Şiğırlär - Zagit Mursiyev

Kürdegezme?!

Min bügen kürdem ügez.
Vät mögez disäñ, mögez.
Elep kükkä oçıra bit,
Kilegez, kotkarıgız!

Ügez uram buylap ütte,
Ahrı mine kürmäde.
Kürde ul, kürde, tik beraz
Abzagızdan şörläde.

Miña disäñ, yörsen äydä
Uram buylap zur ügez.
Pıçagım da annan kurkmıym,
Kürdegez bit üzegez!

Belem köne

İsänmesez, balalar! - dip,
Karşı ala bügen mäktäp.
Üskänsez, dip, cayın tabıp
Ukıtuçı kuya maktap.
Uku yılın aça bügen
Tantanalı Belem köne.
Klasstaşlar sagındırgan,
Ükendermi cäy ütkäne.
Hıyallarnı kiläçäktä
Bez tormışka aşırırbız,
Monıñ öçen kübräk belem
Alırga bez aşıgırbız.
İlgä faydalı keşelär
Bulıp üsär klasstaşlar.
Belem köne antı bu süz –
Işanıgız sez, yaktaşlar.

Bu ni hikmät

İke malay yäşi bezdä,
İkese ike törle.
Berse taza, çuyın kebek,
İkençese gel çirle.
Bu ni hikmät, bu ni eş?
Bolay bulmaska tiyeş!
Bakçada bäräñge kümä
Tiktormas malay Barıy.
Tamyan yata külägädä –
Eştän ul bik tiz arıy.
Bu ni hikmät, bu ni eş?
Bolay bulmaska tiyeş!
Tamyan däresen äzerli,
İptäşe utın yara.
Tamyan çak öçlegä ukıy,
Barıy gel aldan bara.
Bu ni hikmät, bu ni eş?
Bolay bulmaska tiyeş!
Çellädä Barıy bolınnan
Çiläkläp ciläk taşıy.
Tamyan torıp yokısınnan
Barıy cıygannı aşıy.
Bu ni hikmät, bu ni eş?
Bolay bulmaska tiyeş!
Barıy kötü kötep kaytkan,
Futbol tibä, arımıy.
Tamyan çıkmıy: Häl betä, - di,-
Yögerergä yaramıy.
Bu ni hikmät, bu ni eş?
Bolay bulmaska tiyeş!
Tamyan ölgerälmi härçak,
Uñmıy anıñ ber eşe.
Ä Barıy yäşi yılmaep,
Maktıy anı bar keşe.
Bu ni hikmt, bu ni eş?
Bolay bulmaska tiyeş!
Nigä soñ alay, disägez,
Belegez, sez, tugannar,
Bähetle bula härvakıt
Därtlelär häm uñgannar.
Bu ni hikmät, bu ni eş?
Şulay bulırga tiyeş!

Büläk

Yaña yılnı karşıladık
Kış babay belän bergä,
Zur maşina alıp kilgän
Ul büläkkä Zäbirgä.

Kış babay yuk, dip malaynıñ
Şik salmagız başına.
Büläk birep kitte babay,
Menä bit ul maşina!

Yumartnı tirgämilär

Kuyan kişer yarata –
Monı kem genä belmi.
Şuña anıñ yalgaşında
Kişer ber dä özelmi.

Fähim anı sıylap tora,
Kızganmıy hiç kişeren.
Tik, änisennän şörli ul,
Şuña taşıy yäşeren.

Menä, berkönne änise
Çıktı kişer alırga,
Üskännärder inde, diyep,
Aşka beraz salırga.

Çıksa, botın çabıp kuydı –
Kişer cire kap-kara.
Fähimgä niçek süz äytsen,
Yumartnı ärläp kara!

Äti bulam

Ätiyemne sıylar öçen
Äni pilmän peşergän.
Külmägen dä yuıp kuygan,
Kayçan gına ölgergän.

Eştän tirläp kaytır, diyep,
Munçaga ul su taşıy.
Kaytuına ölgersen, dip,
Tiz genä yaga başlıy.

Ni kiräksä dä ätigä,
Äniyem taba barın.
Ätiyeñ ıspay bulsın, dip,
Ütekli çalbarların.

Şuşı manzaraga karap
Başka bik şäp uy tugan:
Ätilärgä dönya rähät,
Üskäç min äti bulam!

Maltabar

Kommersant kem bula soñ ul,
Maltabarı tagı kem?
Monı häzer yahşı belä
Bezneñ klassta härkem.

Ukıtuçı apa bezgä
Añlayışlı añlattı.
Ä min kaytıp öyrättem
Enekäşem Maratnı.

Kommersant ul, belgeñ kilsä,
Şundıy akıllı agay.
Buşka berni eşlämi,
Akça, di, davay, davay.

Baştiräli uylamıy
Adımın da atlamıy.
Här närsädän fayda sıga,
Añladıñmı, sin, malay?!

Marat yahşı añlagan,
Äti gacäpkä kalgan:
“Min sine “äp” ittem, äti,
Akça bir”, - dip soragan.

Un känfit

Abıy mine öyrätä
Sanarga unga qadär.
Änkäy un känfit birer, di,
Döres sanasañ ägär.

Abıy yukka yödätä,
Sanau uyın eşmeni,
Min keçkenä bit äle,
Belergä tiyeşmeni?

Tik, un känfit, un känfit...
Bik küp bulırga tiyeş.
Şuña sanarga tırışam
Sanıy belmägän kileş.

Küp aptırap tormadım,
Sanap kittem tiz genä:
Ber, ike, öç, altı, un,
Kürdeñme, beläm menä!

Abıy küzen alarttı,
Änkäy kanäğat kaldı:
Sin ziräk, başıñ eşli, dip,
Uçka un känfit saldı.

İkmäkçelär

Änkäy ikmäk peşerä,
Ä ätiyem – igençe.
Äni äytä: “İkebez dä
Eşlibez, di, ber eşne”.

Pekarnyadan äni kayta
Añkıtıp ikmäk isen.
Solyarka ise sizelä
Ätiyem kaytsa kiçen.

Ul bit mine traktorda
Utırtıp yörde kırda,
Añlamadım, hiç belmädem,
Nindi urtaklık monda?

Köz citte. Kombaynda
Äti igen urdıra.
Ul – aldıngı, hiç yal belmi,
İptäşlären uzdıra.

Kombaynnan maşinalar
Aşlıknı taşıp tora.
Härkem citez, vakıt kötmi,
Halık aşkınıp tora.

İgen ambarga salındı –
Kipkän häm tazartılgan.
Azak tegermängä itep
Annan on tarttırılgan.

Ä on kilä pekarnyaga,
Änkäy eşlägän cirgä.
Monda ikmäk peşerälär
Halıkka, tugan ilgä.

Monı äti belän äni
Miña kürsätep yörde.
Alar minem ikmäkçelär,
Min häzer şunı beldem!

Serle kön

Bügen bezdä serle kön
Büläk äzerli härkem,
Äni äle belmi torsın –
Mataşabız yäşerten.
Äti kibettän kayttı da
Nider kuydı şkafka.
Minem dä beläsem kilde,
Ni bar ikän ul kapta?
Minem büläkne kürçe sin,
Nindi matur, şäp buldı,
Üz bülägemä kuanıp
Küñelgä şatlık tuldı.
Äti äytte: “Sin bäyräm it,
Aşnı üzem peşeräm.”
Elmaydı äni: “Min – hanbikä,
Meñ eşkä dä citeşäm!”
Änkäy nilär äzerlider,
Monısı da ser bügen,
Şul serlärneñ açılganın
Kötärlek hiç yuk tüzem.
Ser bulsa da borın sizä –
Peşä itneñ simeze,
Çönki iñ matur, yaktı kön,
Bügen martnıñ sigeze.
Tizdän östäl äzer bulır:
Bäleş, öçpoçmak, tokmaç...
Änkäygä büläk birerbez
Bäyräme belän kotlap.
İ, kuanır soñ äniyem,
Koçaklar, übär bezne.
Bez dä äyterbez anarga
İñ matur süzebezne.
Öydä bäyräm. Şatlık bügen,
Bähetle härberebez.
Änine nık yaratabız –
Şul bit iñ zur serebez!

Abıyım

Änkäy karıy sürätkä –
Minem abıyım anda.
İl çigendä sakta tora,
Karabinı kulında.

Üskäç, abıy sıman min dä
Kıyu yaugir bulırmın,
İl kapkasın uyau saklap
Härbi postta torırmın.

Ääni äytä: il kapkası,
Balakayım, ul bik zur.
Şuña da anı saklavı
Soldatlarga bik avır.

Vät märäkä!

Äy aptırap baş vata
Bezneñ bäläkäy Gata.
Minem kalkaugıç bozık, di,
Ber bata da ber kalka.

Näcip kilep karasa,
İnde küptän şırtlaka
Kapkan bulgan karmakka.
Vät märäkä bu Gata!

Bişek cırı

Balam, balam, bagalmam,
Baldan da tatlı balam.
Gomerlär birsen Allam,
Ällü-bälläü it, balam.

Tulgan ay näni yözeñ,
Söykemle koşım üzeñ,
Cırlap bävetäm üzem,
Yokla, balam, yom küҙeñ.

Koyaş ta yörep arıy,
Häzer inde ay karıy,
Ul da bälli-bäü cırlıy,
Sin dä yoklasañ yarıy.

Ällü-bällü it, balam,
Yoklap kına kit, balam,
Tatlı töşlär kür, balam,
Tizräk täpi yör, balam.

İsän üsep zur bul sin,
Dönyaga ber nur bul sin,
Bähetläreñ mul bulsın,
Eşläreñ gel uñ bulsın.

Bäü-bäü, bällü-bäü,
Älli-bälli bälli bäü.

Zöbäyer

Zöbäyer avırıp tora,
Barmıy kaldı ukırga.
Doktor kilep karadı da
Retsept yazdı ukolga.

Yata Zöbäyer ber säğat,
Yata malay öç säğat.
Yata-yata yalkıp bette –
Bu nindi yaman ğadät.

Televizor karar ide
Äbkäy kilep sünderä,
Tışta çana şuar ide,
Ulım, yat, - dip künderä.

Hätta kitap ukırga da
Röhsät itmi änkäye.
Yaramıy, di, tıñlıyk inde
Doktor agay äytkänne.

“Eşlämä dä, uynama da,
Yuksa, çireñ köçäyer.”
Avıruı avır ikän,
Dip ükenä Zöbäyer.

Başı da avırtıp tora,
Ukol da avırttıra,
Daruı da tämle tügel,
Çıraylarnı sıttıra.

Tüzmäde, äytte Zöbäyer:
“Çirlämäm dip ant itäm.
Yahşı ukıp “bişle” alsam,
Baş ta avırtmas bütän!”

Ukıtuçı yalgışa

Ukıtuçı Aydarga
Kuştı hayvan sanarga:
- Atap çıksañ yort malın
Bik şäp “bişle” kuyarmın.

Aydar sanıy bik tä şäp:
- Yılkı, käcä häm işäk,
Sarık, sıyır häm kuyan,
Etne dä sanap kuyam.

- Betmäde, - diyep apa
Yañabaştan sanata.
Aydar bik ziräk bala,
Yañadan sanap ala:

- İşäkne äyttem bugay,
Duñgız da hayvan bolay,
Gäräplärdä döyä bar,
Çukçalarda – bolannar.

Erak-erak illärdä
Yort hayvanı fillär dä.
Şnıñ belän betkänder,
Ber “bişle”gä citkänder.

- Yuk, - di apa, - citmäde,
Pesilärne äytmädeñ.
Kıçkırıp kölde Aydar:
- Nişläp yort hayvanı bulsın,
Öy hayvanı bit alar!

Tel açılgaç

Avılga kayttı Feruz
Tatarça belmi ber süz.
Urısça ul söt sorıy,
Kaymak, yomırka daulıy,
Tik kartinäy añlamıy.

Añlamıy şul kartinäy,
Ballap eçä kuyı çäy,
Annarı çıgıp kitä,
Çirämdä bäpkä kötä,
Köne gel eştä ütä.

Ällä inde açlıktan
Feruzda tel açılgan:
Kartinäy, di, tizeräk,
Aşarga bir küberäk,
Miña aşarga kiräk.

Häzer inde kartinäy
Täm-tomnarın cällämi.
Gafu it, di, min başta
Tanımıy tordım hätta,
Sin tatarsıñ läbasa!

Nik alay?

Safa pesi uynata,
Eten uynata Gata,
Köçek tışta torıp kala,
Pesi divanda yata.

Gata bik könçel malay,
Kızganıç aña maemay.
Döres bulmıy, di, alay,
Etne dä kertik davay.

Ul kuzgattı zur gauga,
Barıp citte yılauga,
Timägez, di, maemayga,
Üskäç, yörer ul auga.

Döres, di aña abıy,
Mäçe bit tıçkan aulıy,
Şuña divanda aunıy,
Ä et ihata saklıy.

Dimäk, yuk monda hata,
Et urını – ihata.
Kem kayda eş kürsätä,
Ul şunda yäşäp yata.

Tiyen

Urmanda iñ yahşı käsep
Tavışsız yöri belü,
Barı şulay yörep kenä
Mömkin ul küpne kürü.

Berkön şulay yöri idem
Yal itep, urman karap,
Kötmägändä tiyen kürdem,
Koyrıgı matur harap.

Ul da mine kürep aldı,
Bez küzgä-küz karaştık.
Küz karaşı belän genä
Şäpme häl, dip soraştık.

Ul da tora karap miña,
Min dä toram kuzgalmıy.
Kuzgalsam, kurkıtırmın, diyep,
Toram hätta tın almıy.

Ozak itep karap torgaç
Küzem talıp yomıldı.
Küzem açsam, tiyen dä yuk,
Belmim kaya yugaldı.

Küz açıp yomgan arada
Tiyenem bulgan ğaip.
İsem kitep uylap toram:
Ällä kürdem, ällä yuk.

Avıl yulı

Bezneñ avılnıñ yulına
Arkılıga tau yatkan.
Elek şuşı tau bitendä
Atlar yökne çak tartkan.

Bıyıl kildelär agaylar,
Kamazlar, buldozerlar.
Yulçılar tau cimerergä
Ciñ sızganıp äzerlär.

Häm kızdı eş. Ekskavator
Aktara taunıñ taşın.
Däü kamazlar çak ölgerä
Şulkadär taşnı taşıp.

Annarı cir tigezlände,
Annarı vak taş kilde,
Anısı da tigezlängäç
Kaynar asfalt tüşälde.

Velosipedta çababız
Häzer bez tigez yuldan.
Işanmasagız, küregez,
Min cilderäm iñ aldan!

Ut bälase

Pohodka çıktık yırakka,
Urman, taular gizärgä.
Hiç bireşmäskä uylıybız
Yañgırlarga, cillärgä.
Bara torgaç, urın saylap,
Utırdık, häl alabız.
Ä Kärim kıçkıra: “Duslar,
Yagez uçak yagabız!”
Bigräk şuk malay şul üze,
Anıñ ğadäte şundıy:
Kayda mömkin, şunda Kärim
Tüzmi ut yagıp kuymıy.
Menä tagın uçak yagıp
Bezneñ Kärim mäş kilä,
Çıtır-çıtır oçkın oçsa,
Rähätlänep ul kölä.
Aşap tuydık, inde häzer
Yatıp yoklıysı kaldı.
Tik kaydandır köyek ise
Kilep kotlarnı aldı.
Nider yana, torıgız,
Äyberlärne barlagız.
Kaysıgızga kümer töşkän,
İsänme soñ barçagız?
Göc kilälär balalar,
Şaulaşalar malaylar,
Köyek ise köçäyä bit,
Kemder yana, nilder bar!
Karasalar, Kärimneñ
Çalbarına ut kapkan,
Art yagına oçkın töşep
Tötäsläp yanıp yatkan.
Kärim nişläsen soñ häzer,
Ber yılıy da ber kölä.
Ut belän uynagan keşe
Şul uttan üze köyä!

Abıynı öyrät

Tupıl agaçına menep
Oya astım koşlarga.
Uñay bulsın dip alarga
Bezneñ yakta kışlarga.

Berazdan çıpçıklar kilep
Üz itte takta öyne.
Çır-çu kilep kuanalar –
Tormışları bik köyle.

Tik, kürmi dä kaldım, mäçe
Ürmälägän agaçka.

Ällä yavız niyät belän,
Ällä korsagı açka.

İh, pesi, şäp ürmäliseñ,
İskitä siña karap,
Sineñ kebek buldıralmıy
Abıyım minem Marat.

Sabantuyda kolgaga ul
Menep citälmi kaldı.
Küzen kızdırgan büläkne
Başkalar menep aldı.

Hurlıkka tüzmi abıyım
Elap cibärde hätta.
Ä sin koş totmakçı bulıp
Ürmäliseñ läbasa!

Zıyan eşläp yöregänçe
Öyrät minem abıynı,
Ürmäläsen ul kolgaga
Uzdırıp bar malaynı.

Sinnän dä ber fayda bulır
Abıy büläk alalsa.
Ä çıpçıklarga timä sin,
Tozak kuyam alaysa!

Suın eçsäñ

Eti, nigä bu çişmäkäy
Çıga cir kuyınınnan,
Keçkenä kileş kitä ul
Ozın-erak yulına?
Ulım, ul tormış birüçe,
Sugaruçı bar cannı.
Şuña da härber tereklek
Yakın kürä bit anı.
Kara, bez şunıñ suların
Eçep häl aldık bügen.
Mallar, agaçlar, ülännär
Eçälär anıñ suın.
Avıllar eçä şul sunı,
Hätta zur-zur kalalar,
Susız toralmıy urmannar
Häm dä irken dalalar.
Ber karasañ, gadi çişmä,
İskitärlek cire yuk.
Tik, çişmäsez cirneñ canı,
Maturlıgı, cırı yuk.
Şulay itep, zur tormışnıñ
Yöräge bit bu çişmä.
Suın eçsäñ, rähmäteñne
Eytmiçä, balam, kitmä.

***

Yaña kalendar eläbez,
Yaña yılga keräbez.
El ul yanvardan başlana –
Barıbız da beläbez.

Yanvar bigräk salkın şul,
Öşi ayak, öşi kul.
Tik, bez kön buyı uramda,
Çönki bezdä kanikul.

Gölçäçäk

Minem señelem Gölçäçäk,
Üze güyä göl-çäçäk,
Aşıy ul kön dä çäkçäk.
Çäkçäk aşap çak-çak üste,
Tagın kayçak üsäçäk?

Çäkçäk aşap üskän çaklar
Bik tiz ütep kitäçäk.
Maturlıkta çäçäktäy,
Tämle telle çäkçäktäy
Bulıp señlem üsäçäk.

Kärim kua kübäläk
Äti öyä çümälä,
Kärim kua kübäläk.

Kübä-kübä-kübälär,
Öyelde çümälälär.

Kua-kua kübäläk
Kärim yöri çügäläp.

Kärim, kuma kübäläk,
Bezgä peçän kübäläş.

Ciläktä

Näzifä ciläk cıya,
Nazif utırıp tora.
Apası cıygan ciläkne
Aşap beterep tora.

Nazif tuydı berzaman,
Näzifä cıya haman,
Enese aşap tormagaç,
Çiläge tuldı tämam.

Balıkçı

Bezneñ Kärim balık tota
Kön buyı arıp-talıp.
Karañgı töşkändä kayta
Büre kebek açıgıp.

Kaytıp bäräñge aşıy da
Kaymakka manıp-manıp,
Yoklap kitä. Häm töşendä
Haman da tota balık.

Lälä süze

Bügen ap-ak kar yava.
Täräzdän karıy Lälä.
- Bu kar kaydan çıga soñ,
Aydan koyıla mällä?

- Cirgä yaugançı ul kar
Başta bolıtta bula,-
Dip añlata Lälägä
Küpne belüçe Bulat.

-Berän-särän kar yaudıru
Bolıtka ozak läsa.
Yahşı bulır ide üze
Cirgä töşep utırsa.

Berlektä köç

Tavıklarga bügen mähşär:
Tagın bäla, kaygı zur.
Tönlä iñ uñgan tavıknı
Alıp kitte tölke bur.
Aptıraudan ätäç hätta
Tübä yonnarın yolka,
Bolay barsa, kem salır soñ
Hucalarga yomırka?
Tavık ile pır tuzına,
Tavık ile kıtkıldıy,
Ahır çiktä ütkärdelär
Cıyılışıp korıltay.
Uy uylagan – akıl cıygan,
Kiñäş itkän – uñ bulgan.
Şul tölkene avızlıklau
Kilmäslek meni kuldan.
Uylıy torgaç, cayın tabıp,
Bolar häylä koralar,
Här tön sayın yoklamıyça
Çiratlap sak toralar.
Bur bur inde, iyäläşkäç,
Tagın da kiler äle.
Häyläle abzar eçenä
Kilep eläger äle.
Ber töndä ubır tokımı
Yanä çıktı sunarga,
Ketäklektän söyräp alıp
Berär tavık buarga.
Kapkanı sak kına açıp
Kerde abzar eçenä.
Kinät şunda yabırıldı
Ällä nilär östenä.
Barlık tavık, batırlanıp,
Oçıp kundı Tölkegä.
Tön karagı yıgılıp kitte,
Tämam kaldı kölkegä.
Çukıylar anı bar yaklap
Başın, küzen, kolagın,
Uçlam-uçlam yonnar oça,
Alalar tämam canın.
Ürsälänä, bärgälänä,
Hiç kotılır ämäl yuk.
Kayda kapka, kayda tişek?
Ülär ide – äcäl yuk.
Tölkeneñ küzlären ätäç
Oça da çukıy haman,
Nişlärgä belmi yavızıñ,
Tıpırçına can-färman.
Nihat, çamalap alıp,
Ul kapkaga atıldı.
Tik, ätäç baunı tartuga
Kapka şartlap yabıldı.
Tölke bar köçkä ırgıldı
Urman yagına taban,
Ä koyrık özelep kaldı
Içkınmıyça kapkadan.
Häzer inde ketäklektä
Tınıçlık ta iminlek.
Hiçkem bimazalap yörmi,
Härkem eşli igelek.
Ätäç üz burıçın üti,
Uyata ul barısın,
Tavıklar çebi çıgara
Aklısın häm sarısın.
Ä tölke yöri urmanda:
Küze kılıy, koyrık yuk.
Garip-gorabaga kalgaç
Tormışınıñ kotı yuk.
Yulıksagız sez urmanda
Koyrıksız ber tölkegä,
Belegez, bu karak tölke
Torıp kalgan kölkegä.
Berdäm bulgaç, tavıklar da
Doşmannı ciñä ikän.
Berdämlek bulganda ilgä
Bäräkät kilä ikän.

Bakçada

Yazlar bıyıl bik yämle.
Ätineñ dä bar uyı:
“Bakçabız balkıp torır, di
Utırtıyk äle muyıl”.
Äni moña riza tügel,
Kiñäş birä täräzdän:
“İke töp balan utırt, di,
Ul matur al käräzdän.
Miläşne dä onıtma sin,
Ansı da bulsın pardan.
Siren motlak kiräk inde,
Anıñ isen yaratam.
Koyaşlı, kalku urında
Üssen bezneñ almagaç,
Çiyäne bez çiläk-çiläk
Cıyar idek ballangaç.
Sırganaksız yäşäp bulmas,
Karlıgan bulsın un töp,
Krıcovniklar ölgersennär
Koyaş nurları yotıp.
Kura ciläk kübräk bulsın –
Kaynatması bik tämle.
Ciläkne onıtma, zinhar,
İrken kaldır tütälne”.
Äti änigä yılmaya:
“Teläk sindä çamasız.
Kaydan moña cir citkerim,
Uylap toram çarasız”.
Şunda Marat sikerep çıktı:
“Min beläm, äti, tıñla.
Agaçlarnıñ bäläkäyen,
Minem kebegen sayla.
Bala agaçlar utırtsañ
Citär urın barsına.
Äni kuşkannı eşlik bez,
Urın az dip tarsınma!”

Bazarga barganda

Zilä änekäse belän
Bazarga kitep bara.
Anda halıknıñ küplege!
Torganı ber manzara.

Kızga yaña sumka kiräk,
Mäktäpkä yöri torgan.
Kitap-däftärlärne salıp
Arkaga yökli torgan.

Aldılar alar sumkanıñ
İñ şäben, iñ maturın,
Bizäkläre belän balkıp
Yalt-yolt itep torganın.

“Mondıy sumka bulgaç, kızım,
Yahşı ukırsıñ inde.
Klasstagı duslarıñnı
Barsın uzarsıñ inde”,-

Şulay digäç änise
Zilä yänä kuana.
Bu sumkaga öçle kermäs,
Diyep eçtän uylana.

“Min ukırmın tırışıp,
Bik zur belem alırmın.
Tormışımda härber eştä
Härçak alda barırmın.

Mine yaratkan äniyem,
Ätiyem dä şatlanır.
Kızıbız akıllı, diyep
Kürşelärgä maktanır”.

Bäleş

-Peşep citte bit bäleş,
Bäleş çitenä yabış, -
Diyep äni takmaklıy.
- Bigräk kızu bit bäleş,
Beraz suıtkalıy töş, -
Diyep kızı cavaplıy.

Bäleş öste alındı,
Härkem kaşıgın aldı,
Tämle is tuldı öygä.
Vät içmasam aşamlık,
Telsez kalıp aşarlık,
Bäyräm buldı bügengä.

Kartıy, äti häm bala
Barısı da şatlana,
Maktıylar änilären:
- Ul bezneñ şundıy bulgan,
Ul bezneñ şundıy bulgan,
Danlıybız bäleşlären!

Göl utırttım

Bügen min zur eş eşlädem,
Göl utırttım çülmäkkä.
Şunda, üzem kürmägänmen,
Pıçrak tigän külmäkkä.

Äni kaytsa, bu göl öçen,
Bälki, maktap ta alır.
Ä külmäkne... Üzem yuam,
Äni belmi dä kalır.

Miläüşä

Miña äni iñ şäp isem
Kuşkan, di bit Miläüşä.
Dörese şul,Miläüşä, dip,
Göllär dä isänläşä.

Çäçlärenä bantik tagıp,
Çäçkäle külmäk kisä,
Miläüşä bezdän matur, dip
Kübäläklär könläşä.

Su çäçrätep uynaganda
Şayan kızçık Miläüşä,
Anı yakın itep hätta
Kamışlar da könläşä.

Kaydadır ber bılbıl sayrıy,
Ul dä äytä Miläüşä.
Miläüşäne dus-iş itep
Barsı da aña däşä.

Teläk

Berkön bu ay tüm-tügäräk ide,
Bügen ber yak çite kitelgän.
Zur avızı belän acdahamı
Teşnäp algan anı çitennän?

Lälägä dusları äy añlata:
“Kük ciseme ul şar şikelle.
Ber yagına koyaş nurı töşmi,
Şuña sin kürmiseñ bit inde”.

Yuk, ışanmıy kızıy, tönlä nindi
Koyaş bulsın, nindi yaktılık?
Ay üze bit kömeş nurlar sibep,
Dönyabızga eşli yahşılık.

Kartıyınnan sorıy. Olı keşe
Sabır gına aña añlata:
“İ balakay, döres uylıysıñ bit,
Monda bik fähemle ser yata.

Ay ul tua, üsä häm tulışa,
Monı inde tulı ay dilär.
Annan inde yänä kimi başlıy,
Ay kartaygan fasıl bu dilär”.

Lälä belde: ay ul hiç tä ülmi,
Kartaya da yänä yäşärä.
Kartıyga da nasıyp bulsa ide
Mäñge-mäñge şulay yäşärgä!

Bal kürmädem

Yukälärdän bal yava, dip,
Bügen babam şatlana.
Şunı belep, kasä alıp
Yögerdem min bakçaga.

Barıp kersäm, bakça tulı
Bal kortları göc kilä.
Sizmi kaldım, berse ugın
Kadadı küz töbemä.

Min seltänäm kasä belän,
Timägez miña, diyep.
Alar çaga: Monda, malay,
Ni kiräk siña, diyep.

Bal yava, dide babayım
Bügen yükä bakçada.
Bal kürmädem, illä mägär
Bik şäp itep kort çaga.

Bäyräm

Änilär köne dä citte,
Bezneñ öydä zur bäyräm,
Büläk ittek änekäygä
Matur çäçäk ber bäyläm.

Tämle aşlar da peşerdek,
Östäl dä äzerlädek.
Änkäyne zurlap, yaratıp
Küp teläklär telädek.

Änkäylär köne şuşılay
Bezdä küñelle ütte.
“Rähmät, kızım, zur üs!”- diyep
Änkäy bitemnän üpte.

Bähetle çaklar

Kar kart. Karalıp betkän,
Güyä ülemen sizä.
Ä koyaş – şayan kız bala,
Yaktı nurların sibä.

Eşe küp, bar uyatası
Börelärne irkäläp.
Şunıñ öçen koyaş çıga
Könnän-köngä irtäräk.

Tizdän görläveklär agar,
Yaşelläner bolınnar.
Yal tuzdırıp, keşni-keşni
Çabar äle kolınnar.

Härber malay hıyallana
Bulsayde dip çaptarım.
Yaz belän cäy malaylarnıñ
İñ bähetle çakları.

Kartänilär

İke kartäni bar minem,
İkesen dä yaratam.
Kanikulga çıgu belän
Kartänilärgä kaytam.

Berse may, kaymak aşata,
Berse koymak aşata.
Ällä küp aşagangamı
Alar mine yarata.

İgezäk

Bezdä ike igez üsä:
Berse Zäbir, berse Käbir.
Alarnı hiç tanıp bulmıy,
Kaysı Käbir, kaysı Zäbir?

Berse çañgı şua taudan,
Oça gına, ber koş sıman.
İkençese basıp tora,
Eşkinmägän baygış sıman.

Zäbir kön buyına uynıy,
Yögrä-yögrä eşen eşli.
Käbirgä kuşsañ berär eş
Avırsınıp irenen teşni.

Zäbir ölgerä här cirdä,
Dusları da bik küp ikän.
Käbir kompyuterdan kitmi,
Karap torsañ – tere bükän.

Zäbir taza, şat häm köçle,
Käbir isä näq kirese:
Çerki teşnäsä dä yılar,
Yoka malaynıñ tirese.

Zäbir tışta utın yara,
Munça yaga suın taşıp.
Käbir haman kompyuterda
Utıra ul başın kaşıp.

Bezdä ike igez üsä:
Berse Zäbir, berse Käbir.
Alarnı hiç butap bulmıy:
Uñgan Zäbir, “tuñgan” Käbir.

Tiz äytkeçlär

Traktor tır-tır-tır tırıldıy,
Ovçarga ır-ır-ırıldıy,
Mıraukay mır-mır-mırıldıy,
Tik Rämi “r” äytmi gırıldıy.

Tatlar, arlar, tatarlar
Tar-tar tarlıkka tarıgannar.
Tarlıkta tarı tarttırıp,
Tarta-tarta arıgannar.

Tırma totkan – tırmalatkan,
Törän totkan töränlätkän,
Torba totkan – yuklıktan,
Torma totkan – ni yotkan?

Kabartmamnı kabartırga kabartkıç aldım,
Kabartmamnı kabartırga kabartkıç saldım,
Kabartkıçım karaltkıç bulıp çıkkan,
Kabartmamnı kabartmıyça karaltıp çıkkan.

Tirän tarlavık arkılı
Tap-tar kırın küper bar.
Yarık-yorık taktalar,
Karap yöreñ balalar.

Cırlap tora kalendar –
Bügen berençe ğıynvar.
Kartäti köri ak kar,
Kar yaugaç, sukmak tap-tar.
Cıyılışıp barıgız
Bäyrämgä, di , barıgız,
Uñ bulsın yullarıgız!

Baka bakıldıy batkakta,
Balık bula paq suda.
Beräm-beräm bärde tota
Barıy yazgı taşuda.

Cırlagan cırıbız canga ciñel,
Güyä ciñü cile cilferdi.
Cirebezdä cäyge cillär cılı,
Cännät güyä üze can örde.

Kar karalganın kararga
Kara kargalar kilgännär.
Kar karalsa, oya korıyk
Digän kararga kilgännär.

Sıyırçık çırlıy çavılda,
Sayrap tora “çık” ta “çık”.
Oyasında çıpçık ikän:
“Çık, çıpçık!”- di sıyırçık.

Çäperçek berçak
Aşagan borçak.
Şıtıp şul borçak
Şartlagan korsak.

Töymä-töymä töymäläreñ
Nigä kıyık töymälädeñ?
Timä-timä. Külmäk kidem,
Kıyık-mıyık tegelgänen.

Sanap salam saman salam,
Samannan saray salam.
Sala-sala salam saray
Salamsız torıp kalam.
Sälimnän sorap alam.

Koşlar kışın tışta kışlıy,
Tomşıkları öşep töşmi.
Öşep töşmi tomşıkları,
Şuña şulay cimeş teşli.

Peşmägän ni eşlägän?
Eşlägäne peşmägän!

Kıçıtkanga da kıçıtkan,
Kıçıtmaganga da kıçıtkan.
Kıçıtkanlanmaganga kıçıtkı çıkkan,
Kıçıkanlangannıñ kıçıtıp çıkkan.

Baltırganga bara Barıy,
Bara-bara botı arıy.
Barıy barıber bargan,
Baltırgannar baltırdan.

Kabak kabat kabargan,
Kabat kabara bargan.
Kabargan kabak kararga
Kabarga kabat bargan.

Kältä kirtä kirtälägän,
Kältäyep kältälägän.
Kältäygän kältä kirtäse
Käkräyep kirtälängän.

Tabışmaklar

Min tartamın üzemä,
Sin tartasıñ üzeñä.
Sak bul, dustım, karap eşlä,
Çüp kermäsen küzeñä.

Teşläre bar, alar ozın,
Tik, barıber teşnämi.
Şögıle bar – kiräk çakta
Başka menep töşkäli.

Östäl östendä yözä,
Alga-artka meñ uza.
Anıñ belän dus bulmasañ
Çalbarıñ bik tiz tuza.

Ul yaktan kalka,
Bu yakta bata.
Ul batkaç, halık
Yoklarga yata.

Babay da kiyä anı,
Äbi dä kiyä anı.
Anı kiyep, kür äle,
Küzli äbi enäne.

Döber-döber itär ul,
Şıbır-şıbır itär ul.
Kitkän çakta cide töstä
Küper salıp kitär ul.

Avızga ul yış kersä dä,
Berkemneñ yotkanı yuk.
Anı tik kırgıy adämnär
Kulına totkanı yuk.

Aşıy ul utın,
Çıgara töten.
Kışın cılıta
Küplärneñ öyen.

Külmäktä dä bar,
Paltoda da bar.
Özsäñ, äni ärli-ärli
Yañasın tagar.

Sindä ike, mindä ike,
Anarda ber genä küz.
Barmagıñnı çänçep alsa
Niçek tä yılamıy tüz.

Suda ul bik şäp yözsä dä
Berniçek tä çumalmıy.
Utırıp yörep bulsa da
Basıp yörü yaramıy.

Eçenä däftär, kitaplar sala,
Bezneñ arkada mäktäpkä bara.
Öyeñdä anı onıtıp kaldırma,
Mäcbür bulırsıñ kire kaytırga.

Sugalar anıñ başına
Çükeç belän tuk ta tuk.
Şuña kürä härçak tora
Taktalarnı nık totıp.

Cäy köne salalar,
Kış köne alalar,
Şunnan soñ sıyırdan
Ap-ak söt savalar.

Käkere dip hurlamagız,
Kiräge çıgıp tora.
Su taşuçı yäş kızlarnıñ
İñenä yatıp tora.

Kızıl bulgaç, küzne kızdıra,
Alma digän sayın aldıra.

Tönlä yatıp yoklap tuy,
Köndez cıyıştırıp kuy.

Ber tabak ta ber tayak –
Yöri tışta kar köräp.

Kırkılgan - sarıktan,
Kış bezne cılıtkan.

Oyadan - tabaga,
Tabadan – tamakka.