

Yosıf İshakoviç. Niçego, Utızı gına citsen.

Nurkasıym. Nişlämäkçe bula­sıñ?

Yosıf İshakoviç. Üz öleşem­ne genä alıym. İkegezneñ beregezgä dä äylänep karamıym.

Nurkasıym. Äle sin öleş ömet itäseñmeni?!

Yosıf İshakoviç. Nigä it­mäskä. Min dä bit ul hannıñ onıgı.

Nurkasıym. Osip İsako-viçmı?

Yosıf İshakoviç. Osip tügel min. Añlıysıñmı, añgıra. Osip tügel— Yosıf min. Alla tarafınnan östälgän digän töşençäne añlata. Kürkämlek, güzällek iyäse. Legendar Yosıf.

Nurkasıym. Belmim şul. Ät­käy belän änkäy rizalıgınnan başka İosifka äylängän keşegä han bababız sandık eçenä berär genä karamil bulsa da saldı mikän.

Yosıf İshakoviç. Anısı öçen borçılma. Sin üzeñ turında uyla. Üzeñ turında.

Nurkasıym. Minem uylıysım yuk. Min Hoday yulında. Hoday barısın da kürä.

Yosıf İshakoviç. Şulay­dır şul. Äytäm cirle tönnär buyı agaç mıltıgıñnı koçaklap, procektor yak­tısında, iserek särhuş Möstäkıymne saklap utırasıñ.

Nurkasıym. Şulay, enem. Dcu-zeppeme äle sin? Ä, äye, Hose, to yıst Osip İsakoviç, min Möstäkıymne saklap utırmıym. Möstäkıymne sin sakla. Min taş sandık saklıym. Miras saklıym. Ä inde ul taş sandık eçendäge Han bababıznıñ mirasınnan siña— nol. Mirasnıñ yartısı Möstäkıymne­ke, yartısı üzebezneke dip torabız.

Yosıf İshakoviç. Bik cir-nıy bulmasmı? Ütlärseñ. Ätkäy belän änkäyneñ ker bavına qadär daulap algan

bändä bit sin.

Nurkasıym. Kem? Minme?!

Yosıf İshakoviç. Nigä... Ker kaptırmasın sorap öygä niçä tapkır kildeñ?

Nurkasıym. Äkiyäteñne kaytıp hatınıña söylä. Sin alarnıñ başına citteñ. Sin, sin, Osip enem. Şähärdän zurırak fatir alır öçen ätkäy belän änkäyneñ yortların sattırıp Kazan­ga alıp kitteñ dä, annarı üzlärenä vokzaldan, uramnardan buş şeşä cıy­dırdıñ.

Yosıf İshakoviç. Sin süzeñ­ne çamalap söylä. Däü abıy dip tormam, ipi şürlegeñä menep töşärgä dä küp soramam.

Nurkasıym (utırgan cirennän sikerep tora). Mendergän diyärlär. Menärseñ sin minem ipi şürlegenä. Niçek töşkäneñne dä sizmi kalırsıñ. Min siña Möstäkıym tügel. Eçeñne tişep agızırga da küp soramam.

Yosıf İshakoviç (ätäçlänep Nurkasıym östenä kilä). Poprobuy! Ötäçke! Koyırıksız ätäç. Täharätsez mulla kaldıgı! Sine belmilär di. Keşe aldap, baylık tuplap, şul akçaga yıl sayın diñgez buyına barıp, yäş kız­lar satıp alıp, yäş kızlarnı bozıp yörgäneñne.

Nurkasıym. Dokaci?!

Yosıf İshakoviç. Kiräk bulsa, dokacem!

Nurkasıym. Närsä?! Yalgan dip­lom satıp alıp türä buldıñmeni? Min sineñ belemeñne beläm. Älepne tayaktan ayıra almagan añgıra sarık, dunduk bit sin!

Yosıf İshakoviç. Ah, sin şulaymı... (Nurkasşmnı yakasınnan eläkterep ala.) Mä, poluçay, gad! Mä, parazit! Mä, firgaven tokımı! Al üzeñä tiyeşlesen. (Sugışa başlıylar.)

Nurkasıym. Barıber mirasnıñ yartısı mineke, yartısı Möstäkıym­neke.

Yosıf İshakoviç. Şulaymı? (Başı belän Nurkasıymnıñ yözenä tarta.) Mä mirasnıñ yartısın! (Tagı başı belän tarta.) Mä mirasnıñ tiyeşle öleşen! (Tagı sugıp cibärä.) Mä mi­rasnı böten kileş. Küñeleñ buldımı.! (Tagın suga.) Mä, poluçay, gad!

Nurkasıym. Üterälär! Kotka­rıgız! Karavıl!

Yugarıdan tavış işetelä.

Mikrofonnan. Äy sez, firgaven tokımnarı! (Yosıf İshakoviç belän Nurkasıym tınıp kalalar.) Molçat! (Nurkasıym belän Yosıf İshakoviç ürä katalar.) Hucaga yoklarga irek birmisez! Bıdlo.

Nurkasıym (pışıldap Yosıf İshakoviçka). Närsä di?

Yosıf İshakoviç. Betle di!

Nurkasıym. Bardır inde, ike ayga yakın munça kergän yuk bit.

Mikrofonnan tavış. Raz-govorçiki!

Yosıf İshakoviç, Nurka­sıym (çest birälär). Yıst!

Mikrofonnan tavış. İrtägä ük ikegezne dä uvolyu!

Yosıf İshakoviç, Nur­kasıym. (İkese ike yakka yugarıga, poçmakka karap tezlänälär. Kulların iyäk astına kuyıp.) Ne nado!. Ne nado. Mı bolşe tak ne budem...

Mikrofonnan tavış. Vol-no!

Yosıf İ-s hakoviç, Nur­kasıym. (Tezlängän kileş çest birälär.) Yıst!

Mikrofonnan tavış. Po mestam.

Yosıf İshakoviç, Nurka­sıym. (Sikerep toralar da, ürä katıp çest birälär.) Yıst!

Yosıf İshakoviç (üz-üzenä mıgırdanıp). Şuşı poçmaktagı gla-zoknı uylap tapkan incenernıñ küz­lären çokıp alır idem!

Nurkasıym. Yarıy äle annan küzätep toralar. Yuksa üteräseñ sin mine. Vallahi, üteräsen. İrtägä ük ap­parat citäkçelärenä caloba yazam.

Yosıf İshakoviç (üz-üzenä söylänep). Tırnıy tagın. Bitkä sikerä. Çalıp taşlangan közge ätäçmeni. (Nur-kasıymga.) Yaz! Sin gomer buyı caloba yazgan keşe, anonimçik!

Nurkasıym. Üzeñne bel. Añgıra baş. Caloba yazarga da gramota kiräk. Koyaş digän süzdä biş hata yasap, caloba yazıp bulmıy ul.

Yosıf İshakoviç. Kem?! Minme? Ällä sataşa başladıñmı, tintäk?

Nurkasıym. K, ı, y, ya, a, ş. Myagkiy znak! Sin yazgança koyaş.

Mikrofonnan tavış. Citte­me sezgä, yukmı? İrtägä ük ikegezne dä uvolyu. Poçetlı karavılga kuyganga räh­mät yuk, sugışalar tagın. Şatlanıgız! Halık, millät mirasın saklıysız. Söyenegez!

Nurkasıym (yalagaylanıp). Ay rähmät, ay rähmät. Sälamät bulıgız!

Yosıf İshakoviç. Beteräm min bu poçmaktagı glazoklarnı. Şart­latam, materi! (Mıltıgın poçmakka tözi.)

Nurkasıym (anıñ ayak astına tez­länep, kulların aña suza). Çü, enekäş, kiräkmi... İkebezne dä harap itäseñ... Mirassız kaldırasın. Akılıña kil.

Yosıf İshakoviç (mıltıgın töşerä). Öyelep torgan baylıgım bula torıp, şuşı kahär sukkan taş sandık yanında aylar buyı yokısız tönnär uzdır inde.

Nurkasıym. Uzdırma. Kem sine mäcbür itä. Kayt ta yokla!

Yosıf İshakoviç (Nurkasıym bulıp). Kem sine mäcbür itä... (Pauza­dan soñ. İşekkä barmagı belän törtep.) Sin häm ul. Yuk inde. Yıllar buyı utır­sam utıram, kitmim. İkegez genä büler idegez bugay. (Eçke bülmädän Sufiyänıñ çırkıldagan tavışı işetelä.)

Nurkasıym (avızın zur itep açıp, isnäp). Uyandılar bugay.

Yosıf İshakoviç (avızınzur itep açıp, isnäp). Nihayät tagın tañ attı. (Yanä çırkıldaşu işetelä. Yosıf İshakoviç siskänep.) Bar äle, bar, kara. Nişlilär anda?..

Nurkasıym. Üzeñ kara. Siña kiräk. Ni äytsäñ dä sineñ häläl hatı­nıñ—Sofoçkañ tügelme soñ anda.

Yosıf İshakoviç. Kızlar soradı bit.

Nurkasıym. Sorasa. Artık yumartlanmaska ide. Hatın tikle hatı­nıñnı birmilär anı. Hotya, enekäşkä, Möstäkıymgä cäl tügel digänseñder inde.

Yosıf İshakoviç. Kölmä. Kaya barasıñ. Yäş kızlar soradı bit. Kertep kara sin anıñ yanına çit kızlar. Beläm min ul häzerge yäş kızlarnı. Alarga Möstäkıym kiräkmi, alarga han sandıgı, taş sandık, miras san­dıgı kiräk. Tön çıkkançı un tapkır kiyäügä çıgıp, un tapkır ZAGSka alıp baralar alar. Annarı kötep utır han sandıgınnan miña da öleş çıgar dip. Bolay içmasa ışanıçlı.

Nurkayı ı im. Üz hatınım diseñ inde.

Yosıf İshakoviç. Kaya bara­sıñ. Tüzäseñ. (Çırkıldaşkan avaz yänä kabatlana. Yosıf İshakoviç tüzmi, bülmä buylap arlı-birle yöri başlıy. Nurkasıymga.) Bau bir. Asılınam. Bar inde, kara, nişlilär?

Nurkayı ı im (ipläp kenä tavış kilgän bülmäneñ işegen beraz gına açıp, işek yarıgınnan karıy). Buldıra Möstäkıym enekäş.

Yosıf İshakoviç. Nişli?

Nurkayı ı im. Nişli, nişli!?. Bar da kara!

Yosıf İshakoviç. Yä, äyt inde, nişlilär?..

Nurkasıym. Nişläsennär... Möstäkıym arkasına massac yasata.

Yosıf İshakoviç. Hoday bar ikän. Nıklap karadıñmı, massac gınamı?

Nurkasıym. Massac gına bul­mıy... Sin, enekäş, bigräk. Kak budto sin Möstäkıymne belmiseñ.

Yosıf İshakoviç. Işan. Abıy hatını, ciñgi dip tormas.

Nurkasıym. Min Möstäkıym enekäşkä ışanam. Menä sineñ hatınıñ Sofoçkaga gına şigem zur.

Yosıf İshakoviç. UlSofoç-ka tügel, ul Sufiyä. Añlıysıñmı—Su­fiyä.

Nurkasıym. Añlıym, añlıym, enekäş. Bügen ul Sufiyä, irtägä Sofoç-ka, berseköngä—Soneçka. (Bülmägä tau­şalgan kıyafättä Sufiyä kilep çıga.)

Sufiyä (dorfa). Citte, hvatit min­nän. Başka buldıra almıym!

Yosıf İshakoviç (Sufiyä yanına kilä dä şiklänep pışıldıy). Närsä? İzdevatsya itte, da?

Sufiyä. Sorıysın tagın. Töne buyı yoklatmadı.

Yosıf İshakoviç. Svoloç! Tüz, üz öleşebezne genä alıyk. Kür­mägänen kürsätäm äle min anıñ. Töne buyı azapladı disen inde.

Sufiyä. Töne buyı... Atna buyı digen!

Yosıf İshakoviç. Nişliseñ bit. Tüzärgä turı kilä, canım. Han baylıgınnan baş tartıp bulmıy.

Sufiyä. Yuk. Başka tüzä almıym. Het as, het suy, başka tüzä almıym. Adäm bala-

sı ber sutkı, ike sutkı, kontsa da kontsov öç sutkı yoklamıy tüzä ala. Ä min...

Yosıf İshakoviç. Tüz, ca­nım, tüz. Ozak kalmadı. Ozaklamıy hanbikä bulasıñ.

Sufiyä. Hanbikä bulgançı üterä äle ul mine.

Yosıf İshakoviç. Vot manyak!

Sufiyä. Manyak kınamı, zver! Yuksa bit ayak oçına gına yatam. Tibä dä töşerä, tibä dä töşerä. Yokıga gına tönäläm, tibä dä töşerä.

Yosıf İshakoviç. Tibä dä töşerä?..

Sufiyä. Äye. "Sin närsä, mine kemgä sanıysıñ. Abıy hatını belän yoklap yatarga sin mine kem dip uylıy--sıñ. Han näseleneñ onıgı Yosıfnıñ hatını buluıñnı onıtma. Bezgä, han näselenä tap töşerergä niçek cörät itäseñ", di. Buldı citte, hvatit! Bügen ük öygä kaytıp kitäm. Änä, smenaga Nurkasıym hatını Miñlenisa kalsın. (Pır tuzıp çıgıp kitä).

Yosıf İshakoviç (artınnan kıçkırıp kala). Sufiyä, Sufiyä, Sofoç-ka, nişläveñ bu.

Nurkasıym (şarkıldap kölep). Närsä, kapitulyatsiyäme?

Yosıf İshakoviç. Avızıñ­nı cäyep ırcayma, añgıra. Avızıñnı yabarga da ölgermässeñ, han babañnıñ mirasınnan kolak kakkanıñnı sizmi dä kalırsıñ. Änä, smenaga ostabikäñ­ne çakır. (Bülmägä Möstäkıym kilep çıga.) Nihäl, enem?

Möstäkıym. Äbiyeñneke kebek!

Nurkasıym. Närsä buldı, enekäş?

Möstäkıym. Närsä buldı, närsä buldı. Belmiseñ inde kak budto. Ägär bügen tönlä tagın beräregezneñ ha­tını minem bülmägä, mine saklarga kersä, belep torıgız. Yä—asılınam, yä—täräzädän sikeräm. Yokıga gına tönäläseñ, mäçe kebek kuyınga kerergä genä toralar. Nastoyaşiy hanga äverel­säñ, nişlämäslär.

Yoıf İshakoviç. Soñ bit, enekäş, östän şulay kuştılar. Tönlä sineñ belän berär häl bulsa, küz-kolak bulırga kiräk, didelär.

Möstäkıym. Disälär. Bez bit öç bertugan. Menä şuşında sabıy çaktagı kebek idängä suzılışıp yatıp, öçäüläp yoklasak ni bulgan.

Nurkayı ı im. Bez bit sandık saklıybız.

Möstäkıym. Ä hatınnarıgız mine saklıymı?

Yosıf İshakoviç. Nişlisen, östän kilgän poloceniyä şundıy.

Möstäkıym. Tökeräm min alar-nıñ poloceniyälärenä.

Nurkayı ım, Yosıf İsha­koviç (ikese bergä pışıldap). Çü, enekäş... (Tüşämpoçmagındagı glazok-ka ımlap.) Tıñlap häm kürep toralar.

Möstäkıym. Sez bähetle, sezgä meşat itüçe yuk.

Nurkayı ı im. Alay dip äytmä äle, enekäş. Yokısız tönnär uzdıru bik rähät tügel ul.

Yosıf İshakoviç. Minem üzemä oşıy.

Nurkayı ı im. Oşagangameni yo­kımsırap öç tapkır urındıgıñnan yıgılıp töşteñ. Mikrofonnan kıçkı­rıp kına uyattılar.

Möstäkıym. Töne buyı Osip abıynı kızganıp çıktım.

Yosıf İshakoviç. Osiptügel min, enekäş, Osyp tügel...

Möstäkıym. Ä, äye bit äle, İo­sif abıynı.

Yosıf İshakoviç. Min İo­sif ta tügel.

Nurkayı ı im. Yarar inde, kem enekäş, Möstäkıym... Dcuzeppe abı­eñnı ürtäp utırma.

Yosıf İshakoviç. Kayanulisem-närne tabasın da, kayan başıgızga kilä.

Nurkayı ı im. Nigä? Üzeñ bit, üzeñ maktanıp yördeñ. Minem sigez isemem bar, dip.

Yosıf İshakoviç. Kayçan?

Nurkasıym. Ätkäy kuşkan ise­mennän vaz kiçep, pasport almaştırıp yörgän çagında. Atam kuşkan ise­mem—Yosıf, ruslarda—İosif, Osip, inglizlärdä—Dcozef, frantsuzlarda— Cozef, ispannarda—Hose, italyannar­da—Dcuzeppe, polyaklarda—Yuzev dip. Min aldasam, änä, Möstäkıym enekäş ülmägän. Ul döreslär.

Yosıf İshakoviç. Nu bu ta­tar, nu bu tatar... Şul qadär tar küñelle bulırga kiräk bit, ä?! Üz tuganınnan könläşä.

Nurkasıym. Hatın qadär hatı­nıñnı satıp ta yarap bulmıy.

Yosıf İshakoviç. Satmadım. Näselebez turında kaygırttım. Näse­lebezne min dä kaygırtmasam, sin dä kaygırtmasañ, ul da kaygırtmasa, kem kaygırtır. Äyt, enekäş, nişlibez?! Näsel sandıgı belän närsä eşlibez?!

Möstäkıym. Närsä eşlärgä ku­şasız, şunı eşlim.

Yosıf İshakoviç, Nurka­sıym. Sandıktan baş tart.

Möstäkıym. Mirastan?!

Yosıf İshakoviç, Nurka­sıym. Äye, mirastan.

Möstäkıym. Niçek itep?

Yosıf İshakoviç. Vasıyat-namädä borıngı bababız doverennost turında ber süz dä äytmägän. Minem isemgä doverennost yaz!

Nurkasıym. Yuk inde. Minem isemgä yaz!

Möstäkıym. Bula ul. Kaya käğa­zegez, kaya kalämegez?

Muzıka. Ut sünä.

Pärdä.

İKENÇE PÄRDÄ

Dürtençe küreneş

Pärdä açılganda Möstäkıym belän Nurkasıym idändä, Yosıf İshakoviç östä: aldına käğaz kuygannar da yazarga cıyınalar.

Möstäkıym. Başlıybızmı?

Yosıf İshakoviç, Nurka­sıym. Başlıybız!

Yosıf İshakoviç (Möstä­kıymgä). Närsä, enekäş, ällä üz-üzeñä doverennost yazasıñmı?

Möstäkıym. Äye. Nigä, ällä yaramıymı?

Yosıf İshakoviç. Yarıy.

Nigä yaramasın. (Tamaşaçıga.) Durak-larnı çäçep üstermilär.

Nurkasıym. Nu baş bar da inde üzendä, Möstäkıym enekäş.

Yosıf İshakoviç. Söylise yuk inde, söylise yuk. Şuşı yäşemä ci­tep üz-üzenä doverennost yazgan keşene • berençe tapkır küräm.

Möstäkıym. Nigä alay diseñ? Sezneñ halıknı, naçalstvo halkın äytäm, ber üzlärenä ike oyışma açıp, ike piçät yasatıp, üz-üzlärenä doverennost yazıp utıralar tügelme soñ?

Yosıf İshakoviç. Sin, enem, tirängä kermä. Çıga almıy azaplanır­sıñ.

Möstäkıym. Hodayga tapşırıp, başlıym.

Yosıf İshakoviç. Başla.

Möstäkıym. Äytep torıgız. Mi­nem gramıt bäläkäy. Min doverennost yaza belmim.

Yosıf İshakoviç. Min äytep toram.

Nurkayı ı im. Ni öçen sin?!

Yosıf İshakoviç. Minyugarı belemle. Min öç institut beterdem.

Nurkayı ı im. Min riza. Koyaş kebek yılmaep äytep tor äle.

Yosıf İshakoviç. Kölmä, añgıra! Sez äzerme?

Möstäkıym, Nurkayı ı im. Äzer!

Yosıf İshakoviç. Min, dip yazıp kuy Möstäkıym enekäş.

M ö s t ä k ı y m. Yazdım, abzıkay.

Yosıf İshakoviç. Molo-dets! Buldırgansıñ Häzer min yazam. (İcekläpyaza.) Mi-n. Buldı bu. İkençe süzne yazabız. Möstäkıym, yaz. Üz isemeñ­ne yaz. Mös-tä-kıym, dip yaz.

Möstäkıym. Añlaşıldı, abıy. Dimäk, üz isemnärebezne yazabız. Min kıskartıp kına üz isememne "Min", dip yazdım.

Nurkayı ı im (Möstäkıymgä). Närsä minem käğazgä karıysıñ. Üzeñ yaz. Küçermä minnän.

Möstäkıym. İsemeñne döres yazasıñ mikän dip karıym.

Nurkayı ı im. Sin mine ul qadär añgıraga sanama inde. Üz isememne dä yaza belmäskä. Menä, kara. Nur-ka-sıym. Şäpme?

Yosıf İshakoviç. İzumi-telno! Öçençe süzne yazabız. Üzemneñ, dip yazıgız.

Möstäkıym. Yazdım, abıy.

Yosıf İshakoviç (Nurkasıym-ga). Sin yazdıñmı?

Nurkasıym. Yazdım inde, yazdım. Kolakka akırma. Çukrak tügel.

Yosıf İshakoviç. Häzer üzem yazam. (Yaza.) Ü-zem-neñ. Buldı bu. Häzer, borıngı,—dip yazıgız.

Nurkasıym. Nigä borıngı?

Yosıf İshakoviç. Borıngı bulganga borıngı! Berençe bulmaganga borıngı. Kak bu qadär añgıra sin.

Nurkasıym. Yarar teleñä salın­ma. Yazdım. Sineñçä bulsın. Borıngı dip yazdım. Han bulgaç, duraku yasno, borıngı bula inde ul. Yazmıyça da añlaşıla.

Yosıf İshakoviç. Han, dip yazıgız!

Nurkasıym (icekläpyaza). Ha-n...

Yosıf İshakoviç (Nurkasıymga). Öç härefle cömläne icekläp yazmasañ bulmıydır. Sin yazdıñmı, Möstäkıym enekäş?

Nurkasıym. Cömlä tügel, süz.-Añgıra koyaş.

Möstäkıym. Yazdım. Min ällä kayçan yazdım inde, abzıkay.

Yosıf İshakoviç. Molodets! Üzem dip yazıp kuyım äle. (Yaza.) Han! Olı häref belän yazdıgızmı?

Nurkasıym. Nigä olı häref belän yazarga?

Yosıf İshakoviç. Han bul­ganga olı häref belän yazarga. Añgıra­kayım, täti baş, östävenä nadan!

Nurkasıym. Nigä akırasıñ, akırma! Tözätep bula bit anı. (Tözätä.) Menä tözättem. Sizelmi dä.

Möstäkıym. Min tözätmim. Min nadan. Miña, añgıraga, niçek tä yarıy.

Yosıf İshakoviç. Dalşe kittek.

Nurkasıym. Kaya?

Yosıf İshakoviç. Bögel­mägä!

Nurkasıym. Nigä?

Yosıf İshakoviç. Äytterer­señ ällä ni.

Nurkasıym. Äyt. Eçeñdä kal-masıñ.

Yosıf İshakoviç. Başka ber süz dä äytmim. Mıskıl itep utıra. Üze äytsen.

Möstäkıym. Yarar inde, keçkenä abıy, üpkälämä. Arabızda iñ gramotnıyı sin bvd.

Nurkasıym. Söylise yuk. Üp­kälämä inde. Min bit kart. Zihen tarala.

Yosıf İshakoviç. Ziheneñ ta­ralgaç, ni pıçagıma siña han sandıgı. Käfenlek alırlık kına akçañ bardır bit. Bulmasa, üzem birep toram.

Nurkayı ı im. Aşıksañ, üzeñ bara tor. Sinnän äcätkä akça alıp torsañ, kaberemä töşep azaplarsıñ.

Yosıf İshakoviç. Dürtençe cömlägä kittek.

Nurkayı ı im. Dürtençe cömläne yazabız, digen. Tapkan süz: kittek!

Yosıf İshakoviç. Ba-bam-nıñ.

Möstäkıym. Ba-bam-nıñ.

Yosıf İshakoviç. Üzemä,dip yazıgız.

Möstäkıym. Ü-ze-mä. Buldı bu.

Nurkayı ı im. Atap,—dip yazıgız.

Nurkayı ı im, Möstäkıym. (İcekläp.) A-tap.

Yosıf İshakoviç. Ci-bä-rel-gän.

Nurkayı ı im. Kem cibärelgän?

Yosıf İshakoviç. Sin!

Möstäkıym. Sandık... Sandık cibärelgän, däü abıy.

Yosıf İshakoviç. Üterä bu mine.

Nurkayı ı im. Üzen bit ällä nindi süzlär ezläp tabasıñ. Cibärelgän, digäç başka ällä nindi uylar kilä.

Nurkayı ı im, Möstäkıym: Ci-bä-rel-gän.

Yosıf İshakoviç. Aşıkmagız. Häzer üzem dä yazıp kuyam. Ci-bä-rel-gän. Toçka.

Nurkayı ı im. Bettemeni?

Yosıf İshakoviç. Nigä?

Nurkayı ı im. Toçka, disen bit.

Yosıf İshakoviç. Ni eşläp betsen inde, añgıra. Yaz!

Nurkayı ı im (yaza). Yazdım, toçka, dip.

Yosıf İshakoviç. Närsä yazasıñ sin?! Nigä toçka dip yazasıñ?!

Nurkasıym. Üze toçka dip yaz, di. Üze cenlänä.

Yosıf İshakoviç. Miras,— dip yaz! Mirasnı döres yazıgız. (Nur-kasıymga.) Bigräk tä siña äytäm.

Mi-i-i-ras dip öç "i" belän yazma. Bu siña "ayät" tügel.

Nurkasıym. Öyrätmä! Başıñ yäş! Niçek yazarga kirägen belermen.

Yosıf İshakoviç. Kemgä tapşıra?

Nurkasıym. Miña!

Yosıf İshakoviç (Nurkasıym bulıp). Miña... Siña gına tügel şul, bezgä tapşıra.

Nurkasıym. Añladım inde, añladım. Bezgä tapşıra. (Yaza.) Bez-gä. Buldı.

Yosıf İshakoviç. Aşıkmagız. Häzer min yazam. (Yaza.) Menä şulay.

Möstäkıym. Häzer isemnärebezne kuyabız, äye bit, däü abıy. (İcekläp yaza.) Mös-tä-kıym-gä.

Nurkasıym (añaiyärep). Mös-tä-kıym-gä. Buldı bu.

Möstäkıym. Däü abıy, minem käğazgä kara äle, isememne döres yazganmınmı?

Nurkasıym. Eçemne poşırıp, sekund sayın sorap utırma inde. Tot ta minnän küçerep yaz.

Yosıf İshakoviç. Tap-şı-ram,—dip yazıgız.

Nurkasıym, Möstäkıym. Tap-şı-ram.

Yosıf İshakoviç. Bügenge çislonı, aynı kuyarga onıtmagız.

Nurkasıym. Öyrätmä. Aña gına başıbız citär.

Möstäkıym (Nurkasıymnınkäğazenä küz taşlıy). Döres ikän.

Nurkasıym. Närsä döres ikän?!

Möstäkıym. İsemeñne döres yazgansıñ ikän.

Nurkasıym. Min bit, enekäş, armiyädä pisar bulgan keşe. Yosıf İshakoviç şikelle öç diplom satıp

almasak ta, töşep kalgannardan tügel. Allaga şöker. Koyaş digän süzdä biş hata cibärmibez. (Yosıf

İshakoviçka.) Närsä sırlagan bulasıñ inde. Kaysı isemeñne yazarga belmisenme ällä? Kıskaragın yaz.

Hatası azrak bulır. Hose, yä bulmasa Osip dip kuy. Yüzev dip yaza kürmä. "E" belän "i"ne butarsıñ.

Menä min atam kuşkan isememne Nurkasıym dip, tutırıp yazıp kuyıym äle. (Yaza.) Nur-ka-sıym! Buldı

bu. Menä häzer nastoyaşiy toçkanı kuysañ da bula. Toçka!

Yosıf İshakoviç. Öyrätmä añgıra başın belän. (Yazgan käğazenä karap.) Buldı bu, Möstäkıym

enekäşneñ kulı gına kiräk. (Käğazne Möstäkıymgä suza.) Al, enem.

Nurkasıym. Aşıkma enem. Çiratsız kermä. Atañ urınına kalgan däü abıyıñnıñ barlıgın onıtma.

(Möstäkıymgä käğazen suza.) Mä, enem. Başta üzeñä—üzeñ kul kuy da, annarı miña kuyarsıñ.

Möstäkıym. Kiter. (Nurkasıym-neñ käğazenä kul kuya.)

Nurkayı ı im (käğazen alıp). Nihayät, buldı bu.

Möstäkıym. Kaya, keçkenä abıy, siña da kuyıym.

Yosıf İshakoviç. Mä. Al, enekäş.

Möstäkıym (käğazne alıp kul kuya). Buldı bu.

Nurkayı ı im. Dimäk, Möstäkıym—berençe, min—ikençe, sin Hose—öçençe!

Yosıf İshakoviç. Hikmät berençedämeni...

Möstäkıym. Zato öçebezdä dä doverennost bar. Äydä, däü abıy, ukıp cibär üzeñneñ doverennosteñne.

Nurkayı ı im. Bula ul, enekäş. (Ukıy.) Min, Nurkasıym, üzemneñ borıngı han babamnıñ üzemä atap cibärgän

mirasın bezgä Möstäkıymgä tapşıram. Berençe çislo, ay, yıl. Nurkasıym.

Yosıf İshakoviç. Familiyäñne dä kuy inde. Nurkasıym Fevralskiy dip.

Nurkasıym. Närsä?

Yosıf İshakoviç. Añgırakayım! Sin bit üz-üzeñä doverennost yazgansıñ. Menä tıñla. Doverennostnı niçek yazalar anı. Min Möstäkıym, üzemneñ borıngı han babamnıñ üzemä atap cibärelgän mirasın Yosıf İs-hakoviçka tapşıram. Berençe çislo, ay, yıl.

Yosıf İshakoviç (Aptırap ozak kına käğazgä karap torgannan soñ.) Tukta äle. Nişläp bolay kilep çıktı soñ äle bu. Üzemä... Yosıf İshakoviç-ka... Yosıf İshakoviçka dip yazganmın. Möstäkıym kul kuygan.

Muzıka, ut sünä.

Bişençe küreneş

Ut yanganda bülmädä Möstäkıym, Kasıym Sabirhanoviç, Vil Vildanoviç, Nurkasıym, Miñlenisa, Yosıf, Sufiyä.

Vil Vildanoviç. Hörmätle iptäşlär, hörmätle Möstäkıym äfände!

Möstäkıym (tamaşaçılarga). Kızık bu dönya. Kiçä genä adäm kaldıgı idem, ä häzer... (Vil Vildanoviç-ka.) Möstäkıym genä diyegez. Äfändese miña kileşep betmi.

Kasıym Sabirhanoviç. Alay dimägez Möstäkıym iptäş. Sez millätebezneñ yöze!

Vil Vildanoviç. İptäşlär. Min sezgä vacnıy yañalık açam. Kiçä bezneñ yegetlär kabattan hannıñ vasıyätnamäsen tikşergännän soñ, şundıy möhim cömlägä tap buldılar.

Nurkasıym. Yağni mäsälän?

Vil Vildanoviç. Yağni mäsälän... Tıñlagız. Vasıyätnamädä şundıy yullar bar. İsänme minem näsel cebemne, näsel şäcärämne dävam itüçe yırak-erak tuganım, töpçek uglım.

Kasıym Sabirhanoviç. Monıñ belän närsä äytmäkçe bulasız?

Vil Vildanoviç. Vasıyätnamäneñ ahırına ihtibar itegez. Min sineñ isemeñne, kem atlı ikäneñne belmim. Şuña kürä bu sandıgımnı näselemne dävam itüçe, işetäsezme, dävam itüçe,

ihtibarlı bulıgız, ir-at zatınnan bulgan töpçek torınım, yağni onıgım, siña kaldıram diyelgän.

Kasıym Sabirhanoviç. Näselebezne dävam itüçe... Vil Vildanoviç, kabatlap şul ciren ukıgız äle.

Vil Vildanoviç. Näselne dävam itüçe ir-at zatınnan bulgan...

Kasıym Sabirhanoviç. Min sezgä tik torganda gına vasıyätnamäneñ öterenä qadär öyränegez dip byudcettan akça birdermädem. Küräsez, vasıyätnamä töbendä nindi fikerlär yata.

Yosıf İshakoviç. Kiç ni añlamıym.

Nurkasıym. Min dä.

Sufiyä. Yöz siksän tapkır ukıgan cömlä.

Miñlenisa. Alay dimägez. Monda bik möhim mäsälä yata.

Yosıf İshakoviç. Ha, ha, ha... Möhim mäsälä di...

Möstäkıym. Yuk inde, tugannar, uylarıgız barıp çıkmas. Min öylänmim. Üz tamagımnı tuydıra almagan kileş, keşe balasın alıp, bähetsez itep, häyerçe tudırasım yuk.

Vil Vildanoviç. Yalgışmagız, Möstäkıym äfände, Möstäkıym İshakoviç.

Kasıym Sabirhanoviç. Han babagız sezne hörmät itep, meñ yıllar elek sezneñ bu yaktı dönyaga kiläsegezne sizep, sezgä şundıy däülät kaldırgan ikän, sez inde borıngı babagıznıñ yözenä kızıllık kitermägez.

Vil Vildanoviç. Bababız diyegez, Kasıym Sabirhanoviç.

Kasıym Sabirhanoviç. Sez inde han näselen dävam itärgä alıngansız ikän, davay, öylänegez. Kürep torasız, näselemne dävam itüçe, digän. (Möstäkıymgä.) Ä sez dävam itäsezme? Yuk. Bügengä qadär öylänmägänsez. Üzegezgä şaktıy yäş.

Yosıf İshakoviç (pışıldap, Sufiyäga). Sin avırlı. Sin avırlı.

Sufiyä (pışıldap, Yosıfka). Niçek avırlı?

Yosıf İshakoviç. Sin korsaklı!

Sufiyä. Niçek korsaklı?

Yosıf İshakoviç (pışıldap). Añgıra! Sin korsaklı. Min närsä äytsäm şunı cepläp bar. İptäşlär, gafu itegez. Ul öylände!

Kasıym Sabirhanoviç (aptırap). Niçek öylände?

Vil Vildanoviç. Öylände?

Yosıf İshakoviç. Äye, öylände.

Nurkayı ı im, Miñlenisa. Kayçan öylände?

Yosıf İshakoviç (Nurkasıym belän Miñlenisaga pışıldap). Tik torıgız, añgıralar. Sizmisezmeni, han mirasın kuldan tartıp almakçı bulalar. Min närsä äytsäm, äye, dip torıgız. Cämäğat, Möstäkıym öy-län-de!

Kasıym Sabirhanoviç. Kemgä?

Yosıf İshakoviç. Sufiyäga!

Vil Vildanoviç. Niçek Sufiyäga?

Kasıym Sabirhanoviç. Sufiyä bit sineñ hatınıñ.

Yosıf İshakoviç. Elek minem hatın ide, häzer enekäş hatını.

Kasıym Sabirhanoviç (Möstäkıymnän). Ciñgäñä öyländeñmeni?

Möstäkıym. Belmim şul. Küptännän eçkänem dä yuk inde...

Vil Vildanoviç. Üzeneñ ciñgäsenä öyländeme?

Yosıf İshakoviç. Äye. Üz ciñgäsenä.

Kasıym Sabirhanoviç. Ä sin Sufiyä belän kayçan ayırılıştıñ?

Vil Vildanoviç. Äye. Sudıgız kayçan buldı?

Yosıf İshakoviç. Ä bez sud belän ayırılışmadık, şulay bit däü abıy, Nurkasıym.

Nurkasıym. Närsä dip äytergä dä belmim şul.

Yosıf İshakoviç. Bez häzer şäriğat zakonnarı belän yäşibez. Bez han näsele. Borıngı bababız zakonı belän yäşibez. Sufiyä belän Möstäkıym tönlä ikäüdän ikäü genä kalgaç, min Sufiyäga öç tapkır talak, talak, talak didem. Şulay bit, ciñgi, Miñlenisa?

Miñlenisa. Äye, äye, öç tapkır talak dideñ.

Yosıf İshakoviç. Äyttem bit, Nurkasıym abıy.

Nurkasıym. Äytteñ, enekäş, äytteñ. Äle östävenä üzeñä äyttem, hatın qadär hatınıñnı da cällämiseñ inde, yumart bulsañ da bulırsıñ ikän, didem.

Kasıym Sabirhanoviç (Sufiyäga). Ä sin anıñ talak digänen işetteñme?

Sufiyä. İşettem, işetmiçä.

Vil Vildanoviç. Yabık işek arkılımı?

Sufiyä. Ul kıçkırganda min işekne tibep açtım.

Vil Vildanoviç. Nigä?

Nurkasıym, Miñlenisa, Yosıf İshakoviç. Şatlıktan.

Kasıym Sabirhanoviç. Ayırılışu Şatlıgınnanmı?

Nurkasıym, Miñlenisa, Yosıf İshakoviç. Kavışu şatlıgınnan.

Kasıym Sabirhanoviç. Hiçni añlamıym. (Vil Viddanoviçka.) Sin berär närsä añlıysıñma, yukmı?

Vil Vildanoviç. Yuk.

Nurkasıym. Anıñ närsäsen añlıysıñ. Enekäş Yosıf öç tapkır talak äytügä, min ukazlı mulla bularak, Möstäkıym belän Sufiyä kilengä nikah ukıdım. Şulay bit?

Miñlenisa. Şulay, şulay.

Vil Vildanoviç. Ä sin.Möstäkıym, rizalıgıñnı birdeñme?

Möstäkıym. Sez bigräk. Niş­läp min rizalıgımnı birim. Abıy hatınına öylänergä sez mine kemgä sanıysız.

Yosıf İshakoviç. Sin, enekäş, davay ne panikuy. Süzeñnän kire kaytma. Han onıgı ikäneñne onıtma.

Kasıym Sabirhanoviç. Döres, Möstäkıym äfände! Han onıgı bularak üz süzegezdä nık torıgız! İrtägä üzeñä hatınlıkka kandidatlar konkursı oyıştırabız. Şähärebezneñ iñ güzäl, iñ

zatlı kızları sezneñ aldıgızda, sezneñ yörägegezne yaulap alır öçen köç sına­yaçaklar. Äzer bulıp torıgız.

Möstäkıym. Karagız anı, kübräk çakırıgız. Min üzem töskä-bitkä, buy-sınga alama bulsam da, hatın-kız mäsäläsendä bik näzberek.

Kasıym Sabirhanoviç (ta­maşaçılarga). Sası közän! Tatar bayısa hatın ala, urıs bayısa çirkäü saldıra. Hak ikän.

Muzıka. Ut sünä.

Altınçı küreneş

Ut yanganda sähnädä şul uk bülmä. Ämma ul bik maturlap bizälgän. Bäyräm töse algan. Sul portalda täbänäk kenä üzbäklär çäyhanäsenä ohşagan, keläm kaplangan säke. Säkedä aş-su. Urtada ayakların bökläp Möstäkıym, anıñ uñ yagında Nurka-sıym häm Yosıf İshakoviç, ä sul yagında Kasıym Sabirhanoviç, Vil Vildano-viçlar. Karşılarında zatlı, yaltıravıklı çalma-çapannan yäş çibär yeget kuray uynap utıra. Anıñ aldında zur bizäkle kuvşin. Yeget uynavınnan tuktala.

Eget. Hörmätle Möstäkıym äfän­de, hörmätle şähärebez kunakları. Kuvşinnan yılan çıgarıp bulmadı. Bügenge bäyrämneñ şartı yılan çıgaru tügel. Bügenge mäclesebezneñ maksatı, küñel açu belän genä çiklänmiçä, bo-rın-borınnan kilgän mirasıbıznıñ, millätebezneñ asıl kızların barlau, han näselen dävam itüçe, han onıgı Möstäkıym äfände İshaketdin ulına yar ezläü. (Eget uñ kulın suzıp.) Han onıgı, hörmätle Möstäkıym äfände galicänabläre berençe nomerlı çibär, yäş sılu kıznı biregä çakıra. Muzıka. (Şärık muzıkası köçäyä. Bülmägä yarım şärä şärık kızlarına has kiyengän, uñ kulına berençe nomer takkan kız çıga da bii başlıy. Ara-tirä, kilep, Möstäkıymgä sırışa.)

Yosıf İshakoviç (Nurkasıym-ga pışıldap). Niçek tä saylatmaska tı­rış. Han mirasın üzlärenä kaldırır öçen uylap tabılgan häyläläre.

Nurkayı ı im (kul çaba). Buldı, buldı, hvatit! (Muzıka kimi, kız bi­yuennän tuktıy da, matur kıyafät yasap, bülmädän çıgıp kitä.)

Möstäkıym. Närsä buldı. Nigä tuktattıgız? Dönyamnı onıtıp karap utırgan cirdän, şapı-şıpı kul çabıp maturlıknı, güzällekne tuktattıgız.

Yosıf İshakoviç (Möstäkıym-

neñ kolagına pışıldap). İseñ kitmä­sen. Kürmiseñmeni, ayakları käkre.

Möstäkıym. Bulsa soñ. Siña kız saylıybızmı, ällä miñamı?!

Yosıf İshakoviç (Nurkasıym-ga). Äyt äle şuña berär süz.

Nurkayı ı im. Küzeñ çıkmagandır bit, enekäş. Kendegenä kara.

Yosıf İshakoviç, Möstä­kıym. Kendegenä närsä bulgan?

Nurkayı ı im. Närsä bulgan, närsä bulgan? Borçak qadärle genä kalgan.

Kasıym Sabirhanoviç (Mös­täkıymneñ kolagına). Abıyıñ haklı. Borçılma. Alda äle anıñ zatlıları.

Eget. Hörmätle Möstäkıym äfän­de, hörmätle kunaklar! Sezneñ alda çıgış yasagan berençe nomerlı asıl zat turında kıska gına mäğlümat. İse­me—Dekabrina! Aldagı ğasırda tugan, näsele zatlı. Kiçä üzen urıs millä­tennän sanasa, bügengese minutta tatar millätennän sanıy. Buyı ber metr da kı­rık tugız santimetr. Çäçe sarı, kaşı kara, küze yäşel. Poni näselennän. (Uñ kulın suzıp.) Häzer ikençe nomernı çakırabız. Rähim itegez ikençe nomer! Maestro, muzıka. (Muzıka köçäyä.)

Kasıym Sabirhanoviç (Möstäkıymgä). Minem üzemä iñ oşaga­nı menä şuşı ikençe nomer. (Bii-bii ikençe nomer çıga. Möstäkıym şarkıldap kölep cibärä.) Nigä köläsez?

Möstäkıym. Kızık bit.

Kasıym Sabirhanoviç. Närsäse kızık?

Möstäkıym. Köygä basa belmi.

Kasıym Sabirhanoviç. Köy­gä basu närsä ul. Yöräkkä basa. Kara sin anıñ figurasına. Figurası şäp bit, ä?

Möstäkıym. Tyaceloves!

Kasıym Sabirhanoviç. Çe­beş tügel inde.

Möstäkıym. Yalgış salıp kay­tıp monıñ yodrıgına eläksäñ, ber suguda nakaut yasıy bu.

Kasıym Sabirhanoviç (Vil Vildanoviçka). Siña oşıymı?

Vil Vildanoviç., Şäp bu. Arkalıgın çamadan tış kütärgän at şikelle.

Kasıym Sabirhanoviç. Sin­nän soragan min divana. Hatın-kız ayırgan keşe sıman söyläşep torgan bulasıñ. Möstäkıym tugan, tukta şuşı kızga, aldatmassıñ. Minem bu mäsälädä opıt zur. Min cide hatın alıp ayırgan keşe bularak, hatın-kıznı miçkä kersä dä art sanınnan tanıym.

Möstäkıym (kul çabıp tuktata). Citte, buldı. Azaplamagız balanı. Bar, señlem, bar, ker. Bii belmägän keşegä bi̇yüdän dä avır äyber yuk.

Kasıym Sabirhanoviç. Närsä, siña bu kıznıñ ber cire dä oşamadımeni?

Möstäkıym. Ber cire dä dip inde... Kükräkläre oşadı da soñ, no bit kükräkkä genä karap yäşäp bulmıy bit äle. Tormış bulgaç, beraz gına muyını da, art sanı da, bil digän närsäse dä bulırga tiyeşter bit.

Eget. Hörmätle tugannar. Häzer sez­neñ rähsät belän ikençe nomer hakında kıskaça gına mäğlümat. İseme—Nur-kasimä... Buyı ike metr da...

Nurkayı ı im. Buldı, buldı, mäğlümat kiräkmi. Öçençe nomernı çakır.

Eget. Hörmätle äfändelär, hörmät­le galicänap Möstäkıym äfände. Häzer sezneñ ihtibarıgızga küp millätle ilebezneñ iñ güzäl zatlarınnan berse, öçençe nomerlı ilahi zatıbız, tatar häm urıs tırışlıgı belän dönyaga tugan, ike millätne dä urtak kürep, üzenä Eleonora iseme algan Çibärkäyne

çakırabız. (Bülmägä bii-bii öçençe nomer çıga.)

Vil Vildanoviç (kul çaba). Bravo, bravo! Afärin! (Möstäkıymgä.) Menä bu içmasa asıl. Kara sin anıñ ayaklarına. Ayakları kolaktan töşkän. Ä ul muyın, ul kükräkläre.... Sezneñ urında, Möstkıym äfände, üzem bulsam, ike dä uylamıyça şuşı asıl zatka tuktalır idem.

Möstäkıym. Da.. Döres äytäseñ. Miña da oşıy bu güzäl.

Kasıym Sabirhanoviç. Bra­vo, bravo! Afärin! (Kul çabıp tuktata.) Rähmät, señlem. Sez Möstäkıym äfände­gä oşagansızdırmı, yuktırmı, anısın belmim, no ätiyegez Vil Vildanoviçka iskitmäle oşadıgız. Rähmät sezgä. (Öçençe nomer bii-bii çıgıp kitä.)

Eget. Hörmätle duslar, hörmätle äfändelär. Häzer biregä dürtençe no­mernı çakırabız.

Kasıym Sabirhanoviç. Postoy, postoy, enem. Öçençe nomer turında mäğlümatnı işetmädek.

Eget. Gafu itegez, hörmätle Möstä­kıym äfände. İzvinite, gospoda. Äle genä sezne karşıgızda bulıp, sezne tañ kaldırgan öçençe nomerlı güzäl zat, Eleonora Vilevna yegermençe ğasırnıñ azagında tuıp, yegerme berençe ğasırnıñ başında küplärne tañ kaldıruçı Ele­onora, urıs häm tatar milläteneñ güzäl ölgelärennän berse.

Kasıym Sabirhanoviç. Räh­mät. Bezgä başkası kiräkmi.

Vil Vildanoviç. Nigä bül­deräsez. Söyläsen, söyläsen.

Nurkayı ı im. Söylämäsen. Bez­gä saf tatar kızı kiräk. Şulay bit, Möstäkıym enem?

Möstäkıym. Şulay, abıy.

Yosıf İshakoviç. Dürtençe nomernı çakırsınnar. Dürtençe no­mernı.

Eget. Hörmätle kunaklar. Hörmätle Möstäkıym äfände. Häzer sezneñ sora­vıgız buyınça şärık muzıkasına koyı­nıp, şärık muzıkasında yözep, bügenge mäclesebezgä tagın da yaktı nur östäp, dürtençe nomerlı Mäğrüfkamalnı alkışlarga kümep biregä çakırabız. (Muzıka köçäyä, bülmägä, bii-bii, yarım şärä Sufiyä çıga.) %

Nurkayı ı im (şarkıldap kölä). Ohşasa da, ohşar ikän. Ka...a...ra äle, ka...ra. Monısı gel bezneñ Sufiyä ki­lengä ohşagan.

Yosıf İshakoviç. Kaya oşa­sın inde. Sufiyä yanında bu kurçak. Annarı Sufiyä yanında bu bit äle sabıy gına.

Nurkasıym. Ha... ha... ha... Kara inde, kara. Sikerep, sikerep kuyamı? Äy biçara. Baylık adäm balasın nilär genä eşlätmi. Ha... ha... ha... İyelep ayagıñnı dä kügärep kürsät inde.

Möstäkıym. Ha... ha... ha... Afä­rin, afärin! Molodets, buldırasıñ.

Yosıf İshakoviç (Möstäkıy­mgä). Ällä oşıymı, enekäş?

Möstäkıym. Klass! Vo, abıy. Vot eto nomer! Bravo! Bravo! Bis!

Yosıf İshakoviç. Afärin! Afärin! (Onıtılıp kitep.) Äydä, äydä, Sufiyä.

Nurkasıym. Kem diseñ?! Sufiyä diseñme?

Yosıf İshakoviç. Sin üzeñ Sufiyä. Kolagıñnı çistart. Mäğrufka-mal dimen!

Möstäkıym. Uf, üterä bu mine. Äydük, äydük äytergenäse, sıgılmasmı idäne! (Barısı kölä-kölä kul çaba başlıylar. Sufiyä bii-bii kerep kitä.) Rähmät abıy. (Yosıf İshakoviçka ku­lın suza.) Molodets abıy. Sineñ başka gına mondıy yumor kilä ala. Menä içmasam bu nomer. Alaysa skuçno bula başlagan ide. Cämäğat! Min bolay hatın saylıy almıym.

Kasıym Sabirhanoviç. Nigä?

M ö s t ä k ı y m. Nigä, nigä. Berençe çıkkan kıznıñ yözen onıtıp ta ölger­dem inde min. Sez karşı kilmäsägez, barsın da bergä çakırıyk. Sez karşı tügelme?

Vil Vildanoviç. Min karşı tügel.

Kasıym Sabirhanoviç. Min dä karşı tügel.

Yosıf İshakoviç. Min kar­şı.

Kasıym Sabirhanoviç. Nigä karşı?

Yosıf İshakoviç. Potomuçto enekäş Möstäkıym arıdı. Yalgışıp üzenä ohşamagan häläl, yağni käläş, hatın saylavı bar. Ni genä äytsägez dä bez hanbikä saylıybız.

Nurkasıym. Min dä karşı.

Möstäkıym. Yuk inde. Kön dä hatın saylap utırıp bulmıy. Bügen eşne beteräbez.

Kasıym Sabirhanoviç (eget­kä). Barısın da biregä çakır. = »

Eget. Hörmätle Möstäkıym äfände. Häzer sezneñ yörägegezgä matur çäçäk bulıp kadalırga ut yotıp torgan hur kızların çıgaram. Muzıka! Hörmätle möhtäräm tugannar. Han onıgı sezne kötä. (Bülmägä cide kız çıgıp bii başlıylar. Alar yanına Möstäkıym dä çıgıp kuşıla.)

Möstäkıym (biyepbetergäç). Hör­mätle tugannar. Sezneñ röhsät belän min sezgä şunı citkeräm. Şuşı minuttan bu cide asıl zatlarnıñ barısın da minem käläşlärem dip uylıy alasız.

Nurkasıym, Kasıym Sa­birhanoviç, Yosıf, Vil Vil­danoviç. Barısı damı?

Möstäkıym. Äye barısı da!

Nurkasıym, Kasıym Sa­birhanoviç, Yosıf, Vil Vil­danoviç. Berüzeñäme?

Möstäkıym. Äye, berüzemä. Bo­rıngı babaylar kötüe belän hatınnar totkannar, ä min alardan kimmeni. Cide häläl, cide hatın, citmeş bala, citmeş tatar!

Muzıka. Ut sünä.

Cidençe küreneş

İşektä zvonok tavışı.

Möstäkıym. Oçtım. Häzer açam. Sabır itegez. (İşekkä yünälä. İşekne açıp cibärügä bülmägä öç ğalim: Gali Väliyeviç, Väli Galiyeviç, Sali Sad-riyeviç, Aleksandr Aleksandroviç häm Nurkasıym kilep kerälär.)

Gali V., Säli S., Väli G. İsänmesez?

Aleksandr Aleksandroviç. Zdravstvuyte?

Yosıf. Saumısız.

Gali V., Säli S., Väli G. O... İosif İsakoviç. (Küreşälär.)

Aleksandr Aleksandroviç. Zdravstvuyte, Osip İsakoviç.

Yosıf İshakoviç. San Sanıç, izvinite pocaluysta. Ya ne Osip, İosif ta tügel. Minem atam kuşkan isemem bar. Min Yosıf, otçestvom da İshakoviç. İsem, otçestvomnı bozma­vıgıznı ütenäm.

Aleksandr Aleksandroviç. İzvinite, pocaluysta. Vı vsegda pred-stavlyalis Osipom İsakoviçom.

Yosıf İshakoviç. Nu i çto. Häzer Yosıf.

Aleksandr Aleksandroviç. İzvinite.

Väli Galiyeviç. Nigä sez pas­portıgızda İosif İsakoviç tügelme soñ?

Yosıf İshakoviç. Pasport närsä ul. Pasport kemder yazıp birgän käğaz ved ul. Sez minem tuu turındagı tanıklıgımnı karagız.

Nurkayı ı im. Äye. Äye, cämäğat. Min anıñ atası urınına kalgan iñ zur dyadyası bularak şunı äytä alam. Anıñ miträkäsenä Yosıf dip yazılgan. Alla tarafınnan arttırılgan, östälgän digän töşençäne añlata.

Yosıf. Kürkämlek, güzällek iyäse. Legendar Yosıf päygambär iseme.

Säli Sadriyeviç. İptäşlär. Bez biregä isem tikşerergä kilmädek. Tölkegä küpme genä büre disäñ dä, tölke bulıp kala. Hikmät isemdä tügel. Hik­mät Kazan kalasınıñ berençe kazıgın tabuda. Min "Kazık" fänni tikşerenü üzäge bulıp formalaşkan "Kazık" tik­şerenü institutınıñ, komissiyä räise Säli Sadriyeviç. Bu yugarı däräcäle urınnı min üzem sorap almadım. Üzegezgä mäğlüm ki, bu yugarı postnı miña hökümätebez ışanıp tapşırdı. Komissiyänıñ särkatibe itep arheo­logiyä fännäre doktorı, professor, akademik Gali Väliyeviçnı bilgelärgä digän täğdim belän çıgam. Kem dä kem min äytkän, min kürsätkän kandidatura belän kileşä, Gali Väliyeviçnı, "Ka­zık" fänni tikşerenü institutınıñ baş särkätibe itep saylarga dip tavış birüläre sorala.

Gali Väliyeviç (kulınkügärep). Min riza!

Väli Gäliyeviç (kulınkütärä). Riza bulırga mäcbürmen.

Aleksandr Aleksandroviç. Min totkarlanam.

Säli Sadriyeviç. Min räis bularak ike tavışka iyä. Min riza.

(Kulın kütärä.) Karşılar yukmı?

Nurkasıym. Min karşı.

Yosıf İshakoviç. Min riza.

Säli Sadriyeviç. Ä sez kolle­giyä äğzaları tügel. Dimäk, küpçelek tavış belän iptäş Gali Väliyeviçnı institutıbıznıñ baş särkätibe itep bilgelärgä digän kararga kildek. Pro­tokolga yazıp kuyıgız.

Väli Gäliyeviç. Protokolnı kem yaza?

Säli Sadriyeviç. Bilgele inde, särkätib Gali Valiyeviç. (Östälgä olı ap-ak käğaz cäyep sala.) Barıbız da belgänebezçä, sandıknı açarga sakaulı könnär kalıp kilä. Hökümätebez bezneñ öskä zur cavaplılık tapşırdı. Tiz arada sandıknı açkançı, Kazannıñ berençe kazıgın tabu mäsäläsen. Kem­närdä nindi fikerlär barın. (Gali Väliyeviç kulın kütärä.) Rähim itegez, Gali Väliyeviç.

Gali Väliyeviç. Süzbaşıitep, barıgızga da rähmätemne belderäm. (Küñele tulıp.) Miña ışanıp şuşın­dıy zur post—"Kazık" institutınıñ baş särkatibe itep saylavıgız belän barıgızga da rähmätlemen. (Dımlangan küz töben kulyaulıgı belän sörtep ala.) Kiçä ministrlar kabinetında bu eşkä layıklı ğalim dip minem isememne fän­ni tikşerenü institutına kertkäç, min şul uk minutta eşkä kereştem.

Väli Galiyeviç. Yä, yä...

Säli Sadriyeviç. Nindi fike­regez bar? İptäşlär, büldermägez.

Gali Väliyeviç. Kazık yuk!

Möstäkıym. Yuk?

Yosıf İshakoviç. Niçek yuk?

Möstäkıym (disbe tartuınnan tuktap). Kazık bar!

Gali Väliyeviç (Möstäkıymgä). Gafu itegez, kazık yuk!

Möstäkıym. Kazık bar!

Säli Sadriyeviç. Möstäkıym äfände, gafu itegez, avır bulsa da äy­tim, sez äle bu mäsälädä bik nadan.

Aleksandr Aleksandroviç. Sezgä bezneñ araga kerü öçen ber pot toz aşarga kiräk.

Möstäkıym. Kazık bar!

Gali Väliyeviç. Kazık yuk!

Säli Sadriyeviç. Nindiistou-nikka tayanıp kazık yuklıgın farazlıy alasız?

versiyägä tayanıp, nigezlänep, bu fikergä kildegez?

Väli Gäliyeviç. Minem versiyäm şul. Monnan meñ yıl elek Kazan kalası­na han kazık kakkanda timer bulgandır­mı, yuktırmı, anısın berebez dä äytä almıybız. Berebez dä barıp kürmägän. Tik şunısın beläm, meñ yıl eçendä agaç ta, timer dä çerep yukka çıga. Ä taş?! Taş mäñgelek!

Yosıf, Nurkayı ı im. Afärin, afärin Väli Gäliyeviç.

Nurkayı ı im. Bolay bulgaç, san­dık açıla!

Yosıf. Bolay bulgaç, millät yäşi!

Yosıf, Nurkayı ı im. Bravo, afärin, Väli Gäliyeviç! (Kul çabalar.)

Gali Väliyeviç. Yahşı. Sez­neñçä kazık taş bulgan di. Mina şunı añlatıp biregez. Sezneñ äytüegezgä ka­raganda timer bulmagan. Bulmagaç, taş kazıknı niçek eşkärtkännär?!

Aleksandr Aleksandroviç. Äye. Niçek oçlagannar?

Väli Galiyeviç. Kem, kem sez, Aleksandr Aleksandroviç, mondıy so­rau birersez dip hiç kenä dä başıma kitermägän idem. Gali Väliyeviçka yarıy inde. Ni äytsäñ dä ul mıltıksız kırda kuyan atkan keşe. Kazık kagarga timere bulmagan han, yılga buyınnan bilendäge ütken timer baltası belän tal kisep ala da, kazık itep cirgä kaga. Ä sin... Sin bit zur ğalim. Siña mondıy sorau birü kileşmi. Oçlarga, şomartırga öyrän­gän halık oçlau mäsäläsen kürşesennän kerep soramıy.

Säli Sadriyeviç. Yahşı. Kazık taş bulsın di. Alga kitik.

Möstäkıym. Yuk inde. Kazık taş ta, agaç ta, timer dä tügel. (Barısı dı şarkıldap kölälär.)

Yosıf İshakoviç, Nurka-s ı y m. (Möstäkıym yanına kilälär dä, pışıldap.) Tik kenä utır inde.

Yosıf İshakoviç (pışıl­dap). Namazlık östendä utıra-utıra sataşa başlagansıñ.

Nurkayı ı im (Möstäkıymgä pışıldap). Kötüläre belän eşlären kaldırıp bezneñ öçen, sineñ öçen ka­zık ezläp utıralar. Ä sin?

Möstäkıym. Ä min närsä?! Üz­läre öçen, millät öçen. Kazıknı bügen ezlise tügel ide. Addanrak ezlise ide.

Kazık taş ta tügel, timer dä tügel, agaç ta tügel. (Barısı da kıçkırıp kölälär.)

Säli Sadriyeviç. (Yosıfbelän Nurkasıymnan.) Bu enegezneñ tamagına aşaganı barmı? Vraçka kürsätkänegez barmı?

Nurkayı ı im, Yosıf İsha­koviç. (Möstäkıym yanına kilälär. Pışıldap.) Töş, töş namazlıktan. Sataşa başladıñ.

Nurkayı ı im. Yosıf, enekäştän han onıgı yasıybız dip, üzennän cülär yasıybız labasa. (Möstäkıymgä.) Töş, töş enem, namazlıktan, töş. Harap bulasıñ.

Möstäkıym. Töşmim! Tämam ce­legemä töştegez. Cide tapkır namazım­nı bülderdegez. Kolagımda agaç ta taş, timer dä agaç, agaç ta taş! Şul kazık belän üzemne bastırıklap kuydıgız. Citteme sezgä, yukmı?!

Säli Sadriyeviç. Alaysa äyte­gez. Sezneñçä kazık nindi materialdan?

Möstäkıym. Agaç ta tügel, timer dä tügel, taş ta tügel. Vakıtı citkäç, kürsätermen.

Gali Väliyeviç. Ä sin bezgä häzer kürsät.

Väli Galiyeviç. Bezneñ totıp karıysıbız kilä.

Möstäkıym. Kızıkmıni?

Aleksandr Aleksandroviç. Äye, kızık.

Möstäkıym. Vakıtı citkäç, totarsız!

Gali Väliyeviç. Yuk. Bezneñ häzer totıp karıysıbız kilä.

Möstäkıym. Aşıkmagız. Küp kalmadı. Ozaklamıy totarsız. Tatar totıp karamıy ışanmas.

Yosıf. İptäşlär, aña iğtibar itmägez.

Säli Sadriyeviç. Küräsez, yeget­neñ taş sandık kürgäç zihene taralgan. Almaşına uk başlagan.

Gali Väliyeviç. Baylık harap itä ul.

Möstäkıym. Miña sezneñ kazıgı­gız kiräkmi. Kadalıp kitegez.

Barısı bergä (caylap kına, äkren genä). Siña närsä kiräk soñ?

Möstäkıym (tüşämgä törtep kürsätep). Ay!

Barısı bergä (tüşämgä karıy­lar). Ay?

Möstäkıym. Äye. Ay!

Säli Sadriyeviç (Gali Väliye-viçtan). Närsä di?

Gali Väliyeviç. Ay, di.

Väli Galiyeviç (SanSanıçtan). Ay dime?

Aleksandr Aleksandroviç. Ay, di.

Nurkayı ı im (Yosıfka). Harap ittek enekäşne.

Möstäkıym (namazlıkta tezlän­gän kileş tüşämgä karap ike kulın yugarıga kügärep). Miña ay kiräk. (Ba­rısı da caylap kına Möstäkıym yanına kilälär dä, anı totıp bastıralar.)

Nurkayı ı im. Bulır. Bulır enem, ayı da, koyaşı da bulır.

Yosıf İshakoviç. Möstä­kıym enem, äydä, divanga yatıp tor.

Möstäkıym. Miña ay kiräk.

Säli Sadriyeviç. Bulır. Bu­lır, ayı da bulır.

Väli Galiyeviç. Sin yatıp tor.

Möstäkıym. Ägär ul könne aynı bolıt kaplasa?

Aleksandr Aleksandroviç. Kaplamas. Kaplamas, borçılma.

Möstäkıym. Ay babam kazıgına elenep kalmasa...

Yosıf İshakoviç. Elener. Elener, enem.

Möstäkıym. Millät nişlär? Taş sandık eçendäge halkım mirası nişlär?

Aleksandr Aleksandroviç. Borçılma, enem, borçılma.

Gali Väliyeviç. Bez barda ba­rısı da tärtiptä bulır.

Möstäkıym (Gali Väliyeviçka). Rähmät, agaç ğalim abzıy. Rähmät!

Divanga iltep salalar. Östenä yurgan kaplıylar.

Säli Sadriyeviç. Cämäğat, östäl yanına kilegez. Bezgä häzer kazık­nıñ urının tabarga kiräk.

Gali Väliyeviç. Nigä?

Säli Sadriyeviç. Nigä, nigä?! Kazıknıñ urının ezläp tabıp, kazık­nıñ taşmı, agaçmı, timerme ikänen belü öçen!

Säli Sadriyeviç. Kemdä nin­di fikerlär bar? Kazıknı kayan ezli başlıybız?

Aleksandr Aleksandroviç.

Mindä ber fiker bar.

Säli Sadriyeviç. Yä, äytep karagız, San Sanıç.

Aleksandr Aleksandroviç. Minem fiker yörtüem buyınça, kazıknı Yaña bistädän ezlärgä kiräk. Tatar halkı Yaña bistädä genä kaldı.

Möstäkıym (yurgan arasınnan başın çıgarıp). Fikeregez yalgış! (Yurganın börkänä.)

Väli Galiyeviç. Yuk inde. Ka­zıknı Kremldän ezlibez. Kazan kalası şunnan tözelä başlangan.

Sali Sadriyeviç, Gali Vä­liyeviç, Nurkayı ı im, Yosıf. Döres! Kazan Kremldän tözelä baş­langan.

Sali Sadriyeviç. Ä niçek ezlibez?

Aleksandr Aleksandroviç. Minem ber fikerem bar.

Sali Sadriyeviç, Gali Vä­liyeviç, Väli Gäliyeviç. Yä, yä nindi fiker?

Aleksandr Aleksandroviç. Kremlnıñ poçmaklarınnan kapma-karşı bau suzabız.

Väli Galiyeviç. Şunnan...

Aleksandr Aleksandroviç. Bau, kayda kiseşä. Kazık şunda bula.

Barısı bergä. Döres!

Möstäkıym. (Yurgannan başın çıgara). Kremlnıñ koyması meñ yıl eçendä tuksan tugız tapkır üzgärtelgän. Koyma babam tözegän çaktagı haläten yugaltkan. Bau, cep kiseleşe döres tügel! (Yurganın börkänä.)

Sali Sadriyeviç. Başına zägıyflek kilsä dä, anıñ süzendä döres­lek bar.

Aleksandr Aleksandroviç. Ä bez bau kiseşkän urının kiñeräk itep kazıybız.

Yosıf. Anısı döres. Ä cepne niçek tartabız?

Nurkayı ı im. Cep tartırga bit Kreml eçendäge yortlar meşat itäçäk! Yağni mäsäläñ Söyembikä manarası...

Aleksandr Aleksandroviç. Sütü mäsäläsen kütärep, türälärgä hat yazabız.

Sali Sadriyeviç. Riza bul­maslar...

Gali Väliyeviç. Ni äytsäñ dä ütkänebezneñ tarihı, borıngı mira­sıbız.

Aleksandr Aleksandroviç. Bu mäsäläne üz östemä alam.

Möstäkıym (yurgannan başın çıgarıp). Ul buldıra. Olı abıylardan zur akça sorap ala da, iske Kazannı süt-tergän kebek, başında torıp Kremlne sütterä. Ä sez avızıgıznı açıp, şatla­nıp üzegezgä yana yort salırga urın kötep torırsız. Yuk inde. (Urınınnan sikerep tora da divanga basa.) Minem borıngı babam zihenle häm ziräk bulgan. Kazan kazıgı näq menä şuşı cirdä. Tereklek, üsemlek, yäşäeş koyaşka tartılgan kebek, minem borıngı han babam da biregä, menä şuşı urınga tartılgan. Yäşäeşneñ ka­zanı näq menä şuşı urında. Koyaşnıñ iñ uñdırışlı nurı näq menä şuşı cirdä. Koyaşnıñ cılısı, nazı kom sährälärendä, yä bulmasa' Seber kotı­plarında tügel. Monı borıngı babam bik yahşı belgän. Tereklekkä yal itärgä yokı kiräk bulgan kebek bezne tudırgan cir anabızga da yal kiräk. Yämle cäydän soñ, tayanıp torırga köz kiräk, yoklap alırga kış, sulış alır öçen yaz kiräk. Koyaşnıñ töp noktası biredä. Yämle cäye dä, cir ananı-yal itterüçe karlı, buranlı ap-ak yurganlı kışı da bulgan uñdırış­lı cir kiräk. Minem borıngı han babam üz-üzenä sorau birgän.—Tereklekkä, adäm balasına yäşär öçen ni kiräk?

Barısı bergä. Hava.

Möstäkıym. Adäm balasına te­reklek itär öçen närsä kiräk?

Barısı bergä. Su!

Möstäkıym. Adäm balasına te­reklek itär öçen närsä kiräk?

Barısı bergä. Rizık!

Möstäkıym. Rizık tabar öçen närsä kiräk?

Barısı bergä. Uñdırışlı cir, koyaş kiräk!

Sigezençe küreneş

Ut yanganda sähnädä—zur mäydan. Balkıp Kolşärif mäçete kürenep tora. Şähär halkı, kilgän kunaklar Kazannıñ meñellıgın bäyräm itälär. Uyın-kölke, cır-bi̇yü, törle uyınnar uynıylar. Äkrenläp uyın-kölke, cır-bi̇yü tına. Sähnä karañgı­lana. Sähnädägelär barısı da namazlıkka utıralar. Bar belgännären ukıylar. Küktä kızarıp tulı ay kalka. Aynıñ yaktısı bagana bulıp halık östenä töşä. Halık aptıraşta kalıp, gör kilep şaulaşa:—Kazık, kazık! Han kazıgı!—digän süzlär yañgırıy. Ha/1ık urtasında Möstäkıym. Kulında taş sandık. Yänäşäsendä Kasıym Sabirhanoviç, Vil Vildanoviç basıp toralar. Aydan kilgän yaktılıknıñ oçı Vil Vildanoviçnıñ ayak astına töşä.

Möstäkıym. Ul rizıknı peşe­rer öçen närsä kiräk?

Barısı bergä. Kazan!

Möstäkıym. Ul kazannı asar öçen närsä kiräk? Vakıtında cil dä isep, yañgırı da yava torgan, karlı, buranlı kışı da, koyaşlı cılı cäye dä, yämle yazı da bulgan—borıngı babam kazık kakkan, cir kiräk.

Nurkayı ı im. Sin bolarnı kayan beläsen?

Möstäkıym. Namazlıkka menep, küzem kıyblaga töşkäç, märhüm atam süze iskä töşte. Ber keşegä kürşese kergän di. Huca östälgä botka kuygan di. Botkanıñ urtasına kaşık yöze belän çokır yasap may salgan di. Kom­sız kürşe telgä kilgän:—Minem tugan avılda yılga menä şuşılay ürgä aga ide,—dip, botkadagı maynı kaşıgı belän yırıp üzenä agızgan di. Kazan askan huca, yänäşäsendä küzlären möl­derätep botkaga karap utırgan aç ba­lalarına küz sirpep algan da, ä menä min üskän avılda yılga menä şuşılay borılıp-borılıp, bolganıp aga ide dip, botkanı bolgatıp kuygan,—di. Minem han babam, kazık kagarga, kazan asarga urınnı döres tapkan. Botkası da, mayı da bulgan cirne saylagan. Botkanı bolgatırga gına ölgermägän. Kiläçäk buınga kaldırgan. Kiläçäk buın yok­lagan. Botka mayı yılga bulıp kürşegä akkan. Borıngı babamnıñ onıkları aç kalgan. Alar may yılgası buylap bähet ezläp çäçelgännär, sibelgännär. Tilme­rep, dinnären, goref-gadätlären, tatar buluların onıtkannar. Maylı botkadan mährüm kalgannar.

Muzıka. Ut sünä.

Vil Vildanoviç (Möstäkıym­gä). Aç, aç inde sandıknı. Kazık üzeneñ

urının taptı. Küräseñme, minem ayak astında. (Ay yaktısı anıñ ayak astınnan küçep, Kasıym Sabirhanoviçka kilä başlıy.)

Kasıym Sabirhanoviç. Kürä­sezme, sizäsezme, kazıknıñ töbe minem ayak astımda. Möstäkıym tugan, äzerlän, äzerlän sandıknı açarga. (Yaktı Kasıym Sabirhanoviçtan uzıp kitä.)

Vil Vildanoviç. Añlaşıldı. Sin cindeñ, Möstäkıym. Kazık sineñ kulda. Kazık sineñ ayak astında. (Yaktı­lık Möstäkıymne dä uzıp, Kolşärif mäçeteneñ ayına kilep kuna.)

Vil Vildanoviç, Kasıym Sabirhanoviç, häm başkalar. Sandıknı aç! Aç inde, taş sandıknı aç! Ay kazıkka elende!

Sähnädä bar halık gör kilep ala.

Bar halık bergä. (Kolşärif mäçeteneñ ayına karap). Han kazıgı! Kazan kazıgı! Aç inde, aç!

Möstäkıym. Miña sandıknı açunıñ kiräge bette. Sandık eçendäge serne min bolay da beläm.

Bar halık bergä. Närsä? Taş sandıkta närsä?

Möstäkıym. Ömet!!!

Bar halık. Ömet!!!

Muzıka. Ut sünä.

PÄRDÄ

«Kazan utları» № 10, 2008.