Şiğırlär - Kisekbaş

Kisekbaş kitabı* (HIV-HV yözlär)

Gali batırnıñ Diyü belän sugışuı


...Ul Diyü uygandı ta türt yaru bakar,

Küb süz süzlär, agzındin utlar saçar:

"Sinme kildeñ, ya Gali doşmanımız,

Sinen ilendin çınarmı canımız?

Sinme kisteñ barça diyulär başını,

Sinme tükteñ monça diyulär kanını?

Halä män baram, – tide, – anda siña,

Sine monda kem bireb izde miña?"

Gali äyter: "Hak bireb iz(e)de mine

Parä-parä kılarım bu däm sine".

Ul Diyü äyter: "Bu säğat sine yiyam,

Dönyada ber möselmannı kuymayam.

Ni sine kuyam, ni hud päygambäri,

Yakayın Mäkkä, Mädinä şähreni.

Ni doşmannı kuyam, ni gazıyñıznı,

Bu cihanda kuymayın bereñezne".

Äylä, tide, yörede täqdir belä,

Meñ batman görzise bar üze belä.

Aldı görzi, hämlä kıldı Galigä,

Gali täkıy kalkan aldı ilingä.

Äylä ordı Diyü Galigä gerzini,

Kem Gali batdı yirgä teze tiñi.

Teträmäde Galineñ uldäm ile,

Hiç täğayyer bulmadı ul şah väli.

Säçräde mende ul däm taş östenä,

Şöker kıldı, säcdä itte dustına.

Ul Diyü äyter: "Ülmädeñme, ya Gali,

Kuhi Kaf irsäñ parä kılam sine!"

Öç hämlä kıldı Galigä, ülmäde,

Kazgırıb nä itmeşen häm belmäde.

Çönki näübät Galigä tikde äyrä,

Gali ordı iline zölfäqarä.

Gali äyter: "Ya mälgun, barmak kütär,

Täñreneñ berlegenä iqrar kitär".

Ul Diyü äyter: "Meñ yäşädem toymadım,

Kiçde gomrem, din kazgusın yiymadım.

Ülär irsäm täkıy härgiz dimäyen,

Zirä ülsäm, din kazgusın yiymayın".

Çön işette bu süzne Diyüdin Gali,

Mende taşnıñ östenä ul däm väli.

Çaldı andin Zölfäqarnı başına,

Kiçte kitde irde anıñ canına.

Çönki ülterde päri diyüne Gali,

Täñre arslanıdır ul şah väli.

Ul saraynıñ işekene açtılar,

Galineñ östenä diyulär töştelär.

Gali ordı üzen ul däm diyulärgä,

Çaldıgınça kırar irde ul yirä.

Gali diyulär başını kisär irde,

Diyulärneñ yözenä ul basar irde.

Öç yöz diyüne ülterde ul kön Gali,

Täñre arslanıdır ul şah väli.

Çönki bu eşne Galidin kürdelär,

Täkıy anda tormadılar kitdelär.

Çönki baktı Gali: diyulär kürmäde,

Barça diyulär ul arada tormadı.

Kilde biş yöz möselman, çişte ilen,

Barçasına öläşte diyulär malın...

Tärcemäse**:

...Ul Diyü uyanıp, dürt yakka bagar,

Küp süz söylär, auzınnan utlar saçär:

"Sinme kildeñ, ya Gali, doşmanıbız,

Sineñ kulıñnan çıgarmı canıbız?

Sinme kisteñ barça diyulär başın,

Sinme tükteñ monça diyulär kanın?

Yarıy, min baram, – dide, – anda siña,

Sine monda kem cibärde soñ miña?"

Gali äyter: "Hak yünältte monda mine,

Parä-parä kılırmın bu däm (häzer. – H. M.) sine!"

Ul Diyü äyter: "Bu säğate sine yiyam,

Dönyada ber möselmannı da kuymam.

Ni sine kuyam, ni päygambäreñ,

Egarmın Mäkkä, Mädinä şähären.

Ni doşmannı kuyam, ni gazizne, –

Bu cihanda kuymamın beregezne!"

Şulay dide, yörede täqdir belän,

Meñ batman görziye bar üze belän.

Aldı görzi, höcüm kıldı Galigä,

Gali tagı kalkan aldı kulına.

Şundıy ordı Diyü Galigä görziyen-

Kem Gali battı cirgä teze tiñen.

Teträmi ul däm (çak.-H M.) Galineñ kulı,

Hiç üzgärmäs, kurıkmas ul Şah Väli[1].

Sikerde, mende ul däm taş östenä,

Şöker kıldı, säcdä itte dustına.

Ul Diyü äyter: "Ülmädeñme: ya Gali?

Kaf tavı bulsañ, parä kılam sine!"

Öç höcüm kıldı Galigä, ülmäde,

Kaygırıp, ni itäsen häm belmäde.

Annan näübät Galigä citte yänä,

Gali aldı Zölfäqarın (kılıçın. – H. M.) kulına.

Gali äyter: "Ya mälgun, barmak kütär[2],

Täñreneñ berlegenä iqrar kiter?"

Ul Diyü äyter: "Meñ yäşädem, toymadım,

Kiçte gomrem, din kaygısın yiymadım.

Ülär isäm, tagın hiç tä dimämen,

Ägär ülsäm, din kaygısın yiymamın".

İşetkäçten bu süzne Diyüdän Gali,

Mende taşnıñ östenä ul däm väli.

Çaldı annan başına Zölfäqarın,

Çaldı, kiste, aldı Diyüneñ canın.

Şulay üterde päri diyüne Gali,

Täñre arıslanıdır ul şah väli.

Ul saraynıñ işeklären açtılar,

Galineñ östenä diyulär töştelär.

Gali ordı üzen ul däm diyulärgä,

Çalgaç tagın karar ide ul cirgä[3].

Gali diyulärneñ başın kisär ide,

Diyulärneñ yözenä ul basar ide.

Öç yöz diyüne üterde ul kön Gali,

Täñre arıslanıdır ul şah väli.

Şulay, bu eşne Galidän kürdelär,

Tagı anda tormadılar, kittelär.

Annan baktı Gali: diyulär kürmäde,

Barça diyulär ul arada tormadı.

Biş yöz möselmannıñ çişte kulların,

Barçasına öläşte diyulär malın...


_________________

* Ahmetgaleeva Ya. S. İssledovaniye tyurkoyazıçnogo pamyatnika "Kisekbaş kitabı" – M.: Nauka, 1979. – S. 131 – 133.

** Näcip İsmägıyl tärcemäsendä // Vatanım Tatarstan. – 1992. – 19, 26 iyül.

[1] Şah väli (şahe väli) – yaklauçı şah.

[2] Barmak kütär – monda: Allaga iman kiter.

[3] Bu yulnı bolay dip tärcemä itärgä dä mömkin: "Härber çalganın (turaganın) cirgä kırıp salır ide" (H. M.).

Click or select a word or words to search the definition