Şiğırlär - Siren Yakupova

*** 
Cir – Koyaşnıñ kızı.
Min – Cirneke.
Koyaş miña äbi bulamı?
Här irtädä kölep häm irkäläp
Çäçläremnän sıypıy şuñamı?

Cir – Koyaşnıñ kızı, zäñgär küze,
Törelgänder söyü nurına.
Çiksez yıllar Ğaläm upkınınnan
Saklıy anı şuşı nur gına.

Cir – Koyaşnıñ kızı, min – onıgı.
İkebez dä oçar kübäläk.
Bähetlegä dönya tügäräk dip
Äylänäbez Koyaş tiräläp.

***

Tuu belän bügen arasın 
Ütkän çakta gomer arbasın
İhahaylap tartıp,
Sizmägänmen,
Şul arbada üzen huca toyıp,
Bar baylıgım minem çäçep-koyıp,
Rähätlängän vakıt.

Balaçagım töşep kalgan ber tugayda,
Yäşlek yazım, äytegezçe, inde kayda?
Kem tabışı buldı ikän täüge yarım,
Tañ pärdäse tösendäge hıyallarım?

Zifa buyım, neçkä bilem, tolımnarım,
Küz yäşerep, süz yäşerep torularım
Borma yulnıñ kay
çatında cuyılgandır?
Min cülärgä ul çagında
Arba şaktıy
ciñeläygän toyılgandır...
Ul çagında...
İnde menä bar moñ-zarım,
arularım, ah oruım
Buş arbanıñ avırlıgın toyudandır...

Bügen belän ülem arasın
Ozagrak kilä barasım –
Kumıy gına yöräk atımnı,
Dıñgırdatmıy gına arbasın.
Yazmışıma tik ber şartım bar:
Kalmıy minnän yartı adım da,
Yuk la inde, küpkä aldımnan,
Ak nur çäçep tere yalınnan,
Ömet kolınkayım atlasın!

Dönya

Ciñdeñ, dönya...
Cibär, kısma, zinhar, yörägemne.
Min bit hatın-kız.
Bil alışır irlär, illär barda,
Alarnıñ sin, änä, bilen kıs.

Ottıñ, dönya...
Buşayt, özäseñ lä
Soñgı kılın moñlı küñelneñ.
Otıluım öçen, söyläştek iç,
Soñgı söyü belän tülimen.

Ciñdeñ, ottıñ, dönya, tänne-cannı...
Buldıralsañ – yäşä, diseñme?
Kara köygän irennärem, işet,
Ak, dip, däşä sineñ isemne,
Ak, dip, däşä sineñ isemne...

***

Egılsañ da, yugarıga yıgıl! 
Kölsä kölsen dönya, başın çöyep: 
Küräsezme, yoldız tuzanına
Batıp yata beräü östä (!) diyep.

Egılsañ da, yugarıga yıgıl,
Küz yäşläreñ tamsın güyä yañgır.
Korımasın disäñ näsel göleñ,
Yöräk dımıñ cirgä birep kaldır.

Egılsañ da, yugarıga yıgıl,
Berkem kilep siña abınmasın.
Kargıy-kargıy tibär tümgäk bulu
Yazmışıña berük yazılmasın.

Egılsañ da, yugarıga yıgıl!
Ay yaktırak anda, koyaş cılı.
Hiç ser tügel, küklär aşa kıska
Ak cannarnıñ mäñgelekkä yulı.

Egılsañ da, yugarıga yıgıl...

Kıçıtkan

Kıçıtkan özäm daruga, 
Kulım tüzä çaguga.
Barmaklar ni, yörägemneñ
Uttay yangan çagı la...

Tugan avılım kıçıtkanı,
Peşer häterne, peşer!
Yalantäpi balaçaknı
Elatıp iskä töşer.

İskä töşer yäşlegemne,
Atam-anam kaberen,
Tugan cirneñ, tugan telneñ,
Tugannarnıñ qaderen.

Onıtkannı, yugaltkannı –
Barın da iskä töşer.
Tugan avılım kıçıtkanı,
Peşer canımnı, peşer!

***

Äti, 
yaklauga mohtac yätim küñelem
sandık töbendäge
çüpräkkä törelgän
au mıltıgıña sıyınıp üste...
Äni,
nazlauga mohtac yaralı canım
äle bügen dä
yaralarına
tauşalgan mamık şäleñne yaba...

Ükeneç

Balaçakta
äniseneñ yaña yıfäk şälen
kurçagına külmäk itep turaklagan
ber min genä tügel.
Üsep citkäç
änisenä yaña yıfäk şällär
apkaytırga ölgerälmi kalgan
ber min genä kebek...

Kara kuık

Kuık kabarta kızım.
Kür, zamana balasın,
Küpme töslär arasınnan
Saylap algan karasın.

Kabara kara kuık,
Balam koçagı tulıp.
Yörägem – telem-telem,
Ä canım – sulık-sulık.

Kuık haman kabara,
Äyterseñ lä Cir şarı.
Şartlıy kalsa, kalaçak bit
Annan kara cil barı...

Kuık kabarta kızım.
Äy, zamana balası
Küpme töslär arasınnan
Üz itkän bit karasın.

Niçek kenä añlatıym soñ
Dönya aña kalasın?!

***

Bişeklärdä tirbälmägäç, 
Kayan kilsen balaga moñ?
Tal bişekkä salmak bulam
İnde üsep buyga citkän
Balaların zamananıñ.

Tal bişekkä salmak bulam
Zamananıñ üzen, köyläp.
"Borın-borın zamanda..." – dip,
Yaktı matur äkiyät söyläp.

Tal bişekkä salmak bulam
Bügengesen tatarımnıñ,
Kiläçägen kürer öçen
Tatar moñlı Vatanımnıñ.

Tal bişektä kalmak bulam,
Sabıy bala – şiğri küñel.
"Ällüki"dän uyangan can
"Ällüki"gä yomar küzen...

***

Sadälekne sörmä itep tarttım, 
Kerşän itep yaktım tıynaklıknı.
Kerfeklärdän tamgan oyalçanlık
Küñelemnän yudı uynaklıknı.
Söylägänem, ah, pışıldau buldı,
Cırlaganım?
Min tik tıñlıy beldem.
Çişmä çagın häterlämim cannıñ –
Tumıştan uk salmak, uylı idem.

Yalgarmın dip histän ceplär ürdem,
Yöräk kılım kaldı özelmi dä.
Sizelmi dä ütte yäşlek, dimim,
Min yäşlektän üttem sizelmi dä...

***

Davıl allarınnan tına dönya,
Davıldan soñ tına yañadan.
İke tınlık arasımı söyü,
Öyermäme histän yaralgan?

Tübälärne alıp ata torgan,
Küñel ölgelären vata torgan
Yarsu cilme ällä mähäbbät?
Gorurlıknı mizgel algan yuıp,
Sukıraytkan küzne komı tulıp,
Yarsu silme ällä mähäbbät?

Koyıp yaugan nazlar yüeşeme,
Kükräü katış yöräk tibeşeme,
Yä yäşenme ütkän cannı telep?
Ällä soñ ul dönya-garasattan,
Kemder kat-kat, kem ber genä tapkır,
Işıklanu çit yöräkkä kerep,
Davıl uzgaç çıgasını belep...

İke tınlık arasıdır söyü:
Kayan kilde, kaya kitte di̇yü...

***

Sugan ärçegändä yılasañ da, 
Canıñ açınganda yılasañ da,
Töse, täme ber ük küz yäşeneñ...
Küp tapkırlar şunnan faydalanıp,
Can ärnüen, borçu-kaygılarnı
Aş-su bülmäsenä min yäşerdem.
Hatın-kız bit kön dä sugan turıy,
Kemnär añlar ul nilektän yılıy...

Kaytu

Tugan cirgä – üz ciremä kayttım.
Rähätlege şuşı kaytunıñ!
Argan yök atıday, tugarılıp,
Bolın tüşägendä yatunıñ!

Cannı yarıp ülän ise kerä,
Çäçäk töse tula küzlärgä.
Cilfer-cilfer kübäläklär kuna
Çıktan yüeşlängän tezlärgä.

Kük gömbäze zäñgär çıbıldıktay,
Bolıt-bolıt ap-ak bizäkle...
...Tamırlardan aga läzzät-taşkın,
Tuktatırday bulıp yöräkne.

Üz ciremä, üz-üzemä kayttım,
Kitülär yuk kabat, diyälmıym.
Dönya kötä, min dä dönya kötäm,
Üz-üzemä hiç tä sıyalmıy.

Üzem belän söyläşü

– Kemgä närsä isbat itäseñ soñ,
Yaşäüläreñ belän cirdä, keşe?
– İsbat itmim, barı yäşim genä,
Yäşim genä koyaş, hava tösle...

– Kemnän närsä ömet itäseñ soñ,
Ofıklarda haman küz karaşıñ?
– Ömet itmim, tik... beläsem kilä
Bähetemä küpme yul barasın...

– Kemgä närsä satıp biräseñ soñ,
Karmalıy gel kulıñ yul kapçıgın?
– Satmıym, satmıym, büläk itep biräm
Yörägemneñ soñgı kıypılçıgın...

– Kemgä närsä miras itäseñ soñ,
Ak tomanday yugalırsıñ erep?
– Keşelegem, ruhi köçlelegem
Cırlarıma kaldırırmın törep...

Betteme inde soraularıñ birep?