Şiğırlär - Ravil Rahmani

Boz kitkändä 

Härkemneñ kupkan küñele,
Eçtän yaktırıp yılmaya...
Cil yögerep häbär yörtä:
"Boz kuzgalgan, boz yılgada!"
Yar buyınça tezeleşep,
Şau-gör kilä bala-çaga.
Bersen-berse etä-törtä,
Taşkın suda bozlar aga.
Malaylarga tıngı birmi
Yarga yakın kilgän bozlar:
"Eh, utırıp yözärgä ber –
Kürep kalsın ide kızlar!..
Ozatsın ide garmunnarı,
Kitsäñ ide yırak yözep...
Kaytsañ ide diñgez gizep
Berkön, üzäklären özep!"

Cide babay häm ber onık
Ätkäy yagınnan: Irıs, Yunıs, Ähmär, Äyüp, Möhämmäd, Galiulla häm Häbibrahman; änkäy yagınnan: Rahmankol, Şärifkol, Säyetkol, Häbibulla, Şahiähmät, Cäläletdin babaylarga

Ni kızganıç: babaylarnıñ
Küralmadım bersen dä;
Tugan... yäşägän... kitkännär... –
Kalgan bezgä öç cömlä!
İh, şul cide babay belän
Bügen küreşsäñ ide;
"Kara, niçek ohşaşkanbız!.." –
Dip ber köleşsäñ ide!
Yabık yıllarnıñ hällären
Sorap beleşsäñ ide;
Millätneñ şatlık-häsräten
Bergä büleşsäñ ide!
Çornıñ sorı tuzannarın
Seltänep atsañ ide;
"Bu könne dä kürdek bit!.. – dip
Koçıp yılaşsañ ide.
Gasırlarnı alıp uçka,
Töbälep baksañ ide;
"Ciñdek-aldadık!" – digänneñ
Mäkeren açsañ ide.
Köçläp tagılgan tarihtan
Çınlıkka kaytsañ ide;
"Bez başka yuldan!" – diyärgä
Zur kodrät tapsañ ide.
Niçeklär alga barırga
Nıklap kiñäşsäñ ide;
Dönyanıñ böten tatarı
Mäñge berläşsäñ ide!
Ber yodrıkka töynälgänne
Doşman da kürsen ide;
Bezgä dä bähet kilgängä
Dönya söyensen ide!
Yanda tämle çäylär yasap,
Äbilär yörsen ide:
"Bäbkäm, barça onıklarnı
Çakrıp kil!" – disen ide.

Aylarım, yoldızlarım...

Yazlarımda sünde Koyaş,
Hälemne kemnär belsen...
Yaña tugan Ay kalıktı:
Sinme ul, ömetme soñ?
Kilde cirgä serle nurı,
Räsmeñ iñde canıma;
Bar cihanga balkıp tuldıñ,
Sızıp gel yugaldıñ da...
Aylarım da inde buldıñ,
Buldıñ yoldızlarım da.
Sünmäs uçak oçkınlandı
Erak yäşlek yarında.
İñ karañgı tönnäremdä
Sürelmi cemeldädeñ;
Tönne tañnarga yalgadıñ,
Tik köndez kürenmädeñ...
Gomergäme battıñ, Koyaş,
Könem nik bolıtlı soñ?!
Ay-yoldızlı täüge söyü,
Yaktırtasıñ... cılıtmıysıñ!

İzge kitap eçendä saklangan babam vasıyate

Tarih hät(e)re bezne yattan belä, –
Attan töşep, işäklärgä atlanmagız!
Tik Alıplar ütäp çıgar burıç alda –
Vaklanmagız!
Hoday akıl, yöräk, kuät birgän,
Tik "min-min" dip masaymagız, maktanmagız...
Ber-ber(e)gezneñ yulın bülep taptalmagız –
Vaklanmagız!
İr ir bulsın, hatın härçak hatın!
Säbäp itep zamananı aklanmagız;
Sib(e)lep, çäç(e)lep... töp vazifa töşmi östän –
Vaklanmagız!
Ür menärgä açık maksat kiräk,
Täti kürep, tizräk barıp kaplanmagız...
Täñre ber ul! Cirdä kırık Alla tabıp –
Vaklanmagız...
Millät köçle – ciñep alga barsa,
Ber urında toru – ciñ(e)lü,
Taptanmagız...
Mesken halık hatasına kabat basa –
Vaklanmagız!

Kua zaman

Arttan kua zaman çıbırkısı:
Könnär, aylar, yıllar yögerä;
Kuyan çaba, Bars, Ügez çaba...
Bar(ı)sın uzıp keşe elderä!
Aşıktıra tormış ihtıyacı,
Könnär ayga, yılga bäylänä;
Ölgerä almıy cäyäü barıp keşe,
Ul yabışkan köpçäk-häylägä...
Tügäräk eçendä tügäräk,
Äylänä östendä äylänä:
Minutlar – säğatkä,
Ay-ellar – ğasırga,
Mizgellär gomergä äylänä!

Kua kilä zaman tägärmäçe!

Alga kuygan iblis sıbızgısın:
Abın... tor, çap – ölger yä tiz yul sap,
Keşe diyep tormas – sıtılırsıñ!
Tuktıy almıy zaman tägärmäçe, –
Asta kalsak cirdä... huşıgız!
Yarsu tipkän yöräk peşkägennän
At(ı)lıp çıga yangan "uf"ıbız...
Tügäräk östendä tügäräk,
Äylänä eçendä äylänä...
Bäyrämnän – bäyrämgä,
Cäylärdän – cäylärgä,
Bäladän – bälagä...
Köylägän gomerlär äylänä!

Tınıç tormış küptän artta kalgan,
Gomer yılı tizräk bäylänä;
Buınnarnı buın alıştıra...
Tizlek kulda – gomereñ cällämä!
Tämam şaşkan tiyen tägärmäçe...
Köläse dä kilä, yılıysı da –
Gomer çıg(ı)rı küptän buş äylänä
Suı kipkän häyät koyısında...
Tügäräk eçendä tügäräk,
Äylänä östenä äylänä...

Küpme may kalgandır şämnärdä?
Bar cihan zırıldap äylänä!

Häter

I

Yar buyları kuak kına –
Oya-oya çatır...
Dala iñläp ilgä kayta
Şäcäräle Häter.
Sarı-kızgılt yafrakları –
Bezgä digän hattır;
Härberse – yöräk... cöylären
Yatlap ukır çaktır.
Tizdän bar(ı)sı sibeleşep
Cirgä töşep yatır...
Cıyırçıklı tarih sere –
Cärähätle Häter!
Öslärenä yañgır yavar,
Kırau, çık çılatır;
Fanilıknıñ gamsezlege
Sagış-moñ kuzgatır.
Tınıp kalır annan cihan,
Kabat ak kar balkır...
Yazılmagan ap-ak käğaz
Kemgä närsä äyter?!
Sular akmıy tormas cirdä,
Kaytır yazlar, kaytır...
Boznı tişep çıgar sabak –
Tamırlarda Häter!

II

Kardäş bulıp kilep taptıñ ezläp,
Yörägemä utlar attıñ tözäp:
Biş yöz yıllık hatañ, imeş, tözät...
Bu qadär dä nik sin ücät, Häter!
Näsleñ-tamrıñ, kılgan eşeñ sanıy,
Kürşe karttay kırıs – tayak yanıy;
Alga çıga yög(e)rep, arttan kalmıy, –
Yözeñ bik kart, holkıñ sabıy, Häter!
Özep bäğreñ, sızlap tora eçtä,
Telä cannı irtäsen dä, kiç tä...
Yuk, kaldırmıy urın başka hiskä –
Uydan ütken, moñnan neçkä Häter!
Ezärlekläp küpme kuıp barır?
Niçävebez tuktap uyga kalır...
Uy töbendä, belmim, närsä tabır...
Bu qadär dä nik sin avır, Häter?!
Kabınırga citä sıñar çatkı –
Balaçaktan kartlıgıña çaklı
Çolgıy tänne utı katlı-katlı...
Gazabıñ da – tatlı yalkın, Häter!

III

Yugaltudan vakıt, dilär, däva –
Facigadän yıragaya ara...
Buın artı buın yatıp kala,
Häter ülmi – Häter aldan çaba!
Karında uk sine kilep taba:
Näsel öne küçä cannan canga...
Dähşät eze töşä kannan kanga...
Yuk, tözälmi – açık tora yara.
Bargan sayın alda yıllar kara,
Asıl zatlar poskan kaysı kaya...
İl-Vatansız ütkän gomer zaya –
Cärähättän, sıkrap, Ömet tama.

Tabiğatneñ ütä sizger ber irkäse –

Kızıl kitapka kertelgän kılgannar turında cır

"Tañda säfär çıgabız!" – dip
Söyläşepme kuygannar? –
Saba cile isär-ismäs,
Sälamläşä kılgannar!
Kaya bolay aşıgalar,
Hätär hälme toygannar? –
Ber-berseneñ yulın bülep
Yögereşä kılgannar?
Tugan cirdän kugannarmı,
Tamırdanmı korgannar?..
Yardan çıkkan därya bulıp
Dulkınlana kılgannar.
Dönya buylap sibelgännär...
İlennänme tuygannar?
Gasır artı ğasır kiçep,
Närsä ezli kılgannar?
Caydak attay ürgä çaba
Hunnar, kıpçak, bolgarlar...
Kırıs tarih türlärendä
Ülmäs yaugir bulgannar!
...İnde süzsez, aksakalday,
Uylarına çumgannar:
"Kemnär idek?.. Kem buldık?.." – dip
Başın çaykıy kılgannar.
Esse sugıp, bozda tuñıp,
İnde meñ sınalgannar...
Yazmış cile cirgä yıkkan:
Sıgılgan – sınmagannar!
Bigräk neçkä bäğırlelär,
Cannarı – çuk kıllardan:
Cihan sulap kuyganga da
Dertläp kitä torgannar.
Därtle, tere dä cırları...
Tora totaş moñnardan.
Dala buylap yatıp üksi
Küñelläre tulgannar!..
Cildä dörläp yangan utka
Äverelä kurgannar...
Çıgıp zaman mäydanına,
İrek daulıy kılgannar!
Uynıy, kaça, yılıy, şaşa,
Bärgälänä – kol alar...
Köngä çıksa, meñ halättä –
Häter ceben cuygannar.
...Kiler köngä küçep bara, –
Kulın bolgıy kılgannar;
Kiñ Räsäygä sıymagannar,
Täqdirgä sıyıngannar!