Şiğırlär - Möcähit

***

Mähäbbätem ezläp intekmädem,
Yazmış üze birde kiterep.
Hatınıma tügel, yazmışıma
Rähmät äytäm bik zur itterep.

***

Urıs däüläte kakşıy dip
Borçılalar türälär.
Dimäk bez dä tik yatmıybız –
Alar şunı kürälär.

***

Suverenitetıbıznı
Tıgıp kuyıp tabutka
Atmasınnar tämugka.
Tik tırışalar yukka.
Alla saklasın tagın –
Alarda böten totka.

***

«Tatarstan», «Tatariyä» –
İkese dä ber süz lasa.
Tik urısnı kurku basa
«Tatarstan» yañgırasa.

***

Kurkıtular, örketülär
Haman bara yışaep.
Yarlı halık ni yugaltsın,
Ä baylar bette bayıp.

***

Bezgä kürü nasıyp buldı
Üzgäreş zamanasın:
Avıllarda kalka barı
Sabantuy baganası.

***

Çirat, çirat, diyä torgaç,
Çirat bette tauarga!
Çirat tora satuçılar
Satıp aluçılarga.

***
Hıyalında, töşendä dä
Biyeklekkä ürläde.
Citäkçelär genä nikter
Ürlägänen kürmäde.

***
(M.Cälilgä iyärep)
Bankrotlıkka kerep battık inde...
Zarlanular tämam faydasız.
Çıgar yulıbıznı kem kürsäter,
Marks, Engelslar, kayda sez?

***

Tınıç kına yäşäsäñ dä,
Yöräk yöräk ikän ul.
Yanmasañ da, köymäsäñ dä,
Yöräk kiräk ikän ul.

***
İldä sugışlar tuktasa,
Izgışlar kalır äle.
Korallarga tutıkmaska
Ber cay tabılır äle.

***
Säyer häl

Kala üsä, kala bayıy
Saladan ala – ala...
Tik kalanıñ fäqıyre dä
Haman kalada kala.

***
Ayaz könneñ qadere
Kön bozılgaç belenä.

***

Maksatına ireşte ul –
Türä buldı.
Yakın – tirägä danlıklı
Beräü buldı.
Dus – işlärgä, tugannarga
Teräü buldı.

***

Komsızlıknıñ çige yuk ul
Fäkıyrdä dä, bayda da.
Baylar yärdäm kulın suza...
Ömet itep faydaga!

***

Akçañ bulsa, belem kiräk tügel!–
Akça yasıy hönär iyäsen...
Kayçak üzeñnän dä tübännärgä
Teşeñ kısıp başıñ iyäseñ...

Hatınga

Üzen niçek yaratkannı
Ällä inde belmäde,
Şuña kürä gomer buyı
Çit hatınnan könläde.

***

Türäneñ bula törlese:
Vakları häm erese.
Eregä ohşarga teli
Alarnıñ härberese!

***

Tulı demokratiyä
Fikerlärgä, uylarga!
Tatarnıñ möstäkıyllege
Küçte sabantuylarga!

***
Poçetta bezneñ Gıylmi,
Ä kulınnan eş kilmi.
Tele tegermän tarta:
Süz yörtä, gaybät sata.

***

Pensiyädä rähät çigep,
Şatlanıp kön kürälär.
Tik yalga aşıgıp kitmi
Pensioner türälär.

***

Zamanı şul – sayramasañ
Sayratalar ikän şul!
Saylasañ – saylamasañ da
Saylatalar ikän ul.

***

Hikmät yäştämeni soñ ul,
Hikmät bit ul akılda.
Akıl kiräkmeni soñ ul
Vlast bar çakta kulda!

***

Yäşli söygän yarlarnıñ da
Bula törle çakları.
Koyaş qadär Koyaşnıñ da
Bulgan kebek tapları.

***

Kan doşmanın maktıy – maktıy
Abruy kazandı şaktıy.

***
Akılnı min sattım,
Bäyäsen ul kuygan.

***
Nindi irek bulsın bezgä.
Hätta irek yuk süzgä.

***

Şifahanädä bik ozak
Tüşämgä karap yattım.
Şunda küpme soraularga
Üzemä cavap taptım.

***

Kölä - kölä
Kilä yaz.
Elıy – yılıy
Kilä yaz.
Kışnı kuu
Çarasın
Üze genä
Belä yaz.

***

Kışkı hava.
Kar yava.
Cäyge hava.
Bal yava.
Yazın dönya
Terelä,
Köz –
Altınga törenä.

Yaşädek...

«Kütärelde» bähetkä dä,
«Kütärelde» saulıkka.
«Töşerelde» kayçagında
Eläkmägäç balık ta.
Ber «kütärdek», ber «töşerdek»,
Cay çıkkanda «saldık» ta.
Käyef – safa korıp yörep
Kalmadı bit saulık ta...

***

Kommunizm tözegändä,
Ateist buldı Tukay.
Dinebezne torgızganda,
Haman da kulda – Tukay!

Bianay

“Yarıy inde...”, - digän buldı,
Kilenen ber kürü belän.
“Yarıysı bu!..” – diyep kuydı,
Kilene ber “örü” belän.

***

Sargayıp betä – betä,
Yarılıp betä– betä,
Basular yañgır kötä.

Aklamadı

“Kütäräçäk” didelär,
Bik avır yök öydelär.
Kütärgäläp aldı şul:
Sala belmi saldı şul...

***

Häräkättä - bäräkät dip,
Äydä, äytä biregez.
Taşbaka öç ğasır yäşi,
Anısın da belegez.
İkeyözle

Minem turda yaman häbär
İşetsä annan – monnan,
Bik borçılgan atlı bulıp
Citkerä şatlıgınnan.

Abıynıñ dä, ciñgineñ dä
Baldakları altınnan.
Altınga tiñ üzläre dip
Kaldım alar artınnan.

***

Akçanıñ kayan kilgänen
Küplär belep betermi.
Belmäs tä şul, çönki akça
Küzgä kürenep yörmi.

***
Üz başınnan eşlämägän,
Aña şulay kuşkannar.
Türälärgä teräk bula
Yalagaylar, kuştannar.

***
Ozak utıra almadı
Kommunistlar tähettä.
Yäşlegebez sagındıra,
Yözmäsäk tä bähettä.

***
Soñgı marka maşina da
Tuydırdı yöri torgaç.
Samolet ta alır ide –
Baş äylänä utırgaç.

Säyäsät

Kaygı köne yasadılar
İke keşe ülgängä.
Endäşmäskä tırıştılar
Meñärläpne kümgändä.

***

Tiyennärne millionnar
Alıştırgan zamanda
Ber tiyensez yäşäüçelär
Arta bara haman da.

***
Berdänber şäp bagac –
Ul da bulsa – baş.

***
Türä bulu avır, ansın beläm.
Ä bit şuña yabışıp yatalar.
Kullarınnan ıçkındırmas öçen,
Hätta namusların satalar.

***

Gomer buyı dinne sükte,
Eçte, tarttı, tipterde.
Tagın zamanası kilde:
Anı mulla itterde.

***

Çit millätkä öylängän ul , diyep,
Yaman keşe itep karama.
Tabigıy häl, hätta imän belän
Koçaklaşıp üsä karama.

***

Küzlek belän dä kürmägäç,
Küzlegen salıp karıy.
Ciñü kulınnan kilmägäç,
Ayagın çalıp karıy.

***

Ik sularınıñ yulları
Tugaylar arasınnan.
Yäşlegem, kulyaulık bolgap,
Sallarda bara sıman

Tal – tiräklär serläşälär
Küzlären almıy sudan.
Ber karasañ tın kalalar,
Säcdägä kitkän sıman.

***

Gariplärdän kölü – gönah,
Kartlıktan kölü yarıy.
Gomer bulsa, kartayular
Barıbızga da yanıy.

***

Gadellekne ezläde –
Tabalmadı.
Döreslekne ezläde –
Tabalmadı.
Tik ni hikmät:
Gomere buyı
Keşegä dä
Sanalmadı.

***

Çat yabışkan urındıkka -
Serkämeni.
Biyeklekne söyä üze –
Kürkämeni.
Andıy bändä yıgıludan
Kurkamıni.

***

Cavap süzen nik äytmädeñ
Kitelgäçten küñeleñ?
Kaytıp türäñä citkerdeñ –
Şunda beldem kemlegeñ.
***

Korı doga kılıp kına
Tormıy bähet tulıp kına.
Şunsına da kuanasıñ,
Kitsä dä ul kunıp kına.

***

Pionerlar, komsomollar
Bergä cırlap üttelär.
Lenin babay onıkları
Yugaldılar, bettelär.

***

Eşkä ciñel karıysıñ, dip,
Atna buyı tikşerdelär.
Niçek ciñel bulsın eşem –
Şabır tirgä tşerdelär.

***

Taladılar, talıylar,
Telägänçä aldıylar.
“ Demokratiyä bezdä,
Küpme kiräk, al “, - dilär.

***

Gomer buyı urlap cıydı
Distälägän yıllıknı.
Tik ni hikmät: tamagınnan
Ütmäs çirgä yulıktı.

***

“Tik ber genä tapkır” digäç
Yomşara nikter küñel.
Äyterseñ “ ber genä” bulgaç,
Berkem gönahlı tügel.

***

Söymägänem –
Yaman tel.
Annan gayre
Yalgan tel.

***

Kuştan –
Matur kürenä tıştan.
Eçendä ni barın belsäñ,
Yazarga mömkin huştan.

***

Küzen tutırıp karadı,
“Añlasın bu” digänder.
Küzlären kısıp karadı,
Bälki, minnän kölgänder.
Küzlärendä nur kalmadı,
Ömetlären özgänder.

***

Barıp çıgamı – çıkmıymı –
Ürlilär.
Üzen kürsätergä teli –
Kürmilär.
Yaşerenep nider kıla –
Küzlilär.
...Kurku katış ömet belän
Dan – şöhrät ezlilär.

***

Telebezne çit millätkä
Köçläp takmıyk.
Onıklarga isän kalsın,
Berdäm saklıyk.

***

Çit millättän tatarça süz
Çıksa ägär,
Şatlıktan kul çabar tatar
Kiçkä qadär.

***

“Telebezneñ hacäte yuk...”
Nigä moñ – zar?
Ällä berse yärdämgä dip
Kulın suzar?

Küzläreñ kölep tora
Töpsez zäñgär küzläreñnän
Saflık börkelep tora.
Yaşersäñ dä hisläreñne,
Küzläreñ kölep tora.

Çäçläreñne nazlap kına
Cil bulıp tarar idem.
Küñeleñneñ közgesennän
Üzemne karar idem.

Işanamın, ul közgedä
Üzemneñ bulaçakka.
Tormışımnıñ kasäläre
Bähetkä tulaçakka.

Başkalar timäsennär

Ayak atlap barularıñ,
Küz sirpep alularıñ
Yöräkläremne yandıra
Elmayıp kalularıñ.

Çäçläreñne tolım–tolım
Ürmäsäñ dä buladır.
Yaratmasañ, bezneñ yannan
Yörmäsäñ dä buladır.

Telläreñnän sandugaçlar
Könläşep ülmäsennär.
Siña mine,miña sine
Tizeräk dimläsennär.
Saklanıp yör, canıkayım,
Başkalar timäsennär.

Avılkayım

Bıyıl ölkännär yılı.
Tugan avılım
Türeşne dä min ölkännär,
yardämgä mohtac avıllar rätenä kertäm.

Yukmıni soñ sineñ berär
Eş kürsätkän ulkayıñ?
Sanga da sukmıylar sine,
İ mesken avılkayım.

İmännäreñne kırganda,
Bulgandır olı kaygıñ.
Ber çara da küralmadık,
Gafu it, avılkayım.

Huca bulıp taladılar,
İmdelär söteñ, mayıñ.
Bügen ber eşçe köçeñ yuk–
Kartaydıñ, avılkayım.

Dogalarday, sine uylap
Başlana härber eşem.
İzge dä sin, kahärle dä,
İ meskenem, Türeşem.

Min dä kaläm totıp kına
Barı sälam yullaem.
Niçek yärdäm itsen siña
Gap–gadi ber malayıñ?

1999, noyabr.

Ürmä göl

Ürmä göl, hay, ürmä göl,
Töşläremä kermä gel.
Yaratmasañ äyt inde,
Yalındırıp yörmä gel.

Bakçalarga kerämen dä
Siña göllär özämen.
Kitkäç niçeklär tüzärmen,
Özeler bit üzägem.

Ürmä göllärgä sandugaç
Kunıp sayramıy ikän.
Yalındırıp yörgän kızlar
Cannı yaralıy ikän.

Kıyblalardan iskän cillär
İrkäli gölläremne.
Kemnär yuatır ikän soñ
Häzer küñelläremne?

Ürmä göllärneñ çäçägen
Ürelep alalmadım.
Küzlärem tuygançı sine
Ber kürep kalalmadım.

Çittän karap torganda

Kayber türälärneñ eşenä
döres bulmagan bäyä birälär.

“ Tırışa halık öçen,
Köräşä haklık öçen,
Üzgärtä böten töşen,
Kürsätä belä eşen.

Eşçännärne zurlıy ul,
Yalkaularnı hurlıy ul.
Işanmıy yamannarga,
Çik kuya yalgannarga.

Çittän karap torganda,
Bulgan da soñ diyärlär.
Ütkändä baş iyärlär,
Danın kükkä çöyärlär.

Äytkän süze hak bulır,
Bezneñ süz nahak bulır.
Ul tözegän, ul korgan,
Bez - çittä basıp torgan.

Bötenebez eşleksez,
Citmäsä keşeleksez.
Yökne ul gına tarta.
Abruy artkannan - arta.

Halık belän ber süzdä,
Tänkıytlärgä dä tüzä.
İcadi eş yaratır,
Täcribälär taratır.

Bigräk bulgan türä ul,
Keşesenä kürä ul.
Ul bulmasa, eş harap...”
Başkalar tora karap.

1989

Yalındırıp yörmä inde

Bit oçlarıñ çokıraytıp,
Bigräk serle köläseñ.
Küzeñ kemnärgä töşkänen
Kilä minem beläsem.

Çäçläreñne sin haman da
Tolım–tolım üräseñ.
Üzeñä yar itä kürmä
Minnän başka berärsen.

Küzläreñnän kürep toram:
Yanasıñ da köyäseñ.
Yalındırıp yörmä inde,
Sin bit mine söyäseñ

***

Kemnärgäder oşıym äle, diyep
Yörmim äle aksak kileş biyep.
Dinsez başka tübätäylär kiyep,
Häyer ömet itep, başım iyep.

Mähäbbät küpere

Salavat küpere sıman
Töslärdä balaçagım.
Mañgayıma yazılgandır
Siña par bulaçagım.

Mähäbbät küperlärennän
Parlaşıp atlıyk äle.
Söyü utın, sündermiçä,
Gomergä saklıyk äle.

Sirat küperen siña da,
Miña da ütäse bar.
Mähäbbätne ikebezgä
Par kanat itäse bar.
Küzläreñ kölep tora

Töpsez zäñgär küzläreñnän
Saflık börkelep tora.
Yaşersäñ dä hisläreñne,
Küzläreñ kölep tora.

Çäçläreñne nazlap kına
Cil bulıp tarar idem.
Küñeleñneñ közgesennän
Üzemne karar idem.

Işanamın ul közgedä
Üzemneñ bulaçakka.
Küñelemneñ kasäläre
Bähetkä tulaçakka.

Siña

Tolımnarıña uralıp
Yugalıp torıym äle.
Yörägemdäge söyüne
Siña yoktırıym äle.

Yoldızlarga oçar idem
Sin bulsañ yannarımda.
Küz allarımda torasıñ
Yokısız tañnarımda.

Siña äyter süzläremne
Söylim tañ cillärenä.
İsemeñne kuşıp cırlıym
Sagınu köylärenä.
Sizmiseñ söyüemne

Sine niçek söyüemne
Cillärgä söylim mikän?
Ällä töşläreñ kerep,
Yoldızlar sibim mikän?

Sandugaçlar bulıp sayrap
Torsam tanırsıñ mikän?
Sukmaklarım siña iltsä
Karşı alırsıñ mikän?

Yörägemdäge yalkınnı
Ällä soñ kürmiseñme?
Miña da ut kabar diyep,
Yanıma kilmiseñme?

Siherçe

Siherem kileşä digän
Süzläreñä töşendem.
Söyü üze siher ikän,
Mähäbbäte keşeneñ.

Ay siherçe,siherçe,
Söygäneñne sizderçe.
Söygäneñne sizderçe dä
Söygäneñä süz birçe.

Nigä mine siherliseñ,
Nigä mine ürtiseñ?
Ällä inde minem hälne
Küzläremnän kürmiseñ?

Siherlädeñ yörägemne,
Siherlädeñ canımnı.
Kürsäñ ide üzeñneñ dä
Siherlängän çagıñnı.

Tatarstanga kilgän olı türälärgä beznekelär,
hörmät yözennän, tübätäy kiderälär.
Tübätäy kidertep kenä
Bulmıy başnı idertep.

***

Yalagayga yalagay dip
Äytmäs beräü dä.
Läkin añlap kalır anı
Şul ber kürüdä.

***

Böyek keşelärdäge yalagaylıknıñ yaralgısı da cirängeç bulıp toyıla.

***

Din turında bik küp belde.
Tik kızganıç, yäşli ülde.

***

Kolaçladı böten dönyanı.Tik koyaşnı kaplarga gına köçe citalmadı.

***

Saylanganda sayravınnan
Halıknıñ kitte huşı.
Bügen menä baş kaşıybız–
Näticäläre–şuşı.

***

Näfes süze
Näfis süzenä
Külägä töşerä.

***

Köne–töne sayrıy sandugaç.
Sayramıy nişläsen, san bulgaç.

***
İke keşegä kiñäş birdem.
Berençese,
Rähmät äytep,
Arkamnan söyde.
İkençese,
“Akıl öyrätmä” dip,
Borının çöyde.

***

Kartlık şatlık tügel–
Monı härkem belä.
Şuña kürä irlär
Kartaymıyça ülä.

***

Atasınıñ yözenä kızıllık kitermäde, pıçrak kına attı.

***

Tırnak töbennän ker ezlämä, başta kulıñnı yu.

***

Äledän–äle arakı sorap kerüçe bändägä «arakı yuk» digäç, «akçam da yuk bit» diyärgä telem äylänmi. Şunnan ul telänep kerüen tagın da yışayttı.

***

Çerki betmi, bal bulmas.

***

Mäğariftä ir – at yuk.
Dimäk, anda rät yuk.

***

Koyaşlı kön küpkä kitsä, yäme betä.

***
Tiyenim disäñ balga,
Vakıtıñ kalmas yalga.

***

Ballınıñ eşe sallı.

***

«Çerki üteräm» dip, yañagına suktım.Üçemne aldım äle.

Tizräk üsüen teli

Säğat tele köne – töne
Äylänä bertuktamıy.
Şuña da ul butalmıy.
Bulatnıñ üsär könnären
Sekund, minutlap sanıy.

***

Sentyabrdä tugaç, bähet
Koyaştan töşep tora.
Almalar peşep tora,
Ä Bulat üsep tora.

Kayçagında ällä nigä
İsänläşmi, oyala.
İnde kulın suzar, disäm,
Borılmıy da, i alla!..

Yugıysä ul ber künekkäç
Kerep kitä kuyınga.
Kul birmäüne ul üzençä
Tik aladır uyınga.

***

Kazanga küper saldılar.
İseme – Mellinium.
“ M” härefenä başlana,
“Meñ yıl” bit –
Millider ul...

***

Kürmim, belmim, işetmim...
Ä kemnärneñ işe min?
Keşe tügel, işäk min,
Yaisä ber küsäk min.

Ä baş nigä kiräk soñ?

Buyau birsäñ – buyıy,
Maşinalı uynıy.
Ayakları belän
Futbol tubın kıynıy.

Kadak tapsa – kaga,
Pıçkı birsäñ – kisä.
Bezneñ Bulat şulay
Hezmät söyep üsä.

Köräk birsäñ – taşlıy,
Akıl sata başlıy:

Cir kazıgaç kulıñ,
Nigä kiräk baş? – di.

***

Ürdäk – atılır öçen,
Çülmäk – vatılır öçen,
Akıl – satılır öçen...

***

Küzlek kigän, tayak totkan,
Şaktıy alga iyelgän.
Baş yugarı, küzlärdä– nur,
Soñgı moda kiyemnän.

***

Alma kortı alma aşıy,
Ä bal kortı bal taşıy.
«Keşe» atlı kortlar da bar,
«Hezmätem»dip, bal aşıy.

***

Sıyırdan soñ küçte käcägä,
Küp kalmadı çönki äcälgä.

Varzi – Yätçi
(Cır)

Varzi – Yätçi yaklarına
Oçıplar barır idem.
Sine uylap, sularınnan
Şifalar alır idem.

Kuşımta.
Varzi – Yätçi, Varzi – Yätçi,
Bar da kaytçı sagıngaç.
Anda baru berni tügel,
Sukmakları salıngaç.

Yöräklärgä däva öçen
Bulsın ikän yarıñ da.
Yal itüläre küñelle
Udmurt duslar barında.

Kuşımta.

Varzi – Yätçi naratları
İñ biyek narat, dilär.
Güzälläre yarattıra
Küzeñä karap, dilär.

Kuşımta.

Kaderlären belep kalıyk
Bergä bulgan çaklarnıñ.
Sagındırıp iskä töşä
Varzi – Yätçi yakları.

Kuşımta.

İgelek

İgelekneñ ni ikänen
İldar üzençä belä.
...Tramvayda utırganda,
Ber äbi yakın kilä.

– Äbi, – di İldar şulvakıt,
–Utır äle aldıma.
Telämiseñ ikän, äydä,
Utır minem yanıma.

Äbi nikter İldar süzen
Elmi dä kolagına.
Ütep kitä tramvaynıñ
İkençe ber yagına.

Çirat toralar çıgarga.
Baskan şunda äbi dä.
Kürä torıp, şuşı häldä
Yardäm itmäskä nigä?

Böten köçenä äbine
İldar etä başladı.
Äbi mesken, çıdıy almıy,
Tayagın da taşladı.

Tayaknı aldı iyelep,
Yardämgä aşıktı ul.
Keşelärne etä – törtä,
Uramga da çıktı ul.

– Äbi,– dide İldar aña,
– Ällä artık tayagıñ?
Tramvayda bargan çakta
Tözälgänder ayagıñ...

Mä tayagıñ, yörgän çakta
Içkındırma kulıñnan.
Nigä aptırap torasıñ,
Çık maşina yulınnan...

Bir sumkañnıñ ber totkasın,
Närsälär aña saldıñ?
Balalarıñ yukmı ällä,
Nik bu könnärgä kaldıñ?

Äbi tayagın aldı da
Kitep bardı aksaklap.
– Mäğanäsez, dide İldar,
Nik yördem anı saklap?..

Nigä dip anıñ tayagın
Kulga aldım iyelep?
...Menä siña...ölkännärgä
İtep yör sin igelek...

Şagıyrä Liliyä Sadriyevanıñ “Ör – yaña yaz”
kitabın täqdir itü uñayınnan

Hıyallarıñ çınga aştı:
Taşka basıldı süzeñ.
Möslimgä şaulap yaz kilde,
Päygambärder sin üzeñ.

Ör – yaña yaz kilä diyep
Işanıp saldıñ avaz.
Şul yazlardan ilham alıp
Yaz äle, Liliyä, yaz.

Kalämeñneñ karaları
Kipmäsen gomer buyı.
Kitmäsen sinnän keşegä
Şatlık öläşü uyı.

Halkımnıñ bılbılı bulıp
Sayrap tor sin tiräktä.
Sineñ sayrau bezgä yakın,
Däva bula yöräkkä.

Cırlap torgan süzläreñä
Kem cır yazmıy tüzälsen.
Cırlarıñ kebek matur sin,
İcatıñday güzälseñ.

Yanıp yäşä Möslimemdä,
Sin bit bezneñ gorurlık.
Arttırıp äytüem tügel,
Sin – altınga torırlık.

Kalämdäşeñ Möcähit 6.12.02.

Skripka

Kıldan neçkä tavışı
Bäğırlärne aktara.
Neçkälek citmi küp vakıt
Bezneñ kük ir – atlarga.

***

Bar keşe dä yoldız bulsa,
Cirdä keşe kalmas ide.
Şulay bulgaç, yoldızlarga
Berkem dä küz salmas ide.

***

Ak kayınnar haman ap – ak,
Yaşel äle çırşılar.
Şatlıklarnı kümep bara
Kaygılar häm borçular.

Änkäylär häm ätkäylärneñ
Arta gına qadere.
Tugannarnıñ, dus – işlärneñ
Arta bara kabare.

Küñellär haman yäş äle,
Neçkärep kenä bara.
Säğat sayın yakınaya
Mäñgelek belän ara.

***

Kışın Koyaş kırın gına
Küzen sirpep ala da
Bolıt yurganga törenep
Yoklıy sabıy baladay.

Ay mesken zähär salkında
Tön ütkärä yalgızı.
Ällä ğaşıyq itkän inde
Cihannıñ ber yoldızı.

Yoldız atılgannı küzläp,
Bähetkä yurıy – yurıy,
Kavışunı ömet itep,
Cirne urıy da urıy.

Yalgızlıkta yanmıyk äle

Küzläreñnän kürep toram,
Äytmiseñ bit döresen.
Yörägemneñ yalkınında
Üzeñ yanıp yöriseñ.

Çäçäklärdäy çagıñ sineñ,
Üzeñ dä beläseñder.
Şuña kürä bertuktausız
Töşemä keräseñder.

Küläremä bagasıñ da
Nider äytmi kalasıñ.
Ällä şulay mähäbbätneñ
Utlarına salasıñ.

Yalgızlıkta yanmıyk äle,
Yansak yanıyk bergäläp.
İntektermä inde, zinhar,
Töşläremä kergäläp

Ak cirne yaratalar

Kayber koşlar, kışlarga dip,
Bezneñ yakka kilälär.
Kışın azık tabu cayın,
Dimäk, alar belälär.

Kön cılıtkaç, karlar ezläp,
Kire kitälär tagın.
Yaratalardır şul alar
Cirebezneñ ap – agın.

Hiç töşenmim

Tıñlausız da soñ bu äni,
Uzdıra ätine dä.
Töpçek ulım dip tä tormıy,
Sanga sukmıy mine dä.

Äytteñ isä gel kiresen
Eşläp kenä toralar.
Ä kayçakta hiç kızganmıy,
Kolaknı da boralar.

Tärbiyäsez disäm inde...
Äti, äni üzläre.
Kem öyrätkänder alarga
Şundıy kire süzlärne?

Ber äyberne eşlär öçen,
Meñ kat sorarga kiräk.
Minemçä, alar üzläre
Tärbiyäsez bigräk.

Ni bulır soñ kiläçäktä
Min ohşasam alarga?
Gel kiresen söyläp torsam,
Üzemneñ balalarga?

Döreslek kem yagındadır,
Hiç kenä dä töşenmim.
Ä yugıysä, hiç arttırmıym,
Çiklävekneñ töşe min!..
Minem irkä peskäyem

Bar minem ber peskäyem,
İrkäneñ dä irkäse.
Belmim, anı başkaça
Niçek atap yörtäse?..

Kaytıp kersäm, tizräk
Minem yanga sıyına.
Koyrıgın bolgıy – bolgıy
Şayarırga cıyına.

Sıypagannı yarata,
Şunduk mırlıy başlıy ul.
Min peşergän rizıknı
Bik yaratıp aşıy ul.

Bigräk irkä peskäyem,
Minem yıltır küzkäyem.
Yalkaulanıp yatma sin,
Tıñla, zinhar, süzkäyem.

Tıçkan belän küselär
Bezgä yakın kilmäsen.
Mıskıl itep kölmäsen,
“Yalkau mäçe” dimäsen.

Tıñlasañ sin süzemne,
Böten ğailäbez belän
Yaratırbız üzeñne.

Nindi şatlık

Nindi şatlık! Kön çalt ayaz.
Balıkka baraçakbız...
Rähätlänep su koyınıp
Kızınıp kalaçakbız.

Nindi şatlık!
Yañgır yava.
Bolıt çıkkan kay ara.
Yañgır mine yäşelçägä
Su sibüdän kotkara.

Nindi şatlık!...Kiç tä citte.
Barıbız da tabında.
Kabatlanıp torsın ide
Bu şatlıklar tagın da.
Torbadan kilsä ide

Äbiyemnär avılında
Häzer suga barmıylar.
Elekkeçä, öyep - öyep,
Utınnar da yarmıylar.

Çişmä suı öygä üze
Kilä dä kerä ikän.
Gaz yagarga avıl halkı
Küptän öyränep betkän.

Ä sıyırlar häm sarıklar
Kimegännän kimi, di.
Küp asrarga halıknıñ
Köçlärennän kilmi, di.

Mal azıgı da torbadan
Kilsä şäp bulır ide.
Avıldaşlar ber gazaptan
Tagın kotılır ide.

***

Trak – trak – traktor,
Basularnı urap tor,
Ülännärne turattır.
“Başka eşlär barmı?” - dip,
Bezdän härçak sorap tor.

Rähmät alabız

Sezneñ avılda niçekter,
Ä bezdä şäp bua bar.
Avıldaşlar kaz – ürdäkne
Şunda gına kualar.

Ä bezne kuıp tormıylar –
Turı şunda çababız.
Su buyında kızınabız,
Koyınıp ta alabız.

Balık totabız, yözäbez
Töyäleşep sallarga.
Kır ürdäkläre kaçalar...
Bez timibez alarga.

Kır kazların da kürgän bar,
Alar da kurkışalar.
“Kızıl kitap”ka kergänne
Belmilärder şul alar.

Kazlar belän, tezeleşep,
Öygä kaytabız kiçen.
Äle rähmät tä alabız
Bäbkä saklagan öçen.

Yañgır

Urman artınnan çıktı da
Yodrık qadär ak bolıt
Äy kabarırga totındı
Böten küklärgä tulıp.

Cillär iste.Ul kabardı,
Açulandı, karaldı.
Yaktı yäşen kamçısınnan
Näq urtalay yarıldı.

Yarılıp kına kalmadı,
Annan yañgır yaraldı.
Koyıp - koyıp yaugan ide,
Bolıtlar da taraldı.

Salavat küpere aşa
Yañgır kitep yugaldı.
Susap betkän bolınnarga
Häm kırlarga yul aldı.

Karaçkı yärdäm itte

Bıyıl çebi, bäbkä belän
Tuldı işek aldıbız.
- Äni, - dimen, - nik alarnı
Bu qadär küp aldıgız?

Sin bit inde üsteñ, ulım,
Bäbkä genä saklarsıñ...

Äniyemneñ ışanıçın
Menä niçek aklarmın?

Uylıy – uylıy baş vattım da
Häyläsen tiz taptım min.
Ber karaçkı yasadım da
Çittän karap yattım min.

Kargalar da, tilgännär dä
Gel kurkışıp bettelär.
Karaçkını ällä kayan
Äylänep ük üttelär.

Çönki anıñ muyınına
Min yazıp elgän idem:
“Balalarnı urlarga hiç
Yaramıy” digän idem.

Tilgännärneñ küze oçlı,
Eraktan uk kürgänder.
Başkalarga da häbärne
Tilgännär citkergänder.
Yonga batkan keçkenä etlärne kürgäç

Ällä tägäräp kilä,
Ällä märäläp kilä,
Böten cire yon gına,
Şuña yöri şım gına.

Kolagı işetmider,
Küzläre dä kürmider.
Şuña tavış çıgarmıy,
Berkemgä dä örmider.

...Kara, kürä ikän bit,
Hätta örä ikän bit.
Avtobuska, tramvayga
Kadär kerä ikän bit.

İ biçara yonlaçbay,
İntegep yörmä bolay.
Çäçtaraşka kerep çık,
Yonnarıñnı kırıp çık.
Sälamätlekkä fayda

Babam peçän çaba, ä min
Pokostan cıyam ciläk.
Pokostan cıygan ciläk
Tämle ikän bigräk.

Babam peçän çaba, ä min
Takıyalar ürämen.
Babam yal itkändä, aña
Büläk itep birämen.

Babam peçän çapkan çakta
Min çikertkä kuamın.
Böcäklärneñ törlelären
Bergä tezep kuyamın.

Äbät aşagan vakıtta
Peçänlek bäyräm tösle.
Berär eçemlek bar mikän
Äbi äyräne tösle.

Peçän çabudan da rähät
Eş yuktır ul berkayda.
Babam döres äytä:”Bu eş
Sälamätlekkä fayda!..”

Bälki bez dä çagabızdır

Cäy köne kaytsak avılga,
Barçabıznıñ kot çıga.
Çönki sizmi dä kalasıñ –
Härvakıtta kort çaga.

Bala – çaga bulgangamı,
Bezne küp tä çaga ul.
Kaytıp ta tormaska ide,
Sagındıra şul avıl.

Bala – çaga digäç, bez dä
Kort kebek çagabızdır.
Äti häm änilär öçen
Şundıyrak çagıbızdır.

Tikkä genä “çaga” diyep
Äytmägänder babamnar.
Yöräklärenä cärähät
Yasagandır balalar.
Minem äti - ciñüçe

Minem äti ciñä genä,
Ciñelüne hiç söymi.
Kaya gına barsa da ul
“Ciñep kayttık” dip söyli.

Peçängä barsa da ciñä,
Bäräñgene dä ciñä.
Hätta Sabantuyda, ciñep,
Täkä yörtä iñendä.

Menä balıknı ciñalmıy...
Siräk – miräk bargalıy.
Kayvakıtta gel buş kayta,
“Barmadım”,- dip aldalıy.
Şikär...avılda üsä

Balnıñ kayan tabılganın
Barıbız da beläbez.
Ä şikär kayan kilä soñ?
Şul turıda söylägez.

Şikär komın kibetlärgä
Kapçıklap kaytaralar.
Anıñ öçen maşinalar
Şähärlärgä baralar.

Ä şähärdä şikär komın
Kayan alalar ikän?
Neft kebek cir astınnan
gına tabalar mikän?

Tabar siña...Cir astında
Şikär bula dimeni...
Bezneñ avılnıñ şähärdän
Berär cire kimmeni?

Şikärne dä avıl birä,
Basularda üsä ul.
Şikär çögendere bulıp,
Zavodlarga küçä ul.

Ä zavodta çögenderne
Kötep kenä toralar.
Yahşılap eşkärtälär dä
Kapçıkka tutıralar.

Şikär şulay urau yullar
Ütep kayta tabınga.
Şikärgä hiç intekmässez
Bez avılda çagında.
Ätäç disäñ dä ätäç

Bezgä kergän härber keşe
Ala kulına täpäç.
Çönki talarga taşlana
Kızıl käpäçle ätäç.

İşek aldında tayaksız
Ber adım bulmıy atlap.
Ätäçebez ärle – birle
Yöri tavıklar saklap.

Tavıkka da, ätäçkä dä
Ber kurkınıç yanamıy.
Ätäç äytkänne añlamıy,
Ällä bezne sanlamıy...

“Kikrikük!” dip avaz sala,
Yanäse:”Kürdegezme!”
“Minnän batır yuk biredä,
Sez belep kerdegezme?”

Ätäçneñ şul ğadätläre
Yöräklärne yandıra.
Bezgä kergän här keşene
Tayakka tayandıra.
Batırlıkta - maturlık

Malaylarnıñ, belep toram,
Batır bulası kilä.
Ä kızlarnıñ, kürep toram,
Matur bulası kilä.

Maturlık äle şulay da
Tügel bit ul batırlık.
Menä batırlık içmasam
Üze çıp – çın maturlık.
***

8 nçe Mart könendä
Tamçılar tordı tamıp.
Çönki koyaş nurın koydı
Änilärgä soklanıp.

Änilärneñ yözennän dä
Cılı nurlar börkelde.
Cirebezgä, ciñ sızganıp,
Yaktı, matur yaz kilde.
Bezneñ ğailä

Äni – aş – su ostası,
Äti – aşau ostası.
Abıy – balta ostası,
Pesi yalkau, kıskası.

Ä üzeñ kem disezme?
Min – ostanıñ ostası.
Ätiyem döres äytä:
Min – dönyanıñ totkası.
Batır kalaçakmın

Batırlarnı ülmi, dilär,
Niçek batır bulırga,
Bäläkäç kenä bulsa da
Ber batırlık kılırga?

Batır bulu ciñel tügel,
Ansın inde çamalıym.
Tik mine batır itärdäy
Ber şögıl dä tabalmıym.

Ähä, beldem, iskä töşte
Batır bulu yulları.
Citsen genä äle menä
Avıl saban tuyları...

Bügennän ük enem belän
Böten eşne taşlıybız.
Öyebezdä mäydan yasap
Bil alışa başlıybız.

Sabantuylar avıl sayın...
Alarga baraçakmın.
Bersendä genä bulsa da
Min batır kalaçakmın.

Kürdegezme, batır isemen
Min niçek alaçakmın?!
Babamnıñ medalläre

Babam medallären tagıp,
Çıgıp bastım uramga.
Ber malay kilep bäylände,
Matur gına torganda.

Medallärne urladıñmı,
Yä äyt, kayan taptıñ?- di.

Üzeñnekelär bulmagaç,
Nik alarnı taktıñ?- di.

Bu – babamnıñ medalläre,
Ul sugışıp algan, -dim.
-Yuk,- di malay,- sin aldaşma,
Böten süzeñ yalgan,- di.

Min dä sugışıp karadım,
Tik medal birmädelär.
Citmäsä äle nık itep
Üzemne tirgädelär.

Aptırap kaldım. Çınnan da
Döres äytä bu malay.
Niçek inde, sugışkan da
Medalle bulgan babay.

Kaytam da häzer äbidän
Döresen sorap kiläm.
Oyalmıyça yörmäm inde
Yalgan medallär belän...
Duslıknı yugaltmıybız

Sugışnı hiç telämibez,
Ä sugışlı uynıybız.
Şayarıp kına bulsa da,
Ber – berebezne kıynıybız.

Kayçagında şul şayaru
Çınga aşıp kuygalıy.
Kayberebez borınınnan
Hätta kan da koygalıy.

Aña karap, bez duslıknı
Tamçı da yugaltmıybız.
Üzebezneñ küzebezneñ
Karasıday saklıybız.
Yal belmiçä uynamıym

Yögerep kaytsam öygä
Çıkkan tämle aş ise.
Şunda gına añladım:
Kilgän ikän aşıysım.

Şul mine aşıktırgan,
Şul mine kertkän öygä.
-Uynama, - digänder ul,
-Bertuktausız aç köygä.

Äniyemneñ aşların
Maktıy – maktıy aşadım.
Yal belmiçä uynaunı
Şul könnän soñ taşladım.

***

Bakça tulı umarta,
Üze cäy sayın arta.
- İşäyä ul, - di babam,-
- Sineñ bäheteñ barga.
- Babay, ällä çäçeñne
Umartalar agarta?

Kaygırma sin, - di babam,-
Min annan läzzät alam.
Hezmät hakım - bal minem,
Menä şuña şatlanam.
Äy Koyaşım, Koyaşım

Äy Koyaşım, Koyaşım,
Nurıñnı az koyasıñ.
Nigä bezne kızınudan,
Koyınudan tıyasıñ?

Sine ozak köttek bit
Häm sagınıp bettek bik.
İnde cäyneñ urtasına
Kadär kilep cittek bit.

Pohodlarda yörgän yuk,
Urmannarga kergän yuk.
Çem kara şomırtlarnı häm
Peşkän ciläk kürgän yuk.
Allı – gölle çäçäklärdän
Takıyalar ürgän yuk.

Äy Koyaşım, Koyaşım,
Dönyanı cılıt äle.
Bezgä üpkäläreñ bulsa,
Bıyılga onıt äle.

Yañgır yava almadı

Kükri – kükri kilde yañgır,
Agaçlar bilen bökte.
Ülännär, suzılıp yatıp,
Korıgan cirne üpte.

Yalt – yolt kilde dä yugaldı,
Bezne nik aldagandır.
Kaysıbızga bula belsen –
Citeşä almagandır.

Şähär häm avıl kızı

Almagaçnıñ almaları
Allanıp peşä bit ul.
Şähär kızı da niçava,
Avılnıkı şäp bit ul.

Avıl kızlarına citmi,
Alar kurku belmilär.
Bal kortınıñ bezeldäven
Kolakka da elmilär.

Şähär kızı kön dä irtän
Çäç tarıy, tırnak karıy.
Ber köyäntä suga barsa,
Çıp – çın et kebek arıy.

Avıl kızı, şähär kızı...
Berse - canga yakını.
Yörägemä aldan kabar
Kaysısınıñ yalkını.

***

Yazın – cäyen sandugaçlar
Şulkadär yarattıra.
Alar bulmaganda çıpçık,
Pesnäk tä yarap tora.

Ak tös

Kaygı – häsrät nindi töstä?
Kara töstä. Yuk, ak töstä.
Änkäylärneñ çigäsenä
Ap –ak çäçlär bulıp küçä.

Ä kartlık soñ nindi töstä?
Ansı da ak. Ak bäs kebek.
Tik mañgayga, sizmägändä,
Buraznalar sala kilep.

Kara cirgä ak käfendä
Aklık iñä, kartlık iñä.
Şulay bulsın. Cir – anaga
Başka töslär aña nigä?
***

“Şiğır niçek yazıla?” - dip
Sorıylar kiçälärdä.
Tormıştagı häl - ähvällär
Başıña küçälär dä,
Bezne käğazgä töşer, dip,
Hiç tıngılık birmilär.
Yazgaç inde ul fikerlär
Başka kilep yörmilär.

Yaşelçälär kızganıç

Et eçägesennän alıp,
Alabutaga qadär:
Bilçänen dä, sarutın da –
Barsın da beläm mägär.

Belgängä kürä dä inde,
Bakçadan da kergän yuk.
Rähätlänep uynagan yuk,
Ikta sular kergän yuk.

Çüp ülänen äytäm äle,
Ay – yay ärsezlär ikän.
Yaña utap ütkän idem,
Artımnan basıp kitkän.

Yaşelçälärne kızgandım,
Bigräk inde meskennär.
Min bulmasam, bakçabızda
Alar niçek üssennär.
Tukta gına tizräk

Babay, babay, kort çaktı...
Akırmale şulçaklı!
Kort çakkandır bik belep,
Yörmä bakçaga kerep,
Alarnıñ eşen bülep.
Minnän sora: ni kiräk?
Karlıgandır, yä ciläk.
İñ şäplären birermen,
Tukta gına tizräk!

***

Çişmälärne cırlıy, dibez,
Bälki, alar yılıydır.
Başıbızga da kilmägän
Ällä nilär uylıydır.

***

Ofıklar allangan,
Üländä - kömeş çık.
Güzällek yugala,
Yoklama, torıp çık.

Sandugaç ta tügä
Sihri moñnarın.
Sin anı üzeñ dä
Yotılıp tıñlarsıñ

Tabiğat tä änä
Yokıdan uyana.
Yaña kön yarala
Bügen bar dönyaga.
Ä üzläre kurkalar

Karaçkı tora bakçada,
Bürek kigän, tun kigän.
Kulına ber tayak totkan,
“Kilmägez yakın” digän.

Ä kargalar karaçkıdan
Şarkıldaşıp kölgännär.
Çönki alar karaçkınıñ
Canı yugın belgännär.

Canı bulsa, cäy könendä
Kem bürek, tun kisen, di.
Agaç ayak belän üze
Niçek monda kilsen, di.

Şulay dilär dä di̇yüen
Ala – kola kargalar,
Ä karaçkı tiräsennän
Urlaşırga kurkalar.
İsemdä mikän hikmät

Ozınborınnıñ borını
İsemennän kıskarak.
Kemder isem birgän inde
Şundıy borınga karap.

Menä filneñ borını bit
Yugıysä cirgä tigän.
İsemendä “borın” da yuk,
Kemder aña fil digän.

“Ozınborın” ozın bulgaç,
Tagın isem tapkannar:
Neçkä genä, kıska gına
Çerki diyep takkannar.

***

Avılda

Avılıbız tınıp kalgan,
Yaşe – kartı peçändä.
Peçännän başka tormış yuk,
Kiräk bit, ni disäñ dä.

Ä peçändä avıl ise,
Ciläk ise, bal ise -
Yaşel cäyneñ böten ise.
Kilä yatıp aunıysı.

Tıp – tınıç avıl kügendä
Turgaylar kontsert kuya.
Küke dä kuşıla kayçak,
Sandugaçlar moñ koya.

Avıl kışka äzerlänä,
Peçändä böten halık.
Kitärgä ide şähärgä
Şuşı tınlıknı alıp...

***

Cäyen avılga kaytkan şähär
balaları turında

İsemnäre tatarça,
Söylämnäre urısça.
Tatarça da buldıra
Kayberläre, tırışsa.
İrtän ozak yoklıylar,
Küp eşlärgä “yuk” dilär.
Mal kaytmasa tabalar.
Kiçen, bergä cıyılıp,
Klublarga çabalar:
Beraz biyep alalar.
Yartı tönne uzdırıp,
Öy işegen kagalar.
Cäyen şähärdän kaytıp,
“Avıllaşa” balalar

***

“Bähetleme sin?” – dip soramagız,
Ul sorauga beraz irtäräk.
“Bähetle” dip cavap birsäm ide
Soñgı sulışlarım citäräk.

***

Kış kış inde. Koşlar da bit
Morcaga yılışkannar.
Cılı söyäk sındırmıy, dip,
Bergä cıyılışkannar.

***

İkmäk üsä balçıkta.
Äräm itmik valçık ta.

***

Kış ikän, salkın bulsın,
Ut ikän, yalkın bulsın.

***
Hatınnan uñmadı –
Gel keşene tıñladı.
Üzeneñ baş bulmadı.

***

Kudılar böten töştän.
“Bähet yuk”, - dide eştän.
“Hatın isän bulsın ikän,
Bähet şul”, - dide eçtän.

***

Çirli bugay: ah – uh kilä,
Iñgıraşa, sızlana.
Terelgänder: tınıç yöri,
Könläşä, komsızlana.

***

Ber ayagı - cirdä,
İkençese - gürdä,
Küz karaşı – türdä.

***

Gektarınnan fälän tsentner.
Kem kemne uzar ikän?
Cir meskenneñ canı yuk şul,
Küpmegä çıdar ikän?
Ällä ber kızar mikän?

***

Kartaygan şul, sak bulıgız:
Serkäse su kütärmi.

***

Sizmi dä kaldım, avızdan
Çıktı süzneñ avırı.

***

“Ciñeläygän” digän süzne
İşetü ciñel tügel.

***
Räncemä dä, kargama da,
Açuıñ da kilmäsen.
Aña barıp yıgılırsıñ,
Dönya hälen belmässeñ.