Ştattan Tış

Bişençe vlast kem kulında?

“Avıl häbärläre” gazetası redaktorı Mäüli belän profsoyuznıñ raykom räise Gapteri arasında bähäs yış kına näq şul turıda barır. Alarnı ul eşlärennän yaña kilgän hakimiyät başlıgı bärep tä töşersen di, ämma ul urınnarda kem genä eşlämäsen – şul turıda bähäs bulmıyça tormas. Çönki avıl rayonnarı öçen dönya kendege sanala torgan urınnar bu.

Yarıy. Bähäs älegä şul Mäüli belän Gapteri arasında barsın. Redaktor bülmäsendä ikäü genä biklänep utıra torgan ğadätläre bulır, bu yulı da şundadır bolar. Öçençegä bik siräk kenä raypo räise Agafunnı çakırsalar çakırırlar, läkin bügen anıñ urınına

östäl östendä readktor seyfınnan çıkkan “Çistay malayı” gına utıradır. Yä kayçak

Minzäläneke bulgalıy, yä Bögelmäneke. Mäüli belän Gapteri duslarnıñ qaderen belä bulır. Ber-bersen kimseterlek süzlär ıçkınır avızlarınnan:

- Häy, prafsayuzıñnıñ tişegenä tekerim! Nästä süliseñ sin? – dip yarsır berse. – Rayun gazitınnan başka kaya pıçagıma kitäseñ sıñ? Rayun gazitı bulmasamı? Rayun gazitı bulmasa bit, betenegez ni...

- Närsä “ni”? Närsä “ni”? – dip karşı töşär ikençese. – Vat minem kulda beten pridlarıgıznı, diriktırlarıgıznı kulda tıta tırgan ekanamisski riçak bar ismasak.

Mına prafsayuz bulmasa, distvitılnı, ni... Min kaya begäm – betenegez şında begelä dä teşä. Avıllarıgız belän. Rayunıgız belän. Zakon belän...

Redaktor tüzmäs – anı tıñlap betermäs. Bireşä torgannardan tügel bit.

- “Riçak” imeş! Mucıt ul bıt arasındagı riçagıñ belän minem alında tegel, hatınnarıñ alnındı maktanırsıñ.

Zähär kilep çıkkan replika ikesen dä rähätlänep kölderer. Üpkäläş bulmas – duslar labasa. Karşı tagın da açırak berär süz äyteler, bilgele, läkin üpkäläş bulmas.

Bähäse dä anıñ bolay gına, eşsezlektän arıp yal itü öçen kilep çıkkan närsäder. Çın bähäs tügel.

Vlast büleşä-büleşä, redaktornıñ östäl tartmasındagı “küp sanlı ukuçılardan” kilgän ber-ike hatnı alıp ukırlar. Şular yatkan “arhiv”tan zakuskaga ipi sınıgı da kilep çıgar. Ä raykumprof kesäsennän yäşel sugan tabılırga mömkin (kolhoz tütällärendä kötüli bit). Şul baylık yärdämendä äkerten genä “Çistay cenen” şeşädän irekkä çıgarırga kereşerlär.

Andıy redaktornıñ redaktsiyäse dä üze kebek bulır anıñ: ike fatirlı beton tartma, tübäse – yamaulı şifer, täräzäläre – vatık pıyala, koymaları – vatık-sınık räşätkä. Bu

äle yaña bina üzençä. İskese, utızınçı yıllar urtasında agaçtan buralganı, cimerelep töşep, çerek büränäse belän köpä-köndez cavaplı särkatibneñ ayagın sındırgaç, redaktsiyäne aşıgıç räveştä monda küçergännärder. Anıñ çını da şuña ohşagan. Çönki

Mäülineñ berençe urınbasarı Hayruş Abdulı biredä sunı da, elektrnı da, kanalizatsiyäne dä berüze ütkärep yörgän keşe. Ul şulay di.

Redaktsiyäneñ busagasın berençe kat atlap kergän ber genä keşeneñ dä kereşli abınıp yıgılmıyça kalganı yuktır. Çönki binanıñ eçke perimetrı buylap suzılgan cılılık sistemasınıñ askı torbası busagadan ike genä söyäm biyeklektä uza. Belmässeñ, proyıktı uk şundıy bulganmı, ällä Hayruş Abdulı ul proyıktka üzennän öleş kertkänme – läkin kerü yulı tsenzuraga äylängän.

Abınıp yıgılgan keşe torıp baskançı idänneñ buyalmagan käkere dä bökere kayın taktasınnan ikänlegen dä kürmäs – koridorda ut yuk bit. Ber işektän sarkıp torgan yaktılıkka mükälär ul biçara. Ä ul açık işek hucası stenadan buy-buy yırtılıp töşep salınıp torgan oboylar arasında utıruçı buhgalter bulır. Şunnan korrespondent

Yosıpovnı sorasañ, anıñ kabinetınıñ “anyagınak yänäşädä” buluın, läkin “ber biş kenä minut elgäre Yısıpıfnıñ kasedır idarägä kitkäne” turında bıgırdık işeterseñ. Dublyac buyınça urınbasar Damiranı ezläüçelärgä dä bu bülmä tipografiyägä yul kürsäter. Fotokor çuaşnıñ kaysı kolhozdan närsä urlarga kitkänlege turında da şul bülmädän tulı informatsiyä alırga mömkinder. Andagılar küp belä bulır. Tik menä redaktornıñ gına kayçan, kayda, kem belän, nişläp utıruın belmilär. İşetkännäre dä yuk! Başlarına da kitermilär! Alarça, redkator “kayadır raysovetta” bulırga tiyeş. Gel şunda!

- Sin ekonamisski riçagıñ belän katınıñ alnında, yä tege niyeñ... kafeda eşli bit... kem äle?.. tege munçalañ alnında maktan inde, yäme, - dip, tagın kabatlar redaktor

üze uylap çıgargan anekdotnı.

Bilgele, “munçalalar”, “ürdäklär”, “ukılgan häm ukılmagan kitaplar” turında , alarnıñ “tıtıp kararlık tege niläre” turında bihisap küp süz söyläneler. Mondıy oçraklarda şäp söylänelä inde ul. Närsä, maktanışırlıkları yukmı ällä?!

Söylänerlekläre yukmı? Niçek kenä äle!

Mäsälän, “Revolyutsiyä utı”ndagı Tile Rahmaş kızı kibetçe Mädinäne genä alsınnar.

- Beläseñder bit anı, Gapteri äzi? – Mäüli, üzennän ber genä yäşkä olıraklarnı da

“äzi” dip zurlarga öyränep üskän keşe bularak, milli traditsion subordinatsiyäne onıtamı soñ?!

- Närsä, anarga da elgerdeñme ällä uce? Nu, pravır inde üzeñ!

Hi, şındıy figuranı maşinaga ber kerep eläkkäçten Mäüli ıçkındıramı sıñ? “Peşmägän” diyerlär.

- Nu, malay, kızıgıp yeregän idem min dä ul munçalaga. Nitergä dä elgerdeñme?

Yatkaçtın tırıp bastıñmı sıñ?

- Basasıñ inde...

Gapteri äzisen bu fakt hurlandırsa da, bötenläy moral ruhın sındırmas, bilgele. Ul,

östäldäge şeşäne alıp, kaltırana başlagan kulları belän stakannarga “tamıza-tamıza” söyläner:

- Hatın-kız nindi genä bulsa da, anı berençe kat tıtıp karau kızık inde, ı-ımı, tugan?

Aña karşı tegese dä şulay uk cavap birer:

- I-ı şul!

- Berençe kat tişendergändä yeräk nişli, ä, malay?! Äkerten genä ruldäge kulnı bıtına küçerep kuyasıñ bit inde. Annarı, ägär ber süz däşmiçe riza bulıp kalsa, ber karañgı urman urtasındamı, alandamı, kırdamı-bılındamı, kerep kitäseñ inde sotsialistik yarışka. Üzeñ tegenärgä berär çepuha süliseñ, üzeñ äkerten genä tegene artkı urınnarga küçeräseñ...

- Çınnap ta, deres ätälär, ir-at – küz belän, hatın-kız kılak belän yarata diyep...

- Tışta kıyıp yañgır yavır, ä sin maşinada tegeneñ yılı urınnarında kapşäanasıñ. Ul

“kiräkmi” itengälär, ä sin ber genä sekundka da tuktap kalırga tiyeş tegel.

- Tuktasañ – bette eş, sındı kılıç...

- I-ı şul, tuktasañ – betteñ! İ glavnıy, teleñ dä tik tormasın.

Östäl astına ürelep, tirläp sasıgan ayaklarınnan oyıkların salıp kuygaç, häm inde bötenläy kızıp kitep tıyılıp tora almıyça, kızık öçen, kulındagı tartıp betermägän

“İdel”en ayak barmakları arasına kıstırıp, avızına kiterep kapkaç, turayganda gına

Mäüli redaktsiyägä kerep baruçı ber şäüläne çamalap alır. İse kitüen kitmäs, läkin eçke ber intuitsiyä kıypılçıgı östäldäge şeşäne alıp kuyarga mäcbür itär.

- Närsä, keşe-fälän barmı ällä?

- Äy, yerilär inde, kütlärenä urın tapmıyçı...

Redaktsiyäneñ işek töbendä ük cıyılıp torgan yañgır suı aşa taktadan taktaga sikerä-sikerä kerep baruçı bändä Bulçiknıkı Ahmıy bulır. Üzeneñ yazmaların atnaga ber kiterep yörer ul monda şulay, “kütenäurın tapmıyça”. Mäüli, anı tanıp kalsa, äyter ide:

- O, bezneñ ştattan tış habärçebez, Bulçiknıñ ştattan tış ketüçese kilep citte, - dip.

Tik bu yulı tanırga yuktır Ahmıynı: berençedän, ul başın peläş kırdırgan. İkençedän,

Mäüli üze keşe tanırlık halättä tügel.

Ahmıynı biredä belmägän keşe yuktır. Kötüçe bulıp eşli dilär anı – dörester. Haktır, çönki Hayruş Abdulı anıñ turıda gazetaga mäqalä yazgan bulgan. Ul şulay di.

Ştattan tış häbärçeneñ redaktsiyägä kerep baruın tärcemäçe kızlar kürep algandır, küräseñ, häm anda häzer köleşep utıralar bugay:

- Tagın şul katıp betkän külmägenä babasınnan kalgan galstugın asıp kilgänmeder...

- Bu kurtkasın utız gradus kızuda salamı ikän sıñ ul?..

- Hıt ismasak, şul çäçen genä pop kebek üstermäsen diyep yeri idem, hıday bar ikän – işettergän ahırısı, kırdırtkan bit täki.

- Tagı berär palitisskiy temıga statya alıp kildeme ikän inde meskenem...

- Sülämä dä inde, anı buldıra üze çukınçık...

- Kayan şınıñ hatle süz tabıp beterä digen!?.

Dörestän dä, Ahmıynıñ belmägän teması, kullanmagan süze yuktır. Ällä niçeklär

üzençälekle itep, tirän akıllı yasap, gadi keşe ber ukuda gına berniçek cä añlıy almaslık itep yaza beler ul. Ul üze dä kayçak uylap kuygalıydır kebek: geniydır ul, dahidır. Utız biş yäşenä qadär, mäqalä tügel, änisenä soldat sälamennän başka ber hat ta yazmagan keşe şulayyaza başlasın äle! Dahi dimiçe kem diyärseñ?!

Ahmıygamı? Ahmıyga anı monda gel yeötep toralar kebek. Ul monda bik kiräk keşeder.

Alıştırgısız avtordır. Anıñ yazmaları berär atna gazetada ber atna kürenmi torsa, katastrofadır, syugaltalardır, ezli-soraşa başlıylardır mögayın.

Menä ul, redaktsiyäneñ verandasındagı karton kisäkläre östenä kirza iteklären salıp kaldırır da, eçkä uzar. Berençe genä kilüe tügel bit, şuña kürä abınıp yıgılmas.

Gorur atlap kerer, başnı yugarı totıp. Läkin barıber tsenzuraga abınıp yıgılmas.

Küküräk kiyerelgän bulır, yözenä filosoflarça akıllılık çıgara beler. Karañgıda adaşıp yörmäs, buhgaletriyägä kermäs, soraşmas – üz keşe bit – tup-turı korrespondent

Yosıpovnıñ işegenä barıp törteler. Bikle bugay. Şakıp karar. Yuk inde! Şunnan Hayruş

Abdulına şakır. İşegen bärep, fotograf Petrovka da şakıp karar. Buhgalteriyäneñ mıgırdık bulsa da bik urındı mäğlümatı işeteler:

- Alar eçese dä bergä kayadır kittelär bugay. “Lenin yulı”na bulırga tiyeş. Şında begen doyarkalar sletı bula digännär ide. Petrovnıñ duñgızlarına furac kiräkkänder...

Hayruş ta, tokardan nindider şayba kırdırıp alırga, diyep sülängän ide...

Ahmıy, üz däräcäsen belä torgan avtor bularak, monıñ qadärese täfsille añlatmadan soñ tup-turı redaktor bülmäsenä yünäler. Anda, ipi katısın kire arhivka, sugan kıyagın tişek kesägä, buş şeşäne seyfka tıga-tıga, kerüçene karşı alırga äzerlänälär bugay.

Ahmıy anıñ işe vak detallärenä qadär belep betermäsä dä, çamalıy bulır: tavış çıkmıy – eçep utıradır, duñgız!

Mäüli aşıktırır Gapterine, aşıktırır:

- Hıt içmasam, çabatalarıñnı gına bulsa da kiyep kuy inde. Trizvilkıdagı kebek yalanayak utırasıñ... Tagın şında eläkkeñ kelime ällä? Bu malay yazıp birsä, elägergä dä ızak tegel...

Gapteri baş miyeneñ äle iserep betmägän soñgı küzänäge belän çamalıy: çınnap ta, deres sukalıy bit bu picon, trizvilkaga – ni v kuyım i ni v kukayım sluçayı! Kilep kererlär, alıp kit... kit-t-terlär... Eş urın-nında, diyerlär, yalan-n-nayak, diyerlär... Eşeñnän küteñä tiberlär. E-he-he, bu imgäkneñ süze hak bit, hak!

Gapteri botinkaların kiyärgä dip idängä üreläder, ä redaktor, kulına gazeta totıp, çiktän tış citdi kıyafätkä kerer. Kem kersä dä, tik kenä utıralar ikän diyärlek bulmasın. Eş kızu bit.

Redaktor kabinetına kergändä şakıp tormasañ da buladır inde, dip uylanır Ahmıy. Üze keşe bit ul! Şunnan soñ inde kabinet işegen tutırıp açıp ta cibärer. Şul mizgeldä iserüe taban astına uk töşep citkän Gapteri, ike kullap botinka şnurın tarta-tarta, görseldäp idängä avıp töşär. Redaktor, mondıy okaziyägä ber añlatma taba belmäsä, redaktor da bulmas ide:

- Çık inde östäl astınnan, iptäşHanov, taptım min ul gazitnı, mına ikän bit ul!

Mında gına ikän bit! Çık dim, taptım.

Pıçagım! Añlamas mondıy situatsiyäne genä Ahmıy abzagız!

- İsännärgenämesez! – anıñ bu bismillası östäl astınnan çıgıp kilüçe Gapterigä dä barıp bäreler.

Ul arada redaktor, üzeneñ ğadättän tış aynık ikänlegen kürsätergä çamadan tış tırışuı arkasında, urındıktan kütärelep torıp bargan cirennän idängä mätäler.

Gapterineñ başı, östäl astınnan çıgıp kileşli küzlegen borın östenä elärgä azaplana-azaplana, ber-ike genä süz äytergä köç tabar:

- Ä-ä! Ştattan tış, tu yıs üzebezneñ habärçebez ikän äle...

Ahmıy niçek ärtälmäsen inde?! Yazasıñ, yazasıñ,tennäreñne yyıklamıyçı, ä alar...

Cemläläreñ matur bulsın diyep tırışasıñ, halıkka añ kersen, keşelärneñ başları yaktırsın diyep yeriseñ. ä alar... Qadereñne belüçe barmı? Häy, mında, redaktsiyägä eşkä genä urnaşıp alsın, nu, kürsäter ide ul sezgä, pivnuşkı ıyıştırıp yatuçılarga, kürmägänegezne... Yazgan keşeneñ qaderen beldertterer ide ul sezdän.

- İptäş redaktor, - diyär ul, üzeneñ bu alkaşlar belän şulay keşeçä söyläşergä tiyeşlegenä ğarlänep, - Yısıpıf kaya bulır ikän, belmisezme?

Mäüli, iserek çakta da kontrolne yugaltmıy torgan çınıkkan kommunist bularak, iserek bulunı kürsätmäüneñ ber ıçşanıçlı yulın belä - däşmäskä! Ul däşmi.

- Belmim, - böten cavabı şuldır.

Şılay kırı süläşergä bu mänsez näçälstvı kaçyan eränäder? Dışman! Yısıpfnıñ kaya buluın sezdän başka da belälär, sinnän bit süläşterep karar eçen genä sırıylar anı.

“Ä-ä, bezneñ üz keşebez, iñ aktiv avtorıbız kilgän ikän bit! Ädä, iptäş Seläymanıf, rähim it!” dip karşı alsa, sıraştırgalasa, keşeçä bulır di torgandır inde, hayvan!

İmgäk! Alkaş täre! Ahmıy, şulay eçtän kotırınıp, sügenep, redaktor bülmäsenä kerep bargan sul ayagın kire tartıp alır da:

- Oy, gafu itegez, vakıtsız yerim ahırısı. Yarıy, sau bulıgız, gafu itä küregez inde,

- dip mıgırdana-mıgırdana, işekne yomşak kına yabıp, bötenläy verandaga uk çıgıp kitär.

Nişlärgä? Tennäreñne yıklamıyçı yazgan şedevrıñnı gazitka kaldırmıyçı gına katep kitergäme sıñ ällä? Bu kıyaşı nik şınıñ hatle pırdımsız kızdıra inde?! Şul kızuda, avılga katep kitäm diyep, Yazuçı Ahmıy başı belän Yazuçı Ahmıy bula tırıp yulda maşina ketep basıp tırmas bit inde ul! Beten rayonga bilgele ılı başıñnı keçe itep...

Redaktsiyäneñ, täräz pıyalaları ällä kuyılmagan, ällä kuyılıp ta koyılıp betkän verandasına çıkkaç, şundıy tirän uylarga birelep beraz basıp tordı Ahmıy. Kurtka kesäsennän “Malboro” alıp kabızır. Annarı aşık-poşık uramga çıgıp yögerer. Anıñ nindi zatlı, kıymmätle sigaret tartkanın kürep kalsınnar dip tügel, yuk, yuk, ä bolay gınadır... üzäkkä atlar.

Avılnıñ üzäk uramı buylap atlaganda da, ğadätençä, böten tirä-yaknı tänkıydi küzlek aşa küräder Ahmıy: uramnarnıñ tarlıgı da, andagı cäyäülelärneñ maşinalar belän ışkılıp diyärlek yörüe dä, raykomprof räiseneñ garac tübäsen remontlap mataşuçı kolhozçılar da, rayonnıñ baş veterinarı yortına küçerep utırtılgan “Soyuzpeçat” budkası da – bolar barısı da, yañadan yaña äyberlär yazarga etärgeç tema bulıp, anıñ küñelen kıcgıtır häm häter däftärenä terkäp kuyılır.

- Äy, Ahmıy!

Uylarga birelebräk kitelgän bugay. Karşıña kilep tuktagan UÖaziknı da kürmi tırgaçtın, närsä bula inde? İh, küñellär icadi därt tuplap, kanatlanıp yeregändä, anıñ işe vak-tiyäkkä iğtibar iteläme sıñ?!

Maşina işegen açıp kıçkırgan Yosıpovnıñ ştattan tış kötüçene bik ük küräse kilep tormasa da, tuktamıyça ütep kitmäslär. Şofer Rasihka Yosıpov şulay digänder. Ahmıy ul arada, kulın suzıp, bolar belän küreşergä aşıga bulır:

- O-hä-hä! Sarıym dus, sälam!

Şulay kanatlanıp küreşep, çakırmasalar da, maşinaga ürmälär.

- Redaktorıgız anda arakı aşap utıra ber mucik belän...

- Aşasın! Bezgä digäne kalır äle...

- Min, Sarıym dus, sineñ yanga kilgän idem bit, - diyär Ahmıy, maşinaga kerep urnaşkaç. – Ber genialnıy nämästäkäy yazgan idem...

- Genialnıy bulgaç, nämästäkäy genä tegelder inde ul, - Yosıpov, härvakıttagıça ütä

citdi bulır söyläşkändä.

- Sineñ genialnıy bulmagan närsäñ barmı sıñ, äzi, - dip süzgä kısılır Rasih. –

Halık bezneñ gazitnı bädräfkä yerer eçen genä ala bit...

Läkin ul nadan mörtätkä açulanmas Ahmıy – kiñ küñelle bit ul, Sarıym belän äñgämäsen dävam itüdän täm tabar:

- Tege yulı yazgan yumoristik hikäyämne sin kuşkança kıskarta teştem. Şımarttım kayber urınnarın. Şäp çıktı, minemçä. Tagı kararsıñ äle!

- Yarar, bir...

Rasih haman bäylänmiçä tüzmäs şul biçaraga:

- Sin, Ahmıy äzi, keşe başın katırıp yeregänçe, üeñdä änäñä bulışsañ, ber tiyennek faydañ tiyer ide ismasak.

Sarıym da eçennän yakınça şundıy uk izge teläktä, läkin diplomatik asılı bolay turı

äytergä mömkinlek birmimeder. Şuña kürä: “Hazer nişliseñ sıñ? Poputkaga çıgasıñmı,

ällä kiçke avtobusnı ketäseñme?” – dip sorap, tegeneñ küñelen kürer.

Älbättä, redaktsiyä maşinası belän iltep kuyıykmı sıñ ällä, digänräk täqdim kötkän

Ahmıy ällä ni aptırap kalmas:

- Kiçkä hatlek tırırmın äle... Añginçı sin minem äyberlärne karap çıgırsıñ. Ul arada miña berär zadaniye birersez dä, bez mınigınak Räsäy belän yät kenä “Revolyutsiyä utı”namı, “Lenin yulı”namı elderep katerbız. Berär kritisski statya yazıp ırgıtırmın, atusäk gazitıgız bigeräk teşsez bit...

Üzen “Räsäy” dip ataunı bik ük önäp betermäsä dä, Rasih aña künekkän bugay – anı isem tügel, ä Ahmıynıñ ärsezlege cenländerer:

- Räsäyneñ, äbit aşamiçı, sine kolhozlar buyınça taşıp yerergä başına tay tipkän diyep beläseñder şul, - dip şatırdatıp tormozga basır ul, Yosıpovlar kapka töbenä kilep tuktagaç. – Betkän di alarnıñ üzlärendä sineñ kebek usırak iläp yerüçelär, ştattan tış ketüçelär dä terlekçelär...

Zerä hurlanır anıñ bu ürtäülärenä Ahmıy, ämma tışka çıgarmas, ğarlänüen sizdermäs.

İntelligent bit! Nik vaklanıp tırırga? Kurtkasınıñ ikençe kesäsennän papiros alıp, tegelärgä täqdim itär. Siña – taş belän, sin alarga – aş belän, yänäse.

- Ädä inde, - dip haman pırdımsızlanır Räsäy, - çıgar sul kesäñdägesen.

Belep äytäder.

Annarı, Räsäy maşina belän tırıldap kitep bargaç, yortka kerep barışlıy, Sarıymnıñ saruın kaynata başlar Ahmıy:

- Karale, Sarıym dus, yulda ıçıragan beten ädäm miña niçekter ayıruça tekälep karıy kebek. Tuçnı bit! Nücäli tanıylar ikän betenese mine?..

- Kayan tanısınnar sıñ?

- Hı, niçek kayan belsenär inde?1 Gazitnı bit betenese ukıy. Minem dä gazitta eşlägänne belä tırgannardır...

- Belmim şul...

- Yap-yäş kızlar da yılmaep kitälär bit, malay.

Ällä telägänen çın dip kabul itü monıñ akılın zägıyfländerä başlagan bugay –

Sarıymnıñ başına kilgän berdänber uy şul bulır älege minutta.

- Kızlar karap yeregänçe, ülänergä kiräk siña. Sineñ yäştägelärneñ barısında da minem yäştägelärneñ kızlarına üländererlek malaylar bar. Ä sin uramda kızlar küzenä kararga ıyalıp yeriseñ haman. Kartayıp betäseñ inde. Ädä, bezdä kapkalap alıyk ta...

***

Töştän soñ redaktornıñ berkayçan da eşkä yörmäve biredä eçke recimnıñ ber katgıy punktıdır inde. Şuña kürä Räsäy küp çakta könneñ ikençe yartısın üz eşläre belän çabıp ütkärer. Bilgele, redaktsiyä maşinası belän. Hayruş Abdulın, redaktornıñ berençe urınbasarın, sanga sukmas, naçalstvo diyep tä belmäs. Yokısı tuygaç, tipografiyägä kerep, şundagı kızlar belän ike-öç säğat läçtit satıp alırga bula – monısın da şofer ştatınıñ möhim ber vazifası dip karıy ul. Bügen dä şundadır.

- Tanya, hoçeş, min sine a-atliçnıy ber parin belşn poznakomlyu?

Tanıştırular ölkäsendä ul gına üzen ataklı belgeç dip sanıydır şul. Täqdimennän berkem dä yıgılıp kitmäs.

- Ne hoçu! Znayu ya takih a-atliçnıh...

Läkin Räsäy linotip stanogı yanınnan tiz genä kitmäs, Tanyanı Ahmıy belän tanıştıru planın takıldar:

- Ä yeget şäp! Haroş, gavaryu. İntelligent! Pisatel...

Dimçe kılanışlarınnan tipografiyä kızları kölep torır. Şul çak işektän, garıldap,

Hayruş Abdulınıñ tavışı kilep ireşer.

- Rasih mındamı?

- Mında bulsam, närsä diyerseñ, - diyäçäk aña karşı Räsäy, üzeneñ näçälniklege dä sinekennän kim tügel digändäy.

- Mında bulsañmı? Mında bulsañ, ädä kittek diyermen!

- Kaya kittek, diyermen min.

- Küp teleñä salınıp tırma, näçälnik kuşkaç, çıguıñnı bel, mertät!

- Närsä “mertät”? Närsä, näçälnik bulgaç, rabuçiy keşegä niçek kıçkırsañ da yarıy diseñme ällä? Mäüli äzigz ätermen... Kaya barasıñ ul vaktık maşinagız belän? Kardanı ulıy diyep niçä ken sineñ dä, redaktornıñ da teñkäsen kırıtam bit inde – kılagıgızga eldegezme? Taraldı anya, çık ta kara! Barmıym! Barmıym da, yeremim dä bulşı!

- Niçek inde ul – “barmıym”?

- Şılay inde ul – barmıym, i vse! Çıgıp kara maşinanı!

- Barasıñ didem...

- Bar, utır da yeretep kara! Rulevoyları betkän, rezinaları peläşlängän, kardan ulıy, tormozlar tıtmıy. “Kittek” imeş. Kit! Bar! Minem kyuvetka tägärägem keläp tırmıy.

Sineke keläsä, bar, kit! “Barasıñ” imeş. Siña ciñel ul ätergä. Ä zapçastlär sıraganda ber dä “bar” diyep tırmıysız. Tegendä çap, rasih, mında barıp kat! Şimbä eşlä, Rasih, bäyrämdä yal itmä - redaktornı yeret! “Kittek” imeş, hı!

- Tabırbız, tabırbız. Kararbız... Bulır! Ädäle, dim, çıgıp kına karıyk äle!

Çıkmıy da, bütän ul maşina astına kermi dä torgan Rasih barıber Hayruş Abdulına iyärer üze. Nästä disäñ dä, näçännik bit äle, kayvakıt premiyä yazgalıy...

- Tanya, sin uylıy tır. Parin mında begen, säğat dürtlärdä alıp kerermen, tanıştırırmın.

- Ladno uñ, ladno...

- Dürtençe yartılarda bu maylanıp katkan halatıñnı salıp, küteñne kısıp tıra tırgan tege rezin ıştanıñnı ki, yäme?!

- Boltun! Duraçok!

Hayruş Abdulı belän Räsäy maşina kapotı astında kaynaşkan arada Sarıym belän Ahmıy redaktsiyägä uzar. Alarnıñ äle üz eşläre eş: Ahmıynıñ kiçä tön yoklamıy yazgan şedevrın tikşeräse bar, tege yumoristik hikäyäne tagın ber kat karap çıgası. İkeşär stakan braşka eçelgän, tamaklar yalgangan, Ahmıynıñ tele çişelgän, avılında soñgı ber atna eçendä bulgan vakıygalar, gaybätlär Sarıymga citkerelgän.

Kapot artınnan bulsa da Räsäy bolarnıñ kerep baruın kürmiçä kalmas.

- Saray, min hazer bu näçännikne raypoga gına itep ırgıtıym da, kilep gitermen, yäme? Ber süz bar ide...

- I-hı, yarar!

Sarıymnıñ eş bülmäsendä Ahmıy küptän üz keşe. Bügen dä ike östälneñ cersen üz östäle sıman biläp alır, kesäsennän dürtkä böklängän 6-7 bit käğaz çıgarır, şularnı

östälgä salıp, baştan ozak kına uçı belän ütükläp torır. Anıñ bu ğadätlären belep betergän Yosıpov ise kitmäs – “Hazer keräm” diyär dä çıgıp kitär.

Ahmıy belän ber kampaniyädä ike säğat utıru yözenä çıksa da, Sarıym tüzär, redaktor bülmäsendä idändä tägäräşep yatkan iserek gäüdälärgä küz salıp çıkkaç, Ahmıynıñ şedevrların tikşergän bulıp kılanuga kereşer. Tikşäyermäsä dä belä - altı bittän ike bit kalaçak. Avtor üzeneñ peläş başın, sabırsızlanıp, uçı belän sıpırıp utırganda, niçek iğtibar belän ukıgan forması yasamıysıñ di inde? Tizräk ukıp çık, uylangan bul, ruçka belän ber-ike cömläsen “s hodu” sızıp taşla da: “Buldı bu älegä. Tagın ber kat eşlise bula äle, iğtibar belän üzeñ karap, küçerep yaz inde” dip üzenä bir!

Şunnan soñ Ahmıy, bilgele, baştan kızarıp çıgar, annarı beraz tartkalaşıp alır:

- Bigeräk küp kıskarttıñ bit, malay, - diyär.

İseñ kitmäsen! Kisüçe tsenzor bulgaç, bula bel inde! Anısın Sarıym buldıra. Ul iskitkeç citdi kıyafät belän “tege yulı da sineñ peşep betmägän hikäyäñne bastırgan eçen hurlıkka kalganı, ä inde palitika turında yazganda andıy halturanıñ betennäy yaramagannıgı” turında Ahmıyga lektsiyä ukıp alır.

Döres, mondıy tänkıytlärne Ahmıy başına sıydıra almıy: niçek inde anıñ yazgannarın kisep, kıskartıp, hätta yukka çıgarıp utırırga bula?! Gazitta eşlim diyep, şllş kem bulalar da kuyalar bu ädämnär! Denyam kendekläre!Ahmıy hatlek Ahmıynı pıran-zaran kritikavayt itergä Saray sıñ äle kem bulgan? Eçtän genä Ahmıy şulay pır tuzar, läkin tıştan, totlıga-totlıga, Sarıym belän kileşep utırır:

- I-ı, şul, deres ätäseñ, bısı krutarak kitkän bugay, Mınısın yazmasañ da bulgan ikän şul... Añnadım, çırdaş, añnadım. Alaysa, mına bısın da ber küz yeretep kenä çık inde,

- diyär dä, kesäsennän tagın ber koçak käğaz çıgarıp salır.

Uf, allası, kaya çıgıp kotılası da, niçek isän kalası, dip uftanır Sarıym üzençä.

Läkin niçek kenä açuı kilmäsen – barıber yuanıç tabar: yarıy soñ, diyär, bolarnıñ berärsennän gazetaga birerlek närsä bulsa da kisep alırga bulır. Meskenkäyneñ küñele dä bulır. Täki üzen curnalist, publitsist diyep yöri bit. Berär närsä çıkmasmı äle

üzennän... Annarı, ikençe yagı da bar bit äle anıñ – şundıy ştattan tış yazuçılar bulganda üzebezgä eş äzräk kala labasa!

Nihayät, Ahmıynıñ uçı astınnan ütüklänep çıkkan käğazlärne alır da, kıçkırıp diyärlek ukıy başlar:

- Täk znaç... “Ozak yıllar dävamında ideologik päräncäsen dönyanıñ altıdan ber

öleşendä yäşägän halık östenä cäyep, keşelärne ruhi imgätep, şähsi ireklärne yalgan sotsialistik demokratiyä uydırması astında tämam yukka çıgara yazgan kommunistik recim ayaktan yıgıluga karamastan, häbärdarlık häm fikerlär plyuralizmınıñ barlık mäğlümat çaralarına ütep kerüenä karamastan, älege mäqalä kebek kisken häm kıyu yazmalar

cämgıyatebezneñ törle katlamnarı arasında populyarlık kazansa da, vlast başında utıruçı nadan türälär, sorı tirele byurokratlar, kaneçkeç prezidentlar häm gubernatorlar, respublikanı talauçı ministrlar häm rayon başlıkları äle haman halıkka doşman bulıp kala birä...” Bılar, Ahmıy dus, berse dä kiräk närsä tegel.

Çabata hatlek bu cemläñdä ber genä süz dä sineke tegel bit! Kaya sıñ konkret material? Kaçyan tep eleşkä gitäbez?

Belmime sıñ inde Ahmıy anıñ işene genä?! Bulmasa sıñ, anıñ süzläre bulmasa, ällä kullanırga yaramıy digänme? Taptı bäläner urın! Konkret material imeş, tep eleş imeş!

- Sıñ bit, Sarıym dus, ni bit, Kereş eleşe bulırga tiyeşter bit inde?

- Mına sineñ mäqaläñ “Brigadir Musa Sägıyrov” dip atala inde, damı? İke biten küz yeretep çıktım inde ucı, ä Musa Sägıyrov iseme kürenmäde äle. Mäqaläñ uncide bitle.

Kaya sıñ mında anıñ üze turında berär närsä?

Anıñ süzläre betärgä ölgermäs – işektä tärcemäçe Göliyäneñ başı kürener. Ul kerep tormıyça, işekkä başın tıgıp kına üzeneñ monologın tırıldatıp alır:

- Ä-ä-ästäğafirulla – maşalla! Kiyäü yegetebez dä mında ikän bit! Begen tuyıñ tegeledr bit, alla ıspay kiyengänseñ, Ahmıy?! Sarıym, sineñ raypo turındagı materialıñnı tärcemä itkän idem, karap çıgırsıñ äle yäme?! Kayber urınnarın üzeñ tezätkälärseñ inde şında, kıtırşırak teşlären dim. ..

- Yarar, Gelyuk, yarar!

Ahmıy üz adresına sipterelgän borçaklarnı kabul itep, zihen kärzinenä cıyıp tutırıp

häm eşkärtep tä ölgermäs – Göliyäneñ başı yukka çıgar.

- Unyap kına şılay süläşälär mikän sıñ mındagı katınnar minem belän, ällä çınnap ışıymmı ikän? Niçek uylıysıñ, çırdaş? – dip bäyläner ul tagın Yosıpovka.

- Belmim, malay, ätälmim...

Koridorda baştan “Ahmıy! Saray!” digän tavış yañgırar, annarı, dapıl-dopıl itek

österäp, kemder eçkä uzar. Monısın tanımagan keşe yuk, bu – Räsäy itekläreneñ tavışı.

Ul mondagı halıknı ber dä tik kenä totmas, tärcemäçe hatınnarnı kısıp tuysa, yä

Yosıpovtan, yä Hayruş Abdulınnan tämäke kısar. Ä Ahmıynı turı kitersä, öyländerergä kereşer.

- Ahmıy, ber tarttır äle! – kerep citmäs borın şulay atakaga ırgılır.

Äzerläp kuygannar di siña monda sigaret! Ahmıynı tepsez kesäle yävräy millionerı dip belälärmeder.

- Yuk, bette bit, Räsäy dus! Vallahi gazıymdır, yuk! Bulıp ta birmäsäm, mına şında cir yıtsın! – diyär Ahmıy, küzen dä yommıyça.

Şıttıra belä inde anısı. Östäl poçmagına kilep utırgan Räsäy aña ozak yalınıp tormıydır, Sarıymnı çakırırga gına kergän bit ul.

- Saray, ädäle, ber süz bar. Sruçnı!

- Mucıt, min genä çıgıp tırırmın, mişäyt itsäm. Süläşegez şında gına, - dip söylänep kalır alar artınnan Ahmıy. Ä üze tagın hurlanır inde, tagın ğarläner: imgäk! Diyär anıñ kimsetelgän “min”lege, şul şafur kisäge dä mında keşe bulıp yeri bit, ä?!

Bu vakıt Räsäy Sarıymga üzeneñ planın söyläp yatadır inde:

- Min Tanya belän süläştem. Ahmıynı ber kızık itik äle. Ber-ike ten buyına Tanyanıñ işek teben saklap çıksın äle.Sin dä, davay, kıs: “ülänergä vakıt inde siña” digän bul, “utız tugız yäşeñdä yeriseñ inde keşe kelderep” digen. “Alay yaramıy” itengälä.

Sine tıñnıy ul. Begen kiçkä kinaga barırga künderergä kiräk. Anda begen kakras seks kürsätälär...

Sarıym anıñ işe komediyälärgä karşı tügel tügelen, läkin kayvakıtlarda Ahmıyga karata ber his kiçerä ul – cälläümeder şunda, ihtirammıdır. Bozık tügel ul – Ahmıy. Küñel saflıgımıdır, berkatlılıkmıdır. Bozılmıyça, üze bulıp kala belä. Üzen kemgä sanıy – şuña sanıy, yäşerep tormıy. Gadi bulıp kılanmıy. Bar bulganı – tışında. Şuña kürä annan kölü dä gönah kebek.

- Üze dä ülänergä kiräklekne añnıydır inde mesken. Iyalçan inde mına...

Ä Räsäy haman taptar Ahmıynı:

- Ul yıpış gımere buyı ber katın-kıznı tıtıp ta karaganı yuktır äle. Ülängese bik kelider dä bit... Üzeñ beläseñ bit: şılar belän kızarmiçı süläşä genä dä almıy.

Küzlärenä kararga turı kilsä, yeräge taban tebenä teşäder. Kütärelep karıy da almıy bit, kaya inde ul tıtıp karau?!

***

İkençe könne irtän, “UAZig”ıntulay torak karşında kaldırırga ğadätlänep betkän

Räsäy, täräzädän tışka karagaç, kort çakkanday sikerep kuyar da, böten “obşyaga”nı yañgıratıp sügener:

- Tipte biyä tärtägä!

Sügenmässeñ, kiçtän täräz karşında kaldırgan maşinañnan cillär iskän bulsa!

Yokıdan uyanganda anıñ başında ber genä uy bulgandır: bara hazer eşkä, Ahmıynıñ tenge macaraların Tanyadan sülätä, annarı şul komediyäne, detallär belän tagı da bayıta teşep, halıkka citkerep yeri. Bette, bılay bulgaç başka – kaygı, dışmanga – kişer yafragı, diyär ul mondıy çaklarda. Şäytanın çukındırıym!

- Karçık, maşina kaya?

Karçık digäne üze kaya sıñ äle? Ä-ä, Tanya yanına kerep kitkänder, ahirilär bit. Mında

Tanya belän Ahmıy kaygısımı sıñ hazer? Maşinanı ırlagannar bit, maşinanı! Ä ul tañ tişegennän balasın kütärep, kämit yulında yeri.

Räsäy östäldä bulgan rizıknı aşık-poşık ber-ike kapkalar da, avızın tutırıp çäyni-çäyni, açık işektän tulay torak koridorına akırır:

- Karçık dim!

Ul üzeneñ buşlat kesäsennän maşina dokumentların barlap torgan arada hatını kaytıp kerer.

- Nästä, kart, - diyär ul, bolıtsız kük yöze kebek çista itep häm sabır gına, - kuriksız kalgan maymıl kebek akırasıñ? Kaya bılay aşıgasıñ? Aşadıñmı sıñ?

- Kakuy mında aşau? Maşina yuk! Ä sin “aşadıñmı?” sukkannar maşinanı! Zarrazılar!..

Er-yañı maşina bit! Äle kardanın uzgan atnada alıştırgan gına idem bit. Nişlärgä?

Nişlätergä?

Räsäy tuzsa tuzar içmasam. Pır tuzar. Böten eçe tışına çıgar. Turı kaya barıp kemgä bärelergä belmäs. Saray yanınadır mögayın. Şınnan da şäbräk kiñäş birüçe bulmas. Yünne süz çıksa şınnan çıgır. Başı eşli, berär närsä uylap çıgarır. Üdä genä bulsın! Eşkä kitep elgermägän bulsa yarıy. Ä hatä... nindi eş äle bu vakıtta? Tañ tişegennän...

Hdä genä bulsın! Üdä genä bulsın!

Yögerep diyärlek Sarıymnar turısına barıp citkändä kürer Räsäy: kapkaları açık, işegaldında kemnärder bar, ällä maşina da şunda... Ällä?..

Uazigı mında ahırısı digän ber mizgellek şatlıgı ayaknı yortka atlap kerügä erep yukka çıgar.Sarıymnarga kunaklar kilep töşkän ikän. Nu, vakıtın belep yerilär dä inde, kiräkle kişer yafrakları! Sez genä gitmägän idegez mında. Hazer Saray, berençedän, eşkä barmayaçak, ikençedän – yugalgan maşina turında işetäse bik kilep tırır mikän?!

Ay-hay!

- Saray!

- Ä, Räsäy ikän! Ker, ädä...

- Ni bit, malay, ber süz genäbar ide...

- Nindi plan kırdıñ tagın, nindi eşlär belän yanıp yeriseñ tañ tişegennän?

- Yuk, kakuy mında plan? Kil äle mındarak!

Uramga çıgışlıy kapka yabıluga problemanı kabırgası belän kuya Räsäy:

- Maşinanı kuıp kitkännär ahırısı... İrtän çıktım – yuk!

- Kaya yuk?

- Kiçtän kaldırgan urınında!

- Yuknı sülämäle!

- Bik sülämäs idem dä bit, malay, mine hazer utırtalar bit inde... Nişlärgä? Ät nişlärgä!

Sarıym, öçençe kön kiç kaytarılıp, kiçä köne buyı kipterelep, kiçtän cıyıp kuyılgan peçänne abzar başına mengezü mäşäqaten başınıñ ber yagı belän uylar, Räsäyneñ maşina kaygısına ikençe kırıyı belän kerep karar. Torıp basır, Räsäyne iyärtep, endäşmiçä genä yortka kerep kitär, peçänne kulı belän totkalap karar. Kunaklarına endäşer:

- Äzi, barıgız, kerä tırıgız! Hazer kerep gitermen.

Peçänneñ kibep citmägän ülännären kulı belän kapşıy-kapşıy üzaldına söylänep alır:

- Hi, mını kire taratmıyçı bulmas äle, - diyär. – Yırtıgıznıñ ikençe yagın karadıñmı sıñ? Mucıt, unyap kına yäşlär küçerep kuygandır...

Anıñ soñgı süzläre – detektivnıñ Räsäygä birelgän berençe sorauları bit inde. Annarı peçänne böten yort buylap cirgä, yortta torgan böten närsälär – büränä öyeme, kunaklarnıñ maşinası, balalar velosipedı, et oyası, abzaronıñ augan kapkası – östenä kipterergä tarata-tarata, ikäüläşep yugalgan maşina problemasın analizlarlar:

Militsıga habär itergä yaramıy – raz, redaktırga ätergä yaramıy – täk! Ä nişlärgä - şaytan belgän!

- Kiçtän “salgan” ideñme sıñ ällä? Salıp berär kaya kaldırganıñnı haterlämiseñme?

- İsklyuçeno! Kapmadım da, isnämädem dä! Kiç buyı televi...

- Banditlar zamanası bit, uramda kaldırma diyep küpme ättek inde, üzeñ ğayeple!

- Sıñ bit inde... ni...

- Täk, bılay itäbez! Berkemgä dä kürenep yeremä, eşkä barıp. Maşinalı berär dustıñnı tap ta, aykap çıgıgız beten tirä-yaknı. Min dä eşkä barıp yeremim, bılar ikäü kaya bulsa da kolhozga taygannar ahırısı diyep uylasınnar.

Räsäy, inde kapkadan çıkkanda sorap kuyar:

- Ä tapmasak?

He, dip uylar Sarıym, ul yagı da bar bit äle anıñ.

- Tuktale, tukta! Utır äle!

Çıgıp, kapka töbendäge eskämiyägä utırırlar. Sarıymnıñ genial ideyalärne berkayçan da

citez genä uylap çıgara alganı yuk. İdeyalär alay tumıy ul. İdeyalärne baş avırttırıp tudırırga kiräk. Utıra-utıra kilsä genä ul.

Şul çak uram buylap kilüse fotokor Petrov kürener. Yıraktan uk çuaşça yılmaep, duslarça sülänä-sülänä kiler ul monda taban. Kilep citkäç, beraz alga bögelep, kul birep küreşer:

- Ässälämäğaläykem!

Kuştanlanuı tügelder, harakter şundıy.

- Bez äle eşkä barırga cıyınıp kına utırabız, ä Nikolay Petroviç ucı eştän katya bugay, - dip yılmaer aña Räsäy. – İrtälägänseñ, ay-yay!

- Näçälniklär yuk tık, min nişläp anda yatıym di äle? Eşläp kem bayıgan? Ügä katep

üzeñä eşlärgä kiräk luçşe... Da bit, Sarıym dus? Von, Abdul eşläsen, anarga betenesennän dä küberäk kiräk.

Sarıymnıñ başına ideyasınıñ başı kilep kergänder şul minutta: ähä, dimäk, redaktor eştä yuk. Yahşı buldı äle bu. Kiçä kene buyı eçep yerep begen mahmırdan yatadır...

- Petroviç, anda bezneñ tege ştattan tış geniy kürenmädeme?

- Yuk bugay.

Räsäy, şındıy çaknı kemne sırarga taptıñ digändäy, Sarıymga karap kuyar. Ä Sarıym

haman soraştırır: kemnär eştä, kem kaya kitkän, raykomnan berär yañalık kitermägännärme. Yukka gına mäğlümat cıymas ul. Berençedän – Petrovnıñ başına bolar nider mataştıra bugay digän uy kerep tä karamasın! İkençedän – redaktornıñ kiçäge haläte belän bügenge yuklıgın bäläp karasañ yugalgan maşina faydasına närsäder uylap çıgarırga bula kebek bit.

Petrov “Nu, ladnı, katim äle. Pitrauga kunaklar da kilergä tiyeş. Duñgız kadıysım bar” diyep kitep barganda, Sarymnıñ başında tege maşina tabılgan bulır inde.

- Buldı, Räsäy!

- Närsä “buldı”?

- Tabıldı, minätäm...

- Nästä tabıldı?...

- Kerep kunaklarnı gına urnaştırıp çıgam da, eşkä kiterbez. Sin bar, üeñä kerep tır.

- “Barmıybız” digän ideñ tegelme sıñ?

- Barabız!

- Ä maşina?

- Tabıldı maşinañ. Tenä sin anı redaktorga birep kaldırgansıñ, añnadıñmı?

Räsäy anıñ kebek universitet betermägän şul – añlıy almıy integer:

- Yuk, kaldırmadım min anarga maşinanı kiçä!

- Min sinnän “kaldırmagan ideñme” diyep sıramıym bit äle, “kaldırgansıñ!” dim. Znaç kaldırgansıñ!

- Min anı obşyaknıñ täräz tebendäqaldırgan idem.

- Anısın sin beläseñ dä min beläm bulsın. Redaktorga kaldırmaganıñnı sin bel dä min bel. Yäme?! Ä beten halıkka işetelsen: sin anı Mäüligä kaldırıp kitkän bulgansıñ kiçä. Barıp gitteme, başlangıç klass ukuçısı? Şıldımı?

- I-hı!

- Ber süzdä bulıyk: maşinanı sin kiçädän birle kürgäneñ yuk. Eşkä bargaç, redaktornı ezlägän bulıp yeribez. Annarı üenä barasıñ da, uyatıp sırıysıñ: äzi, maşinanıñ açkıçların bir äle, digen, fälän avılga barırga kiräk, digen.

- Haterläsä?

- Närsäne haterläsen ul? İkese dä lıgır idelär bit.

- I-ı!

- Eçep yerüdän bütänne belmi, äzeräk sikerep-kikerep alsın äle. “Kaçyan aldım sıñ sinnän maşinanı?” diyär. “Sezne katyardım da, - digen, - annarı ızba karşında kaldırırga kuşkan ideñ, açkıçnı kesäñä saldım”, - digen. Äle “yırtıgızga hatlek kultıklap kerttem” diyep tä estä.

Bolar, maşina kaygısın bötenläy onıta yazıp, redaktsiyägä barganda kön inde kızdıra başlagan bulır. Eş keşese eşendä arıgan bulır; inde ikençe tapkır plotinadan su kerep kaytuçı bala-çaga limonad alırga dip yul östendäge “minimarket”ka – işek yañagı salınıp töşkän sälämä kioskka – kerep tulır, annan satuçı Märyam apalarınıñ “Yabıgız işekne! Çeben tutırasız bit!” dip kıçkırgan tavışı işeteler; Gapteri profsoyuz akçasına üzeneñ öy tübäsen remontlauçı şabaşniklarga töne buyı hatını belän “mendär bäreşep” çıguın söyli bulır; redaktor Mäüli genä eştä kürenmäs. Aña kiräkmägäç, ike dusnı, korrespondent Yosıpov belän şofer Räsıyhnı, gazetanıñ çıgu-çıkmavı borçıy bulamı soñ inde?! Akçasın tüläp torsalar şunda!.. Alar uramnan şul turıda söyläşep baralar bugay.

- Bar, - diyär Yosıpov Räsäygä, - barısınnan da “redaktırnı kürmädegezme?” dip,

“maşina belän berär kaya kitteme ikän ällä?” diyep sırap çık. Ä min tipografiyägä kerep çıga tıram.

Sarıym häzer barıp kergän bu tipografiyädä ir zatlarınnan ber direktor gına bulıp, ul

üze ük käğaz kisüçe dä, slesar da, sklad mödire dä, kurgaş eretüçe dä, zararlı eştä eşläüçelär öçen sok häm söt taşuçı häm şunı bülep birüçe dä isäpläner. Sarıym kilep kergändä ul tagın ber belgeçlege buyınça ostalıgın üz kollektivına isbatlap utıra bulır:

- ... sınap kararga bulalar: kemneke keçleräk yänäse. Eçemnek... Kemneke yäträk yıklata, şul keçleräk sanalırga tiyeş bit inde! Frantsuz şampanın eçkän tıçkan ber säğat sügenep yeri dä yatıp yıklıy. İngliz viskiyen eçkän tıçkannıñ da gayräte ızakka gitmi. Ä urıs bragasın kapkan tıçkan eç säğat yeri nüeştän nüeşkä, biş säğat...

Yıklarga uylap ta karamıy bit, malay! Urıs, aptıragaç, yalına başlıy tegenärgä: “Yat inde, tıçkan, ciñeläbez bit”, dip. “Yu-uk, di tıçkan, pakamis kara maçınıñ niyen nitmi tırıp yıklau yuk äle!” di.

Tipografiyä direktorı Sälim Kärimeç “niyen nitüneñ” populyar tatar telenä tärcemäsen

äytep tormasa da, hatın-kızlar kıçkırışıp köler. Şunıñ belän “yal tänäfese” tämam bulır. Barısı da eş urınnarına taralışu ıgı-zıgısınnan faydalanıp, Sarıym tiz genä

Tanyanı kuıp totar da Ahmıy turında soraşa başlar:

- Rasskaci-ka, Ahmıy, gvoryat, zdis kungan. Sineñ yandamı? Kem yanında?

- Kit äle, - diyär tegese. – Taptıgız kiyäü! Kakoy kiyäü annan?

- Nik alay diseñ? Normalnıy mucik bit: üze gramotnıy, hozyaystvennıy, avtoritetı bar, garip-mazar tegel...

- Da, idi-ka tı!..

İ poydet Sarıym, “Äy tebya, ya hotel kak luçşe” dip pışıldap berne laçtırdatıp sügener dä tipografiyädän çıgıp kitär.

***

Eh, belmider şul Ahmıy, belmider... Nişlärgä ikänne dä, monnan soñ niçek itep redaktsiyä tiräsenä kilep kürenep yörep bulırın da başına kitermider. Kiçä kiç kinoga barunıñ närsä belän betäsen belgän bulsa ide! Uylap karagan bulsa ide! Ul monda kır urtasında, urlangan maşina rulen totıp, uylanıp, kaygırıp utırmas ta ide...

Uylıydır da Ahmıy, uylıydır...

Gazetka yazmalarıñnı kiterdeñ dä di. Yarıy! Täk! Kiterdeñ. Kertteñ. İserek redaktornı kürdeñ. Sarıymnarga bardıñ, brigadir Sagirov turında yazmañnı tikşerdegez di. Nu, şınnan sıñ kat ta kit bit inde! Närsä diyep kaldıñ ul obşyagada kiçkä hatle? Bılay da beten rayon belä bit inde üzeñne. Tagın nik kızlar ızatıp yerergä, keşe kelderep?

Nästäñ kalgan? Nu, dur-r-rak! Vat dur-r-rak! Maşina işeklären barısın da tutırıp açıp kuyıp, kabinadan çıkmıyça gına şul sahralarga karap, Ahmıy kiçäge könen analizlıydır...

Niçek başlandı? Närsä diyelde Tanyaga?

“Tanya, sine begen Ahmıy zatıp kater inde, maşinada sezgä urın kalmadı” diyep Räsäy kabähät planın tırmışka aşıra başlagan ikän bit ul. Annarı Tanyalar uramına hatle bergä kateldı. Tanyanı kinoga çakırıldı. Däşeldebit! Däşelde, kurkıp-nitep tırılmadı.

Rayon üzägeneñ üzäk uramı buylap! Tanya belän ikäü genä! İke katlı ügä hatle!

Süläşä-süläşä!..

“Niçek uylıysız, begen finalda Braziliyä komandası ciñerme, Germaniyäme?” – mınısı da

ätelde ahırısı. Dur-rak! Kiräk di anarga sineñ futbolıñ!

“Gafu itegez, minätäm, tipografiyädä eş ciñel tegelder inde, damı?” yänäse...

“Ä beläsezme, Tanya, bez avılda Sarıymnar belän kürşelär idek bit”, imeş. Anarga bik kiräk inde sineñ kem belän kürşe bulganıñ!..

“Sarıym mäktäptä gel kızlarga hat yaza ide. Kaçyan karama – hat yaza” – bısı nindi donos çıktı inde avızdan, şäytan!

“Sin kızlarga ber dä hat yazmadıñmı ällä?” diyep sıradı bugay Tanya.

“Yuk, çto Vı! Minem belän yeremä keläp betenese kızıgıp tıra idelär dä bit...” Uf allam, närsägä alay maktanıldı inde. Täcribäsezlekter inde, zarrazı!

Annarı kvartirına kereldeme? Anısı närsägä ide inde? Dur-r-rak! Izat ta kız keşene

üenä hatle, katep kit bit inde. Yuk, äbizätelne iyärep kerergä kiräk ide! Nu, kerdeñ di, utırdıñ di. Annarı Tanya üzeneñ ike balalı, läkin irsez apası belän tanıştırdı di. Sıñ, şul yämsez hatın belän nästägä kinaga barıp, keşe küzenä çalınıp yerergä ide inde? Ah, dur-rak! Nu, dur-rak! “Barmıym” diyep tä bulmıy bit inde! Zina “Ädä kinoga” diyep tırganda, nişlärgä ide sıñ?

Uylıydır da Ahmıy, uylıydır...

Anıñça, häzerge minutlarda annan da yalgızrak keşe beten denyasında yuktır. Bu turıda,

Tanyaga paçti ğaşıyq bulıp ta, anıñ Zina apası belän ten kunıp çıguıñ turında, serläreñne kem belän urtaklaşıp bulsın di inde?! Kemgä süliseñ mını? Kelerlär!

Keläçäklär! Adäm stramı itäçäklär! Beten rayonga sasıñ taralaçak!

Yuktır serläşer, kiñäşer keşeñ, yuktır...

Ä Zina señelese tanyaga sülägän bulsa? Bette baş! Tanya Räsäylärgä, tipografiyädäge bütän kızlarga, tegeläre redaktsiyägä gitkezä bit inde. U-yu-yu! Bu hazer ser tegel inde! Bu hazer beten rayonga bilgele tep yañalık! Beten halık keläzder inde hazer

üzeñnän...

İkençe yaktan, Zina andıy balamut tegel dä kebek. Bälki süläp tä yeremäs. Toçnı!

Sülämäs ul berkemgä dä. Sülämäs!

Ahmıy, maşinanıñ koyaşta kızgan kara yäşel brezentına kulın tiderep, üzeneñ şul kızu eçendä uylanıp, onıtılıp utıruın isenä alır da, kesäsenä tıgılır. Läkin kesädä tämäke yuk – kullar buş kalır. östennän külmägen salırga uylap, sädäflären ıçkındırır. İke kullap peläşen sıpırır. Annarı kulları belän yözen kaplar da,

“uf-uf-uf!” dip avır sular, ozak häm ozın, avır uylardar kotılırga telägändäy, cirgä sikerep töşep, kiyerelep-suzılıp alır.

Nu, iñ açı kelüçe şul Räsäy bulaçak inde! Anıñ hatını Tanya belän dus bit. Sülär.

Gaybäten taratmıyçı tüzep tfralmas... hazer şul Räsäy kakras kelep yerider inde.

Maşinasın ezli-ezli sügenäder. Ä üze Sarymga minem turıda sülider...

***

Çınlıkta, Ahmıynıñ borçulı uylarında Räsäyneñ ber tiyenlek tä eşe yuktır. Ul, maşinasız kalsa, üzen keşe itep toymıy başlıy torgan ber avır bändäder. Maşina yugalunı redaktor östenä yabıp kaldıru ideyase belän beraz tınıçlangan bulsa da, eçe

haman yaman poşınadır. Ä çınlap ta tabılmasa? Çınlap ta, nindider uzgınçı ärmännär yäisä çegännär kuıp kitkän bulsa...Cäl bit! Remonttan yañı çıkkan maşina bit!..

Ayakları tiz-tiz atlar. Sarıym uzdırgan kiñäşmädän soñ ber säğat tä uzmas – ul redaktor Mäülilärneñ kapka töbenä kilep citer. Başındagı kün furackasınıñ eçe belän bitendäge tir börteklären sörtep alır. Kapka artında Mäülineñ Artur Petroviç kuşamatlı ete tavış çıgarıp alır. “Zarrazı, - dip sügenep kuyar Räsäy, - tagın şul bızavın çılbırdan ıçkındırgan ahırısı, duñgız!” annarı dap-dap kapkaga ayakları belän tibä başlar.

Ozak tibenergä turı kilmäs – redaktornıñ kart anası Mahruy karçıknıñ yarsulı tavışı yortnı yañgıratır:

- Kasegıznıñ anda kütenä ut kapkan?!

- Mahruy äbi, minem näçälnik üdäme, - dip kıçkırır aña karşı Räsäy, kapkanı kıynadan tuktap.

- Yuk, balakayım, üdä yuk şul ul, - disä dä, Mahruy karçık söyläşergä keşe tabılganga şatlanıp, Artur Petroviçnı oyasına yabıp kuyar. Ä üze haman söyläner, - katep ta giter inde, ızak yeri almas. Bayarak kına Gapterilärgä diyep çıgıp kitte – baş tezätergäder inde. Kater, kater, ızak tırmas. Ker, ketep tır! Üze tenä bik katı salıp katkan ide, bergä bulgansızdır bit? Sin katyargansıñdır bit?

Vakıtı barmı sıñ mında Räsäyneñ gaybät çänäp utırırga sineñ belän?! Aşıga ul. Anarga

Mäüli äzise sruçnı kiräk, añnıysıñmı, Mahruy äbise?

- Mäüli Däüliyeç maşina belän kitteme sıñ, - dip sorar Räsäy, tege plan buyınça eş itep.

- Kem belgän inde anı! Ä-ä, yuk-yuk, ni bit, tege ... kem... Gapteri maşina belän üze kilep alıp kitte bit anı. Maşinasız ide näçälnigeñ, maşinasız...

Bolar söyläşep torgan arada Artur Petroviç çıynıy-çıynıy işek kayırır, azaplana-tırnaşa torgaç, budkası, ber yakka kırnayıp, avıp kiter dä, anıñ astınnan ovçarka üze kilep çıgar. Monı karap torgan Räsäy: “Mahruy äbi, Mahruy äbi!” diyep, kurka-kurka kulların kütärer.

- Kurkma, - diyeler aña, - Artur Petruviç, urınıña, marş!

Läkin Artur Petroviçı oya astına kısılgan koyrıgın österäp alır daäkerten genä bolarga taba yünäler. Üze ırıldıydır, üze küzläreneñ ber kırıyı belän äbisenä, ikençe yagı belän Räsäygä akayıp karıydır.

- Bu bızaunı tıtıp suyırga gına bit inde – bigeräk yırtkıç, - diyär Räsäy.

- Alay diyä kürmä, ulım, yazık bula. Kıçık bit ul! Ul da yan iyäse bit! – dip, anıñ avızın tomalar karçık. Annarı etkä borılır da, bötenläy kiresençä sukalıy başlar. -

Ah, sin şılaymı äle, pırdımsız?! Ah, duñgız kılagı kimergän şınnık!

Artur Petroviçnıñ bu oyatsız kılanışın cäzasız kaldıramı inde Mahruy äbiyegez? Yarıymı sıñ?! Ul anı hazer muyınçagınnan eläkterep ala da, cilterätep, paytastına kertep yaba.

- Küptän yabılganıñ yuktır, haçterüş... Miña niçek ırıldarga kürsätermen min siña!

Et abzarga kermäs öçen beraz tartışıp karasa da, tıñlauçan holkı anı birelergä mäcbür itä.

Bu vakıt Räsäy can-färman Gapterilärgä aşıgadır inde. Anısı yırak tormıy anıñ – dürt yort aşa gına. Ber-ike minuttan ul alarnıñ bakçasında tütäldäge sugan kıyagın isnäşep utıruçı duslar yanına barıp ta kerer.

- Mäüli äzi, - dip atakaga taşlanır Räsäy, barıp kerügä, - maşinanı kaya kaldırdıñ ikän kiçä, çu-tı kürmim berkaya da?

Gapteri suzgan stakannı alırga dip ürelgän cirdän Mäüli yalt itep borılıp karar. Çü, kem sıñ äle bu? Ä-ä, şoferıñ ikän bit!

- Nindi maşina, enem?

- Nindi bulsın, bezneñ maşina! Redaktsiyäneke!

- Niçek inde “kaya”, enem?

- Vat şılay: kaya, dim şul min dä?! Sinnän sırarga kildem...

- Ä närsä çurtım bulsın anarga? Şındadır, urnındadır...

Bu äñgämägä Gapteri dä kuşılır:

- Sin närsä, Räsäy enem? Närsä süliseñ?

- Maşinanı kaya kuydıgız, minätäm?

- Sin şofyur bit, sin belergä tiyeş!

Şunnan soñ Räsäy bolarga tege planda karalgança sostırır da sostırır. Belgese dä kelämi Räsäyneñ, belmi dä, sezneñ tenägenäk redaktsiyädän sıñ tagın kaylarda eçep yeregänegezne. Nu, maşina belän çıgıp kitkänegezne genä kürep kalgan ul. Vat şılay!

- Üzeñ ätkänçä eşlägän idem, äzi, yuıp, maşinanı redaktsiyä işege tebenä kuydım, açkıçların estäleñä kertep saldım. Sez “Çistay malayı belän keräşep” utıra idegez...

Eş eşlände, kalganı bezneñ eş tegel, dip uylanır, küñelen yuandırıp, Räsäy. Barırga hazer Sarıym yanına, planlaştırırga tagın. İnde Ahmıynı ezläp tabıp, annan sıraştırırga da buladır. Närsä diyep aldar ikän. Tanyanı kinoga alıp bardımı ikän.

Annarı ızattımı ikän? Kaya kundı ikän biçara? Şundıy uylar belän mäşgul Räsäy tipografiyägä kilep citär. Traktor taptap-izep betergän kapka töbendä Kärim

Sälimeçneñ cigelgän atı baganaga bäyläp kuyılgan bulır. Anısı gel şulay anıñ.

Tipografiyä direktorınıñ cigelgän atına karap, Räsäy ireksezdän üzeneñ UAZigın iskä töşrerer. Yarar, yarar, tabılır äle! Tabılmasa, yañını alırlar. Redaktsiyä eçen bernästä

cällämilär hazer. Eskä genä yabıp kaldırmasınnar!

- Räsäy ker äle mında yäteräk!

Yulnıñ karşı yagınan işetelgän tavışka borılıp, Räsäy redaktsiyä verandasında Sarıymnı kürer.

- Bulmadı, malay, bezneñçä, - dip, Räsäyneñ küñelenä şom salıp, başlar ul süzen.

Räsäyneñ yöräge taban astına – gölt! Bette baş, maşinanıñ yugalganın kemder belgän, tülärgä kalam ikän. Niçeklär genä tüläp beterep çıgırmın ikän? Ber seknd eçendä

Räsäyneñ başı şularnı uylap ölgerde.

- Nik, närsä buldı? – diyär üze, Sarıymnıñ küzenä karap.

- Ahmıy yugalgan. Gitmäsä, Tanya da belmi anıñ kinadan sıñ kaya kitkänen.

- Ahmıyı yarar! Tabılır! Kaya çurtıma kitsen? – dip beraz tınıçlanır Räsäy. – Mına maşina tabılmasa, minnän tülätterälär bit inde – bısı, da, bısı problema! Ä sin

ätäseñ “Ahmıy yugalgan”. Hıt şında gir yıtsın! Barıber tabıla ul!

- Sin redaktırnı taptıñmı sıñ, - dip sorar annan Sarıym.

- Taptım. Tañ tişegennän baş tezätep utıralar...ü

- Kaya? Kem belän?

- Kem bulsın, şul gapteri inde! Hazer mında kiläbez diyeşep kaldılar...

- Yarar sıñ, kilsennär. Süläşengäçä aldadıñmı sıñ?

- I-hı!

- Aptıragandır şät!

- Aptıramassıñ!

- Hayruş Abdulı sine ezläp yeri ide. Kürsä, äterseñ maşinanıñ redaktırda ikännegen.

Sineñ belän berär kaya bargısı kelägän ahırısı.

- Äy, yerer inde, usırak iläp. Tagın şul raypogadır inde, kızlarına sandal sırargadır...

Annarı Yosıpovnıñ kabinetına kerep utırırlar. Şundagı seyftan Sarıymnıñ “kara kengä” diyep grafinga salıp saklap totkan samogonı östälgä çıgar. “Näzek kenä” kabıp kuyarlar. Ahmıy islärenä töşär.

- Tönlä urıs malayları tıtıp yarmagan bulsa yarıy inde meskenne!

- Yuktır, kemgä kiräk ul?

- Ten urtasında katep kitkänder äle avılına...

- İmgäk inde...

Belsälärme çınında hällärneñ niçek bulganın?! Ahmıynıñ Tanya belän tügel, ä Zina belän kinoga barıp, annarı anıñ yanında kunıp çıkkanın belsälärme?! Yaktıra başlagançı anıñ yanınnan çıgıp kitep, işek töbendäge maşinanı urlap kitkänen belsälärme?!

Läkin belmilärder şul, häm berkayçan belmäslär dä! Çönki anıñ qadäresen Ahmıynıñ

üzennän başka berkem, hätta Zina da belep betermider.

Ahmıynıñ häterennän çıkmas ul tönneñ detalläre. Kır urtasına tirän uyılıp kergän yırganak yarı buyında, brezentı kızıp, munçaga äylängän UAZik eçendä utırgan kileş, ul uzgan tönne analizlıydır. Monda utırıp kına ber eş tä çıgara almaslıgın añlagaç, totar da, maşinanı şunda, yalan kırda, kaldırıp, cäyäüläp üz avılına elderer.

Ber atnadan soñ da, ike atnadan soñ da ber aydan soñ da Ahmıy redaktsiyädä kürenmäs.

Yugalır ul şul hällärdän soñ. Maşina tabılır. Anı şul könne ük kiçke yakta yugalgan bozauların ezläp yörgän Mahruy karçık tapkan bulır. Döresräge, aña iyärep bargan

Artur Petroviç, işekläre şır açık maşina eçenä yögerep kilep kerer dä, örä-örä

Mahruynı çakırır. Ä tegese, redaktor änise bularak, redaktsiyä öçen, şul isäptän anıñ maşinası öçen dä, kayber moral burıçlar yöklängän bulunı çamalap, tegendä-monda tavış çıgarıp yörmäs – şalt-şolt maşinanıñ işeklären yabıp kuyar da, etenä endäşer:

“Bar, - diyär, - Artur Pitruviç, äziyeñne däşep kil”.

Räsäy ul könne Ahmıynıñ tabılmavına bik borçılgandır inde. Kaya yugaldı bu duñgız, dip sügener ul eçtän. Kaya yeri bu ştattan tış habärçe? Sarıym dustı belän törle yaklap farazlap karagannardır: bälki kiçtän ük avılga taygandır, yä Çistayga uk kitkänder, belmässeñ, bälki Tübän Kamaga qadär barıp citkänder.

- Ber sülängän ide şul “Mında sezneñ işe pravintsial gazitta eşläp yatıp bulmas, zurırak şähärgä kitermen ahırısı” diyep. Yä Çallıga uk sıpırgandır äle...

Ahmıynıñ “Brigadir Musa Sagirov”ı da gazetada basılıp çıgar, annarı tagın ber hikäyäsen dä birerlär, läkin şunnan soñ anıñ familiyäse dä, psevdonimı da yugalır. İnde tipografiyä kızları da, redaktsiyänekelär dä aptırar, inde redaktor gacäpläner bu hälgä, inde halık sagınır!

- Nişlättegez Ahmıyıbıznı, - dip sorar berkön redaktor Sarıym belän Räsäydän.

- Billähider, üzebez dä belmibez, - diyerlär bolar, - aptıradık.

Tärcemäçe Göliyä könneñ kön sayın Räsäyneñ başın aşıydır häzer:

- Tırmışıbıznı kızıgırak yasap yerüçe ber yegetebez bar ide, anı da bizderdegez, duñgızlar.

Ahmıynıñ nişläp şulay ğaip buluın, “dahi” äyberlär yazmıy başlavın, döresräge, yazıp ta rayon gazetasına kitermäven Ahmıy üze genä belä bulıp kalır. Yakınça ike aydan soñ, nihayät, häbär kilep ireşer: Ahmıy ülänä!

Ahmıy ülängän!

Şul häbärne çäynäp tä kararlar inde mondagılar. Kemgä ülängän? Kaçyan! Niçek bulgan ul? Kit annan, bulmagannı! Anıñ ülängeçe isänmeni äle? Anıñ da keşe arasında basıp tırırlıgı barmıni? Redaktor bülmäsendä raypo räise Agafon belän defitsit tovarlarga talon sanıy-sanıy, Minzälä arakısı çümerep utırganda redaktor Mäüli belän raykomprof

Gapteri ber-bersenä şundıyrak soraular bireşep iskä alırlar Ahmıynı.

- Sin, - digänder Gapteri, - şındıy yahşı vneştatnigıñnı äräm itteñ bit üländerep...

Tegese, çınlap ta üzeneñ şähsi katnaşı häm tırışlıgı näticäsendä bulgan öyläneşü turında süz baramıni – torıp uk basır:

- Ä käk ce! Ülänsen! Anıñ da bit nitkese kelider. Ul da keşe bit! Ürçesennär!

Niçava, damı Agafon Nikifırç? Damı, dim, Agafon Nikifırç?!

Hezmät iyälärennän kilgän hatlar arasınnan raypo eşenä zarlanıp yazgannarın saylap utırgan Agafonnıñ ise dä kitmäs. Aña sezneñ Ahmıyıgız ällä bar, ällä yuk.

- Da inde, da! – diyär. – Şınnan nästä bulgan? Anıñ kebek diktant yazuçılar betmägän läbasa!

Ä bu vakıt korrespondent Yosıpov bülmäsendä ikençe ber “kiñäşmä” baradır. Sarıym

üze, şofer Räsäy, fotokor Petrov, kaysı kolhozga barıp, närsä eläkterep kaytu turında çama çamalıylar bulır. Şulçak Hayruş abdulı kilep kerer dä:

- İşettegezme sıñ äle, yaktaşıgız ülängän ikän bit, - diyär.

- Fi, - diyärlär aña. – Yañalık imeş!

- Üzebez üländerdek bit. Kıznı üzebez tabıp birgän idek, - dip östär ikençese.

Ä eçtän Räsäy barıber hurlanır: Ahmıy gına dimässeñ, ülände dä kuydı, tuyına da däşmäde, mälgun! Vat siña imgäk!

- Damı, Saray?

- Da, Räsäy!

- Nişlibez sıñ, kaya barabız? Kayın minege cıyır vakıt gitkän ikän bit, ädägez, urmanga!

- I-ı şul, Pitrau ken uzdı, hazer cıysañ da yarıy, - dip kuşılır Petrov. - Ädägez

Selçäbaş belän Çäträn arasındagı urmanga!

Anıñ tugan yak geografiyäse buyınça belemnärenä ihtiram yözennän, çınlap ta, şul yakka barırga karar kılırlar.

- Mine dä almassızmı ikän, - diyär mesken kıyafättä Hayruş Abdulı. Yüri şulay kılanıp

äyter. Üze belän kiñäşep tormıyça yulga cıyınularına hurlanıp äyter. Törtterep. Läkin monda törtterep äytkäneñä karap utırmıylar, andıy nyuanslarga isläre kitmi.

- Yarar sana, ädä, - diyerlär. Sineñ dä ber kirägeñ çıgır äle. Barışlıy Ahmıylarga kagılıp çıgırbız. Tuyga yäşmädeñ, digän bulıp, ber yartıga kısırbız, hatının kürerbez... Sin, Abdul äzi, räsmi gitäkçe bularak, anıñ küñelen kıtıklap al: yugalma,

Ahmıy, diyerseñ, yazgala, kiter gazitka. Atu, digen, gazitnıñ ukırlıgı da kalmadı, digän bul...

1993 yıl