Şiğırlär - Renat Haris

Kar aldı
Häm, nihayät, kilep citte
kara köz:
agaçlarnıñ hämmäse dä
yafraksız,
ülännär dä cirgä yattı —
karaldı.
Teläsäñ nişlä — tının örä
kar aldı.

Tufrak märttä — yäşi ala
ber dımsız,
Häm cillär dä elekkeçä
pırdımsız.
Şıgırdaşa buın, uylar,
karaltı —
dönyada da, küñeldä dä
kar aldı.

Kara uylar kötep yata
aklıknı.
Kara uylar kötep yäşi
paqlekne...
Sorı küktä säyer bolıt
yaraldı...
Cilkenep kuydı can-cihan!
Kar aldı.

Töslär almaşınu
Yaşel, yäşel, yäşel, yäşel, sarı.
Cäyneñ kulı barlıy yafraklarnı
onıtmaska bilge kuya-kuya...
Läkin bik tiz yafrak sanın cuya
häm yañadan sanıy-sanıy barlıy:
yaşel, yäşel, yäşel, sarı, sarı...

Yaşel, yäşel, yäşel, sarı, sarı...
Bolay tügel ide kiçä...
Yarıy, yalgışkanmın ikän — tözätermen.
Tözek sıman ide bit häterem...
Cäyneñ kulı yabaldaşnı tarıy —
yaşel, yäşel, sarı, sarı, sarı...

Yaşel, yäşel, sarı, sarı, sarı...
Uylarımda tugan yäşen şarı
küñelemne kinät ötep aldı —
Mindä niçä yäşel yafrak kaldı —
koyaş nurın eçä algannarı?!
Yaşel, yäşel... Sanarbız annarı...

"İdel östendä kömeş Ay..."
İdel östendä kömeş Ay
elengän — kitmi, barmıy,
dımlı komda kömeşlänä
akçarlak koygan kaurıy.

İdel suı zäñgär tönne
ahırgaça señdergän.
Dulkınnar irenep kenä
yoldızlarnı sünderä.

Min toram salkın balkonda,
ä öydä cılı-cılı...
Ak tüşäktä aunıy-aunıy,
minem şigırem cılıy —

äyterseñ lä güzäl hatın!
Minem mendärne koçkan.
Söyügä bagışlanganga,
ul cılıy kuanıçtan.

İdel östendä tulgan Ay
elengän, haman tora,
balkon täräzennän kerep,
şigıremne yaktırta.

İdel suı akçarlaknıñ
kaurıyı kebek yaktı...
Min dä, ber irkälänim dip,
şiğır yanına yattım.

Tamga
Şaklar katıp totıp toram
borıngılar çakmataşın:
güzäl dähşätkä äylängän
ike atnıñ gorur başı!

Yau atları bulgannarmı?
Ällä saban atlarımı?
Alardan soñ cir kalganmı,
can kalganmı aktarılıp?

Tanaunı tanauga teräp,
söyläşäme, teşläşäme?..
Ällä biyä belän aygır
därt taşudan keşnäşäme?

Minem hıyal şul atlarda
iyär menep çaptı, çaptı...
Yoldızlarga äverelde
toyakları çakkan çatkı.

Nindi uçaklar kabıngan
alar päyda itkän uttan?
Nindi timerlär eregän,
nindi illär çıkkan yukka?

Nindi tuylar görlägännär?
Peşkännär nindi azıklar?
Kemnär tänen tişep ütkän
oçları utlı kazıklar?

Üpkälämäsänä
Gomer aga, aga!
Kayçak yuldan sabam,
kayçak sukmak tabam.
Gomer aga, aga...
Üpkälämäsänä,
üpkälämäsänä —
özelgän sädäp tä
äylänä säbäpkä.
Üpkälämäsänä...

Utlar sünä, yana!
Bu fani dönyada
här mizgel ör-yaña.
Utlar sünä, yana...
Üpkälämäsänä,
üpkälämäsänä —
yarılgan kaşık ta
hislärne taşıta.
Üpkälämäsänä...

Könnär kilä, kitä,
yä bähetle itä,
yä bähetsez itä.
Könnär kilä, kitä...
Üpkälämäsänä,
üpkälämäsänä —
sütelgän ber cöy dä
çıgaradır köydän.
Üpkälämäsänä!

Cılı kulıñ sineñ
Asiyä Faizovaga

Tormış — gacäp! Ber ük yulda
artıklar da, kimnär dä...
Sindäylär bulganda, apa,
anı ciñel iñlärgä.

Kilgän-kitkän sezgä kerde
köndezlärdä-tönnärdä.
Här keşegä taba ideñ
sötle çäy dä, mendär dä.

Tormışnıñ töp mäşäqate
yattı sineñ iñnärgä.
Yomşak, cılı kulıñ sineñ
saulık birde meñnärgä.

Ozattıñ häm karşı aldıñ
törle illär cirlärdän.
Sabır utıñ sündertmädeñ
davıllardan cillärdän.

Tugannarnı tugan itep
mengerdeñ sin mönbärgä.
Nindi izge zat belän soñ
sine, apa, tiñlärgä?!

Sinnän igelek kürdelär
ällä-ällä kemnär dä...
Kunakçıllıgıñnıñ danı
küçä teldän tellärgä!

Söyen!
Canıñ barda — söyen,
tıñla yäşäü köyen.
Avız yomıp torma,
kuşıl da ber cırla.
Cırla üz cırıñnı:
urmanıñ, kırıñnı,
avılıñ, kalañnı,
diñgezeñ, dalañnı,
miläşne, balannı
cırla!

Canıñ barda — söyen,
tıñla yäşäü köyen.
Kolak sal cillärgä —
kem sälam cibärgän,
kem sine çakıra,
nindi yärdäm sorap...
Nindi şau dulkında,
nindi tınlık komda,
ni yana yalkında
tıñla!

Canıñ barda — söyen,
tıñla yäşäü köyen.
Moñlılarga endäş,
yalgızlarga süz däş,
köyläş kartlar köyen,
köyläş yäşlär köyen,
bayıp kitsäñ, azma,
nazıñ barda nazla —
Hoday şulay yazgan!
Nazla!

Kük astında öyeñ,
Cir östendä sıyıñ.
Dönya — tängä kiyem,
ä tän canga kiyem.
Yaşägändä — söyen!
Söyen!

Ak teläk
Altın-altın yafraklar
töşte, töşte uçıma.
Altın-altın teläklär
kildelär tel oçıma:

här agaçnı här yazda
yäş yafraklar törsennär.
Keşelär dä alardan
gıybrät ala kürsennär.

Kaurıy-kaurıy ak karlar
kundı, kundı uçıma.
Ap-ak, ap-ak teläklär
kildelär tel oçıma:

betmäs-tökänmäs yullar
Cir tiräli kitsennär.
Bez barası ak yullar
ak bähetkä iltsennär.

Säylän-säylän tamçılar
tamdı, tamdı uçıma.
Matur-matur teläklär
kildelär tel oçıma:

göllär çäçäk atsınnar
säylännärdän tös alıp,
çäçäk atsın keşelär
mähäbbättän köç alıp.

İlbasar kabere
Kem bolgançık uyınnarda
can-namusın cuyar ikän —
kem ilbasar kaberenä
tere çäçäk kuyar ikän?!
Kan koysa da, can birsä dä
buysınıp olı ämergä,
ilbasar ilbasar inde,
nindi genä danga törmä!
Nindi genä maksat belän
aklasañ da anıñ eşen,
ilbasar ilbasar inde —
il kanınnan danı yüeş!
Kem bolgançık uyınnarda
can-namusın cuyar ikän —
kem ilbasar kaberenä
tere çäçäk kuyar ikän?!
Korımasmı anıñ kulı,
vatılmasmı kotı-konı,
şul ilbasar näselennän
bulsa da anıñ tokımı?!
Añ tarihka aga ala,
ä kan aga kiläçäkkä...
Berdämlek kiläçägenä
kuyılsın tere çäçäklär.
Kem bolgançık säyäsättä
can-namusın cuyar ikän —
kem ilbasar kaberenä
tere çäçäk kuyar ikän?!

Käşä avılı
Kibep bargan külkäyeñneñ
dulkını belän, Käşä,
kartayıp bargan kanımnıñ
dulkınnarı söyläşä.

Suları kipsä dä, küleñ
yaşäü öçen köräşä.
Küz yäşlärem birer idem,
faydası tisä, Käşäm.

Arabıznı yış ayırdı
kar, yañgır, toman, räşä,
ä canım tamırı sinnän
hiç özelmäde, Käşäm.

Kaytam, kitäm... Siräklädem —
gafu itä kür, Käşä.
Min bit siña uylarımda
cännätem dip endäşäm.

Ä cännätkä ber kerälär,
nindi bulsa da yäşäü.
Sin, dimäk, hätta cännättän
köçleräk, minem Käşäm!

Ber oçıñ — alma bakçası,
ber oçıñda berläşä
tatarıñ belän çuvaşıñ —
sin duslık bagı, Käşä.

Kiläçäkkä turı karap,
tarihıñ barlap yäşä,
i, Käşä — yaktı yul başı,
bähet bişege, Käşä!

Bez kalabız
Mäñgegä huş, çınbarlık yıl!
Tıyılgısız kitäseñ,
häm sin bezne şaktıy moñlı
ozatuçı itäseñ.
Sin başlandıñ bup-buş häm saf
sizelmäs mizgel bulıp.
Bakçı, bügen sin nindi bay!
Nindi sallı häm tulı!
Här isän keşe canında
sin gomer bulıp aktıñ.
Bez taptık ta, yugalttık ta,
sin taptıñ, taptıñ, taptıñ!
Bez yıladık ta köldek tä,
başıbız tünä-tünä,
kimedek tä, işäydek tä,
ä sin kimedeñ genä.
Öç yöz altmış biş kön ideñ!
Häzer aldıña kara:
Hoday birgän vakıtıñnan
säğatlär kalıp bara.
Şatlanabız! Üpkälämä
tuygannar minnän diyep...
Sineñ belän gomer kitä...
Moñnı basabız biyep.
Häm bez sinnän bähetleräk
(dip uylıybız, härhäldä) —
sin kitäseñ, bez kalabız,
bez kalabız ğamäldä.

Kunakka çakıru
Tarihtan kilgän yullarnı
tagı da takırlap, sez
cäyep koçak, korıp tabın,
kunakka çakırgansız.

Küreşülär kürkäm bula,
yämle bula tagı da —
rähätlänep bez cırlasak
sez çakırgan tabında.

Ber küreşü — ber gomer ul!
İstä totıyk monı bez.
Añlaşsın yöräklärebez,
aralaşsın moñıbız.

Küreşülär kürkäm bula,
yämle bula tagı da —
rähätlänep ber biyeşsäk
mondıy kürkäm tabında.

Yöräkkä totaş yullarnı
tagı da takırlap bez,
cäyep koçak, korıp tabın,
kunakka çakırabız.

Küreşülär kürkäm bula,
yämle bula tagı da —
rähätlänep utırsagız
bez çakırgan tabında.

Tatarstan hatınnarı
Cirneñ hämmä asıltaşı,
kömeşe, altınnarı
çittä torsın sez bulganda,
Tatarstan hatınnarı!

Bezne kurkıtmıy yazmışnıñ
yañgırı, salkınnarı
sezneñ koçagıgız barda,
Tatarstan hatınnarı!

Cirdä küpme sayrar koş bar —
alarnıñ hak moñnarı
sezneñ pışıldauga tormıy,
Tatarstan hatınnarı!

Sez peşergän rizıklardan
tämleräk täğam barmı?!
Bulsa da, bik tä siräkter,
Tatarstan hatınnarı!

hämmägez bulırga layık
şağıyrlär, hannar yarı —
sez akıllı da, nazlı da,
Tatarstan hatınnarı!

Közneñ cimeşläre bit sez,
ä kışnıñ ap-ak karı,
yaz gölläre, cäy rähäte —
Tatarstan hatınnarı!

Yaktı könle, tämle tönle,
sez — alihälär parı!
Yaşägez häm yäşätegez,
Tatarstan hatınnarı!

İlgiz Mäcitov
İseñdäder, İlgiz Mäcit, bez Mäskäüdä
çüpräk-çaprak ezläp yördek olı säüdä
uramnarı buylap, ettäy arıp-talıp.
Ul zamanda äyber ezläp böten halık
kilä ide başkalaga, çönki Mäskäü
tiyeş ide Pariclarga ser birmäskä.

Bara idek portmonelar taşkınında
kibettän kibetkä agıp... häm sin şunda
tuktap kaldıñ. Äytteñ miña:
— Şağıyr, kara,
aldıbızda itäkle cır yözep bara!
Häzer anı min tuktatam. Bügen kiçkä
oçraşırga süz kuyışam! Ul kiläçäk!

İtäkle cır, äkiyättäge sılu sıman,
küzeñdäge zäñgär nurlar tılsımınıñ
täesirenä bireşte... Tämam arbalıp,
bezgä taba borıldı da kaldı katıp.
Işanmaslık çibär ide! Min añıma
kilep baksam — sin ideñ anıñ yanında.

Öç-dürt minut buldı mikän äñgämägez —
hanım nider yazıp aldı. Annarı bez,
kibetlärdän kibetlärgä küçä-küçä,
dävam ittek... häm sin äytteñ: — Ul kiläçäk!
Işanıgız! Yörägemdä yuk şik-borçu.
Ul kiläçäk! Çönki ul — Cır,
ä min — Cırçı!

Keşe kayçan matur?
1

Keşe kayçan matur bula?
Keşe matur şul çakta —
başkalarnı çakırganda
üze yakkan uçakka;

yatlar belän tanışkanda
küzläre cılınganda;
şul cılılıknıñ rähäten
canıñ belän toyganda.

2

Keşe kayçan matur bula?
Keşe matur şul çakta —
erak dusın oçratkaçtın,
elaganda koçaklap;

cırlagan çakta cırınıñ
moñında eregändä;
bähetkä taba çapkanda,
kürşeñä yul birgändä.

3

Keşe kayçan matur bula?
Keşe matur şul mäldä —
şiğır tıñlagan çagında
uyga çuma belgändä;

mähäbbäten süzsez genä
añlatkan mizgelendä;
bähet belän söyläşkändä
bähetneñ üz telendä.

4

Keşe kayçan matur bula?
Keşe matur şul mäldä —
iñ avır minutında da
tormışka ğaşıyq häldä;

söygän yarın yugaltsa da,
söyüen saklaganda;
iñ «gönahlı» gıyşıknıñ da
saflıgın aklaganda.

5

Keşe kayçan matur bula?
Keşe matur şul vakıt —
ile öçen, halkı öçen
yaşägändä can atıp;

zamananıñ avırlıgın
cilkäsenä alganda;
olı danga ireşep tä,
keçe bulıp kalganda.

Keşe kayçan yämsez?
— Keşe kayçan yämsez bula?
— Küz yäşerep söyläşkändä,
aldın-artın karamıyça,
potlap väğdä öläşkändä;
könläşkändä başın cuyıp,
üz-üzeneñ şäüläsennän —
şäüläse ozın bulganga
anıñ karsak gäüdäsennän.

— Keşe kayçan yämsez bula?
— Rähmät äytä belmägändä;
sineñ yöräk gozereñne
kolagına elmägändä;
kölmägändä keşe belän
halık küñel açkan çakta,
kara gına ezlägändä
küz yäşennän kalgan tapta.

— Keşe kayçan yämsez bula?
— Sabıylarga akırganda,
ata-anasın, dusların
busagasınnan borganda;
torganda sının katırıp
sırtı çıkkan kart aldında,
küzeneñ nurı sınganda
yörägendäge salkınnan.

— Keşe kayçan yämsez bula?
— Hak bulsa da maktanganda —
buş kuıklar küktä şartlap,
tökerek bulıp tamganda;
aklanganda şakşı kulın
çit çabuga sörtä-sörtä;
yaşägän çakta kürşesen
ozın akça belän ürtäp.

— Keşe kayçan yämsez bula?
— Üzenä dan daulaganda,
gönahlı açık koçaknı
matur yaba almaganda;
aldaganda yäşen-kartın,
ant suları eçä-eçä,
ömet taptaunıñ cinayät
ikänlegen dä belmiçä.

— Keşe kayçan yämsez bula?
— Üzen matur sanaganda;
urtak tabın tabagınnan
mulrak kalca saylaganda;
bäylängändä yuk-bar öçen,
yanaganda, kizängändä —
keşelegen yugaltuın
kürmägändä-sizmägändä!..

Rässam Haris Yakupov
«Mizgel, tuktal, sin güzäl!.. »
V. Gete. «Faust»

Şatlıknıñ, sugışnıñ, hezmätneñ
töslären berketteñ kindergä,
Här keşe tuktalgan mizgelgä
üzençä tel häm can iñderä,
üzençä söyläşä andagı
keşelär, äyberlär belän dä...
Tañ kala: nihätle gıybrät bar
bolıtta... mıltıkta... üländä!..
... Min altın köz belän söyläştem —
küçerdem küzemä bar nurın,
äylänep Faustka, kıçkırdım:
«Kuzgalçı, mizgelneñ maturı!
Bizäçe här keşe küñelen —
kızganma altınıñ, yakutıñ... »
Sin ällä nişlätteñ lä mine,
äy töslär şagıyre Yakupov!

Kildeme ul, kilmädeme — min dä, sin dä
hiç belmibez. «Moskva» kunakhanäsendä
ul kiçne ikäü utırdık tabın korıp...
Ä telefon çırıldadı tamak kırıp...
Kagılmadık... Bülmäbezgä tınlık iñde...
İseñdäder, siña şunda ber cır kilde.

Sin cırladıñ.
Tavışıñdagı bulgan körlek
közge dımnar tigän cil bulıp yötkerde.
Läkin moñıñ yazgı ide — cılı, yaktı.
Häm min «Ozın su öste»nä çalkan yatıp,
ber yazgı boz kisägedäy agıp kittem,
citep şiğır diñgezemä, erep bettem,

bular buldım, bolıt buldım, kütäreldem,
yañgır bulıp, kıya-taularga bäreldem.
Böten cirdä sineñ karlıkkan tavışıñ.
— Nik üzeñä kaldırmadıñ?
— dip yabıştım.

Häm sin äytteñ yäşläreñne sıga-sıga:
—Büläk ittem, soragaçtın, cilgä, suga...

Tabın
Niçänçe tapkır tagın
duslarnı cıydı tabın.
Ber söyläşik — iskä töşsen
gomerneñ törle çagı.

Ber köleşik — küñellärne
yoldızlarga kütärik,
borçularnı, bolıt itep,
diñgezlärgä tüntärik!

Sagınu nurına çumıyk,
beraz yaktırıp kalıyk —
ber genä mizgel bulsa da
saf sabıy bulıp alıyk!

Cırlaşıyk cırlıy belsäk tä,
belmäsäk tä cırlaşıyk —
cır bit eçkäre dönyadan
tışkarıga nur taşıy.

Bizik äle dönyanı ber
tabınnar yäme belän —
küktän yoldız tel şartlatsın,
cirdän ürelep — ülän!

Ciläs cil valsı
Kayadır oçıp kitärgä
cıyına tallar —
Tolımnarın kanat itep,
cilpilär alar.
Çaykala kırlar-bolınnar
efäk itäktäy —
biyügä çıga ciläs cil
mine citäkläp.

Äylänäbez-tulganabız
zilzilä bulıp —
asta kala yäşel urman,
asta ak bolıt.
Yoldızlarga kagılabız
biyep barışlıy,
şularnıñ bersendä bezne
bähet karşılıy.

Äy, ciläs cil, äy, därtle cil,
nişlätteñ mine?
Kabat iskä töşerdeñ bit
iñ güzäl könne —
bar dönyabıznı onıtıp,
şundıy biyedek —
canga kerde Söyü digän
izge böyeklek!

Yaz ise
Yaz ise!
Yaz ise!
Yaz ise...
Kullarnıñ kilä cir kazıysı,
ayaknıñ kayadır çabası,
küzyäşneñ — agası, agası...

Yaz ise!
Yaz ise!
Yaz ise...
Kiläder dönyanı taslıysı,
telemneñ — cılı süz äytäse,
yöräkneñ yäşlekkä kaytası...

Yaz ise!
Yaz ise!
Yaz ise...

Kilä lä ber şaşıp nazlıysı,
tılsımlı uçaklar yagası...
Kar suı bulıplar agası...

Yaz ise!
Yaz ise!
Yaz ise!

"Altın közne Kanadada kürdem..."
Altın közne Kanadada kürdem...
Rossiyädä kara köz ide —
şartlaulardan, sarı yafrak kebek,
küpme-küpme gomer özelde!..

Ya çuarlık! Cirneñ citmeş töse!
Küz kürmägän cete kupşılık!
Ällä niçek canım-tänem belän
kupşılıkka kittem kuşılıp.

Tıynaklıkta bähet dilär ide!
Ber dä alay tügel ikän iç!
Küpme gomer ak ta kara buldı.
Küzläremne kıra ükeneç.

Çum ikän ul töslär baylıgına,
tirbäl ikän köylär eçendä.
Can ul şundıy — tössezlektän başlıy,
hissezlekkä taba küçenä...

Click or select a word or words to search the definition