Tabışmaklar - Möcähit

Nindi yılga, nindi avıl?
Tatarstanda iñ ozın
Elga ul.
Yarlarınnan taşıp çıga
El da ul.

Şul yılganıñ tugayında
İñ moñlı da, iñ milli dä
Ber avıl.

İñ salkın da, iñ esse dä
Bula ul.
Cäyen sihri yäşellekkä
Çuma ul.
Nindi isem yörtä yılga,
Ul avıl?

(Ik, Möslim)

Närsädä ikän säbäp?

Bulsa unbiş metr bulır
İke yarnıñ arası.
Şul aranı maşinada
İke säğat barası.

Bezneñ avıl küperennän
Çıgasıñ ike säğat.
Seren äytmim. Sin dä uyla:
Närsädä ikän säbäp?
Bez Başkortstan belän Tatarstan çigendäge avılda yäşibez. Ä ike respublikada 2 säğat vakıt ayırması.

Berkem anı yugaltmagan,
Läkin haman tabalar.
Bigräklär dä kızıksına
Anıñ belän balalar.
(Tabışmak)

Baskan kileş ezlilär,
Yatkan kileş ezlilär.
Kümäkläp tä ezlilär,
Berämläp tä ezlilär.
Ziräk bulsañ tabasıñ,
Hätereñä salasıñ.
(Tabışmak)

İsemnär ike icektän,
Ä häreflär tik öçäü.
Bez nindi koşlar bulabız?
Uyla äle, bez niçäü?
(Läkläk, tartar, bılbıl)

Gomer buyı ürgän ul,
Ceplär suzıp yörgän ul.
Tozagında azık kötep,
Şulay könen kürgän ul.
(Ürmäküç)

Cäy dä sayrıy,
Kış ta sayrıy.
Tik salkında
Yortnı saylıy.
(Öy çikertkäse)
Niçä mögez?

Biş ügezdä
Biş mögez.
Äy, sataştım,
Un mögez.
Un ügezdä
Niçä mögez,
Mükläk bulsa
Öç ügez?
Sanagızçı
Üzegez.
Citäme
Belemegez?

Agaçlar
Karasañ – karamasañ da
Karamaska kuşalar.
Çanamnı karamalarga
Ölkännär tırışalar.
(Karama)

Uyın koralları

Taş ğasırdan uk kiläm min.
Uynap cibäräm - örsäñ.
Vatılıp yukka çıgarmın
Ägär kuldan töşersäñ.
(Taş sıbızgı)

İrennärgä teriseñ dä,
Çirtep, köylär köyliseñ.
Biyetäseñ, cırlatasıñ,
Matur kızlar küzliseñ.
(Kubız)

Altı – cide genä bulır
Tänemdäge uyımnar.
Minnän başka ütmi ide
Aulak öylär, uyınnar.
(Kuray)

Kuraylarnıñ tuganı min,
Läkin tavışım üzgä.
Kolaklarnı yarıp kerä,
Östäp kuysañ mögez dä.
(Sornay)

Sızgıçıñnı sızıp cibär –
Köylär agılsın äle.
Yöräklärgä min çıgargan
Moñnar kagılsın äle.
Telgäläsen bäğırlärne,
Aktarılsın uyları.
Başlarıñnı kıñgır salıp,
Kıllarımda uynale.
(Skripka)

Barısı dürt kıl anda,
Sızgan çakta moñlana.
(Skripka)

Neçkä muyın,
Par kıllar.
Çirter ide
Bar kullar,
Yäşlär uynıy
Belmilär,
Şuña yakın kilmilär.
(Mandolina)

İñ ozın muyın mindä,
İñ kıska isem mindä.
Kıllarımnı çirtkäläp,
Köy çıgar inde sin dä.
(Saz)

Borıngı bulsam da , mine
Onıtıp betermilär.
Milli garmunıbız diyep,
Sähnädän töşermilär.
(Talyan)

Sipterälär, özderälär,
Tartalar, sayratalar.
Cırlatsa da, yılatsa da,
Üzen gel yaratalar.
(Garmunda uynau)

Ber telemdä - ike tavış,
Kıñgıravım çıñlatam.
Biyetäm dä, cırlatam da,
Kiräk ikän – yılatam.
(Saratov garmunı)

Garmunnarnıñ patşası min,
Tellärem yözdän artık.
Yäşlär kulında yörimen,
Tiz genä kilmäs kartlık.
(Bayan)

Üze kıllı, üze telle,
İdändä basıp tora.
Uynarga telägän keşe
İñ berençe – utıra.
(Pianino)

Telläre küp bulgan öçen,
İke rätkä tezgännär.
Anıñ belän törle illär,
Okeannar gizgännär.
(Hromka)

Tugan tel

Böten halıkta da bar ul,
Ansız uku, yazu yuk.
Tärtiben butıy kürmägez,
Ansı möhim şulay uk.
(Alfavit)

Baş härefebez yuk bezneñ,
Avaz da beldermibez.
Şunıñ öçen dä süzlärdä
Bik parlaşıp yörmibez.
(, bilgeläre)

Bezneñ hokuklarıbıznı
Şulkadäre kıskannar:
Berençe icektä genä
Yazılırga kuşkannar.
(O,Ö härefläre)

Nikter bezgä alfavitta
Tik öç urın birgännär.
Sez altı avazga bilge,
Onıtmagız, digännär.
(K, G, V härefläre

Bergä berne kuşkaç niçä?
Beläm, ike diyärsez.
Süzgä süzne kuşkaç?..Menä
Ansı närsä digän süz?
(Kuşma süz)

Ber häreftä - ike avaz,
Citmäsä äle icek.
Kalını häm neçkäse bar.
Alar yazıla niçek?
(Yu,E)

Cömlädän soñ, yä urtada ,
Ägär bezne kuysalar,
Beraz tuktap torırga häm
Tın alırga kuşalar.
(Tınış bilgeläre)

Alfavitta altı häref:
İñ duslar häm tugannar.
Tatar süzlärendä genä
Kullanıla torgannar.
(Ä,Ö,Ü,C,ñ,H)

Bezne tatar süzlärennän
Ezläp taba almassız.
Döresen äytep birsägez
Oyatka da kalmassız.
(Ts,Ş,V,E)

Bez barı tik dürtäü genä
Koyrık tagıp yörüçe.
Bez nindi häreflär ikän,
Barmı berär belüçe?
(Ts,Ñ,Ş,C)

Tomau töşkän keşelär
Hälebezne añlıylar.
Çönki bezne döres itep
Alar äytä almıylar.
(M,N,ñ)

Ber ğailädä altau bez,
İsem, zat almaşlıkların
Törländerep yatabız.
(Kileşlär)

Cömlälärne tözegändä,
Bulışa altıbız da.
Bezne onıtırga sezneñ
Yuktır ber hakıgız da.
(Kileş kuşımçaları)

İñ tirändä yasalam min,
Tik törleçä yazalar.
Şuña kürä äytä almıy
Mine kayber balalar,
Hätta abıy, apalar.
(Hämzä avazı)

Ul yazunıñ gomre ozın,
Meñ yıldan artıp kitkän.
Häm uñnan sulga yazıla.
Äyt, nindi yazu ikän?
(Garäp yazuı)

Tatarlarnıñ yazuına
Un gına yıl hezmät itkän.
Ä isäbe äle tagın
Bezgä kilep kerü ikän.
(Latin yazuı)

Ber härefle süzlär tap
Apa äytä:
-Ber härefle
Sez süzlär tabıgız, - di.
Cavap äzer:

Agaçlarnıñ botakların
İ – İ – İ.

Kurçagıñnıñ külmäklären
Çişender dä
U – U – U .
Kullarıñnı sin härvakıt
Sabın belän
Yu – Yu – Yu .

Ber härefle süzlär başka
Bar mikän telebezdä?
Tapsagız berük onıtmıy
Äytegez äle bezgä.

***

Bez töslärne belderäbez,
F iğıllär dä bulabız.
Cömlä tözegän çagında
Berdäy hezmät kılabız.
(Ak, kara, sarı, al)

Üzem dä ap – ak,
Ezem dä ap – ak.
Belem biräm dip
Sızılam kat – kat.
(Akbur)

Kürenmi dä,
Totılmıy da.
Üze - häncär,
Üze – uk.
Annan açı,
Annan tatlı,
Annan hätär
Närsä yuk.
(Süzlär)

Eş koralları
Teşlim dä
Suıram.
Yä teşläp
Özäm min.
Tik yatsam – tutıgam,
Ä eşkä tüzäm min.
(Keläşçä)

Teşläremneñ isäbe yuk,
Utın kisäm, on yasıym.
Eget bulsañ, qaderne bel,
Mine çitkä kuyma sin.

(Pıçkı)

Gomer buyı
Sugar öçen,
Mine uylap tapkannar.
Nigä «sukkıç» diyep tügel,
Başka isem takkannar?

(Çükeç)

Bar oçım,
Bar tübäm.
Sugalar –
Min tüzäm.
Kayçakta
Käpräyäm:
Tutıgam,
Käkräyäm.

(Kadak)

Şak ta şok,
Şak ta şok
Tukmıylar üzemne.
Min eşlim,
Min tişäm,
Min şundıy tüzemle.
(Öterge)

Hezmätem bik keçkenä,
Kiräk barı köç kenä.
Menä şuşı taktanı
Mine bor da tiş kenä.
(Borau)

Ansız barmıy tözeleş,
Ul – turılap toruçı.
Ozın koyrıklı tıçkan–
Biyek yortlar koruçı.
(Asma)

Etälär dä tartalar,
Etälär dä tartalar.
Mine totıp, taktanı
Näq şulay şomartalar.
(Fuganka)

Utırgan kileş yöri,
Tik torgan kileş yöri.
Suga salıp ta yöri,
Soñga kalıp ta yöri.
Oçıp barganda yöri,
Utın yarganda yöri,
Kayçak küz salmasa da,
Keşelär tagıp yöri.
(Säğat)

Burıçım bik keçkenä,
Keçkenä dä töş kenä.
Neçkä baudan töşmim min,
Çista kerlär teşlim min.
(Ker kaptırgıç)

Çüp – çar tuzan yota ul,
Öyne çista tota ul.
(Tuzan suırtkıç)

Mañgayında ike mögez,
Ä aldarak – olı küz.
Şul küzdän bik yıraklarnı
Karap utırabız bez.
(Televizor)

Teke – teke, teke – teke,
Bez tik kenä yatabız.
Timer öylär östän ütä,
Bez köyläp ozatabız.
(Relslar)

Kolagınnan borgan çakta
Çukıy ber ük oyanı.
Keşelärne söyenderä,
Timi anıñ zıyanı.
(Tegü maşinası)

Kötü kötkändä ber yılan
Arttan kalmıy şuışa.
Sin kurıkma, çagar dip, ul
Miña sıyır kuışa.
(Çıbırkı)

Bora – bora tişäseñ dä
Utırıp salgalıysıñ.
Berän – särän algalıysıñ,
Yä korı kalgalıysıñ.
(Boz tişep, balık totu)

Kerlär östennän ütä,
Şunnan... eşe dä betä.
(Ütük)

Bärep – sugıp yörtälär,
Kapkalarga kertälär.
(Şayba)

Yaratmasa da alalar
Anı kayber balalar.
(“ 2 “ le)

Suldan kitsä,
Uñnan kayta.
Uñnan kitsä,
Suldan kayta.
Ber ayaklı,
Ber kullı,
Anı belgän –
Akıllı.
(Tsirkul)

Çulpan da ul, Zöhrä dä,
Venera da kayçakta.
Şundıy matur balkıp tora
Koyaş uyangan çakta.
(Yoldız)

Min sötneñ östen yaratam.
Ul kaymak dip atala.
Söttän nilär yasap bula,
Yä, kemnär äytä ala?

Yartı ikmäk, tup , urak,
Torgan cire bik yırak.
(Ay)

Yöräkne yandıra,
Kümergä kaldıra,
Yäşlärne tilertä,
Kartlarnı yögertä.
Akçaga alınmıy,
Ezläsäñ – tabılmıy.
Milläte, tele yuk,
İseme bar, ile yuk.
(Mähäbbät)

Başların başka teräp,
Ber kuışta yatalar.
Zurlar ala berämläp,
Balalarga yat alar.
(Şırpı)

Kara, nindi ay çıkkan.
Üze şundıy açıkkan...
Yözendä nur kalmagan:
Bökeräygän, talçıkkan...

Kaya kitkän bulganı,
Koyaşıbız sımanı.
Äyt, ukuçım, tizräk,
Beläseñme sin anı?
Yaña tugan ay bezgä şulay kürenä.

Barıbızga da kilä ul:
Miña da,İlşatka da.
Sıyırga da, käcägä dä,
Sarıkka da, atka da.
Hätta kilä, oyalmıyça,
Posttagı soldatka da.
(Yokı)

Barıbız da äylänäbez,
Tik äylänmi başıbız.
Berebez dä äylänmibez,
Ä äylänä başıbız.
(Cir äylänü)

Äniyem dä aldıra,
Ätiyem dä aldıra.
Hätta min dä aldıram-
Alarnı şatlandıram.
(Çäç aldıru)

Ülännär
Tüp – tügäräk kara küz,
Sap –sarı kerfekläre.
Ul yarata koyaşnı,
Bez – anıñ börteklären.
(Könbagış)

Sport belän bertuktausız
Şögıllängängä kürä,
Töşkä kön dä padişahlar,
Atlar häm fillär kerä.
(Şahmat)

Cäy dä üsä, kış ta üsä,
Tamırları – tübäñdä.
Ul härvakıt yugarıda,
Ä bez annan tübändä.
(Çäç)

Çakırmıym da , almıym da,
Ber adım da kalmıy da.
İkäü yä öçäü bula.
Tärbiyäsez bulsagız,
Ul çüp çar belän tula.
(Kesälär)

Yullar aga,
Baganalar çaba.
Barısı da bara,
Barı artka taba.
(Maşinada baru)

Tamırları cirdä tügel,
Läkin haman üsälär.
Üsä - üsä, cäygä çıkkaç,
Töbennän ük kisälär.
Avılda gına üssä dä,
Şähärdä - fatir sayın,
Fatirlarda – keşe sayın,
Ä iseme bula ...
(Yon)

Härçak bezne kötep tora,
Üze haman ütep tora.
Yugala da , tabıla da,
Ä bulganı betep tora.
(Vakıt)

Başıbız bar, gäüdäbez bar,
Yuk kul – ayaklarıbız.
Balalar totsa – kurkabız,
Yahşı şul yaklarıbız.
(Şırpı)

Yä yörilär, yä toralar
Koyaş çıkkan könnärdä.
Kaydalıgın kürep bulmıy
Aysız kara tönnärdä.
(Külägä)

Äbiyemneñ barmakları
Özleksez tartıp tora.
Şul barmaklarga iyärep,
Dogalar artıp tora.
(Disbe tartu)

Küktä tora küperep,
Ak salavat küpere.
(Samolet eze)

Berebez asta, berebez östä,
İkebez ike töstä.
Karap tuyışa almıybız,
Läkin kavışa almıybız.
(Tüşäm, idän)

Härkön avızına kapsa,
Yaratsa anı keşe,
Berkayçan da sızlamas häm
Yaltırap torır teşe.
(Teş şetkası)

Ber ük cirdä yatabız,
Dus yäşibez tıştan bez.
Ä çınlıkta kaläm belän
Tatu tügel, doşman bez.
(Betergeç)

Min tämäke tartmasam da,
Haman :”Tartasıñ”, - dilär.-
Bodayın tartmasañ tartma,
Tart sin arpasın, - dilär.
(Tegermän)

Koyrık tagıp ürgännär.
Satkannar – kön kürgännär.
Anı kiyep yörgännär.
Kayçak türgä elgännär,
Yä muzeyga birgännär.
(Çabata)

Ayrat kiyä,
Gölnaz bäyli,-
İkesen dä salalar.
Närsä kigän ikän alalar,
Beläsezme , balalar?
(Bürek, yaulık)

Anı härkem kürä ala,
Hätta kürä sukır da.
Aydar berkön, şunı kürep,
Soñga kalgan ukırga.
(Töş)

Tıçkan tota şap ta şop,
Mäçe tora şakkatıp.
Aşamıy da, eçmi dä,
Urınınnan küçmi dä.
(Kapkan)

Başta suga taşlıysıñ,
Annan kötä başlıysıñ.
Ömetlänep alasıñ,
Ölgeralmıy kalasıñ.
Tagın suga taşlıysıñ;
Ör – yañadan başlıysıñ.
(Karmak belän balık totu)

Kızlar karap tuya almıy,
Karıylar da karıylar.
Aña karap yılmayalar,
Yä çäçlären tarıylar.
Kayçak aña malaylar da
Karap – karap algalıy.
Hätta äbi – babaylar da
Yaşerten küz salgalıy.
(Közge)

Berkem dä bäyläp kuymagan,
Ä çişärgä kuşalar.
Tapkırlıylar da bülälär,
Alalar yä kuşalar.
(Mäsälä çişü)

Sindä dä bar,
Mindä dä bar.
Urtak ta bula ala.
Saklap totsañ, mäñge yäşi,
Içkındırsañ...yugala.
(Ser)

İrtägä kön nindi bula,
Ayazmı, kar yavamı?
Bötenesen kürsätä ul,
Äzer anıñ cavabı.
Hi, şunı da belmiseñme?
Äz genä karamıy tor.
Ürelep aldım stenadan,
Menä ul - ...
(Barometr)

Kürsätäm min cilneñ köçen
Häm anıñ yünäleşen.
Başka vazifam yuk minem.
Şul bula böten eşem.
(Flyuger)

Bez buyga da üttek, di,
Arkılıga üttek, di.
Tirläp – peşep bettek, di.
Şuña da bez ... di.
(Ütük)

Kürenmäsä dä küzgä,
Kilä ul kayçak bezgä.
Kerä dä bakçabızga,
Äylänä ber yavızga.
Suga ul sugannarnı,
Pomidor, kıyarlarnı.
Tormıy alay ozaklap,
Et belän bulmıy saklap. (Kırau)

Poçmakta ber suık kış,
İseme anıñ - ...
(Suıtkıç)

Kük totaşkan taular belän,
Urmannar, kırlar belän.
Aragızda barmı beräü
Şunıñ isemen belgän?
(Gorizont)

Bertuktamıy yözäbez,
Yä töşäbez kar bulıp.
Yä töşäbez yañgır bulıp,
Ä isemebez ...
(Bolıt)

Totam disäñ tottırmıy,
Yalık – yolık itä ul.
Bolıt belän kilä dä
Bolıt belän kitä ul.
(Yaşen)

Baş astına salasıñ
Häm yokıga talasıñ.
(Mendär)

Bez büränä arasında
Tik kısılıp yatmıybız.
Sezgä rähät bulsın öçen,
Cılılıknı saklıybız.
(Mük)

Şärä tänne
Çabalar
Zurlar, bala – çagalar.
Şunnan şifa
Tabalar.
(Munça seberkese)

Sindä dä bar, Mindä dä bar,
Tizlege – iskitärlek.
Küz açkançı, yoldızlarga
Kadär barıp citärlek.
(Uy)

Sez bik yahşı beläsez
Velosiped rulen.
Cikkän atta ni başkara
Şul rulneñ rolen.
(Dilbegä)

Ap – ak bulıp, agaçlarga,
Çıbıklarga da kuna.
Üze kurkak, yukka çıga
Kagıldıñmı çak kına.
(Bäs)

Öy cılıta, aş peşerä,
Yäşi torba eçendä.
Härber keşe rähmät ukıy
Menä şunıñ öçen dä.
(Gaz)

Minem östän... poyızd ütte.
Aldaşa bu disezme?
Niçek isän kaldım ikän?
Şunı da belmisezme?
(Küper astında)

Yañgırlı da karlı,
Ä kayınnar – sulı.
Börelär tup – tulı-
Elnıñ kay fasılı?
(Yaz)

Kilmäven teläsälär dä,
Härkemgä kilep tora.
Ansız keşe bulmagannı,
Mögayın, belep tora.
(Kaygı)

Yäşlär dä ukıy anı,
Kartlar da ukıy anı.
Ukıgan hä keşeneñ
Saflanıp kitä canı.
(Doga)

Elan tügel min – çakmıym,
Ülän astınnan çabam.
Uñga çabam, sulga çabam,
Cäy citteme – şul çaram.
(Çalgı)

Agıydel kaya koya?

Bezneñ yılga – Kalmıya,
Kalmıya kaya koya?
Kalmıya Söngä koya.
Sön suın kaya kuya?
Ul Agıydelgä koya.
Agıydel kaya koya?
...Agıydel koymıydır ul.
Suga hiç tuymıydır ul.
Korablarnı yözderä,
Keşelärne gizderä,
Elektr togı yasap,
Bezgä yaktılık birä.
Balıklar da ürçetä,
Alarnı tuyındıra.
Cäyen küpme keşene
Üzendä koyındıra.

Şulkadär eş eşlägäç,
Agıydel kaya koysın?
...Ä sin niçek uylıysıñ?

Minemçä,Agıydel Kama yılgasına,yağni Çulmanga, ä Çulman İdelgä, İdel Kaspiy diñgezenä koya.

Utırgan kileş yöri,
Tik torgan kileş yöri.
Suga salıp ta yöri,
Soñga kalıp ta yöri.
Oçıp barganda yöri,
Utın yarganda yöri,
Kayçak küz salmasa da,
Keşelär tagıp yöri.

(Säğat)

Töşmi kuldan cäy buyı:
Hezmättä böten uyı.
Kisä, öyä, yomşarta,
Şuña da uñış arta.
(Kätmän)

***

Yalmap ala härnärsäne,
Tele ozın, kurkınıç.
Su – doşmanı. Sak yäşäsäñ–
Hafalanma, bul tınıç.
(Yalkın)

***

Totıp kına karıylar da:
– Kütärelgän bit ...– dilär.
Närsä kütärelde ikän,
Nik isemen äytmilär?
(Temperatura)

Ul dönyaga tusın öçen,
Su agızırga kiräk,
Ut kabızırga kiräk.
Tuu belän yukka çıga–
Citez dä soñ bigräk!
(Par)

Ätilär anı härvakıt
Bilgä buıp yörtälär.
Kayçak bezgä akılnı da
Şunıñ belän kertälär.
(Kayış)

Cäyen mine yaratalar,
Bigräk yakın itälär.
Mindä aunap yatalar da
Suga kerep kitälär.
(Kom)

Erakka – yırakka
Ala da kitä ul.
Sine yä bähetle,
Kaygılı itä ul.
Sin anda yözäseñ
Yä kerep batasıñ.
Bergäläp yöriseñ,
Bergäläp yatasıñ.
(Uy)

Öç häreftän tora üze,
Tamırı kitkän tirän.
Tatarlıgıñnı kürsäter,
Sin anı cırdan öyrän.
(Moñ)

Närsädä ikän säbäp?
(Tabışmak)

Yöz kat ütep karadım min
İke yarnıñ arasın.
İke säğat dävamında
Küper çıgıp kara sin...

Elgası da İdel tügel,
Kıska gına küper dä.
Şunda ike säğat ütä...
Añlaşılmıy iç ber dä.

Bezneñ avıl küperennän
Çıgasıñ ike säğat.
Seren äytmim, sin dä uyla:
Närsädä ikän säbäp?

(Tatarstan belän Başkortostan
arasındagı yılga aşa salıngan
küperdän ike säğat ütäseñ)

Eçe tulı kom gına,
Agıp tora tın gına.
Vakıt sanap, eşendä
Yardäm itä keşegä.
(Kom säğate)

Baş – ayagı bulmasa da,
Üzen kiräk sanıylar.
Bik yaratkanga sabıylar,
Kışın kuldan salmıylar.
(Biyäläy)

Min açı häm töçkertäm,
Aş – sularga täm kertäm.
(Borıç)

Ällä kaylarga kerä
Bik vak bulganga kürä.
Dus ta tügel yugıysä,
Yanäşädä kön kürä.
(Tuzan)

Canım bulmasa da, sineñ
Hezmätçeñ bulırmın, di.
Üzemneñ akılım belän
İgelek kılırmın, di.
(Kampitr)

Tayak belän törtälär,
Bärep – sugıp yörtälär.
Barıbıznı, berämläp,
Tişeklärgä kertälär.
(Bilyard)

Tibälär dä sugalar,
Närsä eşli soñ alar?
Yaratalar üzemne
Zurlar, bala – çagalar.
(Tup)

Cılıtam da peşeräm.
Minem belän sak bulmasañ,
Kaygıga da töşeräm.
(Ut)

Anı çıpçık ta çukımıy,
Teşlämi hätta et tä.
Keşelärgä kilep kerä
Häm tiz çıgıp ta kitä.
(Akça)

Kütärelü häm töşü –
Menä şul böten eşem.
Miña karap kön kürä,
Kiyenä böten keşe.
(Temperatura)

Uramda ul ber tanışıñ,
Tuganıñ yäki kürşeñ.
Çakırıp, öygä kildeme,
Ul bula nindi keşe?
(Kunak)

Kürep bula – tottırmıy,
Çönki ber dä tik tormıy.
Tizlege is kitärlek:
Küzne açıp yomgançı,
Cirdän ayga citärlek.
(Yaktılık)

Yözälär dä agalar,
Sudan gayrät alalar.
Kayçak kitka, arıslanga,
Cengä ohşap kalalar.
(Bolıtlar)

Şomasın şoma bulsam da,
Yalkaulıknı yaratmıym.
Yanıgızda bulam ikän,
Tänegezne karaltmıym.
(Sabın)

Böten vazifam – señderü,
Keşelär söyenderü.
Min – çistalık sagında,
Rähmät ukıym sabınga.
(Sölge)

Cillär belän köräşä dä,
Läkin cilgä ciñelä.
Menä şuña kürä dä ul
Köymälärgä cigelä.
(Cilkän)

Kışın tora korıda,
Ber temperaturada.
Yaznı yarata, şuña
Tufrakka kerep çuma.
(Orlık)

Ber yanında altı nul,
Niçä bula? Üzeñ bel.
(Million)

Cılıtam da peşeräm.
Minem belän sak bulmasañ,
Kaygıga da töşeräm.
(Ut)

Etä, örä, sızgıra
Häm tuzannar tuzdıra.
Cil.
***

Oyada meñläp alar,
Cäy buyına cıyalar.
Kemnär närsä cıya mikän,
Kayda soñ ul oyalar?
Umarta bakçasında bal kortları bal cıya.

***

... dip atalsa da,
Hiç tuñdırmıy tormıylar.
Cäyen mine hiçber suga,
Tämgä alıştırmıylar.

Tuñdırma.

***

Bal kortları, ayırıp,
Sarılalar ber...
Umartaçı abıylar
Cıyıp alalar köçkä.

Küç.

***

Keşelärne bik yarata,
Läkin nikter kadala.
Şäfkat tutaşı da tügel,
Üze bezdän kan ala.

Talpan.

***

Zäp – zäñgär diñgez buylap
Yözep kilä - kilä dä
Oçrap zilzilägä
Yasıy olı külägä.
Utlar çäçep,
Tirläp – peşep
Koyıla küp cirlärgä.

Yañgır.

***

İke kullap totasıñ da
Bärä - bärä barasıñ.
Beraz gına üskäç, sin dä
Anı totıp kararsıñ
Häm faydaga yararsıñ.
Kitmänläü

***

Aguın da, ugın da
Üze belän yörtä ul.
Açuı kilgännärgä
İkesen dä kertä ul.

Bal kortı.

***

Tirä - yüngä moñnar bulıp
Taraladır tavışı.
Utırgan cire gap – gadi –
Korıgan agaç başı.

Küke.

İmeş anıñ yakın dustı:
Koçaklıy häm çornala.
Şulay itep, bäräñgegä
Bik küp zıyanın sala.

Et eçägese.

Açıdan – açı,
Tatlıdan – tatlı.
Ul ni atlı?
Tel.

Yaşe uzgan meñne dä,
Tıñlıybız här könne dä.
Hat belän sälam yazam.
Nindi şähär ul?

Kazan.
Etä, örä, sızgıra
Häm tuzannar tuzdıra.
Cil.
***

Oyada meñläp alar,
Cäy buyına cıyalar.
Kemnär närsä cıya mikän,
Kayda soñ ul oyalar?
Umarta bakçasında bal kortları bal cıya.

***

dip atalsa da,
Hiç tuñdırmıy tormıylar.
Cäyen mine hiçber suga,
Tämgä alıştırmıylar.

Tuñdırma.

***

Bal kortları, ayırıp,
Sarılalar ber
Umartaçı abıylar
Cıyıp alalar köçkä.
Küç.

***

Keşelärne bik yarata,
Läkin nikter kadala.
Şäfkat tutaşı da tügel,
Üze bezdän kan ala.
Talpan.

***

Zäp – zäñgär diñgez buylap
Yözep kilä - kilä dä
Oçrap zilzilägä
Yasıy olı külägä.
Utlar çäçep,
Tirläp – peşep
Koyıla küp cirlärgä.
Yañgır.

***

İke kullap totasıñ da
Bärä - bärä barasıñ
Yaşelçälär arasın.
Beraz gına üskäç, sin dä
Anı totıp kararsıñ
Häm faydaga yararsıñ.
Kitmänläü

***

Aguın da, ugın da
Üze belän yörtä ul.
Açuı kilgännärgä
İkesen dä kertä ul.
Bal kortı.

Tirä - yüngä moñnar bulıp
Taraladır tavışı.
Utırgan cire gap – gadi –
Korıgan agaç başı.
Küke.

Ülän disäñ dä ülän,
Çäyeñä salu belän,
Çıgara bar tireñne,
Kaldırmıy ber çireñne.
Mätrüşkä.

Yazın cirgä kümäbez.
Annan tagın kümäbez.
Agulıybız, alabız
Häm saklarga salabız.
Bäräñge.

Kaläm eşe – sızu,
Ä anıkı – bozu.
Bozgıç

Tufraknı da şäp eşkärtä,
Balıklarnı aldıy ul.
Şundıy säläte bulganga,
Balıkçıdan kalmıy ul.
Sualçan

Sukır tügel, läkin kürmi,
Hayvan, läkin kanatlı.
Asılınıp yoklıy köndez,
Beläsezme ni atlı?
Yarkanat

Teşe niçäü
Keşeneñ?
Ul hayvannıñ
Teşe – meñ.
Yomşak tänle,
Laylalı.
Kemnärgäder
Faydalı.
Äkäm – tökäm

Yort tavıgı – urman tavıgı,
Yort käcäse – kır käcäse,
Yort kuyanı – kır kuyanı,
Yort kürkäse - ?
Yort sıyırı - ?
Suyır, poşi.

Kışkı salkında kurıkmıy,
Belmi könen – tönen dä.
Rähätlänep yoklap yata
Ul üzeneñ önendä.
Ayu.

Kış babaynıñ suıgına
Niçek kenä çıdarga,
Dip torganda, ul koşıbız
Hätta bala çıgara.
Çukır

Nindi koş,uylap kara:
Kış citteme– agara.
(Körtlek)

***

Yäşlär dä ukıy anı,
Kartlar da ukıy anı.
Ukıgan här keşeneñ
Saflanıp kitä canı.
(Doga)

***

Bezli – bezli,
Nider ezli.
Teşlämiçä,
Täki tüzmi.
(Çerki)

***

Oça – oça arıylar da
Ber botakka sarıylar.
Annan arı huş isle bal
Cıyu yagın karıylar.
(Bal kortları)

***

Elan tügel min – çakmıym,
Ülän astınnan çabam.
Uñga çabam, sulga çabam,
Cäy citteme– şul çaram.
(Çalgı)

***

Teşläremneñ isäbe yuk,
Utın kisäm, on yasıym.
Eget bulsañ, qaderne bel,
Mine çitkä kuyma sin.
(Pıçkı)

***

Gomer buyı
Sugar öçen,
Mine uylap tapkannar.
Nigä «sukkıç» diyep tügel,
Başka isem takkannar?
(Çükeç)

***

Bar oçım,
Bar tübäm.
Sugalar –
Min tüzäm.
Kayçakta
Käpräyäm:
Tutıgam,
Käkräyäm.
(Kadak)

***

Şak ta şok,
Şak ta şok
Tukmıylar üzemne.
Min eşlim,
Min tişäm,
Min şundıy tüzemle.
(Öterge)

***

Teşlim dä
Suıram.
Yä teşläp
Özäm min.
Tik yatsam – tutıgam,
Ä eşkä tüzäm min.
(Keläşçä)

***

Hezmätem bik keçkenä,
Kiräk barı köç kenä.
Menä şuşı taktanı
Mine bor da tiş kenä.
(Borau)

***

Ansız barmıy tözeleş,
Ul – turılap toruçı.
Ozın koyrıklı tıçkan–
Biyek yortlar koruçı.
(Asma)

***

Etälär dä tartalar,
Etälär dä tartalar.
Mine totıp, taktanı
Näq şulay şomartalar.
(Fuganka)

***

Utırgan kileş yöri,
Tik torgan kileş yöri.
Suga salıp ta yöri,
Soñga kalıp ta yöri.
Oçıp barganda yöri,
Utın yarganda yöri,
Kayçak küz salmasa da,
Keşelär tagıp yöri.
(Säğat)

***

Kar da tügel, ä yava:
Ap – ak buldı bar hava.
Kış ta tügel yugıysä,
Cäyge cılı cil isä.
(Tupıl mamıgı yava)

***

Töşmi kuldan cäy buyı:
Hezmättä böten uyı.
Kisä, öyä, yomşarta,
Şuña da uñış arta.
(Kätmän)

***

Sport yarışlarında
Miña bik yış örälär.
Kartlarga karaganda,
Yäşlär yakın kürälär.
(Sıbızgı)

***
Kaysı çor?

Yaşel ülän östendä
Ap – ak buran kotıra.
Sandugaç oyasında
Bäbi kötep utıra.
(Tupıl mamık koygan çor)

***

Yalmap ala härnärsäne,
Tele ozın, kurkınıç.
Su – doşmanı. Sak yäşäsäñ–
Hafalanma, bul tınıç.
(Yalkın)

***

Totıp kına karıylar da:
– Kütärelgän bit ...– dilär.
Närsä kütärelde ikän,
Nik isemen äytmilär?
(Temperatura)

***

Ul dönyaga tusın öçen,
Su agızırga kiräk,
Ut kabızırga kiräk.
Tuu belän yukka çıga–
Citez dä soñ bigräk!
(Par)

***

Ätilär anı härvakıt
Bilgä buıp yörtälär.
Kayçak bezgä akılnı da
Şunıñ belän kertälär.
(Kayış)

***

Cäyen mine yaratalar,
Bigräk yakın itälär.
Mindä aunap yatalar da
Su koyınıp kitälär.
(Kom)

***

Kürenmi dä,
Totılmıy da.
Üze – häncär,
Üze – uk.
Annan açı,
Annan tatlı,
Annan hätär
Närsä yuk.
(Süzlär)

***

Erakka – yırakka
Ala da kitä ul.
Sine yä bähetle,
Kaygılı itä ul.
Sin anda yözäseñ
Yä kerep batasıñ.
Bergäläp yöriseñ,
Bergäläp yatasıñ.
(Uy)

***

Öç häreftän tora üze,
Tamırı kitkän tirän.
Tatarlıgıñnı kürsäter,
Sin anı cırdan öyrän.
(Moñ)

***

Cäyen su buyına töşsäñ,
Sırıp kına alalar.
Tik koyaşnı yaratmıylar:
Külägädä kalalar.
(Çerkilär)

***

Närsädä ikän säbäp?

Yöz kat ütep karadım min
İke yarnıñ arasın.
İke säğat dävamında
Küper çıgıp kara sin...

Elgası da İdel tügel,
Kıska gına küper dä.
Şunda ike säğat ütä...
Añlaşılmıy iç ber dä.

Bezneñ avıl küperennän
Çıgasıñ ike säğat.
Seren äytmim, sin dä uyla:
Närsädä ikän säbäp?

(Tatarstan belän Başkortostan
arasındagı yılga aşa salıngan
küperdän ike säğat ütäseñ)

***

Eçe tulı kom gına,
Agıp tora tın gına.
Vakıt sanap, eşendä
Yardäm itä keşegä.
(Kom säğate)

Baş – ayagı bulmasa da,
Üzen kiräk sanıylar.
Bik yaratkanga sabıylar,
Kışın kuldan salmıylar.
(Biyäläy)

Min açı häm töçkertäm,
Aş – sularga täm kertäm.
(Borıç)

Ällä kaylarga kerä
Bik vak bulganga kürä.
Dus ta tügel yugıysä,
Yanäşädä kön kürä.
(Tuzan)

Canım bulmasa da, sineñ
Hezmätçeñ bulırmın, di.
Üzemneñ akılım belän
İgelek kılırmın, di.
(Kampitr)

Tayak belän törtälär,
Bärep – sugıp yörtälär.
Barıbıznı, berämläp,
Tişeklärgä kertälär.
(Bilyard)

Tibälär dä sugalar,
Närsä eşli soñ alar?
Yaratalar üzemne
Zurlar, bala – çagalar.
(Tup)

Cılıtam da peşeräm.
Minem belän sak bulmasañ,
Kaygıga da töşeräm.
(Ut)

Kap – kara tübätäy kigän,
Ap – aktır yañakları.
Yäşkelt – sarı tüşkäyläre,
Karasu kanatları.
(Pesnäk)

Anı çıpçık ta çukımıy,
Teşlämi hätta et tä.
Keşelärgä kilep kerä
Häm tiz çıgıp ta kitä.
(Akça)

Kütärelü häm töşü –
Menä şul böten eşe.
Aña karap kön kürä,
Kiyenä böten keşe.
(Temperatura)

Kiyemnäre ıñgırçak häm
Kamıt, duga, dilbegä.
İnde niçä ğasır buyı
Keşelärgä bil bögä.
(At)

Kıp – kızıl ayakları,
Bula körän, akları.
İskä töşä elgäre
Hat taşıgan çakları.
(Kügärçen)

Balık kebek yözä ul,
Okeannar gizä ul.
Balasına, qaderläp,
Tämle söt imezä ul.
(Kit)

Balık disäñ dä balık!..
Tora halık tañ kalıp.
Tämle prännek, känfitne
Aşıy kulıñnan alıp.
(Delfin)

Uramda ul ber tanışıñ,
Tuganıñ yäki kürşeñ.
Çakırıp, öygä kildeme,
Ul bula nindi keşe?
(Kunak)

Kürep bula – tottırmıy,
Çönki ber dä tik tormıy.
Tizlege is kitärlek:
Küzne açıp yomgançı,
Cirdän ayga citärlek.
(Yaktılık)

Yözälär dä agalar,
Sudan gayrät alalar.
Kayçak kitka, arıslanga,
Cengä ohşap kalalar.
(Bolıtlar)

Şomasın şoma bulsam da,
Yalkaulıknı yaratmıym.
Yanıgızda bulam ikän,
Tänegezne karaltmıym.
(Sabın)

Böten vazifam – señderü,
Keşelär söyenderü.
Min – çistalık sagında,
Rähmät ukıym sabınga.
(Sölge)

Bez töslär dä belderäbez,
F iğıllär dä bulabız.
Cömlä tözegän çagında
Berdäy hezmät kılabız.
(Ak, kara, sarı, al)

Üzem dä ap– ak,
Ezem dä ap– ak.
Belem biräm, dip
Sızılam kat – kat.
(Akbur)

Cillär belän köräşä dä,
Läkin cilgä ciñelä.
Menä şuña kürä dä ul
Köymälärgä cigelä.
(Cilkän)

Kara, nindi ay çıkkan.
Üze şundıy açıkkan...
Yözendä nur kalmagan:
Bökeräygän, talçıkkan...

Kaya kitkän bulganı,
Koyaşıbız sımanı.
Äyt , ukuçım, tizräk,
Beläseñme sin anı?

(yaña tugan ay bezgä
şulay kürenä.)

Uramda da, buranda da,
Därestä dä sayrıy ul.
“Minem belän söyläş äle”, -
Diyep kenä sorıy ul.
(Kesä telefonı)

Küregen dä tartmıysıñ,
Telenä dä basmıysıñ.
Avızıña kabasıñ da
Ber moñlanıp alasıñ.
(Avız garmunı)

İseme- tabışmakta.

Mırkıldavı – duñgıznıkı,
Mögeze – ügezneke.
Anıñ başı – sıyırnıkı,
Kolagı – üzeneke.
Skeletı – bizonnıkı,
Ä koyrıgı – atnıkı.
Ul hayvannıñ iseme niçek,
Häm ul kaysı yaknıkı.
(Yak. Urta Aziyädä yäşi)

Minem tirem – iñ kalını,
Tik kışka bulmıy tüzep.
Şuña min Nil yılgasında
Gomer itämen yözep.
(Begemot.Anıñ tirese – 2,5 sm)

Altı metr biyeklekne
“Eh” tä itmi sikeräm.
Suda yözäm häm imezäm,
Sezgä şatlık kiteräm.
(Delfin)

Berebez Polyar diñgezendä,
İkençebez – Tönyakta.
İkeşär icegebez ber ük,
İsemebezne uylap tap.
(Gaga häm gagara)