Şiğırlär - Mansur Säğdiyev

Taşka basılmagan kitap
EÇTÄLEK:

Tatar yılı, şiğri tsikl
1.Möhärrirgä.
2.Tatar yılı
3. Tukay belän söyläşü.
4. Tatar kızına.
5. Aynı, tatar!
6. Kitim, disäñ 7. «Tarihçı»larga. .
* * * (Kırık altınçı yıl balaları)
Häzinäm bar.
* * *(Beläsezme, nigä ğaşıyqlarnı).
* * * (Tormış digän kara urmannarga).
* * * (Cırlıy-cırlıy).
Ber avız süz.
Bähetlelär yämli dönyanı.
Kemdä mesken çıpçık kaygısı
* * * (Su sipmägez, yanıp kalıym äle).
Beräügä
Kargalarnı niçek añlarga?.
* * * (Tipterep käyef korunıñ)
Mädinägä
Yazgan yazmış
* * * (Tormış şulay itä)
Äminä Moratovaga
Mädinämä mädhiyä.
Röstäm Abdullayıvka
Eh, Orenbur yakları.
Tänkıytçemä
* * * (Täñre birä, Täñre ala).
* * * (Uzgan inde yıltır şoma süzgä).
* * * (İrkälänä belü – kürkäm sıyfat)
* * * (Saumı, yäşlek, sine sälamlim min)
* * * («Kiräk» belän «teläk»).
Aktı küper .
* * * ( Sugışlarnıñ başı serle bula).

Bähet.
İzgelekneñ bulmıy iskese.
Büläk Baybulatovaga
Havalarda yoldız
Tukayga
Kara köz
Sagınılgan manzara.
Avılım iman yañarta.
* * * (Tau-tau bähet väğdä itkän)
* * * (Bezneñ yarık tagarakta). .
* * * (Söydem Sezne).
Kışkı kiç .
* * * (Zaya büläk, ğaip büläk).
Säyer teläklär. .
* * * (Kemgä –niçek) . .
Ber şagıyräneñ şiğır bäylämen ukıgaç
Asıllardan asıllarga

Dürtyullıklar.
Çorlar çigendä
* * * (Dönya, dönya)
* * * (Diñgezlärdä yalgız kayık mesken)
* * * (İllä dä kızık ittem)
* * * (Üz mohitem kıytgalardan tarta).
Äminä apa Moradiga
* * * (Häyät diñgezennän ence çüplim).
Aldan kürep bulmıy şul.
* * * (Cannarıbız ber tiräkkä kungan).
Mönäcät
Közge şiğır.
* * * (Şau çäçäkle mälem buldı).
Kazannarga bardım.
Kömeş tuy cırı.
Siña kiläm, Kazanım.
Miläüşä.
Eh, bu tormış digäneñ!
Yaşärtäse kilä änilärne

TATAR YıLI

Şiğri tsikl.

Kalendarga karaş taşlap, üzem öçen keçkenä açış yasadım:
millätebezneñ iñ tanılgan talant iyäläreneñ yübileyları
6 häm 1 sannarına tämamlangan yıllarga turı kilä ikän bit.
Ägär dä berär yılnı «Tatar yılı» itep iğlan itä kalsalar,
ul, mögayın, şul rättän bulır
Avtor.

Möhärrirgä
Här vakıtnıñ bula üz tösmere:

Köz ohşamas közgä, yaz – yazga.
Küzlim äle zaman tösmerlären,
Bar eşemne kuyıp berazga
Yazıym äle küñlem tulgan çakta,
Süzem binihaya tatarga!
Sizäm möhärrirem süzlären dä:
- Urın yuk bit, abıy, basarga!
- Basıyk äydä, Fännur, bar költäsen,
Göcläp alsın tatar, mıclasın
Uyansın da ozın tönnärendä
Bezneñ belän beraz uylansın!
Süzem moñlı bügen, küzem moñlı,
Bulır äle törle vakıtı
Täräzämne kışkı yañgır yalıy,
Bälki şuldır, cannı sıkrata

Mart 1996.
----------------
Fännur – Fännur Gaysarov, «Yaña vakıt» gazetası möhärrire.
Tatar yılı
Cälil yılı, Tukay yılı bıyıl –
Dimäk, Tatar yılı , kardäşlär!
Min dä sezgä tugan telebezdä
«İsänmesez!» - diyep endäşäm.
«İsänmesez!» - nindi yagımlı süz,
Dimäk, tatar tora karşıñda,
Dimäk, teläkläre izge anıñ,
Şunı belederergä aşıga.
Tatar belän tatar oçraşkanda,
İskä alıyk tatar ulların.
Gomerläre, moñlı cırday, bulgan,
Tik bik kıska bulgan alarnıñ.
Tatar, tatar!
Tukay, Cälilläreñ
Bizädelär millät küklären,
Ömet bulıp balkıp tönnärendä
Yaktırttılar yulın küplärneñ.
Tauga karap, härkem tau bulalmas:
Yoldız biyek, yoldız böyek şul
«Yaktı yoldız bulıp kabın!» - dimim,
Hiç yugında, gadi tatar bul!
«Tatar ulı tatar gına bul!» - dim,
Tatar bulsın kızıñ-ullarıñ,
Ä kalganı bar da yahşı bulır,
Onıtmasak halkım yulların.»
Tatar yılı, duslar, bezdä bıyıl –
İskä alıyk tatar ulların:
Tukayların, Cälil, Taktaşların –
Bez bit – dävamçısı alarnıñ!

Fevral 1996.
Tukay belän söyläşü
Kilä alsañ bügen, Tukay,
Ni äyter ideñ ikän?
Sagışlı yöze tatarnıñ
Küpkä yaktırdı mikän?
Döber-şatır dönyabızga
Citmi sazıñ avazı;
İläs-miläs karaşlarda
Bulalmıy söyü nazı.
Gaziz ana telebezneñ
Taraydı ofıkları.
Yat telne kulay kürälär
Tatarnıñ onıkları.
Karaş taşlap dönyabızga,
Äyterseñ kebek süzeñ.
Küräzäläp karıym äle,
Yalgışsam tözäterseñ:
-Uyan, tatar märt yokıñnan,
Gasır betep baradır!
İctihad it, eşkä başla,
Teleñ betep baradır!
Kürsätçe bezgä, Tukayım,
Çıgu yulın afättän:
Babay onıgın añlamıy –
İkese - ike millättän
Tukay yuk şul fikerläre –
İzge vasıyät küñeldä.
Tagı ber kat äytep ütim
Sezgä Tukay telendä:
- Uyan ,tatar, ğasır betä,
Hästäreñne kürep kal!
Tarihlarga ul ütkänçe,
Fatihasın alıp kal!

Aprel 1996.
Tatar kızına
Talçıbıktay näfis tatar kızı –
Millätemneñ rauşan közgese,
Kolak salçı minem süzläremä,
Yörägemnän çıga härberse:
Tukay siña cırın bagışlagan,
Cälil soklanganın beläseñ.
Çäçläreñne zaman cile tarıy,
Şaukımnarı tiyä kürmäsen.
Yözeñ bulsın ayday,
teleñ – mayday,
Yaman telle keşe imäneç
Telle bulıp süzen äytälmägän –
Telsezlärdän küpkä kızganıç.
Zatlı kiyem –
tışkı kabık kına,
Çın yakutlar bulır eçtäräk
Ä alarnı inde bäyälärgä
Ziräk akıl, ayık baş kiräk.
Kaş yasıym, dip,
küz çıgarıp kuyma
Ohşıym, diyep, kürşe kızına
Sin bit - Taktaş söygän
tatar kızı,
Ğaşıyq bulsınmıni
Puşkin da?!
Süzem tämam. Soñgı teläk siña,
Zamandaşım – tatar kızına:
İnneklärdän elek iman nurı
Töşsä ide köläç yözeñä!

Mart 1996.
Aynı, tatar
Sarılgansıñ çatta baganaga
Kay bähetsez yortnıñ ulı sin?
Kaysı ana kitmi täräzädän,
Kerfek kakmıy, ontıp yokısın?
Täpi basıp, atlap kitüeñne
Zarıgıp kötkän bulır ul ana,
Alpan-tilpän ütkän şul adımnar
Bik qaderle bulgandır aña!
Häzer inde menä niçä yıllar
Täräzägä bagıp kötä ul,
Çalış-çolış basıp, şıksız atlap,
Şul ulınıñ eştän kaytkanın.
Dürt poçmagı ana yaulıgınıñ –
Tiñsez häsrätlärneñ şahitı!
Bu ananı tik sin – särhuş kenä
İtsäñ itä alırsıñ bähetle.
Aynı tatar, ike kilmi gomer!
Kilgäne dä bik az kalgandır
Yul dävamın turı basıp ütçe,.
Şatlandırıp gaziz anañnı!
Mart 1996.
Kitim, disäñ
Davıl özgän yafrak öyeredäy,
Yöri tatar dönya buyınça.
Üz teläge belän yöri, dilär,
Alay uk tügelder, minemçä

Dönya kürgän tatar agayları
Rizık yörtä, dilär, bändäne.
Bälki, rizık, bälki, ruhi azık,
Bardır bik küp başka säbäbe.

Şunı özep äytäm: kitmäs tatar,
Telämim, dip, tatar bulırga.
Tik şulay da azlar cörät itä
Saf tatarça tormış korırga.

Üzen tatar itkän tatar avılın,
Tatar itkän tatar mäktäben,
Çişmä-külen sagınıp telmerä ul,
Onıtmıy ul barıber ütkänen!

Kitim, disäñ, tugan töbägeñnän,
Şunı istä totu urınlı:
Keşe bulu cirdä ciñel tügel,
Küpkä avır tatar buluı!

Aprel 1996.

«Tarihçı»larga
- Kayçan soñ çın tarihıbız basılıp çıgar?
Orenburg rässamı Midhät Podmarevnıñ
tarihçı Dmitriy Volkogonovka birgän soravı.
Epigraf urınına.

«Tarihçı»lar «tarih» icat itä
Küpme gektar tayga kiselgän.
Çüpkä tormas «dahi»larnı maktap,
Küpme süzlär israf itelgän!
İ tırışa bezneñ «tarihçı»lar
Fiker buldırırga zamança.
Kiçägese häzer kemgä kiräk,
Kuyınnarnı yaña cil aça!
Patşa sayın yaña «tarih» yazıp,
Kilep cittek inde şul köngä –
Üz ilebez çiklärennän arı
Kiräkmi ul «tarih» berkemgä.
Kıstamagız «tarih» öyränergä,
Küben kötkän, azın kötärmen –
Üz halkımnıñ tapsız, çın tarihın
Onıklarga büläk itärmen!

1996.

* * *

Yäştäşläremä bagışlıym.

Kırık altınçı yıl balaları –
Tansık buldık, irkä bulmadık!
Tauda agaç çana şuıp üstek,
Bişmät tuñdı, ä bez tuñmadık!

Miçkä tägärätkän bäräñgese,
Koramadan sırgan yurganı
Saklagandır bezne , ul yıllarda
Öylär dä bit cılı bulmadı

Yalan täpi yögerep üskän buın,
Çebilätep ayak-kullarnı,
Ällä şuña mikän ontalmıybız
Sugış moñı señgän yıllarnı?

«Yäş bulgansız, yäşlek –
üze - şatlık», -
Diyär inde kaysı beräülär.
Karşı kilmäs idem süzegezgä,
Tıngı birmi başka dälillär

- Yäşlärdän cöy ezläü –
kartlar eşe, -
Diyüçelär ul härçak bula,
Ämma, kaysı yaktan karasañ da,
Kara – kara, ak ul – ak bula!

Tormış ürlärennän açılgannı
Niçek inde äytmi tüzärgä:
Canım sıkranmıyça, baga almıym
Yaşäü yämen toymas küzlärgä.

Citkeräsem kilä: «Balakaylar!
Gomer bit ul ike yäşälmi,
Soñnan nindi genä sular sipmä,
Ber korıgaç, agaç yäşärmi!»

Yubileylar kiräk ikän, duslar,
Uzgannarga kaytıp kilergä,
Şäyläp kenä ütep kitkännärne
Küñel küze belän kürergä.

Bez bit –
küpne tatıp belgän buın,
Kileşmäs ul bezgä moñayu.
Yäş çaklarnıñ
därtle cırın suzıyk,
Uylansınnar yäşlär, uyanıp!

Dekabr 1996.
HÄZİNÄM BAR

TUGAN TELEM digän häzinäm bar –
Küzlär yavın alır häzinä!
Mädhiyämä mohtac bulmasa da,
Yazıym äle min dä äz genä

Altın-kömeş tügel, barı – süzlär
Cemeldäşä anda görläşep,
Üz kısasın, üz cömläsen tapsa,
Gap-gadi süz kuya nur çäçep

Bu baylıknı bezgä, miras itep,
Küpme buın cıyıp kaldırgan.
Käğaz-kalämnäre bulmaganda,
Vasıyät sıman , teldän tapşırgan.

Nindi genä tösmer yuk süzlärdä,
Nindi genä çalım çalınmıy!
Tik şul bu mullıktan kinänergä,
(Yomşak äytsäk) vakıt tabılmıy.

Tup-turıdan yarıp salabız da,
Kolak salgaç, uyga kalabız:
«Koñgırt» diyäsene «kara» diyep,
Başkaylarga bäla alabız!

Totmıybız şul ölkännär kiñäşen
Söyli belep söyläü turında,
Ni dä bulsa äytep kuyabız şul,
Sulap kına kuyar urında

Şulay inde: barnıñ qadere yuk
(Tel baylıgın äytäm tatarnıñ),
Ä küpmebez telsez iza çigä –
Yugalgannı kıyın kaytaru!

Telne sänğat itär cäühär süzlär
Kullanışta gına yämlelär.
Tonıklana, sünep kala alar,
İhtiramsız yäşi almıylar.

Rähmät äytik äle änilärgä –
Bezne alar telle itkännär.
Tugan telne – ämanätne saklap,
Urtak eşkä öleş kertkännär!

Häzer inde menä çirat bezgä –
Tel yazmışı – bezneñ tellärdä.
Yañgırasın tapkır tatar süze
Tatar gomer itkän illärdä!

Dekabr-fevral 1996-1997.

* * *

Beläsezme, nigä ğaşıyqlarnı
Par kügärçennärgä tiñlilär?
Çönki kügärçennär kanatlılar,
Çönki kügärçennär köylelär!

Urtak şatlık ikelätä artık,
Küpkä ciñel urtak kaygılar.
Äytegezçe, parlı buludan da
Kürkämräk tagı nilär bar?!

Fevral 1996.

* * *
Marsel bepän Älfiyägä tuy kotlavı.

Tormış digän kara urmannarga
Sukmak yarıp kerep kitkänçe,
Tıñlagızçı bezdän ber-ike süz,
Yulıgızda yärdäm itmäsme

Aldıgıznı toman sarıp alsa,
Koyaş kölep anı taratsın,
Küñellärne bolıt kaplıy kalsa,
Cılı yañgır bulıp ul aksın.

Härber ütkän könnän läzzät alıp,
Härber atkan tañnan yäm tabıp,
Yaşägez sez, cirdä yılmaeşıp,
Uynap-cırlap, kölep-därtlänep.

Dönya bik-bik matur bulganda da,
Tugankaylar, şunı belegez:
İke yöräk berçä tipsä genä,
Çäçäk atar urtak gölegez,
Yamle bulır urtak könegez!

23 mart 1996.

* * *

Cırlıy-cırlıy
Käyef-safa kora
Tar çitlektä
Sıñar kenäri
Ul bit
Parın cuygaç kına
Sayrıy!
Andıy yazmış
Miña kiräkmi!

6 mart 1996.

BER AVIZ SÜZ

Şul isemdäge kazaq cırı häm G. Kamal teatrınıñ
«Cankisäkkäyem» spektakle täesire astında. Avtor.

Ber yavız süz äytü bulsa uyıñda:
Ber avız süz – agulı uk kulıñda!
Ber avız süz – zähär yılan kuyınıñda!
Ber avız süz –
tau-taş keşe muyınına!

Ber avız süz işetelsä, ön betä,
Ber avız süz köyrägänne ut itä,
Ber avız süz yämle yaznı köz itä,
Ber avız süz çişmälärne boz itä!

Miherbanlı cılı süzgä ni citä!
Ber avız süz taş bäğırne eretä,
Ber avız süz matur töşne ön itä,
Ber avız süz ike cannı ber itä!

Äytim disäñ ber avız süz, şunı bel:
Ber avız süz – avaz gına tügel ul!

Mart 1996.

BÄHETLELÄR YaMLİ DÖNYaNI.

Kızıkmıym min keşe bähetenä –
Bähten tapkannarga soklanam.
Ömet iñä nursız küzläremä
Bähetlelärdän min därt alam.

Ni hasiyät könçe kızıgudan,
Yazmışıña läğnät atudan:
Yäş aşa da yılmaerga tırış –
Bähet yırak yöri açudan!

Teläkläreñ kalır hıyalıñda,
Kul kuşırıp kötep utırsañ,
Bähet bit ul küktän kilep töşmi,
Çıksa çıgar kilep, tırışsañ

Bähet digän närsä ul, mögayın,
Kümäklekne söyä torgandır.
Kürgänem yuk yalgız bähetlene,
Özep äytmim, bälki, buladır

Tau-tau mallar cıyıp ber «bähetle»
Käyef korsa afät vakıtında,
Andıy «bähet» cannı hiç cılıtmıy,
Cırlar moñsız andıy tabında.

Ocmah bulır ide bu dönyada –
Bähetlelär genä yäşäsä.
Hıyal, hıyal! Ä çınbarlık şundıy –
Häyerçegä cil dä karşı isä!

May 1996.

KEMDÄ MESKEN ÇIPÇIK KAYGISI

Tanıy almıy tordım Koş-kort İlen:
Bar da söyli – kemne tıñlarga?
Baksañ İl hucasın – Prezidentnı
Cıyınalar ikän saylarga.

Kandidatlar bik küp, berençese –
İlneñ älege Başı – Ak Ätäç,
Ätäçlärneñ çuarları da bar
(Alternativalar zamanı bit,
Saylau bulmıy alay itmägäç)

Ürdäklär dä, kazlar , kürkälär dä
Kandidatka terkäp kuyılgan.
Ayırım iğtibarga layık bulır
Kiñ mañgaylı kupşı Tukran.

Äytep kitik, İlneñ täü Başlıgı
Buldı Tukrannıñ näseldäşe.
Şuña busı härkön täübä itä:
«Kabatlamam, – diyep, - yalgışın!»

Kilgäç-kilgäç tormış küzätergä,
Kerik inde bazar eçenä.
Änä ike tavık zarlanışa,
Kükäylären öyep kärzingä:

- Elegäre tormış irken ide -
Ayak astı tulı cim ide,
Sal da 3-4 köngä ber kükäyne,
Äydä, tik tibenep yör ide

- Äytmä inde! – (busı ahiräte) –
Kükäyem bügen dä ütmäde
Bezneñ kükäy häzer kemgä kiräk,
Bazar tulı çit il kükäye!

Äytçe inde, kayçan şulay buldı –
Karga küzen karga çukıdı?
Böten ğayep mörtät Ak Ätäçtä,
Çänçelmi dä borılıp muyını!

- Küptän açıldımı önegez!? – dip,
Äñgämägä kuşıla Ak Tavık, -
Ätäç urınında bütän bulsa,
Bulır ide tomşıklar yabık!

Ni teläsä, şunı karıysız da,
Ni teläsä, şunı sayrıysız!
Sezgä tagı närsä citmi ikän,
Tagı nilär monda daulıysız!?

Kikrige kamil barça koş-kort
Tavış birer tik Ak Ätäçkä!
Tukran täübälären küp işettek,
Bu könnärne kürdek bit köçkä!

Bazar bazar inde – ni kürmässeñ,
İleñ ber bazarga äylängäç,
Kiler köneñ, atar tañnarıñnı
Tukran, Ätäçlärgä bäylägäç

Kunaçası kükkä tiyep torgan
Zatlı ketäklärgä urnaşıp,
Ul ätäçlär bik tiz onıta şul:
Cimnär tabıla tırışıp-tırmaşıp!

İstä totsa ide prezidentlar
«Koş-kort İle» digän atnı da,
İldä kön kürergä tiyeş kürkä, ürdäk,
Çıpçık kebek keçe zatnı da

May 1996.

* * *
Su sipmägez, yanıp kalıym äle
Hiç yugında tagın az gına.
Dörläp yangan gına oçkın çäçä,
Pıskıp süngän östi ıs kına!

May 1996.

BÄRÄÜGÄ.

«Söyäm!» - dideñ,
«Sizäm!» - didem,
«Yanam!» - dideñ, añladım
Dörlägän yalkınnarıñnan
tokandıra almadıñ

Ükeneçlär, ayanıçlar
Azmıni bu torışta:
Bereñ yana, bereñ – tuña,
Ber söykemsez kuışta

May 1996.

KARGALARNI NİÇEK AÑLARGA?

«Karr!» dip, yokım bülep oçıp ütte
Baş oçımnan bügen ber karga
Kızık: kaygıdanmı sörän saldı,
Şatlana, dip mikän, uylarga?

Kaya inde bezgä, keşelärgä,
Karga yazmışların añlarga!
Üz könebez genä moñ da zar şul,
Başkalar tormışı – cır gına

May 1996.

* * *

Tipterep käyef korunıñ
Aynu digän çagı bar
Cırlar tıngan, göllär sulgan
Bäyräm artı tañı bar.

Vayımsız ütkän tormışnıñ
Ükeneç hälläre bar:
Kire kilmäs,tıngı birmäs –
Cannı sıkratır alar

May 1996.

MÄDİNÄGÄ

Tössez yalgız könnäremne
Häterlim bügengedäy,
Sünep bargan küñelemne,
Dörlätteñ, yaz ciledäy

Rähmät ukıym yazmışıma,
Uyanıp tönnäremdä.
Bähetemä oçragansıñ
Şul şomlı könnäremdä.

Atma mine upkınnarga
Üpkäle karaş belän.
Min sineke-zamannıkı,
Büleşü avır – beläm!
Tormış kakkan fäqıyreñne
Räncetmäçe, Mädinäm!

May 1996.

YaZGAN YaZMIŞ

Äylänä dä tagı kilä
Bu dönyanıñ közläre
Yaz da citä, uzıp kitä,
Kalsa-kala ezläre

Bezgä qadär bu yullardan
Uzgan küpme keşelär:
Şäyläp ütkän, sizmi kitkän,
Başka şunıñ işelär

Ülän üskän, karlar töşkän,
Kabat erep akkannar.
Ezlärenä, uysız-önsez,
Ber ütkännär kaytkannar

Vayımsız yäşäü çıgırı
Hiç tä tınıp tormagan –
Yazın-cäyen, közen-kışın
Çornagan da, çornagan

Ä ber könne – tuktap kalgan
Vakıt uzgan – yugalgan.
Tuzan kümgän, häter süngän –
Meskennärdän ni kalgan?!

İyün 1996 .

* * *

Tormış şulay itä:
Kemgä kömeş törtä,
Kemgä bakır gına tamıza.
Beräülärne kümä danga-malga,
Beräülärneñ yäşen agıza

İyün1996.

ÄMİNÄ MORATOVAGA

Sezgä tügäräk yäş tula ikän,
Bäräqalla, küzlär timäsen!
Yaktı könnär alda nasıyp bulsın,
Kuanıçlar urap ütmäsen!

Gazetanıñ açmıyk kaysı sanın,
Tap bulabız Sezneñ fikergä.
Fiker küktän töşmi, monıñ öçen
Kiräk küpme yullar ütärgä!

Şimbä dä yuk, yakşämbe dä Sezgä,
Belmim, kayçan soñ yal itäsez?
Häbär genä tügel, şiğri yullar
Här san sayın büläk itäsez.

Sezneñ iple, töple süzdän başka
«Yaña vakıt» kitek bulır ul.
İsänleklär birsen Sezgä Hoday,
Ukuçıdan Sezgä teläk şul!

1996 yıl.
--------------

Äminä Moratova – şagıyrä, «Yaña vakıt» gazetası häbärçese.

MÄDİNÄ RÄHİMKULOVAGA

Tarih belän kiläçäkkä
Hezmät itkän hanım ul,
Tatarnıñ yözen üzenä
Açıp birgän hanım ul!

Tugan halkı küñelenä
Uylar uygan hanım ul.
İsän çakta häykällären
Salıp kuygan hanım ul!

İyün 1996.

------------

Mädinä Rähimkulova – Orenburg yagı mäğrifätçeläre turında
küp kitaplar avtorı. Sankt-Peterburgta yäşi.

MÄDİNÄMÄ MÄDHİYÄ

Sayrar ide mikän, ay-hay sandugaç ta, kunıp sayrar talı, maktap cırlar
tañı bulmasa Ägär, min sandugaç bula alsam bödrä talım da, mädhiyälär
cırlar tañım da, uñ kanatım, mähäbbätem – ul sin bulır ideñ, cankisägem-Mädinäm!

Gomer yazı görläp uzıp kitkän,
Ä közenä äle irtäräk.
Şau çäçäkle tormış alannarın Yörik äle gizep ikäüläp.

Belik äle kadren gomerlärneñ –
Çäçäkläre bigräk matur bit!
El fasılı gına kabatlana,
Ütkän könnär kire kaytmıy bit!

Nasıyp bulsa ide közlären dä
Sineñ belän bergä ütärgä,
Açı-tatlı tormış cimeşlären
Ber tabaktan avız itärgä.

Sentyabr. 1996.

RÖSTÄM ABDULLAYIVKA

yäş tulu uñayınnan.

Mäşhür Hanskaya sukmakları
Kiterdeme ällä bu yakka?
Ul qadären belmim tansık ideñ
Sähnä söygän bezneñ halıkka!

Sünep bargan sänğat uçagına
Yaña sulış örep dörlätteñ.
Teatr ömete – yäş köçlärne
Balalarıñ kebek üz itteñ.

Gailäñdä inde küptän - babay,
Kem äytsen soñ siña babay dip?
Kiyäü, onıklarıñ äytä kürsen,
Tamaşaçı: «Röstäm, davay!» - di.

Tatar şulayrak äytä şul häzer,
Söylämebez – totaş vinegret!
Cäühär telebezne çistartırga
Röstäm tugan, berük, yärdäm it!

Älmändär kart beraz sabır itsen,
Çiratı tiz genä citmäster.
Alda äle sin başkarır eşlär
Tavık çüpläsä dä betmäster!

Lyutsiyäñneñ çişmä tavışına
Garmunıñnıñ moñı kuşılsın.
Tatar küñelenä oçkın salıp,
Yöräk cilketerlek cır tusın!

İcatıñnıñ çäçäkläre näfis,
Cimeşläre tora ölgerep.
Uñışlarnıñ sere ikäü genä:
Talant belän sineñ ölgerlek.

Kiler ul kön: Fäyzi teatrı
Açar üzeneñ zatlı pärdäsen.
Ezsez bulmas hezmät: balkıtırsıñ
Kalabıznıñ şanlı sähnäsen!

Köz 1996.
-----------

Röstäm Abdullayıv – Tatarstannıñ atkazangan sängat eşleklese,
akter, recisser, Orenburg tatar däülät teatrınıñ sänğat citäkçese.

EH, ORENBUR YaKLARI

Cır.
Ölfät Hämidullin muzıkası.

Kulıñdagı garmunıñnıñ
Kömeş kıñgırauları.
Alıp kitä yäşlegemä
Şul garmunıñ moñnarı.

Kuşımta:

Eh, Orenbur yakları,
Cäyneñ matur çakları,
Kaylardan da alıp kayta
Yäşlegem sukmakları.

Bormalı su buylarınnan
Ber urap kilik äle,
Bäpkä ülännären taptap,
Äytterep yörik äle!

Kuşımta şul uk.

Çişmä buyı bılbılları
Tagın kilgänder äle,
Yäşlektä kalgan kiçlärne
Häterlilärder äle.

1996.

TÄNKIYTÇEMÄ

Süzläremne kagıp-selkep, tugan,
Hikmäti mäğnälär ezlämä!
Süzdä meni hikmät,
Hikmät – canda!
Ä anısın
(gomer bakıy ber kabıkta yäşäp!)
Bik çamalı añlıym üzem dä!

Dekabr 1996.

* * *
Räfıyk bacaga.

Täñre birä, Täñre ala,
Bez fäqıyrgä ni kala?
Birgännän alganga qadär
Barı da bezneñ kulda!

Cırlasañ da, yılasañ da
Şul ber tamak, labasa!
İşarägä küçep bula,
Tamaklarıñ kalmasa

Elmayu da, tursayu da
Yagarga bula yözgä
Kıskası şul: açılırga
Mömkinleklär küp bezgä!

Şulay, duskay, hörriyät mul
Bez iskerer tormışta!
Sabırlıklar birsen Täñre
İreşergä uñışka!

Ğıynvar 1997.

* * *

Uzgan inde yıltır-şoma süzgä
Äsir bulır isär çaklarım!
Imsınırlık çaya küzlärgä dä,
Ahrı, uylanmıyça bakmamın

Danmı, malmı, yalmı siña kiräk,
Dip, baş vata tanış-beleşem.
Yazam ikän, dimäk, nider kiräk,
Bälki, ni beländer kileşmim

Alkışlarlık danım yuk-yugın da,
Kön kürergä citär malım bar,
Arıp-yonçıp, yal kiräkkän çakta,
Can cılıtır serdäş-yarım bar.

Bar närsäm dä citeş kebek tä bit,
Canım gına, nikter, azsına
Küñelemneñ kaydır poçmagında
Çirtelmägän kılı bar sıman.

Köylim äle şunı, äzer torsın:
Tormış bit bu – çıgar kiräge
Ber davıldan köyri,
ber - buşlıktan,
Gacäp bit ul keşe yöräge!

Anda-sanda, bälki, çirtkälärmen,
Üzem öçen genä bulsa da:
Uzmasın la könnär önsez-ezsez,
Dönya bit bu, fani bulsa da!

Ğıynvar 1997.

* * *

İrkälänä belü – kürkäm sıyfat:
İrkä gölneñ näfis çäçäge!
Zatsız yuldaş – ärsez tigänäkneñ
Berkemgä dä bulmıy kiräge!

İrkälänü – holık sınau tügel,
Hokuk daulau tügel tüşäktä!
Ul - hislärgä azrak irek birü,
Tulıp-taşkan çakta yöräklär.

İrkälänä belü – siräk sıyfat,
Näq irkäli belü şikelle
Kızganıç şul – bihisap parlarnıñ Gomerlek buluı – ikele!

Ğıynvar 1997.

* * *


Saumı, yäşlek, sine sälamlim min,
Siña iyäm bügen çal başım!
Nindi genä ürgä kütärelmä,
İstän çıkmıy bit ul yul başı

Ber yäşlektä, ber kartlıkta, dilär,
Aşkınuı tile küñelneñ
İke genä mizgel tügelder lä
Kızık çagı ozın gomerneñ!

Tile, dilär inde sine küplär,
Tile idek bez dä kayçandır
Az bulsa da äle şaukımınıñ
Berär eze, bälki, kalgandır

Yäşlek-tilelekneñ cile belän
Yöribez bit äle bügen dä.
Tileläre betsä, bu dönyanıñ
Yame kitär ide şul köndä!

Yäşlektä dä bulsın,
kartlıkta da
Sürelmäsen bezneñ aşkınu.
Yäşnä yäşlek – siña telägem şul –
Şaşıp torsın hislär taşkını!

22 aprel 1997.


* * *
Gölyözem apayga.

«Kiräk» belän «teläk» gomer bakıy
Ber sukmaktan bergä atlıylar.
Kayçak «kiräk» ciñä,
kayçak – «teläk»,
Ber genä dä kileşä almıylar

Häyer, döres bulmas alay diyü,
«Kiräk»neñ dä bula törlese,
Telägeñä täñgäl kilgän bula,
Canga yakın bula kayberse.

Ay-hay, barıber,kübräk buladır ul
Küñelgä huş kilmäs «kiräk»lär
Ah, ul kahär töşkän «kiräk»lärdän
Yonçıp-arıp betä yöräklär!

Balalar yäş, tüzü kiräk, diyep,
Teläklärne urap ütäseñ,
Kiler äle bäyräm bezgä dä, dip,
Ömetlänep sabır itäseñ

Aları da berçak üsep citä,
Ä «kiräk»lär daulıy üz cayın,
Teläkläreñ genä, namus saklap ,
Kimi-sünä bara yıl sayın

Küp yögerdeñ inde, atlauga küç,
Teläklärgä azrak irek bir.
Betmäs bu dönyanıñ «kiräk»läre,
Üzeñ öçen beraz yäşäp kür!

22 aprel 1997.

AKTI KÜPER,,,

Aktı küper näfrät taşkınında
Göltläp sündem – şaşıp söyälmam.
Çakırsañ da, inde karşı yarga
Canım tartmas, yözep çıgalmam

Torma yarda, inde yarım bütän,
Yöräk bagışlangan bütängä.
Çın küñeldän yaratkannar gına
Haklı bit ul söyü kötärgä!

Kısır ömet inde nigä kiräk,
Saf hislärne salıp taptagaç?
Yörmä yarda, bul, sin, üz yulıñda,
Başka sukırlarnıñ küzen aç!

7 may. 1997.

* * *

Sugışlarnıñ başı serle bula,
Facigale bula azagı
Gadi genä başkaylarga töşä
Sugışlarnıñ böten gazabı.

Ciñü Köne bügen – danlau köne,
İskä alu Köne här öydä.
Moñsu bäyräm, ä şulay da Bäyräm,
Urını anıñ küñel türendä!

Tansık kunak bügen veterannar –
Ciñü yaulauçılar İl öçen.
Okoplarda, kırda, tsehta bulsın,
Ayamagan härkem üz köçen!

Vakıt cile sıypıy çal çäçlärne,
Siräklänä bara aralar.
Küplär inde tik häterdä genä,
İsännärdä sıkrıy yaralar

Yaudan kaytmıy kalgan ulın kötep,
Küzen yomdı küpme analar
«Äti»süzen kitaplardan gına
Ukıp üste küpme balalar

Sugış betkäç batır kübäyä ul –
Hisaplauçı, bäyä birüçe
Ciñülärneñ çın kıymmäten belä
Fäqat tiren tükkän ciñüçe!

Bäyräm bügen – Böyek Ciñü Köne,
Şanlı Ciñüçelär bäyräme!
Ciñüçelär! Barı sezgä bügen
Güzäl yaz gölläre bäyläme!

May 1997.

BÄHET

Bik bähetle bulu – buy citmäs häl,
Bähetsezlek bit ul – faciga.
Şuña da min özep cavap birmim,
Bähetleme, digän sorauga.

Cavap birmim, çönki üzem belmim,
(Bälki, häyerleder belmävem)
Min bähetle, diyep, kükräk kakmıym,
Yuk kulımda bähet ülçävem.

Gomer küge bolıtsız çalt ayaz,
Ber kaygısız keşe bulırmı?
Uzganımda da küp borçularım,
Tuar könnärem dä tomanlı

Bähteñ barmı, Hoday bändäse, dip,
Berük, minnän sorau almagız,
Cannı kızıksınu kıtıklasa,
Küzläremä genä karagız.

31 avgust. 1997.

İZGELEKNEÑ BULMIY İSKESE

Baylar bulgan, buldı, könen kürä,
İsemnäre teldä, älbättä.
Baylık kürkäm itä (süz dä yuktır),
Tik mäñgelek bulmıy, ğadättä.

Bay zatınıñ bulgaç yañaları,
İskese dä bulır bit äle
«Yaña»ları kön dä küz karşında,
«İskertäbez» ikän kemnärne?

Yöz altmışı tuldı Ähmät baynıñ,
«İske» ugı anda tuktarmı?
«Yaña» digän märtäbäle isem,
Saylar ikän kaysı tatarnı?


Tel karışa, küñel kabul itmi,
«Yaña» dip atarga tuzgannı.
Kayber «yaña» digän kıymmätlärdän
Sörtelgän tik yıllar tuzanı:

Bulmaganmı tozsız tipterülär,
Açtan intekkändä beräülär,
Elga niçä faeton almaştırıp,
Şaşınmagannarmı türälär?!

Ähmät bayday baylar siräk bulgan,
Halkı öçen yanıp yörgännär,
Alar millätenä ni kiräkne
Küñel küze belän kürgännär.

Yañası bar cırnıñ, borıngısı,
Ämma, bulmıy cırnıñ yırtıgı –
İzgelekneñ bulmıy iskeläre,
Söyläp tormıym şunnan artıgın!

4 sentyabr1997.

-------------
Ähmät bay Hösäyenov – millätpärvär, kürenekle himayaçe tatar bayı.
BÜLÄK BAYBULATOVAGA

İcat çäçäkläreñ katlı-katlı,
Açıla da - tañga kaldıra.
Ber kölderep ala, ber yılata,
Önsez itep, uyga taldıra

Sähnä niçek kenä sınau almıy:
Ber kartayta, yänä yäşärtä,
Töşeñä dä kermäs gomerlärne
Üzeñneke itep yäşätä!

Yazmış sine bezgä büläk itkän,
Bez dä siña büläk bulsakçı
Sänğat mäydanında ciñülärgä
Härçak därtländerep torsakçı.

Alda sine yıllar, yullar kötä,
Distälägän yaña yazmışlar;
Yörägeñdä yalkın sürelmäsen,
Yuldaş bulsın siña alkışlar!

Noyabr 1997.

-----------------
Büläk Baybulatova – M. Fäyzi isemendäge teatr artistı.


HAVALARDA YOLDIZ

Cır.
Ramil Mäületov muzıkası.

Havalarda yoldız – kem yoldızı?
Kem küz salsa şuña yılmaya
Yoldızlarga baksañ, yözlär
nurga çuma,
Nik soñ küñelkäylär moñaya?

Havalarda yoldız – tön bizäge,
Kilep töşär tösle kulıma
Yoldız ömet itmim,
yoldız tügel bit min,
Yalgız gına kalmıym yulımda.

Havalarda yoldız – kük ilçese,
Sälam iltä tañga kiçlärdän.
Yullap sälam yörtmim,
balkıp barıp citim,
Aynıgançı yöräk hislärdän.

1998.

TUKAYGA

İ tugan tel, i matur tel
G. Tukay.

Gadi genä äytkän olug süzeñ
Bäyälänep betmäs böyekter.
Niçä tıñlasam da, härçak tansık,
Änkäm bişek cırı kebekter.
Tik yoklatmıy bu süz – küzeñ aça,
Bitaraflık kaça, gam iñä.
Kem soñ min, dip, tatar uyga tala,
Karaş taşlıy uzgan gomrenä.

Çü, yalgışam, Tukay, bar tatar da
İnde häzer alay uylanmıy;
Çönki küplär tugan telen belmi,
Bişek cırın tıñlap moñlanmıy.

Tämen tatımagan – tansık belmi,
Ä tansıknıñ ayırım läzzäte!
Şuña da sin, Tukay, bik qaderle,
Şuña da min siña rähmätle!

Aprel 1998.

KARA KÖZ

Kara közneñ soñgı köne
Kitmäskä dip tartışa,
Tik salınkı bolıtınnan
Yañgır tügel, kar töşä
Yarıy äle az gomerle
Közneñ şıksız mizgele,
Pıskıp yangan ömetlärne
Sünderep kuyar ide

Köz 1998.

SAGINILGAN MANZARA

Köyäzlänep kitkän urman,
Mamık şälen yabıngaç,
Canga tigän yañgırlardan,
Sorılıktan arıngaç.
Kar astında tanış sukmak,
Kıştırdamıy yafraklar.
Zatlı itektäy şıgırdıy
Yaña yaugan ap-ak kar.

Köz 1998.

AVILIM İMAN YaÑARTA.

Kommunistlar hakimlege çorında cimerelgän Mostafa mäçete nigezenä
avıldaşlarım kızıl kirpeçtän yalt itep torgan yañasın utırttılar.
Epigraf urınına.

Manarada balkıy ör-yaña ay,
Sabır gına közge tañ ata
Mostafamda bügen mäçet açıla,
Avılım bügen iman yañarta.

Härabädän kütärelde mäçet,
İman nurı sibä manara.
Pärdälängän bulsa kayber cannar,
Mañgay küze kürer, inşalla!

Ä hätergä kilä bala çaklar,
Tuzanlı yul – Mäçet tıkrıgı,
Yalan täpi yögerep yörgän çaklar,
Plyacıbız – Kiçü komlıgı.

Sularıbız ul çak tirän ide,
Omtılışlarıbız saf ide,
Yuk-bar kiyem, tatlı hıyal belän
İserep yörgän isär çak ide.

Häter barlıy täüge açışlarnı -
Kübese bit monda yasalgan;
Manaradan tabigateñ küzläp,
Küñel güzällekkä tañ kalgan

«Yaña kıybla» icat itüçelär
Manaranı kisep attılar.
Mäshäräläp izge Allah yortın,
Çit-yat kuşamatlar taktılar.

«İzbaç» ide, soñrak «klub» buldı,
Cimerelep mäçet kotıldı
Zamanalar uzdı, iman kayttı,
Nigezenä kabat utırdı.

İgelekle cannar isän äle,
Berdämlek bar äle halıkta:
Kul köçennän, häyer-yardäm belän
Mäçetebez, şöker, kalıktı!

Bügen töştä ak kügärçen kürdem,
Mäçet kärnizendä görläde.
Nigä yurıym – barı izgelekkä,
Dimäk, ildä iman ülmäde!

Yañgırasın azan,
tınlık yarıp,
İzge eşkä öndäp kön sayın.
Kabatlamıyk kılgan hatalarnı,
Kıyblabıznı barlıyk härdaim!

16. 10. 1998,
Mostafa avılı.

* * *

Tau-tau bähet väğdä itkän
Yulbaşçılar yugaldı.
Cannarı oçtı cihanga,
Yaman dannarı kaldı.

Dekabr 1998.

* * *


Bezneñ yarık tagarakta
Su da tormıy,
Cim dä yuk.
Ämma, gacäp, aç tügelbez:
«Yuk»tan sin dä,
Min dä tuk!

1999.

* * *
Puşkinnan.

Söydem Sezne:
bälki, gıyşkımnıñ eze
Sünep tä betmägänder
küñelemdä;
Bütän hafalamas söyüem Sezne,
Borçıysım kilmi
berni belän dä.

Söydem Sezne önsez
häm dä ömetsez,
Yä tartınıp,
yä yarsıp könläüdän;
Sezgä şundıy nazlı
häm eçkersez
Söyelü yazsa yazsın beräüdän.

1999.

KIŞKI KİÇ

Puşkinnan.

Tärcemä kürşebez Kulikova Lidiyä Nikolayıvnaga bagışlana.

Davıl ofıknı tomalıy,
Kar-burannar böterep;
Ertkıç canvarday ber ulıy,
Ber yılıy, bala kebek.
Yä tuzgan kıyık salamın
Şaulatıp talkıp ala,
Yä soñlagan yulçı sıman,
Täräz kapkaçın kaga.

Alama alaçıgıbız
Moñsu da, karañgı da,
Äbkäyem, nik äle önsez
Tındıñ täräz karşında?
Ällä davıl ulavınnan,
Dustım, yonçıp kaldıñmı?
Ällä orçık zırlavınnan
Yokıga uk taldıñmı?

Eçik, nursız yäşlegemneñ
Rähimle ahiräte;
Salıyk häsrättän berärne,
Bulır canga sihäte.
Cırla miña sayrar koşnıñ
Sabır gomer itüen.
Cırla miña güzäl kıznıñ
Tañda suga kitüen.

Davıl ofıknı tomalıy,
Kar-burannar böterep;
Ertkıç canvarday ber ulıy,
Ber yılıy, bala kebek.
Eçik, nursız yäşlegemneñ
Rähimle ahiräte;
Salıyk häsrättän berärne,
Bulır canga sihäte.

1999.

* * *
Puşkinnan.

Zaya büläk, ğaip büläk –
Tormış, nik mine taptıñ?
Nik yazmış ämere belän
Cäzalı yulga tarttıñ?

Kay cahilgä kiräk buldı,
Mine yuktan bar itü,
Yörägemä yarsu salıp,
Väsväsä utı törtü?

Maksat kuymadım aldıma,
Yöräk buş, eşsez añım,
Tormışnıñ tössez şavınnan
İzalana bu canım.
1999.

SÄYER TELÄKLÄR

Eh, aşası ide bolıtka,
Kagılası ide ofıkka,
Çaykalası ide nurlarda
Kiyek kazlar ütkän yullarda.

Endäşäse ide cillärgä,
Elmayası ide göllärgä,
Çagılası ide küzlärdä
Ber şäp bizäk bulıp közlärgä.

Köz 2000.

* * *
Kemgä – niçek, miña icat - gazap!
Kuy soñ, azaplanma, tın, dilär.
Ber oçlangaç, kaläm sınmıy tınmıy,
Kalämsezlär genä belmilär.

28.03.2000.

BER ŞAGIYRÄNEÑ ŞİGIR BÄYLÄMEN UKIGAÇ ,,,

Yortım çitännän bulsa da,
Sortım bütännän minem.
Halık mäqale.
(şagıyrä saylagan epigraf)

Çitän çitän bulır inde,
Nindi äläm elsäñ dä.
Sat sin anı hak birsälär,
Canga cälräk, disäñ dä.

Yuksıllar bayragın selkep,
«Bulır!»ga şöker kılıp,
Kübräk yäşälmäde mikän,
Yarlı täkäbber bulıp?!

Muzey-fälän itelä kalsa,
Ul «tarihi» toragıñ,
Ber poçmakta, onıtılıp,
Utırıp kalma tagın.

«Histän ürgän tähet» kenä
Çitän yortka yäm kertmäs,
«Canlı eksponat» bulular
Tatarga kileşep betmäs.

«Sort» digännän. üzbäyälär -
«Akıllılık bälase».
Çın «yarlık»nı vakıt tagar,
Anı härkem alası.

Bügenge «sort» sortmıni ul
Mäñgeleklär karşında.
Süzem borıçlırak bulır,
Küz yäşlärsez karşıla:

Bigaybä, bu bäylämeñnän
Läzzät tapmadım äle -
Bar költäñdä ber tuk başak,
Ul da - halık mäqale.

Fevral-mart 2000.

ASILLARDAN ASILLARGA

Bäyrämegez citkän kilep –
Büläk kiräk ezlärgä:
Yazmak buldım ber mädhiyä
Mahsus atap sezlärgä.

Tukta, mäytäm, atlanıym da
Par kanatlı tulparga,
Çıgıym äle danlar öçen
Zatlı süzlär tuplarga.

Öç atların ber sikerep,
Oçtı atım küklärgä:
Böyek uylar kükkä tarta,
Ser tügel bu küplärgä.

Anda inde yaktılık ta,
Nurlılık ta çamasız,
Tik alcıta ikän balkış,
Cirgä töştem çarasız.

Süzsez añlap telägemne,
At yünälde bakçaga:
Ömetlänep kuydı küñel,
Süz tabam, dip, maktauga.

Ber äyländem, biş uradım
Küzläp bakça göllären,
Ni kızganıç – tabalmadım
Gölneñ sezgä tiñnären.

Berse çagu, berse tonık,
Östenlek soñ kaysında?
Ni centekläp saylasam da,
Täñgällek bulmas sıman.

Tulparım mende taularga,
Äylänep kilde Aydan,
Tik sezgä tiñ hörmät süzen
Tabalmadım berkaydan!

Küpme vakıt sarıf ittem
İldä yuknı ezlärgä!
Nindi tiñdäş tabıp bulsın
Yaşe dä yuk sezlärgä?!

Dönya kürmäde mädhiyäm,
Ükenülär faydasız.
Märhämätle cannar bit sez,
Hälläremne añlarsız

Süzem kupşı çıkmasa da,
Kabul itä küregez,
Kürkäm süzdän küpkä kürkäm
İkänsez bit üzegez.

Asıllarnıñ asılları,
Sezdä bügen küzebez.
Telebezgä kilmägänen
Küzebezdän küregez!

Bergä bulıyk, tansık bulıyk,
Bereksen serlärebez;
Mäcleslärne bäyräm yasap,
Yañgrasın cırlarıbız!

Mart 2000.

--------------

Bötenäyep kitte çiläk,
Tigezen-tiñen tapkaç.
Açık avız, diyep kara,
Avıznı kapkaç yapkaç!

------------

Yalgız kayın, meskenkäyem,
Özgälänä cillärdä.
İşen tabıp sıyınır ide,
Tamırlar şul cirlärdä

--------------

Omtılmıym min
çüldäy mäydannarga,
Häykäl-yazmışlarnı telämim.
Külägädä canga sihät tabam,
Procektorlar ugın önämim!

-------------

Ällä kem bulır idek tä,
Ämälen belep bulmıy.
Hıyaldagı kanatlarnı
İñnärgä elep bulmıy.

------------

Sızgırsañ da yäşleklärgä
Yullar yabılgan inde.
Gomer oyıkbaşlarına
Başlar sabılgan inde!

2000.

ÇORLAR ÇİGENDÄ

Bik küplärgä tätemägän bähet
İşelep töşte bezneñ öslärgä:
Gasır gına tügel, Meñellıkka
Nasıyp ikän äle ürlärgä!
Häyerçelek köläpärälären
Salıp atıp ütkän yıllarga,
Bismillalap, uñ ayaktan atlap,
Kerä kürik yaña çorlarga.
Yäçe inde, yazmış, bezgä genä
Gelän şulay kırın karama:
İnkıylabın birdeñ, inkıyrazın -
Hättin aştı - bütän sınama!
.Egermençe - tarih kiştäsendä,
Ütkännärgä, dilär, salavat.
Zarın gına tügel, başkasın da
Äytep ütü kiräk, aralap.
Egermençe - mineke dä ide,
Min kürmädem anı töşemdä:
Yalan täpilärem cebetep yörgän
Cılı yañgırları isemdä.
İllärebez ulçak irken ide,
Suları - su, karı - kar ide,
Yöz sum belän yöz tuganıñ barlap,
İllär gizgän könnär bar ide.
Ä bügen ni? Karta çeltärläre
Kirtä bulıp yattı yullarga.
Kayda häzer Kavkaz, kemdä Kırım?
Karpatı da barı cırlarda.
Şulay, duslar, şomlı bu «çik kiçü»,
Tik yugaltmıyk äle ömetne -
Uzgannarda bez ömetle idek,
Ömet belän buldık bähetle.
Algarışnıñ saf cillären toyıp,
Tibä kürsen äle yöräklär.
Färeştäneñ «amin» digänenä
Turı kilä kürsen teläklär!

Dekabr 2000.

* * *

Dönya, dönya.
Güzäl bakçasıñ sin, tik.
Çıtırman baskan kayber töşeñ.
Çıtırmannar yırmış -
Üzebez tapkan yazmış,
Ällä. yulı yalgış?

23.02.2001.

* * *

Diñgezlärdä yalgız kayık mesken -
Cilkän köylä, sıyın cillärgä.
Aları da kübräk karşı isä.
Par kanatlar kiräk iñnärgä.

21.01.2001.

* * *
İllä dä kızık ittem -
«Kürmi» üttem!
Kabıgım belän toydım -
Kürelü ide bar niyäte:
Çüp ğamälen tauday toyıp,
Kolaç citmäs zurdan kubıp,
Ispaylanıp, kuştanlanıp,
Sayrap, maylap
Küzgä kerü, canga sarılu -
Tabigate.
Yansın äle, kızsın äle,
Cätmäsendä töşem yukka
Özgälänsen, sızsın äle!
Oyat kaçkan dönyasında
Savapsızga süz koyuga karaganda,
Kayçak şulay
«İşetmäveñ vä kürmäveñ»
Küpkä kulay.

13.03.2001.

* * *
Üz mohitem kıytgalardan tarta -
Kanga señgän tatar mohite,
Tugan telem saf çişmäse tarta,
Tugan moñım turı yöretä.

Kıytgalarnıñ ofıkları aldır,
Bälki, baldır eçkän suları,
Ämma, susagan can suga mohtac,
Ul su gına teli nibarı

10.05.2001.

ÄMİNÄ APA MORADİGA

Yanäşämdä genä şağıyr utıra,
Min bar ni dä, yuk ni añarga
Aşıgıp-aşıgıp nider yazıp kuya,
Oyıp, yänä çuma uylarga.
Üpkälämim, üzemä tanış halät:
İcattaşı-ilham kilgänder,
His-hıyalga törep sizger canın,
Kulına käğaz-kaläm birgänder.
Berni kürmi şağıyr mondıy çakta,
Hätta huca tügel üzenä.
Küñlendägen täñgäl tapşırırday
Süz ezli ul, barı süz genä!
Süz – cäühär ul, layık urnın tapsa,
Süz – koral ul, hätta däva da!
Mäğnäsez süz – barı buş avaz ul,
Kaytavazsız oçkan dalaga.
Yazsın şağıyr, bozmıyk mizgel yämen,
Uy-gamnäre küçsen süzlärgä,
Kabatlanmas güzäl äsär bulıp,
İreşer alar berçak bezlärgä.
Bu mäl bulır şağıyr tantanası,
Hezmäteneñ äcer-savabı,
Ä häzergä yuk şul ber ämäl dä,
Ciñläyterdäy icat gazabın.

Oktyabr 2001.

* * *

Ence Şäfiyevaga.

Häyät diñgezennän ence çüplim,
Sandıklarga salmıym - öläşäm.
Söyensägez, min dä yuanırmın,
Saf cannardan hiç tä könläşmäm.

Encelärneñ zatlılıgı serle,
Encelärgä fani dönya tar.
Beräülärgä ence - ber täti taş,
Minem encelärem canlılar.

. Encelärem, tere encelärem
Sibelep yata uzgan yıllarda.
Ezlägännär mine ber tabarlar
Şul encele borma yullardan.

29.01.2001.

--------------
Ence Şäfiyeva – pedagog, bayançı, kompozitor.
Orenburgta yäşi.
ALDAN KÜREP BULMIY ŞUL

Ramil Mäületov köye.

Küzläreñdä şäüläm kürep,
Göltläp kabıngan idem.
Mähäbbätem taptım, diyep,
Siña tabıngan idem.

Kuşımta:

Uñga kayırdı sukmagıñ,
Sulga tarttı minem yul.
Mañgaylarga yazılgannı
Aldan belep bulmıy şul

Mähäbbätne uçak dilär,
Dörli-ürelä ikän;
Küñellärdä hislär sünsä,
Ul da sürelä ikän.

Kuşımta şul uk.

Eçem yalkın, tönem salkın,
Canda ömet bar äle:
Dönya kom sahrası tügel,
Nasıyp yar oçrar äle.

Kuşımta. 16.01.2002.

* * *
Cannarıbız ber tiräkkä kungan,
Önsez kalıp cırıñ tıñlap toram.
Moñnar kuşılır,
Kavışa almas sınnar:
Kirtälären dönya küptän korgan.

29.03.2002.

MÖNÄCÄT

Bu dönyaga kilgänbezder
Zur sınaular ütär öçen:
Nider kürep, nider kılıp,
Nider alıp kitär öçen.

Keşe gomre mizgel genä
Meñellıklar mizanında.
Nindi ezlär kalır bezdän
Fani dönya tuzanında.

Hak Täğaläm, rähmäteñ kiñ
Tugrı yulda yörgännärgä;
İ Hodayım, birçe mädät
Yul tabalmıy yödägängä.

Kire kaytır yullar yabık
Mäñgelekkä ütkännärgä.
İ Hodayım, bir sabırlık
Kitkännärgä, kötkännärgä

21.06.2002.

KÖZGE ŞİGIR
Küñelemä ilham iñgän,
canım – rässam:
Pumalamnı közgä manıp
näkış yazam.

Közge şiğır
sorap tora sarı tösne,
Alga kilgän moñsu mälneñ
üze tösle.

Közge şiğır – mizgel töse,
näkış kenä;
Aldaşmasın,
guah bulsın
Tabiğatneñ bizägenä

08.09.2002.

* * *

Şau çäçäkle mälem buldı –
Gölläremä koşlar kundı.
Kundı, hozurlandı, oçtı
İñnäremnän yomşak kına
Cillär koçtı.

İnde menä közlär citte,
Göllärem dä suldı, kipte.
Döres,
Koşlar urap uzmıy, kungalıylar
Karını açsa, çırkıldaşıp,
Cim daulıylar.
08.09.2002.



KAZANNARGA BARDIM
Tatar halık köyenä.

Kazannarga bardım,
Kürep häyran kaldım:
Ak göllärgä alı ürelgän.
Niklär ildän kittek,
Taralıplar bettek,
Sagış la sarka yöräk türennän.

Kazannarga bardım,
Çitek-käveş aldım,
Üz kulımnan tüläp hakların.
Çämçäleläy çitek,
Çittä - küñel kitek,
Çıkmıy la istän tugan yaklarım.

Kazannarga bardım,
İşetep önsez kaldım:
Yañgırıy cır änkäm telendä.
Küñeleñä berket:
Kiräkmäs lä tähet,
Bulsın la bähteñ tugan ileñdä.

23.09.2002.


KÖMEŞ TUY CIRI

Ramil Mäületov muzıkası.

Par atlarda cildäy cildertkänme
Kömeş tuyga iltkän bu yıllar.
Tatlı töştäy genä oçıp ütkän,
Ällä bulgan, ällä yuk alar.

Kuşımta här kuplettan soñ:
Öleşemä töşkän kömeşem sin,
Asıllardan asıl gaziz yar,
Siña gına söylär serlärem bar,
Siña gına köylär cırım bar.

Baldaklarda kömeş nurlar uynıy,
Yäşlek väğdälären yañartıp.
Bakçı äle, bäğrem, küzläremä
Äüvälgedäy söyep-yaratıp.

Par baldaklı, par kanatlı bulıp
Yaşäüläre nindi küñelle:
Yanäşäñdä yäşli söygän yarıñ -
İñ zur bähet şuşı tügelme?!

09.11.2002.

SİÑA KİLÄM, KAZANIM

Cır.

Yazmış cile kaya taşlamasın
Tıngı belmäs tatar balasın,
Küñlen biläp, däşep, tartıp torır
Hak märkäze – Kazan kalası.

Kuşımta:

Kiläm siña Cayık buylarınnan
İşetim dip moñlı azanıñ,
Kardäşlärneñ kaynar sälamnären
Kabul itçe, nurlı Kazanım.

Mäydannarda, nigez taşlarında
Gasırlarnıñ kırıs avazı.
Çal tarihın barlap yäşi Kazan,
Saklaganday küze karasın.

Kuşımta:

Kiläm sagnıp izge Bolgar İlen,
Häteremdä danlı uzganıñ,
Ellar sine yäşärtälär genä
Meñyaşärem, Şähri Kazanım.
İrek koşı kungan iñnäreñä,
Canga şifa İdel havası.
Gorur basıp atla al tañnarga,
Tatar tähte – Kazan kalası.

Kuşımta:

Kiläm siña ozın yullar ütep,
Kıytgalarnıñ tatıp tuzanın,
Änkäm kebek, balañday üz kürep,
Karşı alçı, gaziz Kazanım.

12.10. 2002.
MİLÄÜŞÄ.
Cır.
Miläüşä Şäfiyevaga bagışlana.

Ence Şäfiyeva muzıkası.

İsännärgä tagın yazlar citte -
Çäçäk belän çäçäk serläşä.
Moñ çişmäse, yazlar göle ideñ,
Taşlap kitteñ bezne, Miläüşä

Hay bik irtä suldıñ, yaz çäçäge,
Cırıñ oçtı kükkä, biyekkä
Küzläreñdä moñ häm sagış ide,
Sagışlı moñ kaldı yöräktä.

Ber yuanıç inde häzer bezgä –
Tasmalarga yazgan cırlarıñ,
Yañgırasınnar alar töseñ bulıp,
Tibrälderep yöräk kılların!

12. 03. 2003.
-------------
Miläüşä Şäfiyeva – Orenburg töbägeneñ populyar estrada cırçısı.

EH, BU TORMIŞ DİGÄNEÑ!

Cır.

Tormış şulay itä ul -
Ezliseñ-ezlänäseñ,
Pärdälärgä aşıkmasañ
Küñeleñ täräzäsen.

Kuşımta:
Ezlägänem tabalmadım,
Tapkanıma şatlandım.
Tabışım da, yazmışım da,
Ul – sin inde, appagım!

Tormış şulay itä ul –
Kötäseñ-köyenäseñ,
Ömeteñä ireşälsäñ,
Sabıyday söyenäseñ.

Kuşımta:
Kötep küzlärem karaldı,
Tüzemnärem kalmadı,
Sabırlık yegetlek tügel,
Şunı soñlap añladım.

Tormış şulay itä ul –
Çabasıñ, yarışasıñ,
Dus-tugannan kalışmıyça,
Yaşärgä tırışasıñ.

Kuşımta:
Dönyanıñ mäşäqatlären
Kem genä beterä algan?
Gomere buyı çapkannarnıñ
Öç könlek eşe kalgan.

21.03.03.

YaŞÄRTÄSE KİLÄ ÄNİLÄRNE

Cır.

Sibelsä dä kömeş çäçlärenä,
Soklansak ta ihlas yäşlärenä,
Yaşärtäse kilä änilärne,
Yaşätäse kilä änilärne.

Urın birep öyneñ türlärennän,
Ak yaulıklar salıp iñnärenä
Yaşätäse kilä änilärne,
Yaşärtäse kilä änilärne.

Kuandırıp gomer közlärendä,
Nur balkıtıp köläç yözlärendä
Yaşätäse kilä änilärne,
Yaşärtäse kilä änilärne.
4. 02.2003.

Click or select a word or words to search the definition