Siherçe

(hikäyä)
I

– Täki bardıñmeni? – dip märhämätle yılmaydım min.

– Ruzil, bäğrım, kölmä inde. Başka çarabız kalmadı bit inde...

Döres, başka çarabız kalmagan ide inde. Yäş yarımlık ulıbıznıñ här tön sayın tın sulışı tuktarday kurkıp kıçkırıp yılap uyana başlanuına ike aydan kübräk vakıt ütte. Başta bez, döresräge – min, moña ällä ni ähämiyät birmädem. Tönlä bala yılamıy di meni. Läkin hatınımnıñ zarlanuları, häm üzemneñ dä tön yokılarım kimüe küñelgä borçu sala başladı. Başta halık daruları belän dävalap karadık. Tötäslädek, öşkerdek. Annarı vraçlarga ilttek. Rayon poliklinikasına da, söyläşep respublikanıkına da, tüläülegä dä, tüläüsezgä dä...

Tik ulıbız tön sayın üzäklärne özärdäy yılap uyanuınnan tuktamadı. Kire tınıçlap yoklap kitkänçe 3-4 säğat vakıt ütä ide. Hatınım yabıktı, suldı, kürşelär batareya häm stenalarga kaga başladılar. Podezddan kergän-çıkkanda äbilärneñ açulı karaşları ğadätigä äverelde.

Min üzem dä kırıslandım, yış kına akıra başladım häm ahır çiktä kürşe bülmägä yoklarga küçtem. Kayçan yörägem tuktap uyanırmın inde digän uy belän yoklap kitü tämam tuydırtkan ide.

– Yarar, zıyanı yuk, yärdäme tisä, anısına da bik teläp ışanırsıñ.

Bu tönne bez bergä yokladık. Elekkeçä, öçäüläp, keçkenä bähetebezne urtaga salıp.

İkençe könne min küzgä töşkän koyaş nurlarınıñ sizeler-sizelmäs kıtıklavına uyandım. Häm şunda uk başıma kelt itep ber uy kilde: «Ul yılamadı! Ya allam! Ulım yılamadı!!!» Şatlıgımnı eçemä sıydıra almıyça, şundıy tämle itep yoklap yatkan ulımnı bitlärennän, kul-ayak oçlarınnan übärgä totındım. Annarı, sak kına ürelep, söyekle hatınımnı koçtım.

Minem nazlarımnan Güzäl uyandı da, küzlären açmıyça, yokınıñ tämle koçagınnan çıgarga aşıkmıyça gına rähätlänep kiyerelde. Min anı übä-übä pışıldarga kereştem:

– Häyerle irtä, Güzälem! Buldırdıñ! Bulıştı! Malayıbez bügen uyanmadı! Siherçegä baruıñ zaya bulmagan!

Güzäl kisäk kenä mine törtep cibärep torıp utırdı da, karalgan yözen ike kulı belän kaplap, buıla-buıla yılap cibärde.

Min ni uylarga da belmiçä, aptırap, yırık avızımnı yabıp, anı koçagıma aldım da, yuatırga kereştem.

– Güzälem! Maturım dim! Ni buldı siña? Kamil urınına häzer sin yılayaçaksıñ meni...

Güzäl yäşlärenä tıgıla-tıgıla miña käyefeneñ kisken üzgärü säbäplären söyläp birde.

Hatın-kızlar arasında siherçelär, yurau-ışanular turında süzlär çıkmıy tormıy bit. Şulay kaysıdır tanışı belän üzeneñ kaygısın urtaklaşkanda, şuşı siherçe turında işetkän dä inde ul. Kiräge çıgar, dip adresın yazıp algan. Vraç-dogalarnıñ yärdäme timägäç, siherçegä baru turında uy yışrak kilä başlagan. Häm menä, nihayät, min mıskıllap kölüemä karamastan, barıp ta kaytkan.

– Ul mine kilep kerü belän isemennän däşep karşı aldı, – dip dävam itte Güzäl beraz tınıçlanıp. – Min kara yözle, ubırlı karçıklarga ohşagan berär äbine küzallap bargan idem. Ä ul bik çista-pöhtä, aktan gına kiyengän ber tatar äbiyeñ bulıp çıktı. Berençe minutlardan uk ul ällä niçek küñelemä yakın kilde häm min bar kaygı-häsrätläremne aña açıp saldım. Siherçe mine ber dä büldermiçä dikkat belän tıñladı. Yärdäm itärmen dide. Bar moñ-zarlarıñ betäçäk, dide. Şulay bergäläp çäyläp-söyläşep utırdık. Minem östemnän zur taş töşkändäy rähät bulıp kitte. Ulıbıznıñ yazmışı turında kaygırtıp kiläçäge turında söyläven soradım. Äbekäy kat-kat soradı, çınlap ta beläsem kiläme minem dide. Niklär genä soradım ikän!!! – Güzäl kabat yäşlärenä tıgıldı. – «Min bar keşeneñ kiläçägen äytep birä alam. Üzemneken genä kürmim. Häm, allanıñ rähmäte, kürergä dä, belergä dä telämim», dide ul. Läkin min ütenä birdem. Ul avır gına sulap kuydı da, ozak kına çınayagındagı çäygä karap utırdı. Annarı Kamilneñ fotosürätenä karap anıñ kiläçägen söyläp birde. Berençe süze «zebra» bulasın, biş yäşendä ayagın sındırasın, hokkey uynarga yaratuın, h.b. Tik sigezençe tugan könendä tuktap kaldı. Niçek kenä tırışmadı, läkin annan arı kürälmim, dide. Tugan könen bilgeli, ätise östäl hokee uyının büläk itä, dusları kilä. Häm bette. Säğat altıdan soñ. Karañgılık. Buşlık. Başka berni dä yuk. Miña kızganıç, dide.

Bik ozak kına berebez dä däşmi tordık. Sigez yäş. Sigez yıl. Mäktäpne betermäyäçäk. Yugarı uku yortına kermäyäçäk. Kızlar belän şayarmayaçak... Häm tagın bihisap küp «-mayaçak»lar....

Kinonı urtasında sünderäçäklären belä torıp kara başlau niçek? Ä mavıgıp ukıy başlagaç tartıp alaçakların belä torıp kitapka totınu? Häyer, bezneñ başka çarabız yuk ide...

II

...Niçek kenä bulmasın, bu kön minem öçen barıber şatlıklı. Küñel eçennän genä min siherçeneñ sigezellıgına ışanıp betmi idem. Äye, ulıbıznıñ berençe süze "ciaf" buldı. Siherçe äytte dip, zooparkka yörtmi bula di meni balanı? Hokkeyga da dürt yäşennän birdek. Tik bit ayagın ul hokkeyda tügel, säpäydän yıgılıp sındırdı. Häm menä bügen dä min ulıma hokkey tügel, ä futbol uyının büläk itäm. Öç tapkır kıymmäträk torsa da. Anıñ karavı, ulına östäl hokkee algan yeget, satuçı bezneñ büläklärebezne matur kağäzlärgä törep, bizäp beterep kullarıbızga tottırgançı niçek ımsınıp häm kızıgıp karap tordı.

Üz-üzemä eçemnän genä söyenep min işek kıñgıravına bastım. Stena arkılı da işetep torgan öydäge şau-şu işek açılgaç kolaknı yarıp kerde dä barlık naçar uylarnı baştan seberep alıp kitte. Dusları arasınnan Kamil yögerep çıktı da, mine koçaklap aldı.

Min anı tugan köne belän kotladım da bülägen tapşırdım.

– Äti, hokkeymı?! Urra!

– Bolay da kön-tön hokkey belän yanasıñ bit inde, menä başka sport uyınnarın da tatıp kara.

Ulım kaş astınnan gına miña karadı da, büläkne totıp dusları yanına yögerde.

Min kuhnyaga çıgıp hatınımnıñ hällären beleştem.

– Yahşı, – dide ul, – Tugan könen bernigä dä karamastan uzdırırga buldıñ bit, süzeñnän çıkmadım. Tik dus-tugannarga gına däşmädem. Östävenä bügen äle eş köne dä. Dusları belän rähätlänsen.

– Döres eşlägänseñ, küräzäçeneñ dä soñgı farazı çınga aşmadı. Ulıma futbol uyının aldım, – dip min bägıremne koçıp almakçı buldım.

– Rüzil, nişliseñ inde! Öy tulı bala-çaga. Menä, sokları betkän ide bugay, çıgarıp kına kuy äle, zinhar, – dip Güzäl koçaklarımnan kaçıp, kulıma tulı grafin tottırdı.

Läkin min balalarga tatlı su çıgarırga citeşmädem. Kuhnyaga Kamil yögerep çıktı:

– Äti! Äni! Bez uramga çıgıp uynap keräbez, yarıymı?

Güzäl belän ikebez dä beryulı säğatkä karadık.

– Yarıy ulım, barıgız! Tik kisätep äytäm, altınçı yartıga öygä kerep cit. Bezneñ siña bik nık möhim yañalık äytäsebez bar.

– Beläm inde beläm. Niçä tapkır kabatlarga bula. Bez kittek.

Balalarnı ozatkaç, min zalga üttem häm yäşen sukkanday tuktap kaldım. İdän urtasında, başka uyınçıklar yanında öp-ör yaña östäl hokkeı uyını tora ide. Ah sine! Tintäk! Keşe kızıktırırlık bulgan beräü! Borının öskä çöyep kulına närsä tottırgannarın da karamagan. Kisäk karşıma zurrak problema kilep bastı. Kelt itep säğatkä karadım. Säğat biş. Min siherçe küräzälägän yazmıştan kaçtık dip söyenep yörgän ciremnän koyılıp töştem. Yazmıştan uzmış yuk dilär, bit. Dörester inde, küräseñ.

Güzälgä ozak añlatıp torırga kiräk bulmadı. İkebez dä ulıbız artınnan uramga çaptık. Bu minutlarnı barıbez bergä, yänäşädä ütkäräse kilgän ide.

İşegaldı nigäder bik tınıç ide. Uynap yörgän ber bala da kürenmäde. Podezd töben saklauçı ber äbi genä:

– Älege genä öy artında nindider şartlau işetelde. Barısı da şunda yögerdelär.

Ber süz dä däşmiçä tuktagan yöräklär belän bez dä şunda çaptık. Arttan äbi: «Kara äle, boları da bala-çagalar belän ber, tamaşa gına bulsın» dip söylänep kaldı.

Öy artında bik küp keşe cıyılgan, militsiyä, aşıgıç yärdäm, MÇS maşinaları tora ide. Halıknı yırıp, üzäkkä taba ırgılganda bezne kisäk kenä tuktattılar:

– Kaya aşkınasız? Tamaşa kiräkme? Avariyä bu! Cärähätlänüçelär, hälaq buluçılar yuk.

Bez ciñel sulap, artka taba çigendek. İke yök maşinası – refriceratorlar – augan ikän: berse kola, berse sıra töyägän bulgan. Şulhätle halık cıyıluınıñ da töp säbäbe avariyäneñ zurlıgı tügel, ä yökneñ zävıklılıgı bulıp çıktı.

Beraz tınıçlanıp, öygä taba atladık.

Öydä bezne Kamil kötep utıra ide:

– Möhim äyber äytäse bar! Altınçı yartıga kayt! Min, isär, yögerep kaytkan bulam! Ä säğat inde altı tulıp kitte! Malaylar anda kola eçep kübenep betkännärder inde...

Güzäl belän min säğatkä karadık ta, köleşep, söyeneşep ulıbıznı koçaklap aldık. Sigez yıl ber kön eçendä ütkän kebek toyılsa, bu kön sigez yılga suzılgan kebek buldı bezgä. Kinät Güzäl başına nindider uy kilgändäy, koçaklarıbızdan çıktı da, kuyın däftärennän nomer tabıp, kemgäder şaltıratırga kitte.

Bez Kamil belän zalga kerep, östäldä kalgan sıylarnı kapkalaştırıp, kızıp hokkey uynarga totındık.

Berniçä minuttan zalga Güzäl dä kerde. Ul üze yılıy, üze kölä ide. Bähet tulı karaşı belän ulın söyep aldı da, miña karadı.

– Üz kiläçägen kürmim digän ide. Başkalarnıñ da kiläçägeneñ üze isän bulgan öleşen genä kürgän ikän...

Siherçe karçıknı cirlärgä küp, bik küp keşe kilgän ide. Häm bez anda berdänber bähetle balalı ğailä tügel idek.

iyül, 2010 yıl.

AYNUR UFAGA BARA
(hikäyä)
Kereş

Kart yäşlärdäge, köläç yözle adäm, zatlı yuka farfor çınayagınnan çäyen ber yottı da, kızına karap:

- İrtägä. - dide.

Kıznıñ äle yokıdan aynıp betmägän yöze kinät üzgärep, küzlärennän yäşlär bärep çıktı.

- Tagınmı? Nigä haman sayın intekteräseñ sin mine, ätiyem?

- Nigä ikänen bik yahşı beläseñ bit inde sin, kızım. Kara änä, ölkän apañ niçek bähetle yäşäp yata. Alisä apañnıñ da başta Apollon bulıp kürengän, tik annarı nindi kaneçkeç bulıp çıkkan bädbähet belän intekkänen beläseñ.

- Ä Alimä? - dip karşı kilde kız. Ätiseneñ yöze karañgılanıp kitte. Ul kitergän dälillärdä berdänber yomşak urın şul ide. - Sineñ «yardämeñ»nän başka da taba aldı bit ul bäheten. Ber dä zarlanmıy bit äle. Ä sin anı da öç tapkır, öç tapkır! sınadıñ.

- Berençedän, anı tügel. İkençedän, döres äytäseñ, zarlanmıy bit, -dip cavap birde tınıç kına tavış belän ätise.

- Min bit inde dürtençe tapkır baram! - dip yarsıdı kız.

Ätise kızınıñ küzlärenä karap uyga kaldı. Ni disäñ dä üzeneñ kanı bit. Anıñ uylap tapkan ısulı bik ähämiyätle bulsa da, kızınıñ süzlärendä dä döreslek yuk tügel. Nihayät, nindider näticägä kilgändäy, ätise çäyen bolgatıp utırgan kömeş kaşıgın alıp, cäyläügä kuydı:

- Äydä bolay kileşäbez. Sin barasıñ, häm näticäse nindi buluına da karamastan, min sineñ tormışıña bütän kısılmayaçakmın. Üzeñneñ soravıñnan başka, älbättä, - dide.

Kıznıñ yöze şunduk açılıp kitte, başınnan tiz genä karşında açılaçak mömkinleklär häm, möhimräge, irkenleklär turında hıyallar yögerep ütte dä, ul, yılmaep, rizalıgın beldertte:

- Kileştek, rizamın.

Töp öleş

- Aynur Ufaga bara. – bu süzlärne ul üze dä sizmästän kıçkırıp ukıdı. Alırgamı-yukmı dip beraz ikelänep tordı da. – Küpme tora? – dip soradı.

- Kırık sum. Tatarça kitaplarnıñ mindä ber paçka tämäkedän dä kıymmäträk torganı yuk, - dip cavap kaytardı satuçı häm, yegetneñ kesäsennä akça çıgara başlaganın kürgäç, dävam itte: - Ufagamı ällä?

- Äye.

- Alaysa, menä siña buklet, bezneñ kibetlär Ufada da bar. Kızıksınsañ, kerep çıgarsıñ, – diyä-diyä satuçı kitaplar tezelgän kiştäneñ ber poçmagınnan buklet tartıp çıgardı da, kitapnıñ eçenä tıgıp, ikesen bergä yegetkä suzdı.

- Rähmät.

Aynur, cähät kenä, cirdäge sumkasın iñsäsenä elep, yaña gına satıp algan kitabına karıy-karıy vokzalga kerep kitte.

Vokzalda keşe artık küp bulmasa da, tıngısızlık, nindider kaynaşu hökem sörä. Köne buyı kızdırgan koyaşnıñ esse tının kiçke şayan cil uramda taratıp ölgergän bulsa da, bina eçendä äle ul üzen sizderä, şuña kürä küpçelek halık elektron tablolar astına cıyılap toralar da, üzlärenä kiräk poyızd turında mäğlümat çıgu belän tizräk saf havaga aşkınalar ide.

Aynur da tablo astına basıp üze barası poyızdnı ezläde. Kazan-Ufa poyızdı kilergä äle 5-10 minut bar. Avırlıktan inde iñsäsen kisä başlagan sumkasın cirgä kuyıp, tagın kitapka tekälde.

Aynur bik ukırga yaratsa da, urısça kitaplar gına ukıy ide. Döresräge, kitapnıñ nindi teldä ikäne möhim tügel - ul kızık kitaplar ukırga yarata. Häref tanıy başlagaç ta, iñ berençe üze ukıp çıkkan kitabı da tatar halık äkiyätläre buldı. Tik üsä bargan sayın tatar telendä kızık kitaplar tabuı kıyınlaşa başladı, ä rus telendä ukırga öyränep, başka tel häm millät ädäbiyätları belän tanışkaç, ul ezlänülären bötenläy tuktattı. Mäktäptä 11 sıynıfka qadär tatar ädäbiyätın öyränep, ber genä dä üzenä kızıklı äsär tapmagaç, ul üze öçen tatar ädäbiyätın sızıp kuygan ide. Bügenge köngä qadär. Menä bit, küptän onıtılgan dip uylagan hislärne, kızıksınunı uyandırır öçen ber nindi keçkenä genä adım kiräk bulgan.

Bu yulı da aşıgıp kına vokzalga atlaganda kitap kiştäsen kürgäç, ul tınıç kına ütep kitä almadı. Tiz genä küzläre belän kitaplar buylap yögerde häm, ber poçmakka öyelgän tatarçaları arasında nindider tanış süzlär oçrattı. Centekläbräk karagaç, anıñ kem häm kaya baruın üzenä isem itep algan kitapnı kürde...

«Aynur Ufaga bara» kitabın kesäsenä salıp Aynur Ufaga bara» - dip kölemseräp kuydı. - Ciseme isemennän kim bulmasa, başka tatarça kitaplar da ezläp, ukışıtırıp kararga kiräk äle»

«Poyızd Kazan-Ufa pribıvayıt na vtoroy put. Poyızd Kazan-Ufa pribıvayıt na vtoroy put...» digän süzlär yegetne uylarınnan ayırılırga mäcbür itte. Aynur telefonınnan vakıtnı karadı da, tabloga küz saldı. «15 minut toraçak äle bu» - dip, aşıkmıyça gına çıguga taba yünälde. Ul barıp citkändä provodnik yanında saf hava sularga çıkkan ike-öç passacir gına kalgan ide. Kesäsennän pasport belän biletın çıgarıp birde dä, tiyeşle tikşerüdän soñ kire alıp, vagon eçenä kerep kitte.

Poyızd kuzgalıp kitkändä ul täräzägä karagan kileş yänäşädägelärneñ süzlären tıñlap utıra ide. Tirä yaktagılar isä hämmäse üz eşendä. Änä ber hatın-kız skanvord çişä, kartrak kına, professorga ohşagan abıy gäcit ukıy, ike kız köleşä-köleşä närsäder turında gapläşä, karşısındagı mölayım gına kız başın kulına teräp, täräzägä karap utıra.

Kazannıñ utlarına karıy-karıy, Aynur üzeneñ yokımsırap kitkänen sizmi dä kaldı. Küzlären açkanda, kiçke utlar yandırılgan, kerü-urnaşu mäşäqatläre basılıp, poyızdga gına has bulgan üzençälekle atmosfera urnaşkan ide inde. Aynur küzlären udı da, tirä-yakka küz saldı. Karşıdagı kız yözen eşläpä belän kaplap yoklap utıra, kupedagılar çäy eçälär.

Beraz vakıt uzıp, kürşe-tirä belän äz-mäz tanışıp ber-ike süz alışkaç, Aynur kesäsennän kitabın çıgarıp ukırga kereşte.

Äsärneñ başı ällä ni iskitärlek bulmadı. Tik kitapta yazılgannar bügen anıñ belän bulgan vakıygalarga bik ohşaş bulganga, Aynur, kızıksınıp, ukuın dävam itte: «Äzerlände, çıgıp kitte, kitap aldı, poyızdga utırdı, yoklap aldı, kitapka totındı...karale, näq minem turıda bit! Bu Aynur da min ukıgan kitapnı ukıy mikän?» - dip yılmaep kuydı ul: Häzer närsä, min anıñ kitap ukuın ukıp utırıym meni inde? Nihayät, kitabın kuydı bugay, astarak dialog sızıkları kürenä».

«- Kitabıñ kızıkmı ällä? - dip soradı matur gına tavış.

Aynur kütärelep karadı da, karşında utırgan kıznıñ aña soraulı küzlären kürgäç:

- Äye, tışına uk yazılgan bit kızık ikäne, - dide. Kitapnı yabıp kız karşına ette dä, barmak belän törtte: - Min Aynur, Ufaga baram...

- Çınlapmı? Kit annan, - dip kölep cibärde kız.

- Üzem dä şakkattım. Poyızdga utırır aldınnan gına kitaplar satkan cirdä kürdem min anı.

- Ä min Alsu, Ufaga kaytam, - dide kız yegetneñ küzlärenä karap: - Andıy kitap ta...»

- Kitabıñ kızıkmı ällä?

Aynur siskänep, kitabınnan ayırıldı.

- Bayadan birle yılmaep barasıñ, - dip dävam itte karşında utıruçı kız. Ul inde baytaktan uyanıp, Aynurnı küzätep utıra ikän.

Aynur üze dä sizmästän, kitabın şıp itep yaptı da, kız karşına kuydı:

- Äye, tışına uk yazılgan bit kızık ikäne. Min Aynur, Ufaga baram.

- Çınlapmı? Kit annan, - dip kız kölep cibärde.

- Üzem dä şakkattım. Poyızdga utırır aldınnan gına kitaplar satkan cirdä kürdem min anı.

- Ä min Alsu, Ufaga kaytam, - dide kız yegetneñ küzlärenä turı karap: - Andıy kitap ta küzeñä çalınmagan ideme?

Alsunıñ karaşınnan Aynurga essele-suıklı bulıp kitte. Kız iskitkeç çibär, ä küzläre yoldızlı tön kebek üzlärenä cälep itep toralar ide. Citmäsä, kitabı da ällä nindi mistik uylarga etärep, ike kolak söyäge arasınnan suık yögertep ala.

- Yuk şul. Ägär teliseñ ikän, kitap bitlärenä sine dä kertä alam.

- Niçek?

Aynur barmagı belän kitapka törtep:

- Mäsälän, töp geroynıñ berençe kürüdä ük ğaşıyq bulgan kızı itep.

Kız oyalıp tübän karadı da serle genä itep yılmaep kuydı.

Bähetenä karşı, bu vakıtta provodnik kilep çıktı häm Aynurnıñ biletın soradı. Dokumentlar tikşerelep betügä, kız inde tınıçlanıp yegetneñ kitabın ukırga kereşkän ide.

- Kızıkmı ällä?

Kız däşmäde. Kurku baskan küzläre belän Aynurga karadı da, kitapnı aña taba bordı. Yeget närsäder buluın sizenep kitapka tekälde.

«...Andıy kitap ta kürenmädeme?...» Berniçä abzatstan soñ vakıygalar kisken üzgärep kitte. Aynur ber-ike bitne küze belän yögerde häm kızga karadı. Ber genä mizgelgä uylanıp kaldı da, kisken genä:

- Äydä kittek, - dip kıznıñ kulınnan tarttı.

Alsu şunı gına kötkändäy, kitapnı alıp sumkasına saldı da, Aynur artınnan atladı. İke-öç adım atlauga, aldagı vagonnan kıçkırgan tavışlar işetelde. Yeget borılıp tavış kilgän yakka karadı da, kızga borıldı:

- Başlandı, äydä tizräk.

Çıgıp torgan keşe ayakların iyelep uza-uza alar tambur işegenä barıp cittelär. Şulvakıt, äle genä işetelgän tavışlarga iğtibar itmiçä, üz uñayına äkren genä kaynagan vagon tormışın kinät kenä mıltıktan atkan tavışlar bülde.

Şunduk tınlık urnaştı. Zeñgeldäp torgan tınlıknı yarıp bala kıçkırıp cibärde häm vagon tagı da katırak ıgı-zıgıga, kıçkırgan, yılagan keşe avazlarına kümelde.

Läkin monı Aynur belän Alsu işetmäde - alar aşıga-aşıga ikençe vagonga kerep bara idelär.

Bu vagon alarnı kıçkırıp uynagan tavışlar, tämäke tötene häm ir-atlarnıñ ayak isläre belän karşı aldı.

Aynur kıznı alga österäde. Kaynatkıç yanında torgan keşelärne sak belän genä uzıp kitkäç, yeget, Alsuga borıldı:

- Bara tor häzer kuıp citäm.

Ul, kaynatkıç yanındagı hucasın kötep torgan kemneñder çınayagın aldı da, kire Alsu yagına taba aşıktı..

Vagon urtasına barıp citkändä, alar yaña gına uzgan işeklär açılıp kitte häm annan bozau hätle et kürende, annan mıltık totkan irlär tula başladı.

Nihayät, Aynur tambur yanında Alsunı kuıp tottı :

- Aşıgırga kiräk, alar inde bu vagonda.

Kiläse vagonda keşe tagı da kübräk ide. Kaynatkıç yanında unlagan keşe çiratka tezeleşep, kaysı çınayak, kaysı zur käsälär totıp, söyläşälär. Aynurnıñ kulındaga çınayagın kürep berse:

- Sezdä dä kaynatkıç eşlämime ällä? - dip soradı.

- Äye, çiratnıñ ahırı kaya?

- Uzıgız, - dide ber adäm yul birep.

Keşe alışkan arada, çınayagına azrak kaynagan su tamızdı da, Aynur Alsunı alga ütkärep cibärde. Üze, ayagı abınıp kitkändäy bulıp, provodnik bülmäsenä yıgıldı. Küzenä çagılgan açkıçnı aldı da, torıp basıp, ayak astına töşkän çınayaknı tibep cibärde. İkençe tapkır bärelüne çınayak tüzmäde, çälpärämä kilde. Keçkenä ıgı-zıgınıñ betkänen uñışlı gına kiçergän yul birgän adäm, zur käsäsen saklık belän genä totıp, yeget belän kız kitkän yakka yünälde. Läkin, borılıp ayagın kuyarga da ölgermäde, yüeş idändä tayıp, görseldäp kilep töşte dä çinap cibärde. Aynur tükkän su häm vatkan çınayak kıypılçıkları üz eşen eşläde: vagon başında tiz genä ütalmsalık böke päyda buldı.

Soñgı vagonga barıp citkäç, yeget kıznı tuktattı.

- Monda kerep biklänik. Poyızdda yäşerenergä ällä ni urın yuk, şulay da, yarap torır, - dip provodnik bülmäsennän algan açkıç belän bädräfne açtı. - Äydä tizräk, keşe kürgänçe.

- Sin ber ğayepsez keşe östenä kaynap torgan su çäçteñme? - dip soradı kız, kurku häm açu tulgan küzlären Aynurga töbäp.

- Yuk, ul üze tayıp yıgıldı. Äydä ker inde, keşe kilep çıkkançı. - dip kıznı eçkä etärde. Bädräfkä kerep biklängäç dävam itte. - Min su salıngan çınayaknı gına idängä töşerep vattım. Şulay itmäsäm alar bezne kuıp totkan bulırlar ide inde.

Kısık kına bädräftä ber-bersenä tiyär däräcädäy kara-karşı basıp torganlıkların sizep alıp, ikese dä uñaysızlanıp kuydılar.

- Min, unitazga basıym, azrak bulsa dä irkenräk bulır, - dip Aynur unitaz östenä menep çügäläde. - Annarı soñ, bu minem fiker tügel ide, ä sineke.

Alsu aptırap Aynurga karadı. Häm kinät kenä kitaptagı yullar isenä kilep töşte.

«... alarnıñ bu tanışuları ozakka barmadı. Öçençe vagonnı ütkändä alarnı terrorçılar kuıp totıp tuktattılar häm kire üz vagonnarına alıp kittelär. Kaynatkıç yanınnan ütkändä Alsunıñ başınnan yuktan gına: «Äzräk su alıp tükkän bulsak, bälki, şunda yıgılıp, kuıp tota almagan da bulırlar ide äle...» digän fiker yögerep uzdı.

Üz vagonnarına kilgäç, yegetne urınına utırtıp bäyläp kuydılar, ä kıznı vagon başındagı provodnik bülmäsenä alıp kerep kittelär...»

- Kitap sindäme äle? – soravın işetkäç, Alsu uylarınnan bülenep, sumkasınnan kitapnı tartıp çıgardı. - Borçılma, Alsu, barısı dä äybät bulır, - dip Aynur kitapnı alganda kıznıñ kulın kıstı.

Kız tamak töbenä utırgan töyerne yottı da, sulışın tınıçlandırıp, tirän itep sulap kuydı. Annarı üzläreneñ kaçkan urının küze belän aykap çıktı: buş şeşä kıstırılgan yarım açık täräzä, täräz töbenä timerçıbık belän urap kuyılgan ber rulon bädräf käğaze, közge astında karalıp, ker sabınına ohşap betkän sabın yata ide.

Ällä ni küzne töbärlek cir bulmaganga, berazdan Alsu da kitap ukırga kereşte.

- Kaya äle, - ber bitne äyländerep-äyländerep karagaç, - monda bit vakıygalar başkaça, minem fikerlärem, yuk, alarnı totmagannar, - dide ul, şatlanırga da, köyenergä dä belmiçä, aptırap.

- Äye, - dide Aynur. - Bezne. Bezne totmagannar. Älegä... Menä bu ciren ukı, - dip aña kitapnı kızga tottırdı häm kesäsennän yandırgıç belän tämäkesen çıgardı. Täräzäne kızarınıp-bürtenep, köç häl belän kiñ itterep tartıp açtı da, tarta başladı.

«...- Bolay da sularlık hava yuk, ä sin tartasıñ, - dide Alsu.

- Başka nişlärgä inde... Telefon totmıy, sikerep töşep tä kalıp bulmıy...

Şulvakıt işekkä şakıgan tavışlar işetelde. İşek totkası şaşkanday ber ike selkende dä, tavış beraz tındı. İşek artında tagın nindider çıñlagan avazlar kilde häm kelt itep bädräfneñ işek yozagı açıldı.

Eget belän kız kurkularınnan nişlärgä belmiçä katıp kaldılar. Aynur arkası belän stenaga söyällep ayakları belän işekne teräde. Alsu da, aña yärdäm itäm dip, işekne ette.

Bädräf işegen tege yaktan tagın açmakçı buldılar. İşek selkenmäde dä. Tibep karadılar. Beraz selkensä dä, yeget belän kız bireşmäde. Alsunıñ yöräge kükrägennän sikerep çıgarday bulıp şaşınıp tibä başladı, Aynurnı salkın tir bärep çıktı.

Ber-ike tibüdän soñ işekkä höcüm tındı. Yäşlär irken genä sulıp kuydım digändä, mıltık görseldäde. İşektä kinät kenä tişeklär barlıkka kilde. Alsu katıp kaldı. Aynur nigäder anıñ östenä kaplanıp aska şuıştı. Borılıp karasa, yegetneñ külmäge kıp-kızıl, küzläre akaygan, avızınnan kan aga. Alsu kotı oçıp, yarsıp kıçkırıp cibärde.

Äkren genä işek açılıp, annan yabık kına, keçkenä buylı, ap-ak yözle, haki tösendä forma kigän ber terrorçı kerde:

- Uyınnan uymak çıktımı, mançışlar?

Egetneñ başına töbäp tagın ber attı da, kıznı çäçennän söyräp alıp çıgıp kitte...»

... Sal çalbarıñnı! - dide Aynur kinät yavız tavış belän. Bädräf täräzäsenä kizänep: - Sal dim, tiz! Täräzädän ırgıtam alaysa!

Alsu katıp kaldı. Aynur şunı gına kötkändäy anıñ kayışın ıçkındırırga kereşte.

- Käbahät! Nişliseñ sin?! - kız böten açuı belän Aynurnıñ yözenä kiterep suktı. Alsunıñ yörägendä uyana başlagan mähäbbät hisläre ber mizgeldä näfrätkä äverelde. Şulkadär üz itep, gomeren anıñ kullarına tapşırgan yegetneñ şundıy tübänselekkä töşüennän ğarlängän kıznıñ küzlärennän yäşlär bärep çıktı.

Şulvakıt işekkä şakıgan tavışlar işetelde. İşek totkası şaşkanday selkende dä, tavış beraz tındı. İşek artında tagın açkıçlar çıñlagan avazlar kilde häm kelt itep bädräfneñ işek yozagı açıldı.

Alsunıñ kurkudan tuktap kalgan yöräge döp-döp tibä başladı. Şunda gına ul üzeneñ çalbar sädäfläre ıçkıngan ikänen kürep, işek artınnan yanagan kurkınıç turında onıtıp, şar kebek küzlären Aynurga töbäde.

Eget ike kullap tottı da Alsunıñ çalbarın tezenä hätlek tartıp töşerep poçmakka ette.

Äkren genä, şıgırdap, bädräf işege açıla başladı. Aynur ayagın kıstırdı da, ul yarım açık kileş tuktap kaldı.

Alsu kurkudan häm oyaludan tämam koyılıp, iyelep çalbarın kiyep mataşkan cirennän siskänep başın kütärde. İşektän, açılgan küreneştän maylanıp ölgergän küzlären yaltıratıp, ırcayıp, näq kitapta sürätlängän adäm basıp tora.

- Aşıkma, kızıy, - dip eçkä atladı. Läkin adımın atlap beterä almadı, Aynur kisäk kenä işekkä tibep cibärde dä, miñgeräp kalgan yavıznı österäp alıp täräzägä tıktı. İñsäsenä hätle täräzägä kerep, ayakları, gäüdäse belän Alsu östendä kaldı.

-Bulış äydä! Torma katıp!

Alsu bu süzlärdän aynıp kitte häm işekne etep yabıp, östendäge gäüdäne kütärergä, eteşergä kereşte.

Terrorçınıñ añına kilep akıra başlavı poyızd tavışı belän kuşıldı häm tiz genä yıragayıp işetelmi başladı. Aynur täräzäne yabıp kuydı da Alsuga karap yılmaydı. Kıznıñ yılagannan küz karaları akkan, çäçe tuzgan, şuña da karamastan, anıñ yözendä nindider bähet nurı balkıy ide. Ber-bersenä şulay karap torgaç, Alsu, Aynurnıñ uñ yagı kıp-kızıl bulıp çıkkan yözenä küze töşep, üzeneñ nindi halättä basıp toruın abaylap aldı da, kızarınıp çalbarın kütärä başladı. Aynur kesäsennän tagı ber tämäke çıgarıp, tartıp cibärde.

- Niçek tarta alasıñ sin şuşındıy vakıtta? - dip soradı tınlıknı bozır öçen Alsu.

- Sin mine çalbarıñ öçen gafu it. Ügetläp-sorap torırga da, ikençe plan korırga da vakıt yuk ide, başıma berençe närsä kilde, şunı eşlädem. Aynur kesäsennän tämäkesen çıgarıp, idängä töşkän kitap belän sabınnı şunda saldı da berniçä tämäkesen sındırıp Alsuga uçına cıyarga kuştı.

- Nigä?

- Etkä isnätäbez. - Aynur täräz töbennän bädräf käğazen hätär genä sütte dä, yomarlap idängä taşladı. - Ruçka, berär käğaz kisäge häm tırnak lagıñ yukmı sineñ?

Alsu sumkasın aktardı da, Aynur soragan äyberlärne çıgarıp birde. Yeget kızdan bloknot bite alıp «Opeçatano» dip yazdı da öçençe könge datanı kuyıp, imzaga ohşatıp sızgaladı. İkençe yagına lak sıladı.

- Mä, totıp tor äle, - avızındagı tämäkesen ber-ike suırdı da käğaz öyeme östenä taşlap, - kittekme? - dide.

- Kaya? Kayda barıp bula inde tagın? Böten cirdä dä terrorçılar yöri bit!

- Tamburga çıgabız. Monda sularga hava yuk diseñ bit. Äydä, äkren genä iyelep çık.

Egetneñ şayartıbrak söyläve kızga kıyulık östäde häm ul iyelep kenä tamburga ürmäläde. Aynur käğazneñ yanıp kitüenä tämam inangaç, bädräf işegen yabıp, Alsu artınnan ürmäläde Tambur işegeneñ yozagına kesäsennän alıp sabın tutırdı da, kızdan käğazne alıp, kileşle itep yabıştırıp kuydı.

- Monı nişlätim? - dide Alsu, kulındagı izelgän tämäkelärne kürsätep.

- Bäy, onıtkanmın bit. İşek astına sip tä, tapta. - dip Aynur käğazneñ yabışkanın kürgäç işekne bikläp kuydı.

Kız yeget kuşkannı eşläde dä, kulların kagıp, yeget yanına barıp utırdı. Beraz häl algaç, Aynur kesäsennän kitapnı aldı:

- Ukıp karıyk äle, monnan da tabırlar mikän?

- Tapsalar tagın kaya barırbız inde? - dip soradı Alsu, beraz kütärelep täräzägä karap. Tön ayaz, kük yoldızlar belän tulgan ide. Tamburda ut yanmaganga kürä, alarnıñ cemldäve bik yahşı kürenä, ämma başka bernindi ut, ya bulmasa yaktılıknıñ eze dä yuk.

Alsu, Aynurnıñ telefon yaktısında kitap ukıp utırganın kürep kızıksındı da, başın yegetneñ iñsäsenä kuyıp ukıy başladı.

«... Beraz tınıçlangaç, Alsu sumkasın aktarıp annan ber «Tviks» känfiten häm keçkenä sok tartıp çıgardı. Täm-tomnarnı büleşep ikese dä tamak yalgarga totındılar. Aşap beterep öslären kagıştırgaç, Aynur soknıñ soñgı tamçıların çömerdätep suırıp utırganda, işek astınnan tamburga töten tula başladı.

Berazdan töten tagın da kübäyde häm ozak ta ütmi işekneñ aryagında tavışlar işetelde. Aynur tiz genä işekkä tıgılgan açkıçka ike kullap yabıştı.

Berazga gına tınıp torgaç, tavışlar tagın da köçäyde, işek vatu, avız tutırıp sügenülär. täräzäne yalap-yalap algan yalkınnar kürende. Kinät pışıldap utsündergeç belän eşli başladılar häm işek artı tagın yarım karañgılıkka kümelde.

Yäşlär inde posıp utırgan cirlärennän äkrenläp kuzgalabız digändä, täräzä yaktı nurga kümelde. Tege yaktan fonar belän tikşerälär ide. Läkin pıyala arkılı berni kürenmäde. İşekkä tipkäli başladılar.

- Anañnı... açılmıy, belät! Närsä tutırgannar soñ monıñ yozagına?!

- ... Yarar, intekmä. Änä «Opeçatano» dip yazılgan. Monda küptän keşe kergäne yuk inde, ya tutıgıp betkänder şunda.

Terrorçılar işekneñ täräzäsenä dä ber-ike dömbäsläp karadılar da, tavışlar tındı.

Eget belän kız ciñel sulap kuydılar...»

Alsu başın kütärde dä Aynurga karadı. Anıñ küzläre tomalangan, irennärendä yılmayu ide.

Aynur kıznıñ karaşın toydı da, başın bordı. Tonık kına bulıp täräzädän kergän yoldızlar yaktısı astında aña kıznıñ küzläre töpsez ike kül bulıp toyıldı. Kinät, bu matur mizgelne bülep, işek artınnan tavış işetelde. Alar ikese dä siskänep kitte häm Aynur işek yozagına ike kullap yäbeşte. Alsu yeget töşerep cibärgän kitap belän telefonnı aldı, küzläre ireksezdän açılıp kalgan bitkä töştelär.

Kızga essele-suıklı bulıp kitte. Üze kitap ukıy, üze küz kırıyı belän genä yanındagı vakıygalarnı kürä, alarnıñ katnaşuçısı bulıp tora.

«Eget belän kız ciñel sulap kuydılar..» digän cömläsen ukıgaç ul aynıp kitte, Aynurga karadı da, tüşenä sıyınıp tavışsız gına yılap cibärde.

Eget kıznıñ başınnan sıypıy-sıypıy anı yuatırga kereşte.

- Barısı da äybät bulaçak, Alsu. Barısı da äybät bulaçak. Ufanıñ kiçke uramnarı buylap, bu vakıygalarnı iskä töşerä-töşerä berär yörerbez äle. Üzeñ dä äye şul, şulay bulgan ide, bik kurıkkan idek dip söylärseñ äle.

Kız beraz tınıçlanıbrak:

- Kitap... nindi cen çıgargan kitap buldı soñ bu?

- Kitapnıñ nindi gayıbe bar? Ul bulmasa nişläp beter idek, kem belä? Çınnan da, äydä azagın ukıp karıyk, üz küzläreñ belän kürerseñ,- dip Aynur ürelep kitapnı ala.

Soñgı biten aça da, ber genä küz yögertep çıga. Annarı, şomlanıp kuyganın sizdermäskä tırışıp, kitapnı Alsuga kürenerlek itep totıp, barmagı belän kürsätep ukıp kitä:

« Alsu ätiseneñ maşinasınıñ artkı täräzäsennän kul bolgap kala. Aynur da aña kulın selti. Kız utırgan maşina küzdän yugalgaç, yeget kesäsennän telefonın ala da ekranına küz sala.

Andagı elemtälärdä iñ berençe bulıp Alsu iseme tora ide.»

Alsu Aynurnıñ söylägänen küze belän karap bardı da, yeget kitapnı ukıp beterep şıp itep yabııp kuygaç küzlären yomdı. Alar ikese dä beraz uñaysızlanıbrak kaldılar.

Tanışkannarına äle ber kön dä bulmagan bu ike can, bergäläp küpme urtak vakıyga kiçergännän soñ, ber-berenä ällä niçek yakın itep karıylar ide. İkesen dä küñelendä äkren genä nindider hislär kabına, nindider yalkın köç cıya häm alarnı cılıta, karşılıklarga bireşmäskä köç birä kebek. Läkin alar kıyır-kıymas uyangan bu söyü çatkılarınnan äle kıyınsınalar, şuña kürä kitapta moña dälillär kürep, karşı yaknıñ hislären dä çamalap, oyalalar ide.

İkese dä hätsez genä üz uylarına batıp, däşmi tordılar.

Aynur, kıznıñ tavışı tigezlänep, anıñ yokıga kitüen toygaç, tagın kitapnı açtı. Ber-ike ayanıç süzlär kürep, şomlandırıp kuygan ciren centekläbräk ukırga kereşte.

«... Ufa vokzalı ayak belän basıp kitkän kırmıskalar oyası kebek kaynap tora. Vokzal yanı militsiyä, aşıgıç yärdäm häm MÇS maşinaları belän tulgan. Kötü-kötü keşelär kaysısı kaysı yakka çaba, yökläre töşep, koyılıp, keşelär abınıp, äle tegendä, äle monda bökelär barlıkka kilä, bertuktausız kıçkırgan, yılagan tavışlar işetelä. Şuşı butalçıknı kırıs kına borek birgän tavışlar bülä, kurıkkan sarık kötüen cıygan kötüçelär kebek forma kigän keşelär çabışıp yöri ide.

Ä ber stantsiyädä dä tuktamıyça, radiodulkın aşa bernindi häbärläşügä dä kermiçä, bar köçenä çapkan poyızd şähärgä yakınlaşkannan-yakınlaşa bara. Poyızddan ber genä häbär - «Kotkarıgız bezne! Poyızdnı tuktatıp bulmıy, bar cirgä minalar kuyılgan! Kotkrıgız bezne!» - haman sayın kabatlanıp tora.

Härbi struktura belän kilep çıkkan nindider butalçık arkasında, poyızdnı soñ gına abaylap aldılar. Häbärdä äytelgän kisätügä karamıyça, SOBR ütkärgän operatsiyä uñışlı tämamlanmadı. Lokomotiv işegen açtım gına digändä, ul işege-tupsaları belän şartlap berniçä keşe gomeren alıp kitte. Poyızddagı keşelärne zıyansız kotkaru mömkinlege vokzal yanında gına mömkin.

Poyızd vokzalga yakınlaşkanda evakuatsiyä dävam itsä dä, anı karşılarga barsı da äzer, başlarga digän boyırıknı gına kötep toralar ide.

Menä perron yanına kara töten çıgarıp poyızd kilep çıktı. Tiz genä mahsus korılmalar yärdämendä anıñ tizlegen töşerep tuktattılar. Kaska, bronecilet kigän, kalkannar totkan mahsus komandalar poyızdnı minalardan arındırırga dip vagonnarga taşlandılar. Perronda aşıgıç yärdäm punktları torgızıldı.

Härber keşeneñ yöräge döp-döp kilep sekundlarnı çutlıy.

Kinät närsäder kolaklarnı tondırıp uhıldap kuydı. Lokomotiv yap-yaktı bulıp yanıp aldı da havaga kütärelde. Berniçä metrga kütärelep kızıl ut kisäve bulıp cirgä görseldäde. Şartlau dulkınnarı bärep perronnı tar-mar kiterep taşladı, anıñ cile äle töşep ölgermäde, berençe vagon da şulay uk görseldäde.

İsän kalgan keşelär avızların açıp tetränü halätendä vagonnarnı ber-ber artlı şırpı kebek kabınıp kitkänen karap tordılar.

Läkin saper komandaları zayaga cibärelmägän ide: bu ayanıç faciga ozakka barmadı, bişençe vagonda tuktap kaldı.

Berençe görseldäüne işetkäç, Aynur belän Alsu ni eşlärgä belmiçä ayagürä torıp bastılar. Vagonnı tetränderep bu tavış tagın biş tapkır kabatlandı. Beraz tınlık urnaşkaç, yeget kabalanıp işekne açtı da, kıznı kulınnan eläkterep çıguga taba yünälde.

Vagon eçe tar-mar itelgän. Keşe gäüdäläre, yöklär, kiyemnär, vatılgan savıt-sabalar törlese törle halättä aunap yata. Häräkätsez keşelärne kürgäç, Alsu katıp kaldı. Aynur anı tartıp karadı, läkin kız kımşanmadı da. Anıñ başınnan: «Ber vagon tulı mäyetlär», - digän uy, vatılgan plastinka kebek, bertuktausız äylänep yöri ide. Şunda yeget kıznıñ kulın ıçkındırıp, yänäşä yatkan keşe östenä iyelde, ikençen, öçençesen karadı da, borılıp:

- Alar barısı da isän, ...yoklıylar gına... bugay, - dide aptırap.

Kıznı bu süzlär tınıçlandırdı. Alar süzsez genä alga taba yünäldelär. Läkin soñgı kön vakıygaları baskangamı, ber häräkätsez keşelär arasınnan baru kotoçkıç bulıp toyılgangamı kız tüzmäde, huşınnan yazıp, vagon idänenä yıgıldı. Aynur kıznı ipläp kenä kullarına aldı da vagonnan çıktı.

Tamburga citkändä anıñ karşısına kap-kara härbi formadagı keşelär kilep çıktı. Alarga närsä äytkänen Aynur üze dä abaylamadı, başı belän vagon eçenä kürsätep närsäder añlatıp mataşkanı gına istä.

Anıñ kulınnan kıznı aldıla häm ikesen dä vagonnan töşerep yärdäm kürsätü punktına ozattılar.

Alsu küzlären açkanda, anıñ yanında nindider ısullar belän niçä kat kordon aşa kergän ätise basıp tora ide. Kız tirä-yakka başın bora-bora sikerep tordı. Ber çittä Aynurnıñ yılmaep, aña karap toruın kürep, tınıçlandı. Üze dä aña yılmaydı da, borılıp ätisen koçıp aldı...»

Aynur tagın ber kat özekne ukıdı da uylanıp kaldı. Närsäder uylap tapkanday aldagı bitlärne karaştırdı da: «Dimäk, älegä berni eşläp bulmıy, kötärgä kiräk..» digän uy belän yokıga kitte.

Alar ikese dä beryulı, siskänep uyandılar. Häm şunda uk soñgı vakıygalar küz aldına kilep, töş bulganlıgına ışanırga teläp ber-bersenä karadılar. İkeseneñ dä küzendä cavap açık çagıla ide. Şunda Aynur kisäk kenä, täräzägä karap:

- Poyızd tuktagan, - dide. Annarı karaşın tup-turı Alsuga töbäp: - İseñdäme siña kitapnıñ ahırın ukıgan idem?

- Äye, - dide kız aptıranıp. - Barısı da, sin äytkänçä, yahşı bulaçak...

- Döres, läkin poyızddagı bar keşelär öçen dä tügel. Bez bernärsä dä eşlämäsäk, öç yözläp keşe hälaq bulaçak.

Alsu agarınıp kitte:

- Küpme?.. Öç yöz?...

- Minem uylavımça, alarnı äle kotkarıp bula. Poyızd häzer kuzgalıp kitäçäk häm monda banditlarnıñ ber-ikese genä kalaçak. Şular poyızdnı höcümnärdän saklap, vokzalga kilep kergäç şartlatalar da bugay. Saperlar şartlatunı bişençe vagonda gına özep kala alaçak.

Kıznıñ yörägenä tagın kurku yögerde. Läkin ul anı sizdermäskä tırıştı:

- Bez bu teraktnı niçek tuktata alabız soñ?

- Poyızdnıñ başına barıp, tege banditlardan berär niçek kotılu yagın kararga kiräk. Ozaklamıy monda härbilär kilep çıgarga tiyeş, läkin alarga yärdäm itmäsäk, alarnıñ berni dä barıp çıkmayaçak

Alsu yeget belän tulısınça rizalaşkanday kulın kısıp kuydı.

Tañ belenä başlagaç poyızd äkren genä kuzgalıp kitte.

- Min barıp berär närsä maytarıp karıym. Sin şuşında gına tor, minem arttan bikläp kal. Berär häl bula kalsa, mine vagonnarda yoklatılgan keşelärneñ berärse dip uylayaçklar. Siña kurkınıç yanamıy, - dide Aynur korı gına.

- Bälki, monda gına kalırsıñ? Anda sineñ belän... - dip Alsu karışıp karadı, läkin yegetneñ salkın karaşın kürep, yartı süzendä tuktalıp kaldı.

- Aynur! Sak bul...

Eget kızga nazlı karaş taşladı da, äkren genä vagonnar buylap yünälde.

Bernindi häräkät bulmagan vagonnan, berni dä sizmiçä yoklap yatkan keşelär arasınnan baru bik şomlı ide. Härber çit tavış bolay da aşkınıp tipkän yöräkne tagın da tizräk tibärgä mäcbür itte.

Öçençe vagonnı ütep barganda Aynur aldagı işeklärneñ açılganın kürep kupega taypıldı. Küzläre şaşınıp nindi dä bulsa koral ezli başladı. Östäl astında nindider şeşä kürep yeget anı yanına kuydı da, yoklagan räveşle buş urınga suzılıp yattı.

Vagon buylap nindider köy sızgırıp bargan tavış işetelde. Ul köçäygännän-köçäyde häm küz aldında härbi formada, kullarına avtomat totkan bandit päyda buldı. Küzläre belän yatkan keşelärne yögertep çıktı da, borılıp tagın atladı. Ul borılu belän, Aynur kisäk kenä sikerep torıp kulındagı butılkanı bar köçenä anıñ başına töşerde. Butılka çälpärämä kilep vatıldı, ä bandit göresldäp idängä yıgıldı. Yeget ni yılmaerga, ni yılarga belmiçä şaşkan yörägen tınıçlandırıp basıp torganda, ike kalak söyäge arasına närsäder kilep terälgänen sizde. Yöräk şunda uk tınıp kaldı häm kaydadır töşep kitte.

- Kullarıñnı kütär! - digän katgıy ämer işetelde. - Sulga kerep östälgä söyäl. İ başıñnı!

Aynur başına avtomat köpşäse tigänen sizde. Kinolardagı kadrlar beräm-beräm küz aldınnan yögerep: «Barıber üteräçäk» dip uyladı da, çitkä taypılıp avtomat köpşäsen tarttı. Läkin keşe uyau ide. Köpşä urınına yegetneñ kulları barı tik havanı gına eläkterdelär. Yeget tigezlegen yugaltıp barıp töşte. Bandit atvomatı belän kizängänen kürep Aynur instinktiv räveştä kulları belän kaplandı. Butılka çälpärämä kilgän tavış işetelde häm Aynur östenä höcümçeneñ täne kilep töşte.

Küzlären açsa, yeget üzeneñ östendä kanga batkan baş kürde häm küzenä, arttarak, Alsu yöze çagıldı.

- Rähmät, - dide ul gäüdä astınnan çıgıp. - rähmät...

- .. Sin kitkäç, min kayda barıp bärelergä belmiçä yördem, annarı kitapka totındım. Läkin anıñ ahırı tagın üzgärgän ide. Bu terroçılarnıñ ikäüläşep yörgänen kürmägäneñne beldem dä, yärdämgä aşıktım, - dide Alsu, süzlärne yota-yota, häm Aynurnı koçıp aldı.

Baytak kına koçaklaşkannan soñ ikese dä tınıçlandı, sulışları äkrenäyde häm kannarında şaşıp yörgän adrenalin kimede.

Banditlarnıñ mıltıkların alıp, yeget bersen Alsuga tottırdı, ikençesen üze aldı. OBC däreslärennän istä kalgın yartı-yortı hätirälärne yañartıp, avtomatlar belän niçek kullanırga kiräklegen kızga añlattı.

- Sin şuşında gına kal, eçeñ poşsa, änä, kitap ukıştır, - dip Aynur yulın dävam itte.

Lokomotivka qadär ul macaralarsız barıp citte. Saklık belän genä kerde, işekne yapkaç kına çit ber tavış işetelde.

- Serıy, sinme ul? Niçek anda, töşlär ilendä? Berär kıznıñ töşlären yämländerep cibärmädegeñme? - dide algı yaktan kemder häm yämsez itep kölep cibärde.

«Bu kölügä kuşıluçı bulmadı, berüze genä bugay» - dip uyladı Aynur häm äkren genä başın tıgıp karadı.

Poyızdnıñ idarä itü panele karşında yulga karap utırgan keşeneñ urındık arkılı peläş başı gına yaltırap tora ide.

Äkren genä urındık borıla başladı. Aynur kabalanıp torıp kitte häm äle yılmayuı sünmägän yöz akayıp katırga ölgergänçe avtomatnıñ prikladı belän aña kiterep sıladı.

Altınçı-cidençe märtäbä kizängändä, Aynur bu keşeneñ häräkätlänmäven abaylap aldı häm tuktap kaldı.

Kanga batkan yözgä avır sulap bik ozak karap tordı da yeget, tirä-yaktan nider ezlänä başladı. Ber öyem kalın gına cep tabıp, añın yugaltkan adämne utırgan urındıgına bäyläp kuydı. Annarı Alsunı ezläp berençe vagonga yünälde.

Kız anı kürep alu belän karşısına yögerde. Ber-ike adım kalgaç, kisäk kenä tuktap, oyalıp:

- Min sineñ öçen şundıy borçıldım, - dide.

Aynur berni dä däşmiçä Alsunıñ kulın kısıp kuydı. Bu vagonda yatkannarnı da bäylägäç, alar lokomotivka barıp, kitapta äytelgän azatlandıru operatsiyäsen kötep utıra başladılar.

....

Ufaga yakınlaşkand Aynur belän Alsu kön geroylarına äverelgän idelär inde. Nindider moğciza belän genä tız-bız yögerep yörgän härbilär, vraçlar, militsionerlar arasınnan kinokameralar astına häm curnalistlar kulına eläkmiçä vokzaldan çıgıp sıza aldılar. Läkin niçek kenä yılgır, bulmasınnar, Alsunıñ ätise alarnı kürep eläkterep aldılar. Kız yegetneñ kullarınnan ıçkınıp ätiseneñ koçagına sikerde.

Berniçä minuttan soñ koçışıp tınıçlangannan soñ Alsu ätise belän Aynurnı tanıştırdı. Küreşep, hällärne beläşkäç, yeget alarnıñ üzlären genä kaldırırga kiräk ikänen añlap alıp, huşlaşırga totındı. Yegetneñ ätise, kızınıñ yegetkä karaganda küzläre niçek yanganın kürep, anı kunakka çakırırga ya, bulmasa, telägän cirenä iltep kuyarga kıstıy başladı.

Aynur ügetlärgä bireşmäde, beraz kıyınsınıp bulsa da Alsu belän huşlaşıp koçışkanda, anıñ nomerın sorap aldı.

Eget tagın ber kat barısın da küz belän yörep çıktı da, huşlaşıp kitep bardı. Alsu ätise belän maşina yanına kittelär.

Kinät yeget:

- Aynur! - dip kıçkırgannı işette.

Borılsa, anıñ yanına Alsu yögerä ide.

Kız Aynurnıñ koçagına sikerde dä:

- Rähmät! - dip bitennän übep aldı. - Ufanıñ kiçke uramnarı buylap bergä yörisebez bar äle, onıtma! - dide dä kire yögerep kitte.

Aynur aña kul bolgap kaldı. Kız utırgan maşina küzdän yugalgaç, yeget kesäsennän telefonın ala da ekranına küz sala.

Elemtälärgä kergäç anda iñ berençe bulıp Alsu iseme tora ide.

Betem

Maşina işege yabılgaç ta, kız ätisennän soradı:

- Tege täräzädän ırgıtılgan keşe isänme?

Ätise, kölep cibärde.

- Nu maladis bu malay... Ber dä kötmägändä...

Maşinasın kabızıp, kisäk kenä anı bordı da, dävam itte:

- Köçkä totıp kalırga citeşkännär... Borçılma sin, ber keşegä dä zıyan kilmäde.- borılıp kızına karadı da, tavışın kısıp. - Sin äyt äle, ceget niçek soñ? -dip soradı.

Kız, maşina borılganda idängä şuıp töşkän sumkasın kütärep, anıñ eçennän taralıp çıkkan öç-dürt bertörle kitapnı, telefon, pomadaların kire cıydı da, ätisenä kütärelep karadı. Berniçä mizgel tup-turı karap torgaç, yılmaep:

- Anısı inde minem eş, kileşüebezne iseñnän çıgarma! - dide häm borılıp yeget küzdän yugalgançı kulın bolgap bardı.

Kazan, iyün-avgust 2009.

Click or select a word or words to search the definition