Şiğırlär - İrek Sabirov


Bäğırkäyem, uftanma sin
Sentyabrgä;
Bez ciñärbez közen, kışın
İkäü bergä.
Bar eşlärem, cimeşlärem –
Sineñ öçen;
Sin bulganda ikelätä
Arta köçem.

TATARLIGIM

...Tatar halkı haman isän, çönki
anıñ tamırları nık. Tatar ke-
şese, kayda gına yäşämäsen, üze-
neñ tatarlıgın onıtmıy.
İndus Tahirov
Ellar uzgan sayın, kübräk
Sizäm cirdä yäm barlıgın:
Yazmış kakkan-sukkan sayın
Nıgıy bara tatarlıgım.

Buldı üze aptıragan
Mällärem yul çatlarında;
Yat tarafka, bütän yulga
Kerep kitkän saklarım da.

Hälsez augan cirdän mine
Ni kütärde, ni kotkardı?
Çıtırmannan turı yulga
Nindi kuät alıp bardı?

Ul – serle köç. Mañkortlarga
Hiç añlatıp bulmıy anı:
Ul köç – mine keşe itkän
Tatar kanı, tatar añı,

Hoday birgän yäşäü därte,
Tän häm ählak çistalıgı,
Borıngını bügengegä
Totaştırgan cep barlıgı.

Şuña kürä ciñep baram
Ruh çirlegen, uy tarlıgın;
Aylar-ellar uzgan sayın,
Nıgıy bara tatarlıgım.

İKE VATAN

Tugan yak – ber. Aña almaş bulmıy.
İstä könnären dä, tönen dä:
Dönyanıñ iñ yäşel ülännäre
Üsä bezneñ kapka töbendä.

Tugan yaktan yıraklarda uzdı
Gomeremneñ baytak könnäre.
Bu – ikençe vatan. Monda gına
Dönyanıñ iñ zäñgär külläre.

İke vatan. Min alarnı üzem,
Üz telägem belän saylamadım,-
Öleşemä şulay tigänder:
Bersen Hoday birgän. İkençesen...
...Anısın da Täñrem birgänder.

SOÑ BULIR

Aşıgıp, eş diyep, mal cıyıp,
Könnär dä, yıllar da ütälär.
Ä bezne yaratkan sılular
Kötälär, kötälär, kötälär.

Bez eşçän, bez dönya kuabız,
Kürmiçä iñ güzäl tañnarnı;
Bez mährüm itäbez nazlardan
İñ tugrı, fidakar cannarnı.

Yugaltu bik ciñel alarnı,
Bulsa da mäñgelek kebeklär.
Äy, bügen nazlıyk la yarlarnı,
İrtägä soñ bulır, yegetlär!

CAVAP

Tänkıytliseñ mine: «Ällä, - diseñ, -
Utınıñmı betkän uçakta?
Bütän keşe äytkän fikerlärne
Kabatlıysıñ, - diseñ, - kayçakta.»

Yuk, duskayım, min bit, keşelekkä
Hak süzlärdän kersen, dip, sihät,
Yugalmasın, diyep, tirän akıl,
Mäñge yäşäsen, dip, hakıykat, -

Kırgıy taşnı kırlap şomartam da,
Äyländeräm yözek kaşına,
Kiçä akbur belän yazılgannı
Bügen uyam kıya taşına.

BERÄÜ GENÄ GOMER

Göl-çäçäkle, nurlı bu dönyadan
Şuıp ütte barı külägäm.
Räfiq Yunıs
Kabatlanmas inde
Alsu tañnar,
Kabat tumas mine
Yaratkannar.

Yaşäü qaderlären
Belmädem şul;
Kayçan özeler bu
Bormalı yul?

Sarıküldä toman
Cete zäñgär;
Kiçeregez, zinhar,
Räncegännär!

Kimi bara kuät
Yörägemdä.
Beräü genä gomer,
Beräü genä...

KULYAZMALAR

Bez kemnär soñ? – Hodaydan vaz kiçkännär?
Küñelennän iman nurı kitkännär?
Rädif Gataş
Öyem-öyem iske kulyazmalar...
Küp yazılgan. Kaya kuyıym anı?
Ertıp taşlar idem – kızganıç.

Kullarıma kaläm algan sayın,
Şöbhälänäm tagın, tagın da:
Ukıy torgan, añlıy torgan cannar
Kaldı mikän tirä-yagımda?

HATİRÄLÄR

Däftär biten açsam, ul İstälek
Kilep çıga kipkän göl bulıp.
R.Aymät
Hatirälär, bäyläveçlär kebek,
Yaralarda kipkän yabışıp.
Kuptarma sin anı, yarsımasın.
Vakıt uzgan. Bulmas kavışıp.

Sagınsak ta täüge mähäbbätne,
Kaytmas, bäğrem, kire ul çaklar:
Ellar aşa inde kürenmi dä
Su buyında yangan uçaklar.

Bez yaratkan göllär tütällärdä
Utız biş kat şıtıp, suldılar;
Bergä üskännärneñ bytakları
Kayın käüsäläre buldılar.

Eraktagı yoldız yaktısıday
Kalsın toygılarnıñ yäş çagı.
Söyü koyaşınıñ bayışında
Kızıllana häsrät şäfägı.

ÇABIŞ

Şimbälärneñ, pänceşämbelärneñ
Ükçäläre genä yaltırıy!
Älserätte bu çabışlı tormış,
Tänem ardı. Yöräk yal sorıy.

Citte, didem, tuktalırga kiräk,
Kuanırga kiräk här tañga!
Çañgı kiyep, dönya mäşäqaten
Taşlap, çıgıp kittem urmanga.

Menä ikän kayda yäşäü yäme!
Uylar bütän monda, uy başka!
Karga çumgan narat yegetläre
Yañakların kuygan koyaşka.

Alsu körtlär, kükneñ zäñgärlege
Sulgan hisläremne isärtä,
Kayınnarnıñ şärä güzällege
Usallanıp katkan küñelemne
Ällä niçek itep neçkärtä.

Aynıganday buldım: dönya kuıp,
Küpme mizgellärem urlangan!
Läzzätlänep şulay, üzgärdem, dip,
Yañardım, dip kayttım urmannan.

...İrtägesen isä - öyermädäy
Kabat yottı tormış agışı:
Düşämbelär, comga, çärşämbelär...
Dävam itä dönya çabışı.

BÄNDÄ

Minem kürşem Bitamanda
Üskän tuıp,
Balaları citep kilä
Urıs bulıp.

«Nu i şto, - di,- po-tatarski
Belmim ya sam.»
Nik onıttıñ üz teleñne,
Dip sorasam,

Täkäbberlek belän yözen
Çöyerä dä,
«Ul yazıknıñ polzası yuk,»-
Dip cibärä.

Ä min uylıym: ya ul yülär,
Ya min ahmak:
Äle dä yäşim Tukay şiğır-
lären yatlap,

Äle dä «Zäñgär şäl»ne ukıp
Yaşem tügäm,
Telem aşa yäşävemneñ
Yamen küräm.

Üz telemdä beläm Cirneñ
Här kıytgasın,
Matdälären häm tapkırlau
Tablitsasın.

Tatar mäktäbendä ukıp
Aldım belem,
Urıslardan şäbräk beläm
Urıs telen.

«Ä sin,- dimen,- gomer kiçteñ
Nadan kileş:
Rusçañ zägıyf, tatarçañ da
Äveş-töveş.

Kayda kıyblañ fani dönya
Agışında?
Cilkäneñ dä, totkañ da yuk
Tormışıñda.»

Şulay didem, ä üzemneñ
Yörägemdä
Näfrät tä yuk, açu da yuk,
Ciränü dä.

Tik kabatlıym şul kürşemne
Kürgän sayın:
Aç küzlären ul bändäñneñ,
Ya Hodayım!

MÄSKÄÜ. KIZIL MÄYDAN

Mäskäü manaralarına
Karap, uylanam kayçak:
Anda bezneñ mäçetlärgä
Ohşagannarı baytak.

Busı Äcem mäçetedäy,
Kara äle menä sin:
Häzer azan äytä başlar
Kebek şunnan möäzin.

Äyterseñ lä kilep çıktım
Näriman poçmagına;
Tik ay tügel, yakut yoldız
Kuyılgan oçlarına.

Näkışlärneñ kayberennän
Tanış moñnar sibelä:
İtalyannar arasında
Tatar kulı sizelä.

Ällä Mäskäü rivayate
Tarihi ber yalganmı?
Solarilar arasında
Sabirlar da bulganmı?

Härkem bu häldän, minemçä,
Mondıy näticä yasar:
Allaga şöker, tugannar,
Kayda gına yuk tatar!

MÄSKÄÜLÄRGÄ KİLGÄN SAYIN

Mäskäülärgä kilgän sayın,
Kauşap kalam aptırap:
Bezneñ Ural kalaları
Mondagıdan yaktırak.
Başkalada yözlär sürän
Cäyen dä, közlären dä;
İğtibarga yalkau alar,-
Hiç tä kermäs häleñä.
Mäskäülelär, soraştırsañ,
Ber yagımlı süz belmi;
Kürsätkeçlär küp bulsa da,
Kürüçelär kürenmi.
Bezdä nazlı halık. Tügel
Mondagıday höräsän:
«Ni buldı,» - dip sorıy kızlar,
Arıp çatka söyälsäñ.
Häyer, monda da kayçakta
Oçrıy kızlar – karavıl!
Ohotnıy ryad yaklarına
Barıp kara, änä ul –
Nindi çibär çıgıp baskan
Kunakhanä çatına:
Gacäp nazlı karaş belän
Ällä kaya çakıra...

AKÇARLAK

Şäükät abıy Gaynullin istälegenä
Dulkınnarda yözgän ber akçarlak
Kötmägändä öskä yul aldı,
Küklär kiñlegendä ak bolıtlar
Arasında erep yugaldı.

Gacäp: elek sizmägänmen ikän
Yar buyında anıñ barlıgın.
Häzer isä - siskänderä buşlık,
Yatimlektän ärnep, zar yılıym.

Niçek kürim ansız cäy tañnarın,
Niçek kiçerim, dim, kış ayın?
...Kaylardadır küklär zäñgärlegen
Gizep oça gaziz koşkayım.

BEZ

1
Kayçak häsrät basa, ya eç poşa,
Kayçak mavıgıbrak kitäbez...
Äy, beläse ide: bu cihanda
Täñrebezgä kiräk mikän bez?
2
İman belän genä mömkin yäşäü,
Şulay gına canlı-tänle bez.
Täñrebezgä kiräkme bez – belmim,
Ämma bezgä kiräk Täñrebez.

BÜGEN ŞAT MİN

Fäqat häsrät tufragınnan gına
Şıtıp çıga olug şiğriyät.
Çönki tormış – üze ber faciga, -
Çınga aşkan hiç tä ber niyät
Bähet belän tämamlanmıy cirdä.
Ä şiğır bit – tormış yuldaşı.
Şuña ahrı – şatlık könnäremdä
Hiç yarala almıy moñ başı.
Yazarmındır soñra gazälemne,
Yaşem tügep härber süzenä.
Bügen şat min. Kuyam kalämemne.
Çiş töymäñne. Kara küzemä.

KAYTIRBIZ

Bezne yırak, yırak ırgıtkannar...
Kayta-kayta hällär kalmadı.
Harras Äyüp
Tugan yaktan yırak kitsäk tä, bez
Yugalmadık äle dönyada:
Tegendä dä sınatmagan idek,
Keşe bulıp kaldık monda da.

Matur monda aylı kiçläre dä,
Tañnarı da balkıp yaktıra,
Tik barıber Ubsa urmannarı
Tönlä töşkä kerep çakıra.

Bez bit Kazan artı yegetläre,
Kük işelep, cirlär upsa da,
Ber kaytırbız äle Mämdällärgä,
Ber kaytırbız äle Ubsaga!

TAGIN...

Çänçer enäläreñ barın
Onıttım – kagıldım şul;
Tabındım da yäşlegeñä,
Üzem dä kabındım şul...
Rädif Gataş
Tagın yazlar.
Tagın sıkrıy küñel.
Hiç añlarlık tügel bu hikmät:
şağıyrlärgä
kuandırıp tügel,
sızlandırıp kilä mähäbbät.

Äyterseñ lä - alda äle kışnıñ
iñ duamal yavız buranı...
Ällä yöräk
kilgän här şatlıknıñ
kitäçägen belep toramı?

ALMA MATER
Tännär yäşäp tuzdı.
Kayttık, kilsä dä köz:
Şuşı yortta uzdı
Yäşlek könnärebez.

Monda kaynap tordı
İcat, sänğat, fännär;
Balkıp, yämnär birde
Şämdällärdä şämnär.

Ul çak bez zamanga
Buldık bik mökibbän...
Äydä, kerik, monda
Şul uk yäşlek mikän?

Monda yämnär birä
Şul uk şämnär mikän?
...Ä, yuk, şämdäl genä...
Şämnär yanıp betkän...

«ALTIN GASIR»

Gıybrätlärdän tarih gıybarätter...
Lena Şağıyrcan
«Altın ğasırıgız bulgan,» – diyep
Här millätne aldıy çal tarih.
Şuña kayçak dulap kitä halık:
Danlı çornı, imeş, kaytarıyk.

Läkin...»altın ğasır» – uydırma ul,
Şomsız irek yuk bu dönyada:
Ya bölgenlek, ya säyäsi davıl,
Häm yalvaru karap kıyblaga.

Gomer beräü genä! – ul da yünsez:
Bähet ezläp kaya barası?
Şuña matur äkiyätlär ezläp
Yäşi mesken adäm balası.

Menä, şulay, üzebezne aldap
Här kiçebez, härber irtäbez,
Altın ğasırıbız kaytır, diyep
Ömet baglap gomer itäbez.

Çorlar uzar... Utızınçı ğasır
Ullarınıñ tatar sımanı,
«Altın ğasırıbız bulgan,» – diyep
Telgä alır bezneñ zamannı.

ULIMA

Min dä, äti, sineñ ezdän baram...
Rafis Korban
Baylıgım yuk – yulım kala siña,
Yulım kala siña barı tik.
Çıtırmanlı buldı minem yulım.
Min tuktadım, ä sin arı kit.

Bel sin, ulım: min bit yazmış kakkan-
Sukkan yullarında tormışnıñ,
Kanga batkan avız-borınımnı
Uçlap, yılmaerga tırıştım.

Sin dä yılmay. Üz yulıña yalgap
Cibär minem yulnıñ tämamın.
Baylıgım yuk – yulım kala siña.
Sineñ yulıñ – minem dävamım.

DOŞMANIMA RÄHMÄT ÄYTÄM

Niyätlären yäşermiçä,
Yanap tordı doşmanım;
Ä dustımnıñ yalganınnan
Çak upkınga oçmadım.

Yalgışıma däşmi, dustım
Küpme zıyan eşläde!
Ä doşmanım ber hatamnı
Kiçermäde – teşläde.

Rähmät inde doşmanıma:
Birde genä kiräkne!
Kırıs mögallimdäy, mine
Yalgışmaska öyrätte.

Doşmanıma kuyam häykäl:
Kalkıp torsın yugarı.
Doşmanıma rähmät äytäm,
Ä dustıma – yuk äle...

YuL EKSPROMTI

Tiñ bar mikän cirdä miña –
Şır tilegä, yülärgä?
Eşläremne etkä taşlap,
Kittem sine übärgä.

Mämi avız tügel bit min
Tik yatıp yäş tügärgä:
Çakrımnarnı adım itep,
Baram sine übärgä.

Yalkınsıngan yörägemne
Tıyıp torıym nilärgä?
Erak yulnı yakın itep,
Kildem sine übärgä.

Karşı al!

HATINNAR

Hatınnarnıñ holıkları bütän,
Ohşamagan bezgä hiç. Alar
Mäshärädän, hurlık, izelüdän
Bähet tabıp yäşi alalar.

Biçaralar, dimim, - kiresençä,
Monda ilahi ber akıl bar:
İrlär tüzmi gürgä kergändä dä,
Çıdap, yäşi birä hatınnar.

Dönya kıymmätläre arasında
Yaşäü – alar öçen berdänber;
Bälki şuşı sıyfat arkasında
Cirdä tormış dävam itäder...

SÖYEMBİKÄ

Bal-may nigä? Curnal kilep torsa,
İpi belän suga min riza.
Keçe yäştän mine siherläde
«Söyembikä» digän moğciza.

Çualışlar kilgäç, avır yılda,
Bulmaganda canda hiç tärtip,
Bezne: halkıñ belän gorurlan, dip
«Söyembikä» tordı iskärtep.

Ber karasañ, yänäşäbezdäge
Yamne açıp tora ul barı...
Tatarlarnı maturlıkka öndäp
Yäşi «Söyembikä» curnalı.

TROİTsK KALASI

Uy yarında tañ şäüläse uynıy,
Tañ sälamli Uyıl buyların...
Şul tañnarda yırak ğasırlarga,
Tarihlarga oça uylarım.
Täñrem ihtıyarı belän, ahrı, –
Şähärebez şulay urnaşkan:
Mäçetlärgä töşä täüge nurlar
Alsulanıp çıkkan koyaştan.
Soklandırıp bu cihannıñ
Fäkıyren dä, bayın da,
Tañ nurları cem-cem itä
Mäçetlärneñ ayında.
Tañnar ata, möeminnärne öndäp
Täñrebezdän iñgän bähetkä:
Tatar tıkrıgınnan, äkbär äytep,
Möselmannar bara gayıtkä.
Çiratlaşıp mäñge almaşına
Kışkı körtlär, cäyge çäçäklär.
İzgelärneñ kaber taşlarında
Balkıp, sünä soñgı şäfäqlär.
Soklandırıp bu cihannıñ
Fäkıyren dä, bayın da,
Tañ nurları cem-cem itä
Mäçetlärneñ ayında.
Kiçke şäfäq yaulıy Uy buyların,
Moñsulata Uyıl suların.
Hak Täğalä üze yaktırtadır
Halkıbıznıñ yazmış yulların:
İzgelekkä Rabbem soklana kük,
Gönahlarga güyä körsenä, -
Kön başlana Tatar tıkrıgınnan,
Tatar ziratında kön sünä...
Soklandırıp bu cihannıñ
Fäkıyren dä, bayın da,
Tañ nurları cem-cem itä
Mäçetlärneñ ayında.

AK TÖYMÄ

Kilde könnär: mahra borıp,
Köyrätep alıym, dimä...
Yaramıy, dip tıyıp yata
Tel astında ak töymä.

Dulkınlanma, dip kisätä,
Çäküşkägä dä timä:
Äy sukrana, äy tirgänä
Tel astında ak töymä!

...Kinät küzemä çalındı
Gölsu, Gayşä, Hätimä:
Sikerep, cirgä tägäräde
Tel astınnan ak töymä.

Yuk, töymä dä kiräk tügel,
Därman da bar kanımda,
Alsu, Läylä, Räşidälär
Yannarımda barında!

AÑLAŞU

Ütkändäge gönahlarnı sanap
Bitärläşmik äle här eştä.
Sin dä, bäğrem, izgelärdän tügel,
Min üzem dä tügel färeştä.

Hislärneñ dä qaderen belü kiräk:
Tirä-yakta – ruhi sukbaylık.
Nazga kıtlık artkan bu zamanda
Söyeşü ul – üze ber baylık.

TOZSIZ ŞİGIR

Yazgı irtä. Şiğır ukıym. Tozsız.
Kanım öşi härber cömlädän.
Ukıp kara, dip ütengän ide
Min şağıyr, dip yörgän ber adäm.

Sorı gıybarälär. Ni yaz ise,
Ni karası cirneñ, ni agı.
...Ä bakçada güzäl gazäl bulıp
Balkıp tora şomırt kuagı.

BERDÄMLEK

Niçek nıgısın ittifak –
Het özgälän, het siker:
Berdäm karar kılıyk, disäk,
İke tatar – biş fiker.

TRADİTsİYÄ

Nindi asıl yegetlärneñ
Başkayların aşıybız:
Gürgä törtep kertkäç kenä
Kükkä çöyä başlıybız.

TARİH

Nindi köçlär saylıy ikän
Kaharmannıñ varisın?
Şahgalilär yazmıy mikän
Kolşäriflär tarihın?

TATAR MÖGALLİMÄSE

Mögallimnär arasında
İr-at kimi – nişliseñ!
Zamanıbız şundıydır, dip,
Ällä ni kitmi isem.

Tärbiyä – möselmanlıknıñ
İñ möhim täğlimatı.
Şul täğlimat üzägendä -
Tatar mögallimäse.

Bu eştä yuk bäyräm köne,
Yakşämbese, şimbäse.
Şuşı yökne tartıp bara
Tatar mögallimäse.

Kayda mäktäp balaları,
Kayda üz ğailäse?
Barısın da tigez kürä
Tatar mögallimäse.

Kiçen däftär tikşeräse,
Köndez däres biräse...
Kön dä eştä, kiç tä eştä
Tatar mögallimäse.

Tik barıber – çibärlärneñ
Çibäre: küz timäsen;
Yoldızlardan östen küräm
Tatar mögallimäsen.

Gölçiräse, Luizası,
Alsuı, Saniyäse...
Nur sibep yäşä, akıllım,
Tatar mögallimäse!

BÜGENGE HALÄTEM

Kiläçäkkä oçmıy hıyallarım,
Ütkännärdä häter kazına;
Cırlarım da – hislär kaynap tügel,
Uylar tuıp kına yazıla.

Ällä közge kırau, ällä inde
Yöräk töbendäge yuşkınmı,
Ällä hıyallarım cimerelü –
Sürelderde şiğri utımnı.

Yañarışlar bulıp yazlar kilgäç,
Ber kabınıp, min dä dörlädem,
Läkin bergä yanıp yörgännärneñ
Tizdän süreläsen belmädem.

Millät öçen nindi köräş bardı! –
Alkışlarday ide ğasırlar.
...Tüläsägez, köräşäm, dip, bügen
Satulaşa kayber «batırlar».

Maksat – bayu... Alar öçen yuktır
Kılgan eşneñ agı-karası.
Şakkatam min: alar da bit tatar,
Alar da bit ana balası!

Äy tatarım, şunı añla: sineñ
Ber Hodaydan başka yuk hucañ.
Ni kızganıç: tarih kürsätkänçä,
Här halıkta bula satlıkcan.

Tik bit äle şul mañkortlar gına
Täşkil itmi tatar ğalämen,
Bez dä isän äle! Şıt, hıyalım!
Oç, fikerem! Uyna, kalämem!

TATAR

Bar tatarnıñ Mintimere, Cälile,
Bar anıñ – ni ayanıç – Şahgaliye.

Tatarlarnı zur itkän dä - tatar ul,
Tatarlarnı hur itkän dä - tatar ul.

ADÄM BALASI

Hak Täğalä ihtıyarı aşa
Kilde cirgä adäm balası.
Täqdir kuşuınça gına tudı
Här adımı, härber karaşı;
Birde Hoday aña ömet, sälät,
Yazmışında yaktı mänle ez;
Kanlı sugışlardan ütkärsä dä,
İsän itte anı Täñrebez.
İlahıbız yumart bulgaç, adäm
Hezmätendä üste yugarı;
Bähet eçep uzdı gomer yulın,
İmin buldı kartlık yılları.
Häzer inde aña, şöker itep,
Ocmahlarga kitep barası...
...Soñgı süzen, läkin: «Alla yuk,» – dip
Yomgakladı Adäm balası.

TATARÇA

Rähätlänä canım-tänem,
«Ällüki»ne köyläsäm.
Min tatarça, saf tatarça
Cırlıym, köylim, söyläşäm.

Dönya belän min tatarça
Bağlaşam häm añlaşam;
Törki tugannar bulışa,
Ägär añlıy almasam.

«Kiräkmi,» – dip yöz çöyergän –
Ul bit barı höräsän.
Ä min isä - çın tatarça
Ukıym, yazam, söyläşäm.

Bar Çiläbe, bar Ästerhan,
İñ yaktısı bar – Kazan.
Min Kazança, saf tatarça
Söyläşäm, ukıym, yazam!

TÜRÄLÄR ÖÇEN BORÇILU

Tähettäge türälärne maktap,
Bik şaulamıyk äle, cämäğat!
Eşmeni bu: kitkännärgä - läğnät,
İsännärdän, imeş, kanäğat.
Alar da bit adäm: küp maktasañ,
Däülät kaygıların taşlıylar;
Ällä çınlap dahi mikän min, dip,
Közgelärgä karıy başlıylar.
Añıbıznı bili yalçılık.)
Eşläsennär alar, türälärne
Mädhiyälär belän borçımıyk!

MÖSELMANLIK

Möselmanlık – miherbanlık dine,
Yaşäü nurı, icat diñgeze:
Gıylem, saflık häm mähäbbät aşa
Yaratılgan bezneñ din yöze.

Keşe canın kıyıp, çın möselman
Niçek inde bulsın kanäğat!
...Sabıylarga kul kütärgän iblis –
Ul bezneke tügel, cämäğat.

Mondıy yavızlıknı-vähşilekne
Kıla almas bezneñ iblis tä.
...Urta ğasır täre sugışları
İreksezdän kilä nik iskä?

Gakıl, ömet häm izgelek aşa
Yaratılgan bezneñ din yöze.
Möselmanlık – şäfkatlelek dine,
Bähet nurı, ilham diñgeze.

KIRIS TÜRÄGÄ

Min gayar, dip şaşma, canım,
Türä bit ul – prucinanıñ
Ber oçın totkan keşe.
Ä prucina – hätär çara:
Kıskan sayın, arta bara
Kaytarıp bärü köçe.

ÜLEP KARA

Kaderemne belmilär, dip,
Biçara, yäş koyasıñ;
Ülsäm, ükenersez äle,
Dip tä yanap kuyasıñ.

Läkin ülär aldınnan sin
Ber utırıp uylap bak:
Bähilläşkän mäldä, äye,
Şaulap alır tirä-yak, -

İsemeñne tämläp çäynär
Gaybätkä susagannar,
Uram tutırıp cıyılır
Kürşe-külän, tugannar;

Talant ide, dip, ike yul
Şigıreñne otırlar,
Ber ükerep yılarlar da,
Cirlägäç, onıtırlar.

Kitsäñ, isemeñ yugala,
Kalsañ – icatıñ bara.
Işanmıysıñmeni miña?
Alaysa ülep kara.

SUKRANAM

Ber mizgeldäy vıclap uzdı yäşlek.
Uylap baksañ, ni ul? Yaz gına.
Şul yazdan soñ küpme vakıt ütte?
Küp tügel dä kebek: az gına.

Nindi gayrät ide yöräklärdä!
Hıyallarga dönya tar ide.
Ni teläsäm şunı eşli alam,
Dip ışangan könnär bar ide.

Kırık töştäy kırık aprel uzgan!
Kayda tormışımnıñ ciñeşe?
Täväkkälläp, eşkä ber totınsam,
Äveş-töveş çıga cimeşe.

Äle yarıy - ägär başlap bulsa!
Başlap bulmıy, şaytan algırı...
...Täräzämdä - täülek buyı üksi
Soñgı közneñ sorı yañgırı.

YaLA

Ällä añlap, ällä añlamıyça
Kilep çıga mikän bu hällär?
«İslam» süze belän «terror» süzen
Bergä butap söyli «häbärlär».

Borçıluım üzem öçen tügel,
Het yarıgız mine, kisegez, -
Bez küp şaukım aşa uzgan buın,
Yalgannarga kitmi isebez.

Çınıktırıp, nıgıttılar gına
Bezneñ dinne partiyä, sävit;
Läkin, änä, yäşüsmerlärebez
Şul kotkını tıñlap üsä bit.

Yäştän yala tıñlap, tellärennän,
Dinnärennän bizä üsmerlär.
...Täre pohodları dävam itä.
Yäş buınnı kıra söñgelär...

AKIL SATAM

Köz ayında, yağni ayıruça
Aşkınganda yöräk yäşärgä,
Yazlarımnı iskä töşeräm dä,
Endäşäsem kilä yäşlärgä:
Forsat tigän sayın yılmaegız,
Kölä algan çakta – kölegez!
Tormış yazlarınıñ, cäyläreneñ,
Yäş vakıtnıñ qaderen belegez!

SANİYÄGÄ

Bez atlıybız. Bezneñ adımnarnı
Yazmış niçek citez sanıy, ä?
Keşe gomereneñ urtasına
Bez dä kilep cittek, Saniyä!
Tatarlarnı tatar itik, diyep
Başlanılgan ide bu barış;
Ciñellärdän bulıp çıkmadı şul
Bez totıngan milli yañarış.
Tik, üzgärtep kora almasak ta
Hıyallangan qadär dönyanı,
Tatarlıkka bayıganday buldı
Ural taularınıñ könyagı.
Holkıñ kürkäm, ütsäñ dä sin şaktıy
Çıtırmanlı tormış arkılı.
Sin – icadi därtle häm sälätle,
İtağatle tatar hatını.
Gorur yäşä cirdä! Duslarıñ küp,
Niyäteñ paq, yulıñ ak sineñ.
Miña da bit kuät birep tora
Sineñ köçeñ, sineñ täesireñ.
Bez atlıybız äle. Köräşäbez.
Bez haman da äle yäş, dibez.
Kiläçäkne uylap, hıyallanıp,
Äy, yäşibez äle, yäşibez!

EZLİM...

İlham tumıy. Ällä närsä kiräk.
Här kürgänen yazmıy kalämnär.
Cirdä vakıygalar tulıp yata,
Ä min syucet ezlim Ğalämnän.

Yazar azık ezlim. Yänäşämneñ
Kürä belmim agın-karasın.
Tönge kükne bolıt kaplasa da,
Yoldızlarga oça karaşım.

DÖNYa

Oçraştırdı oçraklılık.
«Utırıp kit kunak bulıp!»
«Yuk, vakıtnıñ tıgız mäle,
Soñra söyläşerbez äle...»

«Aşıgasıñ?» – «Aşıgamın.»
«Kayçan küreşerbez tagın?»
«Bulmıy kalmas yal könnäre,
Salmak çorlar kiler äle...»

Ölgermädek. Soñgı sukmak.
Ap-ak käfen. Kara tufrak.
Minem çirat. Köt sin, yäme:
İpläp söyläşerbez äle...

TATAR CIRI FESTİVALE

Kurkıtmadı bezne burannar da,
Nadannardan yaugan kahär dä -
Öç kön şaulap tordı tatar cırı
Urıs kaynap torgan şähärdä.
Yörägemne nazlıy dahi moñnar,
Ä uylarım zarlı häm açı:
Ber yegerme yıldan tatar cırın
Tabılırmı monda cırlauçı?

GARLÄNÄM

Tukay kitapların ezläp çıkkan
Kazan uramında ni tabar?
Pıçagım da tapmas, ämma monda
Adım sayın sıra satalar.

«Kazan utları», - dip ömetlänsäñ,
Yörägeñne açı zar talar:
«Utlar» da yuk, «Comga» da yuk, läkin
Poçmak sayın sıra satalar.

Onıklarga cäza bulıp kalkır
Bezneñ bügen kılgan hatalar.
Şiğır süze kebek çibär kızlar
Kızıp-kızıp sıra satalar.

ŞİĞRİYÄTNEÑ İÑ ZURI

Sabıylar öçen yazuı –
Şiğriyätneñ iñ dä zurı.
Balalarga yazar öçen
Birü kiräk böten köçeñ,
Bik tä olı bulu kiräk
Häm citlekkän bulu kiräk.
Andıy olug zatlar siräk.

MÄMDÄL – İSTAMBUL

Dönyalarnı gizep kayta halık.
Min dä uylap kuydım ber mäldä:
İstambulda äle bulganım yuk,
Gomerkäyem uzdı Mämdäldä.

Häyer, uftanmıym da, ükenmim dä:
Bezneñ avıl annan kim mällä?
İstambuldan da bit berkemneñ dä
Bulganı yuk äle Mämdäldä...

TARİH

Bügen, imin häm bolıtsız tuıp
Torgan çorda härber irtäbez,
Bez, tarihnı kitaplardan ukıp,
Niçek ciñel fiker yörtäbez:

İmeş, borıngılar cäfalangan
Uzmış taba almıy yazmıştan;
Hakimnär dä kamil bulmagannar:
Tegese yünsez, monısı yalgışkan...

Kürä torıp ıçkındırılgan bit
Tege mömkinleklär, bu forsat...
...Çorlar, hannar, yırak babalarnı
Sügep, tänkıytläve – bik ansat.

Ä üzebez? Änä kaynıy dönya!
Uylap kına kara sin barı:
Küpme gönah, küpme yalgışlıklar
Kıla bügenge kön hannarı!

Bolgar. Altın Urda. Yavız İvan,
Lenin, Gitler, tagın arı kit –
Kaytmas bulıp uzıp kitkän kön dä -
Ul kiçäge bügen barı tik.

Tersäkne dä teşläp bula – läkin
Kabatlanmıy tarih yañadan;
Bolgarlarga kaytıp bulmaganday,
Kaytıp bulmıy uzgan tañga da.

Şiğriyät häm gakıl isän çakta,
Korıp yıgılgançı soñgı göl,
Bügengene kamillärgä kiräk,
Bügengene... Äle soñ tügel!

YuLDA

T.- gä
Yörüzänne uzam. Yul kırında
Bar mähabät tekä ber kıya:
Taş kalğaday üze, ä başında –
Naratlardan kupşı takıya.

Şul kıyaga kemder ällä ğardän,
Ällä iläslänep şat yazdan,
Adäm menälmäslek biyeklektä:
«Bähetle bul, bäğrem,» – dip yazgan.

Şuşı cömlä aktarıplar taşlıy
Här yulçınıñ fiker-hislären.
Minem dä şul – yöräk sızlap kuydı:
«Nişlädeñ sin, bäğrem, nişlädeñ?..»

Gayıplemen: bähet birälmadım.
Häzer karşı alam här tañnı:
«Kiçer mine, bäğrem,» – diyep, ämma
Beläm: inde soñ häm karañgı.

YaZASI İDE...

Balalar da üsep oçtı yuksa...
Ä min haman bärgälänep yäşim,
Güyä diñgezdäge yomıçka.
Şağıyr vazifası – gazap ikän
Citmeş borçulı bu tormışta.

Tönnär tañga avışkanda gına
Däftärlärem belän oçraşam;
Yazıp, kitaplarda aktarınıp,
Äy kinänäm şunda içmasam,

Äy kuanam – koş totkanday bulam,
Kilep çıksa süzneñ yañası...
Läzzätlänep süzlär dönyasında,
Yazası da ide, yazası!

TORMIŞ – BERÄÜ

Şuşı nazlı-üteneçle karaş
Sezgä genä bulsın disägez,
Söygän yarıgıznı hiçkayçan da
Yalgızlıkka duçar itmägez.

Söyü tulıp kaynap torsın öçen
Här kiçegez, härber irtägez,
Söygän yarıgıznı berkayçan da
Yalgızlıkka duçar itmägez!

Könläşülär, şiklänülär töşep
Bolganmasın öçen çişmägez,
Dönya kuıp, söygän yarıgıznı
Yalgızlıkka duçar itmägez.

Tormış – beräü. Bälki anısın da
Ahırgaça ütep betmäbez...
Söyep ölgeregez yarıgıznı,
Yalgızlıkka duçar itmägez!

MİÑA CİTKÄN...

Tıngı belmi adäm: arttırmakçı
İl danın häm... ildä üz danın:
Ber maktaulı isem alır öçen
Kemder sata hätta vöcdanın.

Ul kotkıga gamsez minem hisem,
Karap toram şuña gel çittän:
İrek Nägıym ulı digän isem
Bu tormışta miña bik citkän.

Miña citä, şiğri yullarıma
Tögäl bulıp küçsä uy oçım,
«Min äytergä telägänne äytkän,» –
Dip ukısa härber ukuçım...

KAZANGA KAYTAM

Kaytmam, diyep çıgıp kitkän idem,
Kapçıgımnı salıp cilkämä...
Tamırlarım tartıp gazapladı:
Min Kazanga kaytam irtägä.

Minem cırnı monnan işetmider
Bişbalta da, Yaña Bistä dä.
Ber kıçkırıp cırlap kilim äle:
Min Kazanga kaytam irtägä.

Bälki äle minem tavışım da
Moñnar östär kiçke azanga.
Fani eşläremne etkä taşlap,
Min irtägä kaytam Kazanga...

BÄHA

Min üzemne zur zat diyep sanıy almıym,
Üz-üzemä beraz kölemseräp karıym,
Mäcleslärdä savıt totıp sörän salmıym;
Türdän tügel, busagadan urın saylıym.

Yuk, yuk, - şıñşıp, yılap, meskenlänep yörmim,
Tik, çınlap ta, üz bäyämne ülçi belmim.
Ägär halkım küñelendä kalsa ezem,
Soñ bulsa da, iskä alır millätem, dim.

MÄHÄBBÄTTÄN SOÑGI MÄHÄBBÄT

R.- gä
Yöräklärne telep ulıy cillär:
Cillärdä dä ällä can barmı?
Hıyallarım, därtem häm hislärem
Çäçem belän bergä çalardı.

Yaz koyaşı kebek päyda buldıñ
Köz cilläre iskän yulımda.
Sizmi kaldım üzem: häzer inde
Min sakçıñ da sineñ, kolıñ da.

Şatlanıymmı, ällä köyenimme?
Läğnät dimme, ällä meñ rähmät?
...Äcäldän soñ kilgän yäşäü kebek –
Mähäbbättän soñgı mähäbbät.

Bolıtlardan aşıp, ör-yañadan...
Küpme tüzä alır bu yöräk?
...Kiräk tügel, bäğrem, kiräk tügel...
...Yuk, qaderlem, kiräk, bik kiräk...

KİÇER

Cirdä hiçni kızıktırmıy ide,
Siña bäyläneşe bulmasa.
Üzeñ, süzeñ, ruhıñ – tormışımnıñ
Eçtälege bulgan labasa.

...Kilep sineñ belän söyläşkändä
Sizmim, canım, zirat salkının.
Äle dä cılı miña sineñ yanda.
Rähmät, bäğrem. Kiçer, altınım.

TABİĞAT

Bolınnarga çıgam yañgırdan soñ:
Tängä-canga läzzät vä sihät.
Äy, tıñlagız, kala äsirläre:
Tabiğattä böten hakıykat!

Cäyge alan kamillekkä öndi –
Çittä torsın üget-näsihät...
Äy, säyäsi uynaş yalçıları,
Tabiğattä böten hakıykat!

Tugan halkım! Bähetemne taptım
Sineñ belän genä min fäqat...
Äy, adaşıp argan yöräkkäyem!
Tabiğattä ikän hakıykat!

SİNSEZ

Tönnären uyana idem
Bähetemnän siskänep.
Sizmägänmen bit cillärneñ
Kaysı yakka iskänen.

Kaderen belmägänmen bergä
Karşılagan tañnarnıñ.
Koyaşım bulgansıñ – şunı
Sinsez kalgaç añladım.

Barı kiçke şäfäqlärdä -
Ällä hak, ällä hata –
«Äle oçraşırbız,»- digän
Säyer fiker yuata.

SİN YıRAKTA ÇAKTA

Sin yanımda ikän – kaygılar da,
Gönahlar da çıga isemnän;
Sin yırakta çakta gazaplanam
Ällä nindi ğayep hisennän.

Üpkälätmädemme, digän uyım
Kön dä, tön dä birmi hiç tıngı:
Oçraşkanda – bulmadımmı ikän
Artık salkın, artık basınkı?

Yalgızlıgım – märhämätsez cäza:
Bolay cäfalanu – näq tämug...
...Kitim äle, barıym sineñ yanga:
Yukka uftanudan mäğnä yuk...

ŞİGIR YaZAM

Şigıremne kamil itär öçen
Ber süz citmi, - cigep böten köçem,
Barlık belememne küzallıym.
Ber tögäl süz kiräk: tabiğattä
Bar ul, beläm,- läkin tabalmıym.

Menä, taptım, diyep, kuyıp karıym
Şiğri yulga – moñı bozıla.
Ä yöräktä -yazılmagan cırlar
Kaynap, yardan aşıp, uzına:

Süzgä susap, yaralırga tora
Kasıydälär, gazäl, mönäcät...
Berdänber süz... tönnär buyı ezlim...
Nindi avır gazap...
Ni läzzät!..

KÖZ

Täräzämdä - tınıç, koyaşlı köz.
Bakçalarda kızgılt sarılık.
Öräñgelär, moñsu kölemseräp,
«Arıdık şul,- dilär,- arıdık».

Şau çäçäkle bolınnarda şaşıp,
Dörläp ölgermädek tä iç, äy!
Yaşen kebek yäşnäp kitep bardı
Salkın aylar buyı kötkän cäy.

Köz dä matur, läkin cäyge yämgä
Ohşamagan inde ul ber dä.
Här fasılnıñ üz şatlıgı bula,
Häsrät kenä urtak gomergä.

GOMER

Ber mäğnäsez uzıp kitte gomer.
Şunı gına cirdä añladım:
Şuşı tormışımda berkemne dä
Min bähetle itä almadım.

Sin çakırdıñ, ä min atlıy tordım
Belmiçä dä kaya barasın;
Yunsez tormışımnıñ yul çatında
Basıp kaldı näümiz karaşıñ.

Üz-üzemä kayçak: «Çakır, - dimen,-
Kayırılıp kına kara da...»
...Közlär-kışlar yata aralarda,
Aylar-ellar yata arada...

KİTTEÑ

Çıgıp kitteñ. Köz. Karañgı.
Garlek. İrtänge altı.
Tışta suık. Eçtä buşlık.
Kitteñ. Açkıçıñ kaldı.

Avır süzlär. Kitteñ. Suık.
Yöräk zardan yal sorıy.
Köz. Tañ aldı. Ay yaktısı.
Kitteñ. Açkıç yaltırıy.

KİNÄT

Çınlap tamı ällä, çınlap tamı
Cilgä oçkan – üpkän-koçkannar?
Un yıl buyı söyep-söyeştek tä,
Kinät kenä buldık – doşmannar.

Yukka bulganmeni sineñ belän
Zäñgär kiñleklärdä oçkanım?
Min siña ni – belmim, ä sin minem
İñ qaderle gaziz «doşmanım».

MAKSAT

Hak Täğalä cirgä nik yaratkan
İrek digän fäqıyr ber zatın?
Serle, tabışmaklı bu dönyada
Nigä yäşim, nidä maksatım?

Bähet öçen, disäm, ni ul – bähet?
Ul – barı tik tatlı buş hıyal.
Bähet ezläp yörep, tormışıñnı
Sizmi kaluıñ da ihtimal.

Olıgayıp bettem. Cavap kilde.
Hafalanmıym häzer min ber dä:
Gomeremneñ töp maksatı – yäşäü.
Yaşäü öçen yäşim min cirdä.

BURIÇLAR

Kinä saklap kitmim min tormıştan:
Hiçberegezneñ dä, i duslar,
Burıçı yuk miña. Üzemneñ dä
Kaytarılgan böten burıçlar.

Häyer...Bäğrem, yazmışımda sine
Birgän öçen şöker Täñremä.
Burıçlımın siña. Ul burıçım
Kaytarırlık tügel mäñge dä.

GAİLÄBEZ

Sabıy yıllarımnıñ iñ zur yäme –
İşle ğailäbez.
İke abıy, öç apam häm señlem –
İzge dairäbez.

Şunda minem ählak nigezem häm
Hezmät başlangıçım,
Şuña ciñep baram yäşäeşneñ
Häsrät vä sagışın.

Äti kiñäşläre, äni nazı –
Mäñge kipmäs çişmä.
Barıbıznı cıygan aş-tabınnar
Äle dä kerä töşkä.

Cidebezneñ dä şul iñ qaderle
Urtak hatiräbez –
Kör holıklı, tatu, mähäbbätle
Eşçän ğailäbez.

ALAR HÄM BEZ

Borınzaman şağıyrläre, imeş,
Nindi dahi, nindi asıllar;
Rimlılarnı gına ukıp kara:
Goratsiylar, Tibull, Katullar...

Läkin şanlı isemnärne yatlap,
Şakkatma sin yatka, yaktaşım:
Bezdä Goratsiylar bulmaganday,
Rimnıñ da bit yuktır Taktaşı...

KEMGÄ HAT YaZIYM?

Çiktän aştı vakıt tizläneşe:
İrtän – bäbi tuyı, kiç – yäsin...
Uy-hislärem kaynıy. Kemgä söylim,
Ber utırıp kemgä hat yazıym?

Telsez dönya! Tamga, ımnar çorı.
Yahşımı bu, belmim, yamanmı?
Kire kaytmas şiğri däver bulıp
Artta kalgan hatlar zamanı.

Äñgämädäş tapmagannan şaşıp
Yörägemne talıy, eçtän aşıy
Yalkınsıngan fiker-toygılar.

Duslar, disäm, - niyätläre fani
İhtıyaclar belän çiklängän;
Härberseneñ yöze bitaraf ta,
Hämmäseneñ canı biklängän.

...Gıynvar körtlärendä ällä koyaş,
Ällä uzgan ğasır çagıla?
...Kışkı tönnär buyı hatlar yazam
Min üzemneñ malay çagıma.

BAYLIK HÄM BÄHET

Üze bayıp kitkäç, dustım
Däşte mine kunakka.
«Şulmı bähteñ?» – dip soradım,
Kergäç zatlı pulatka.
Küzgä turı bakmıy gına
Birde dustım cavabın:
«Äle tagın «leksus»ım bar,
«Mersedes»ım, «saab»ım...»
Ä min kabat sorıym, karap
Ocmahka tiñ tabınga:
«İreşteñme bäheteñä?
Citteñme moradıña?»
Anıñ isä – tavışında
Ällä üpkä, ällä zar:
«Ber yort saldım Mayamida,
Paricda da villam bar...»
...Üze şunda bozau hätle
Eten söyä: «Keçkenäm...»
Min haman bähet hakında
Töpçenäm dä töpçenäm.
Minem mondıy ücätlektän
Bulgaç tämam da garık,
Üksep yılap cibärde ul,
Kükrägemä kaplanıp...

ÖYEBEZDÄ

Täräzädän kerä uram şavı:
Anda nizag, anda talaşu...
Öyebezdä isä - cılı, bäğrem,
Yazgı suday bezdä his taşu.
Buldı könnär – bez dä ul şaukımnan,
Ul şaşudan çittä kalmadık;
Kaynar notık söyläp, üzebez dä
Añlamagan bähet dauladık.
Äyter süzne äyttek. Kil yanıma.
Bezneñ öydä - bütän zamana.
Täräzädän şau-şu kerä diseñ?
Alar milek bülä. Karama.

KEM GAYIPLE?

Rusnı harap itkän ğayeplene
Tarihlardan ezläp tabalar:
Patşalarnı, sävitlärne sügep,
Tatarnı da iskä alalar.
Ezlise yuk, monı añlar öçen
Kiräk tügel kebek zur akıl:
İlne bärep yıkkan ul zalimneñ,
Ul iblisneñ atı – Arakı.
Kiler ber kön (yalgışasım kilä,
Min tanırga äzer hatamnı) -
Çirattagı ber makmırdan aynıp,
Tabalmabız cirdä vatannı...

KÖZGE ETYuD

Köz koyaşı yalıy kükrägemne.
Cäyne inde barı sagınmı?
Väğdälär dä bette, däğvalar da...
Üzem isä – çal häm yagımlı.
Eñger töşte kebek: könküreşneñ
Ällä kaya kaçtı yäm-räte;
Hatirälär arta bargan sayın
Kimi hıyallanu läzzäte.
Kiçäge kön – açık kitap bulsa,
Bügengene çiten añlavı.
Söyü koyaşları bayıp bara,
Atıp kilä häsrät tañnarı.
...Tik ber tatar kızı uzgan mäldä -
Kara äle, nindi maladis –
Tomırılıp karap kalam iç...
Yörägemne talpındırıp ala
Onıtıla yazgan nayan his.

TORMIŞ YaME

Satu-alu, isäp-hisap,
Dan, hakimlek, mal-milek...
Sin yäşiseñ, bu dönyaga
Mäñgegä kilgän kebek.
«Yaşäü mäğnäse şul», — diyep
Yuatasıñ üzeñne.
Ämma, duskay, kiñräk itep
Açıp kara küzeñne:
Gomer kıska, dönya fani,
Egıla göllär, sulıp.
Tormış uzar, tännär tuzar,
Mölkät oçar köl bulıp.
Fälän yıldan onıtılır
Eşeñ, danıñ, qadereñ,
Fälän yıldan tigezlänep,
Yukka çıgar kabereñ.
Minem isä – mähäbbät häm
Saflık – canım käğbäse:
Şunda gına tormış yäme,
Şunda gına mäğnäse.

İKE AVAZ

İstä genä kaldı koyaşlı yaz,
Havalarda – koşlar kıygaçı.
...Bez ayırım çakta –
ike yalgız avaz,
Bergä çakta – moñlı köy başı.

ŞAĞIYRLÄR HÄM TYRÄLÄR

Kemnär genä menmi tähetlärgä!
Tik, bulsa da zaman bik master,
Şağıyrlärne türä itep bula,
Türälärdän şağıyr çıkmastır

YaZ HÄM KÖZ

Kiläçäkneñ şatlık-häsrätläre
Yaktı hıyalımda yazılgan.
Yakınlaşıp kilgän közem miña
Kaderleräk uzgan yazımnan.

SALİSÄ GÄRÄYEVAGA

Monda şıtkan milli eşlär –
Anıñ izge eşe ul.
Här tatarga: «Sin tatar!» –dip
Tukıp torgan keşe ul.
Häzer isä – siräk kenä
Kilep tora hatları.
...Ul – Uralnıñ Kazandagı
İñ maktaulı tatarı.

F.-ga
Äy cırlıysıñ — tıpırdap ta,
Ciñnäreñne bolgap ta:
Äyterseñ lä ğaşıyq üzeñ
Garmunçıga çınlap ta.
Nik incener bulıp yörim,
Nik garmunçı tügel min?
Yannarıñda uynar idem
Sähnälärdä bügen, dim.
Dikqateñne tik üzemä
İtär idem min cälep...
Nik zavodta eşläp yörim
Ellar buyı etlänep?

ŞÖBHÄ
«Nidä maksat?» — diyep soraştırıp
Baytak gizdem dönya sähnäsen;
Tauşalıp ta, kartayıp ta bettem.
Ezli-ezli tormış mäğnäsen.

Häzer inde, yıllar ütkän sayın,
Nıgrak basa şöbhä küñelne:
Mäğnä ezläp,
cirdä rähätlänep
Yäşi almıy kalam tügelme?

NİL MİNÄCEVKÄ

Miäslergä töşäbez dä, Taganayga menäbez:
Yul kürsätep balkıp tora moñ yoldızı – Minäcev.
Yksi-üksi yılıybız da, eçlär katıp köläbez:
Elata da, cırlata da cır çişmäse – Minäcev.
Cannar susap tilmergändä Nil yanına kiläbez:
Susaganda läzzät birä moñ çişmäse – Minäcev.

YKENEÇ

Sähnälärdä kürep soklandım da,
Şiğır yazdım siña bagışlap.
Cırıñ, üzeñ – şundıy näfis ide!
Ä küñeleñ ide – tabışmak.
.
Tanışırga nasıyp ikän: berkön
Turı kildek bergä mäclestä.
Hämer çişkän zatsız teleñ mine
Batırganday buldı näceskä.

Kolaklarım äüväl ürä tordı,
Soñrak kızarışıp şiñdelär...
Bu ubırnı färeştägä tiñläp
İläslängen elek min yülär!

Kayda mine ğaşıyq itkän çibär?
Garlänüem buldı – tüz genä!
Tege şiğrem öçen (kem aldında?)
Äy oyat ta inde üzemä...

MÄDHİYÄ

Yaz cılısı birdeñ, rähmät Siña!
Ömet börkep yandı kükläreñ;
Täüge yäşen bulıp balkıdıñ da
Uñış väğdä itep kükrädeñ.

Rähmät Siña, yaz läzzäte birdeñ.
Ämma, Rabbım, üzeñ beläseñ:
Rähmät ukıp köttem min cihannıñ
Här suıgın, härber çelläsen,

Här şatlıgın. Ä kaygılar kilsä,
Kürmi ikän mine, dimädem;
Sinnän genä köttem yarlıkaunı,
Bütännärgä başım imädem.

...Koyaşkayıñ bayıy. Tik min beläm
Tañnarıñnıñ yaktı bulasın.
Kiläçägem mäñge Sineñ belän,
Rähmät Siña, rähmät, İlahım!

ÄTİYEM KABERE YaNINDA

1
Kilgän sayın köyäm, karap
Zirat miläşlärenä.
Sinsez yäşäp, bik susadım
Sineñ kiñäşlereñä.
Monda tınlık. Tik miläşlär
Elap şıñşıy zar köyen;
Küreşülär mömkin tügel,
Ämma nişlim, ätiyem, –
Ruhım siña tartıla şul,
Bügen tagın tüzmädem:
Kalgandır, dim, yörägeñdä
Äytelmägän süzläreñ.
Kabat kilep, könnäremne
Sineñ yanda uzdıram;
Siña uylarımnı söyläp,
Sine tıñlap utıram.
2
Bez üskändä väğaz kılıp tordıñ,
Süz cebeñne başlap yıraktan:
«Tatarmı sin, rusmı –hämmäbezne
Hak Täğalä tigez yaratkan.
Tigezlekkä öndi ilebezdä
Kürsätmälär, zakon-kanunnar...»
...Ah, ätiyem, üzem sizdem: bezdä
Yazılmagan näces kanun bar.
Tugrı buldım siña, şuña mikän
Här bändäne cirdä dus ittem;
Yarsıp söydem Räsäy kırlarında
Här ülänneñ, gölneñ huş isen.
Yzemne dä üz ittelär bugay, –
Duslarga bay yakın-tirälär;
«Basurman», –dip, küzgä turı karap
Sükmädelär mine türälär.
Ämma nikter serle räveşlärdä
«Ölkän agaylarım» yabıp tordı
Kerim digän härber işekne.
Äti, äti! Nık bulsa da minem
Sinnän küçkän holık-cisemem,
Kirtä buldı yazmış yullarımda
Sin kuştırgan matur isemem.
Tamırımnı istä totıp uzdım
Tormışımda härber mizgelne,
Şuña, ahrı, yavız kanun ruhı
Här adımda üzen sizderde.
Rähmät siña, äti, üstergänseñ
Kiñ küñelle itep ulıñnı;
Şuña kürä yavız bändälärgä
Yçlänüdän östen buldımmı?
Bügen dä şul, yörägemne nazlap,
Tavış kilä sineñ taraftan:
«Dus yäşägez cirdä. Hak Täğalä
Hämmäbezne tigez yaratkan...»
3
Äytä ideñ: «Çabışmagız,
Tulsın, diyep, kesäbez;
Hönär belep, cırlar söyep,
Kitap ukıp yäşägez.
Mal mullıgı – fani baylık,
Ruh baylıgı – çın baylık...»
...Ah, ätiyem, bigräk bütän
Bügen bezneñ çınbarlık.
Hönär söysäñ – şır tile sin,
Şiğır söysäñ – höräsän;
Sin kilmeşäk bu tormışta,
Satulaşa belmäsäñ.
«Vöcdan», –disäñ, – isär mähluk,
Häylä belsäñ –ras ğalim;
Kitaplılar –açlı-tuklı,
Hisapçılar –gospodin.
...Tik şulay da haklıgıña
Min ışanam, ätiyem.
Yuk baylıgım, läkin dönyam
Häzinägä bay minem:
Bar dönyamda sineñ akıl,
Tarih däresläre bar,
Tukay tele, Tukay cırı,
Tukay varisları bar.
Saflık söyep, yazlar kötep
Uza minem könnärem;
Sineñ ezläreñnän atlıym,
Tugrı siña yörägem.
4
Niçänçeder tapkır
Bärep yıktı yazmış.
Yandı tänem, aktı yäşlärem.
Tüzdem. Miña doşman kulı tanış, –
Şäfkat sorap ber süz däşmädem.
Busı da bit, äti,
Sineñ vasıyateñ, –
Min täkrarlıym koçıp taşıñnı:
«Egılsañ da betep häl-kuäteñ,
Zalimnärgä imä başıñnı».
Niçä tapkır miña,
Sünäm digän mäldä,
Farazımda: «Yan!» — dip endäşteñ;
Niçä tapkır upkın çiklärendä
Teräk buldı miña kiñäşeñ!
Niçä tapkır sınıp,
Yanä torıp bastım.
...Kiler ber kön – bälki, toralmam.
Tik, ätiyem, yokıñ tınıç bulsın, –
Zalimnärgä barıp soranmam.

ULIMA

Tuk üstek bez. Läkin äniyebez
Küp söyläde uzgan çor garen;
Aç yıllarda yazgı basularda
Kükärinnär cıyıp yörgänen.

«Tişek başmak bata bılçırakka,
Persidätel artta sügenä...
Kalsa da şul yıllar bik yırakta,
Onıtmagız anı bügen dä».

...Ysep citteñ, ulım. Küñel ärni:
Burıçlarnı niçek tülärgä?
Däü äniyeñ äytkän gıybrätlärne
Onıtkanmın siña söylärgä.

Sin şul kıyssalardan mährüm buldıñ,
Yazmış siña buldı mölayım,
«Montana»lı çalbar kigän balam,
Rep-rok tıñlap üskän malayım!

Döres, iple sineñ nigezläreñn,
Saf yörägeñ, menä şuña da
Kanım sindä üze uyanır, dip
Ömetlänep yäşim dönyada.

Kiler ber kön – tartır tamırlarıñ,
Tuydırırlar sine yat cırlar;
Ber güzäl moñ bulıp hätereñdä
Uyanırlar uzgan ğasırlar.

KAYTIP BARAM

Yöräk dulıy. Küñelemdä
Ällä çellä, ällä buran...
Maynıñ yaktı ber könendä
Tugan ilgä kaytıp baram.

Ara yakınlaşkan sayın,
Nıgrak ärni iske yaram.
Vöcdan yaraları aşa
Tugan ilgä kaytıp baram.

Tugan yortım, isän äle
Sin oçırgan yünsez balañ!
Açı ükenülär aşa
Tugan ilgä kaytıp baram.

Mine kötep moñaygandır
İke kaberle ber alan.
Kaber koçıp yılar öçen,
Tugan ilgä kaytıp baram...

CÄLİL SURÄTE

Sabıy çaknıñ kayber mizgelläre
Ellar buyı kitmi başımnan.
Süz çıkkanda, bezgä kırın karap,
Pışıldadı zurlar: «Satılgan...»

Ällä nindi hasta tugan ide
Yäş canımda şuşı süzlärdän:
«İsän ikän... «Tege yak»ta yäşi...
Yaşerenä... İsemen üzgärtkän...»

Ämma tizdän tarih ğadellege
Bik gıybrätle sabak öyrätte, –
Häteremdä: ukaz. Curnal bite.
Altın yoldız. Cälil suräte.

Ellar uzdı. Täqdirkäyem mine
Anda bärep, monda ırgıttı.
Bu dönyanıñ yavız utlarınnan,
Açış yasap, taptım çınlıknı.

Bez bit iñ-iñ batır yegetlärne
Sau başları belän tügel äle,
Gür taşları belän sanıybız.
Tuksan tugız kanlı gazap aşa
Ytsäñ genä sine tanıybız.

Küpme bulsa därteñ, şulkadärle
Hätär oça doşman ukları.
Paq yöräkle adäm balasınıñ
Avır bula tormış sukmagı.

Bez üzebez añlamagan eşne
«Ap-ak cirdä şakşı tap» dibez,
Äüväl bärep yıgıp taptıybız da
Soñra kükkä çöyep maktıybız.

Kardäşlerem! Ä bez bügen menä
Añlıybızmı tarih gıybräten?
Kiçer, Cälil! Çıkmıy häteremnän
İske curnal bitlärendä kürgän
«Cırlarım» häm yaktı suräteñ.

MÄTRYŞKÄLE ÇÄY

Mätrüşkäle çäylär eçep alıyk,
Alan urtasında cäyelep.
Çäylär belän tämen tatıp kalıyk
Bu bik kıska Ural cäyeneñ.

Nider söyli cilgä nazlı kayın, –
Tolımnarı bigräk söykemle.
Kayınkayım! Sine kürgän sayın,
Yäşlegemä kaytam şikelle.

Kazan kayınnarı çakırsa da
Erak poçmagınnan häterneñ,
Yäşlekkä dä, tugan yaklarga da
Kaytıp bulmas, ahrı, qaderlem.

Menä şulay, cäyge alannarda
Mätrüşkäle çäylär eçärbez;
Tugan-üskän ilgä kaytalmagaç,
Torgan cirne tugan itärbez.

TUFAN

Kemnär – añlap, kemnär – añlamıyça,
Kuandılar irek cilenä.
Kanga batkan yöräkkäen uçlap,
Tufan kayttı tugan ilenä.

Ul yalkınday dörläde dä sünde.
Ä bez isä, mañka malaylar,
Tufannarnıñ ömeten aklamadık,
Azatlıknıñ qaderen saklamadık,
Kaberlärne taptap, korıp saldık
Altın räşätkäle saraylar.
Altın çitlek rähät birmi canga,
Asıl çornı küñel sagına.
Tufan söygän, Tufan gizgän küktä
Agıla da bolıt, agıla...

BİK YıRAKTA

Bik yırakta, bik yırakta –
Oslan tavı, Kaban küle;
Yamle f iğıl, saf cömläle
Tukay cırı, Taktaş tele.

Zur hakıykat, küp belemnär
Aldım kürşe rus telennän.
Min yahşırak beläm anı
Ruslarnıñ da bik kübennän.

Läkin kayçak tın kiçlärdä
Kinät kalka uy-hatirä:
Ällä ärläp, ällä cälläp,
Tanış cırnıñ moñı kilä.

«Galiyäbanu, sıluım-irkäm...»
...İstäleklär – zäñgär cilkän,
Ural kiçep kaytıp kersäm,
Avılım mine tanır mikän?

«Kaz kanatı ap-ak bula...»
...Çigälärgä çallar kuna,
Dävalar yuk, darular yuk
Küñellärem sızlanuga.

«Kük kügärçen küktä uynıy,
Külägäse cirdä uynıy...»
...Kaytsam da şul Mämdälemä,
Yäşlegemä kaytıp bulmıy.

İlebez zur, hönärlär küp:
Kemgä – tabış, kemgä – sagız.
Bähet ezläp, mavıgıp yörep,
Tamırlarnı onıtmagız.

Onıtmagız, onıtmagız
Tugan bolınnarnıñ cilen,
Yamle f iğıl, saf cömläle
Tukay cırın, Taktaş telen...

KAZANDA KUNAKTA

Öräñgelär monda yafrak yargan,
Bezdä şärä äle kayınnar.
Ah, Kazanım! Sindä – koyaş. Läkin
Yörägemdä siña zarım bar.

Sindä – yazlar, bezdä – suık äle.
Sindä – yaktı, bezdä – karañgı.
Äyt, Kazanım, niçek tatar itep
Ysterim min gaziz balamnı?

Sindä – gıylem. Bezdä – ruhi açlık.
Çirli tatar, bulmıy tereltep.
Cıyılganda bergä, añlaşabız
İke yarım telne ber itep.

Şatlan yazga, Kazan! Tik ayanıç
Taular artındagı ullarıña
Barıp citmi sineñ nurlarıñ.

İKE CÄZA

Tugan yaknı häterlätä här tañ,
Bergä yörgän tavın-üzänen.
Cäyge tañda yañgır bulıp yausam,
Tanırsıñmı mine, güzälem?

Yördek bergä kızgılt urmannarda,
Söyep öräñgelär yalkının.
Közge yafrak bulıp balkıganda,
Tanırsıñmı mine, altınım?

Bez kuangan idek karlı köngä,
Bähetlärneñ teläp iñ zurın.
Karlar bulıp kunsam kerfegeñä,
Tanırsıñmı mine, küz nurım?

Gölgä çuma ide yazın bakçañ,
Şul bakçaga oça uylarım.
Tütäleñdä çäçäk bulıp atsam,
Tanırsıñmı, yazgı hıyalım?

İke cäza birde miña yazmış,
Özä almıym täqdir bogavın.
Berse anıñ –kavışa almavıbız,
İkençese – onıta almavım.

YZGÄRMÄGÄN

Yzgärmägän, ahrı, cisemem minem:
Tagın miñgerätte yaz cile.
Elgäre min yäş häm yülär idem,
Bygen isä kart häm şır tile.

GÖLÄP

Koyılsa da göläp çäçäkläre,
Huş is kalgan beraz kuakta.
Bez dä şulay: kalgan kebek nazıñ,
Bulsañ da sin üzeñ yırakta.

Alıp kitte soñgı huş islärne
Cäy cilläre. Sargaydı hatlar,
Ömetlärem yandı. Kilep citte
Ärem çäçäk atar vakıtlar.

KÖZ BAŞI

Häsrät kilgän kebek kötmägändä
Can teträtep kilde köz başı;
Kül yarına barıp yörsäm dä şul,
Sagış kına minem yuldaşım.

Ni buldı bu? Yaktı bolınnarda
Ällä üzem genä yördemme?
Esse cäyneñ kaynar mizgellären
Töşläremdä genä kürdemme?

Bähetemneñ tatlı valçıkları
Komga äverelep suındı.
Sataşulı uylarımda gına
Uçlarımda toyam kulıñnı.

Bugazımnı bugan töyer kebek
Köz cilläre kısa tınımnı...
Nik aşıktıñ, nigä tıñlamadıñ
Soñga qadär minem cırımnı?

Köz köz inde. Altın disälär dä,
Sineñ karaşıñday salkın ul.
Yazlar kaytkaç, nazlar kaytır mikän,
Nasıyp mikän kabat talpınu?

Alsulana ofık, yangan kebek
Şäfäqları cäyge kiçlärneñ.
Ezläreñ yuk. Komda ezlär kalmıy.
Ä yöräktä kalsa, nişlärmen?

Monda tınlık. Güyä cäyge hislär
Dönya kuyıp, komga kümelgän.
Kül yarınıñ cırlı-serle därte
Cäy çelläse belän sürelgän.

Argı yakta yalgız uçak yana,
Häterlätep läzzät könnären.
Birge yakta isä cil tuzdıra
Uçagımnıñ suık köllären.

...Bugazımnı bugan töyen kebek,
Köz cilläre kısa tınımnı.
Tuñam bügen, bäğrem, – siña birdem
Yöräktäge böten cılımnı.

YPKÄLÄŞKÄÇ

Kersäñ töşemä yılmaep,
Äy kuanam uyanıp!
Şuk süzemne, säbäp tabıp,
Bulmasmı kire alıp?
Duamallık, yülärlekneñ
Kayda buldı çikläre?
Avır süzne äytmäs öçen
İhtıyarım citmäde.
Yz-üzemä: « Nazlap söy,– dim, –
Kayda sineñ canzurlık?»
Ä küñeldä – ällä nindi
Taştay katkan gorurlık.
Nigä kiräk bu mäshärä,
Çista suda bolganıç?
Töştä genä läzzätlänäm,
Töştä genä yuanıç.
...Şulay uftanıp yörgändä
Elmayıp kuydıñ, irkäm.
Min kürgän töşlärne ällä
Sin dä kürgänseñ mikän?

ALİHÄM

Çıpçık malayları kuanışa
Alsu tañga, zäñgär irtägä.
Nindi töşlär kürep yılmayasıñ,
Borın oçıñ törtep cilkämä?
Ak mendärdä – kara tolımnarıñ,
Kükrägemdä – kulıñ cılısı.
Yanam – ällä ber cırlıysı kilä,
Ällä inde üksep yılıysı?
Kaynıy hislär, zihenemne butıy
Söyüemneñ tatlı äfyunı;
Ber uy anık: fäqat sineñ belän
Yazmışımnıñ bulır saf yulı.
Minem söyüemdäy bulmagandır
Yanu cirdä tarih başınnan.
Hodayım da üpkälämäs kebek,
«Alihäm», – dip üpsäm kaşıñnan.

YaZ

Alıp kitte aprel yörägemnän
Sagış digän açı sagıznı;
Kış tudırgan suık uylarımnı
Yaz koyaşı eretep agızdı.

Kerfegemdä tamçı cemeldime?
Dimäk, ruhım ğardän arına;
Bozlı cildä tuñıp katkan küñelem,
Yäşim, diyep kanat kagına...

KÖNLÄŞÜEM – SÖYuDÄN

Hıyanät ul – kıyamät ul,
Anıñ tämen beläm min;
Şuña anı duska tügel,
Doşmanga da telämim.

Sinsez ütsä ber säğatem,
Şöbhälänäm şul, irkäm:
«Alay mikän, bolay mikän,
Ällä tegeläy mikän?»

Könläşäseñ, dip räncemä,
Könläşüem – söyüdän,
Minem öçen cirdä sinsez
Bähet yugın belüdän.

Kön buyına farazlagan
Uylarım çınga aşsa,
Tulgan irennäreñ belän
İrennärem oçraşsa, -

Tönge küktä koyaş kalka,
Közen şıta börelär,
Bulır-bulmas gönahlarıñ
Kiçerelep erilär.

Yözläreñdä – alsu şäfäq,
Küzläreñdä – tañ gına,
Dulkınnarıñ, miña küçep,
Kükrägemne yandıra.

...Tänemneñ här küzänäge
Sine toygan çaklarda
Könläşmim dä, şiklänmim dä,
Işanmıym da yuk-barga...

KAYDA BULDI UYLARIÑ?

Berdänberem, nazlı yarım,
Tañnarımnıñ bılbılı!
Küñelläreñ, hıyallarıñ
Mindä genä buldımı?

Yörägeñneñ tibeşlären
Toygan çakta kullarım,
Kayda buldı farazlarıñ,
Kemdä buldı uylarıñ?

Sizgän çakta yöräkkäyem
Karaşıñnıñ utların,
Uylarıñnı belmägäyem,
Diyep oça kotlarım...

OZATU

Tagın sine ozatırga bardım
Şaulı mäydanına vokzalnıñ.
İrennäreñ täme
kaldı irenemdä,
Üzeñ aşıgıp küzdän yugaldıñ.

Läzzät minutların ozaytırga
Säbäp tapmıy tagın tilmerdem.
«Kitmä,» – dide küñelem,
«Sau bul,» – dide telem;
Bähet nurın üzem sünderdem.

Äyter süzem tagın äytelmäde,
Kemgä kiräk buldı bu tüzem?
Mäydan şau-şuında
erep yukka çıktıñ,
İläslänep kaldım berüzem.

KÖZ

Şıgır-şıgır diyep ıñgıraşa
Yal parkında yalgız ber tagan.
Közneñ sarı kayın yafrakları
Çal çäçemä minem ohşagan.

Mäktäp boldırında – üsmer yäşlär,
Küzlärendä – tormış läzzäte.
Şuñadırmı bigräk märhämätsez
Talıy mine şiñü häsräte.

Kiler könnär – yäşel kayınnarnıñ
Tolımnarın nazlap tarar yaz.
Yäşlek töse kerer tabiğatkä.
...Minem çäçlär genä karalmas.

HIYALLAR

Yäşlegemdä korgan meñ hıyalnıñ
Aştırdımmı çınga tik beren?
Yazgı ömet belän közge çınlık
Arasında kaldı gomerem.

Ä nigä soñ äle bügen dä min
Hıyallanıp tagın şatlanam?
Yaz ütmägän, ahrı, köz citmägän,
Bolıt kına kükne kaplagan.

MİNEM İSÄ...

Kuanasıñ bügen irkenlekkä,
Torgın yıllar zarın häterläp:
Yazganıñnı östäl tartmasında
Saklap yäşägänseñ, qaderläp.

Minem isä şärä öställärem,
Sorı yıllar, ruhi yarlılar
Ayagımnan bärep yıktılar da,
Kalämemne tartıp aldılar...

YaŞİM

Künekkän häl inde: birde yazmış
Borıç belän butap ballarnı...
Kitkän cirdä berkem ozatmadı,
Kayttım – hiçkem karşı almadı.

Gomer buyı ber hakıykat yatlıym:
Tegendä dä yat min, monda da.
Tik şulay da yäşim äle, yäşim,
Ömet korıp yäşim dönyada.

AYIRILIŞU

Hökem uzgan. Karar – kulda.
Üpkäläpme yazmışka,
Nider kötkän kebek, ikäü
Çıgıp baskan baskıçka.

Ellar buyı bergä yäşäp
Küptän kuşılgan kannar.
Kiçä ber can ide alar,
Bügen – ayırılışkannar.

Yaz tañında tugan hislär
Tuñıp şiñgänme kışta?
Hatın – çibär, ir – mähabät,
Ni citmägän tormışta?

İke yöräk, çirdän aynıp,
Aptıragan güyäki.
İ duslarım, koçaklaşıp
Übeşersezder bälki?

Onıtıgız vak-töyäkne,
Açularnı, zarlarnı;
Häterlägez bergä sayrap
Karşılagan tañnarnı.

Yuk, bulmadı inde. Hätta
Kısmadı da kul kulnı.
Cärähätle ike yöräk
İke yakka omtıldı.

Nindi hislär kiçergänder
Kara yangan bu cannar?
Kiçä bergä ide alar,
Bügen – ayırılışkannar.

YuLÄR TAKMAKLAR

Biş täñkälär, un täñkälär
Sandıgımda saklana.
İke tartma şırpı aldım
Gomer cıygan akçama.

Kaygırmagız, ägär sezgä
Başıgız buş, disälär:
Buş baş belän yäşäp bula,
Buş bulmasa kesälär.

Fantastika dimä, kürsäñ
Oçkan tarelkalarnı.
Botkam da yuk, akçam da yuk, –
Min oçırdım alarnı.

Pensiyäbez citmi diyep
Katmıy bezneñ başıbız:
Prezidentnıñ väğdälären
Aşka turap aşıybız.

CÄYDÄ YÄŞNÄP...

Sibelä çäçäk, sibelä çäçäk,
Sibelä çäçäk – köz mikän?
Yazda görläp, cäydä yäşnäp
Yaşägännär bez mikän?

Kom buranı, kom buranı
Küz açırmıy duladı.
Yazlar aktı, cäylär yandı,
Näümiz yarlar yıladı.

Tal äylänä, tal äylänä
Oçıp kitärdäy bulıp;
Gaziz yäşlegem, kilsänä
Köz artınnan cäy bulıp.

Äy gölbakça, äy gölbakça,
Kara kaşlar, al iren.
Yäşlegebez kire kaytsa,
Beler idek qaderen...

KAYDA MÄĞNÄ?

Bayır öçen yäşiseñme cirdä,
Ällä yäşär öçen bayıysıñ?
Ällä bayuıñ da, yäşäveñ dä
Bu cihannıñ ber zur kaygısın
Yuk itärgä siña yul açamı?
İcat ireklege biräme?
Yä niyäteñ totaş gölbakçalı
İtärgäme yakın-tiräñne?
Äytik, altın saray saldırırsıñ,
Cıyıp böten dönya akçasın...
Ä annarı närsä? Kayda kıyblañ?
Kayda mäğnä? Kayda maksatıñ?

GOMER

Beräü genä bulıp çıktı gomer...
Dörläp kitmägäye mendärem.
Vak-töyäkkä, fani baylıklarga
Äräm buldı altın könnärem.

Kiçä genä kebek tormışımnıñ
Kapkasınnan kerep kitkänem.
İnde ipläp yäşi başlıym, disäm,
Aryagına barıp citkänmen.

Uynap-kölep, cırlap-biyep yördek,
Yaşäü yomgakların sütkändä...
Kaytıp allarına tezlänerlek,
Kiçeregez, diyep ütenerlek
Keşelärem küp şul ütkändä.

BELEP TORGAN İDEK

Köz kiläsen cäy buyına
Belep torgan idek şul,
Tik şulay da un gomerlek
Hıyal korgan idek şul.

Hällär bette, därtlär sünde,
Kaynar könnär sürelde;
Yafraklarnıñ sarıları,
Çäçneñ çalı kürende.

Minem talgan yörägem dä
Ällä inde yal sorıy?
...Külneñ şadra közgesendä
Şärä tallar kaltırıy.

KİÇERDEÑME İKÄN?

Äniyemneñ moñlı kıyssaların
İşetkendäy bulam, sataşıp;
Töşläremdä yörim tugan öyneñ
Karaltılarında adaşıp.
Bik centekläp nider soraştıram
Baz artında üskän zelpedän;
Häteremneñ şomlı eñgerendä
Ällä kemne ezläp integäm.

Menä kayttım. Däşmi kabereñ.
Kiçerdeñme ikän, bägırem?

Räncetmädem kebek üskän çakta,
İtağatle idem, yagımlı;
Ämma ällä nindi gönah hise
Gomer buyı talıy canımnı.
Räncegändäy bulgan mizgelläreñ
İskä töşä tagın, tagın da.
Soñgı sulışıñda çakırgansıñ,–
Bula almadım şul yanıñda.

Äniyem, kayttım!.. Däşmi kabereñ.
Kiçerdeñme ikän, bägırem?

SOÑARGAN MÄHÄBBÄT

Yalkınnarga tördeñ çal başımnı.
Işanuçan yomşak karaşıñnı,
Oçraşmagan bulsak ta bez elek,
Tanıganday buldım ber kürep.
Cäylär uzgan, citkän közneñ sagışları,
Salmaklangan tormışlarnıñ agışları.

Nige oçramadıñ yäşlegemdä,
Mämdälemdä, İdel yarlarında?
Gomer buyı sine sagınganmın,
Ber gomergä coñga kalganmın.
Uzdı tormışnıñ yugaltu, tabışları,
Yöräklärne özä şiñü sagışları.

Täüge tapkır kürep saf yözeñne,
Tanıganday buldım yäşlegemne.
Sin yanımda bügen, yänäşämdä,
Ä yäşlegem – yırak cäylärdä.
Uzgan cäylär, citkän közneñ sagışları,
Salmaklangan tormışlarnıñ agışları.

SARIKYL

Közge cillär, dımlı cillär
Tiñ bulganga canıma,
Toman yarıp çıgam irtän
Sarıkülneñ yarına.

Yalgızlıkta, näümizlektä
Kön artınnan kön aga.
Kaygılarsız gına yäşäp
Bulmıymıni dönyada?

Sorı kamış. Yalgız akkoş.
Sinsez tormış – korı çül.
Minem hisläremdäy moñsu
Sagış küle – Sarıkül.

Yalgızlıkta, näümizlektä
Kön artınnan kön aga.
Kaygılarsız gına yäşäp
Bulmıymıni dönyada?

Arabızda – Ural tavı.
Yatim kaldık kebek bez.
Sarıkülneñ tomanıday
Kiläçäklär ömetsez.

Yalgızlıkta, näümizlektä
Kön artınnan kön aga.
Kaygılarsız gına yäşäp
Bulmıymıni dönyada?

HATLAR KÖTÄM

Küpme yäşäp cirdä, şunnan tämle,
Şunnan açı şögıl tapmadım.
Kabat ukıym märhüm ätiyemneñ
Sargayıplar betkän hatların.

«Nik yazmıysıñ, ulım, yöräk paräm,
Şuşı mikän täqdir hökeme?
Hat-häbärsez menä uzıp bara
Gomeremneñ tagın ber köne...»

...Vıclap oçtı yıllar, suldı yözem,
Çigä çäçlremä çal töşte;
Ykenülär uzdı, digen idem, –
Yz balam da üsep citeşte.

Yazmışkaylar kabatlana ikän,
Belgän bulsam şunı min aldan...
...Küz kügärtep häzer hatlar kötäm
Eraktagı gaziz balamnan.

YaZGI URAM

Äkren genä kış ütkärdem
Yandırgalap utınnı.
Yazgı uramnı kürdem dä
Yöräk tagın çukındı.
Här çibärneñ küz karaşı
«Kil», – dip çakıra mine,
Älle barısı miña ğaşıyq,
Ällä üzem şır tile.
Çikten aşa hıyallarım,
Köçlär kaynıy beläktä,
Kartayuga urın yuk şul
Söyü tulgan yöräktä.

ACAGANNAR

Yaşäü mäğnäsenä töşenergä
Omtıluım tusa uyımda,
Öyänkelär belän pışıldaşıp
Yörim tönge Uyıl buyında.
Kuşımta:
Salmak kına dulkınlanıp
Şaulıy igen basuı;
Siskänderep uylandıra
Acagannar balkuı.
Acagannar yäşnägändä,
Börlegännär ölgerä;
Matur illär bik küp cirdä,
Tik tugan il ber genä.

Bolındagı pöhtä kibännärdän
Ciläk ise kilä, bal ise;
Şundıy mizgellärdä ayıruça
İh, yäşise kilä, yäşise!
Kuşımta.

Tugan yagım, iñ qaderle cırım,
Küñelemneñ izge käğbäse!
Şul moñnıñ min näni ber ahäñe,
Şunda, dimen, Yäşäü mäğnäse.
Kuşımta.

Şuşı cirneñ min ber küzänäge,
Şuña kürä genä bulsa da,
İlem belän şatlık-mihnät çigep,
Yaşäüläre tatlı dönyada.
Kuşımta.

KEŞE

Yakasınnan kaptırsa da
Äcäl taşlagan ırgak,
Ber ayagı gürdä anıñ,
Berse bii tıpırdap.

KÖMEŞ TUY

Davılları dulasa da közneñ,
Yaktı bulıp ata tañıbız.
Altın tuylar äle yırak bezneñ,
Yäşni-yäşni yäşär çagıbız.
Yazmış sukmagında yul taşı...
Kömeş tuylar – tormış urtası.

İke ätkäy belän ike änkäy

Tabınnarıbıznıñ türendä.
Ya Hodayım, görläsen lä gel cäy
Ölkännärebezneñ kügendä!
Uftanmaçı, gaziz yuldaşım,
Kömeş tuylar – tormış urtası.

Öç ulıbız tiñdäş börketlärgä,
Küzlärendä – yaktı izgelek.
Nazga yumart bulgan yöräklärgä
Artıp kayta ikän igelek.
Moñsulanma, gaziz yuldaşım,
Kömeş tuylar – tormış urtası.

Sin – maksatım minem, sin – läzzätem;
Sünmäs ahrı därt tä, teläk tä.
Bügen dä bit kaynıy mähäbbätem
Kartaymagan kaynar yöräktä.
Yazmış sukmagında yul taşı...
Kömeş tuylar – tormış urtası.

ŞAĞIYR HÄM ŞİĞRİYÄT

Şağıyr cirdä yäşämi ul,
Yaşen bulıp kına yäşni.
Şağıyr yulı kıska bula,
Tik şiğriyät mäñge yäşi.

Tormış avır, şağıyr – fäqıyr.
Yäşim disäñ, sıgıl, bögel...
Şağıyr yallanırga mäcbür,
Tik şiğriyät – yalçı tügel.

YaŞÄP YÖRGÄN BULDIK

Bähet kapkaları teräksez lä,
Ber aça da yazmış, ber yaba.
...Yalan kütkä kayış buıp, bez dä
Yaşäp yörgän buldık dönyada.

Açılmadı bezgä hiçber işek,
Tik yazmışnı, imeş, aldadık.
Yulär sattık komnan arkan işep,
Bulmagannı buşka audarıp.

Baş sau bulsa, bürek tabılır, dip,
Elap, hafalarga töşmädek;
Yäş buınnar ansat bögelä bit,
Tersäklärne ciñel teşlädek.

Şoma yözlär tatlı itep äytsä,
Tiz ışandık härber yuk-barga;
Baylar bal eçkändä, su eçsäk tä,
Ser birmägän buldık yatlarga.

Aşıbıznı aşap beterdek tä,
Yaşebezne yäşäp beterdek;
«Şoma»larnı bärep töşerdek tä,
Egıp, yözlärenä tökerdek.

Häzer namaz ukıp utırabız
Gomer buyı dinsez kılangaç;
Tik barıber haman alama bez,
Ettän aç häm bettän yalangaç.

Vakıt digän närsä – akça ikän,
Gafillärdän bik tiz kaça ikän:
Kaçtı tormış yazı, uzdı cäy...
Gomer digän närsä – cäfa ikän,
Ämma ütä ikän mizgeldäy.

YaRIÑ KERSÄ YaTLAR KOÇAGINA...

Zar tügäseñ, hatınıñnı ärläp,
«Ni citmägän, diyep, tormışta?»
...Yarıñ kersä yatlar koçagına,
Anı ğayeplärgä tırışma.

Dönya kuıp, altın çıñnarına
Omtılganda böten ömeteñ,
Yaşen tügep salkın mendärenä,
Ni uyladı häläl cefeteñ?

Portfel totıp, eşkä bagışladıñ
Här töneñne, härber irtäñne;
Nigä mährüm itteñ koçagıñnan,
Nigä yalgız itteñ irkäñne?

Duslar belän mıclap kinängändä
Läzzätenä hämer parınıñ,
Sizdeñme sin nazlı süzgä susap
Tilmergänen söygän yarıñnıñ?

Yzeñ: «Eşlim» ,– digän sıltau belän
Dönya balın şaktıy tatıdıñ;
Söyü kötep yalıkmasınmıni
Yaz göledäy çibär hatınıñ?

Yaz çäçäge kebek güzäl hatın
Köz citkänen kötep yatarmı?
Yakın yarı söyep üz itmägäç,
Yz itkänder üze yatlarnı.

Yz gayıbeñ. Kemgä üpkäliseñ,
Kemne tirgäp ärni bägıreñ?
Yzeñ saklamagan häzinäñneñ
Bütän yarlar belgän qaderen.

ELMAYIŞIYK

Äyt, qaderlem, närsä bulgan?
Aç sereñ;
Nik moñaydıñ, nik koyılgan
Sömsereñ?
Cäylär uzdı, ırcaya köz,
Diseñme?
Közlär kebek sargayabız,
Diseñme?
Köz sarısı – barı şiğri
Bilge ul;
Moñayırlık kaygımıni
İnde ul?
Könnäreñne yülär satıp
Tuzdırma,
Elap-şıñşıp yukka vakıt
Uzdırma.
Ni räte bar yäş tügüneñ,
Aptırap?
Kürä belü tormış kürken
Tatlırak.
Tabiğatkä ipläp karap
Yrnäk al:
Şaulıy, çäçen cildä tarap,
Bödrä tal;
Uzıp barsa da äbilär
Çuagı,
Kızıl, yäşel, sarı miläş
Kuagı
Äy cemeldi – kamaştıra
Küzlärne!
Yöräk bozıñ şul yaktıga
Tüzärme?
Hiç bulmasa, miña kara,
Güzälem,
Yaşäü utı belän yana
Küzlärem!
Yulda, cildä, yañgırlarda
Arsam da,
Elmayam min bu dönyada
Här tañga.
Yazmışnıñ här halätenä
Tüzäm min.
Bu tormışnıñ häsräte dä
Güzäl, dim.
Änä cildä ezli ışık
Kübäläk.
Kil yanıma, yılmaeşıyk
Bergäläp!

UY

Yabıştı bit tagın bugazıma
Bäla – sagız;
Tatlı hatirälär yuata, di,–
Işanmagız.

İske algan sayın yäşlegemneñ
Erak kürken,
Tomalana, avıraya bara
Bügenge kön.

EGETLÄNY

Yuk, kartaymıym, äle haman turı bilem,
İläslätä sılularnıñ tatlı irene.
...Avtobusta ber çibärgä bakkan idem,
Ul, sikerep torıp, miña urın birde.

SÖYGÄN YaRIM TETTE TETMÄMNE

Egermeşär yäşlek utız şofer,
Härberebez taza, söykemle;
Tik dispetçer Gölnaz miña gına
Nazlap karıy ide şikelle.
Ğaşıyq idem. Ämma Gölnazıma
Söyüemne äytep bulmadı.
Anı miña Häydär: «Uynaşçı»,– dip,
Äşäke süz belän hurladı.
Kız namusın yaklap, cenem çıktı,
Mıskıl kürgäç Häydär küzendä;
Şürlegenä menep töşkänemne
Sizmi kaldım äle üzem dä.
...İskä kilep, aynıganday buldım
Utırganda hökem zalında.
Zur şikayät itep yazgan Häydär
Açuın da, üpkä-zarın da.
Şahit – Gölnaz ikän. Şuşımıni
Min aşkınıp, yanıp yaratkan?
Ul Häydärne sugıp yıkkanımnı
Kürep torgan ikän yıraktan.
Şul färeştäm, şuşı söygän yarım
Tette gene minem tetmämne;
Yalvarulı nazlı karaşımnı
İğtibarga layık itmäde.
Cäza taläp itep yañgıradı
Gölnaz tanıklıgı bu zalda;
Belmäde ul üze genä säbäp
Bulganlıgın şuşı cäncalda.
Näticäse şundıy buldı: mine
«Gayıple» dip hökem ittelär.
Häydär belän Gölnaz sud zalınnan
Kultıklaşıp çıgıp kittelär.
...Sünmädem dä, kipmädem dä äle
Ötermänneñ ipi-suınnan.
Kayttım. Häydär – garac näçälnige,
Gölnaz kıskartılıp kuılgan.
Yalgız yäşi. Narasıyı üsä.
Birgän ikän yazmış kirägen!
Minem isä, uylarıma kersä,
Anı teläp ärni yörägem.
Tüzmäm ahrı, duslar. Yamanlıkka
Min yahşılık belän tülärmen;
Yannarına barıp kölärmen dä
«Äydä, bergä bulıyk»,– diyärmen.

ÇİBÄRKYL

Sälam siña, güzäl küllär ile!
Tagın kildem, canım tüzmäde.
Ber serem bar monda, ul seremneñ
Saf küllärdäy zäñgär küzläre.
Çibärkül, güzäl kül,
Väğdälärgä tugrı bula kür.

Äytçe, zinhar, äytçe, küllär ile,
Uzgan cäyneñ kayda ezläre?
Oçraşırbız, diyep väğdä birgän
Sıluımnıñ kayda küzläre?
Çibärkül, güzäl kül,
Bergä çaknıñ qaderen belä kür.

Sau bul, küllär ile! Cillär isär,
Cäy artınnan kiler közläre;
Onıtılmas läkin şul sılunıñ
Saf küllärdäy zeñgär küzläre.
Çibärkül, güzäl kül,
Väğdälärgä tugrı bula kür.

HİS

Basıp bällürlärneñ balkuların,
Uktay yarıp mäcles tomanın,
Yzägemne özde küz karaşıñ,
Halätemneñ ocmah sımanın

Kiçergändäy buldım şul minutta,
Güyä tatlı töşkä yulıktım.
Aktarıldı canım, yandım utta,
İsem-cisememne onıttım.

İke yalgız yazmış täñgäl kilde,
Oçraklılık tügel bu hiç tä.
Yuksa büten küzlär küpme ide
Bäyräm görläp torgan bu kiçtä.

...Biyü öyermäse böterelä,
Yuk-bar zarlar kala ütkändä;
Dörläp yana därtem, kükrägemä
Kükräklereñ tiyep kitkändä.

Küzläreñä karıym –küz kamaşa,
Şul mikänni söyü şaukımı?
Can eretkeç näfis çeltär aşa
Kulım toya bileñ yalkının.

İzräp toyam çäçläreñneñ isen...
Sizäseñme tännär berlegen?
Bez ber asıl häzer, bez ber cisem,
Bülenmäslek ber can bez bügen...

SİN

Äüväl balkıp töşläremä kerdeñ,
Sinme, didem, ällä tügelme?
Hıyalımda tugan paq räveşeñ
İläs itte üsmer küñelne.
Şunnan birle kaldı küz aldımda
Çakırulı uyçan küzläreñ.
Şul küzlärne İdel yarlarında,
Bolak buylarında ezlädem;
Uylar däryasında yördem yözep,
Bähet teläp aktı yäşlärem,
Tabılaçak häzinämne sizep,
Kanatlanıp, cırlap yäşädem.
...Kalın körtlär kinät erep aktı,
Serle utlar yandı ofıkta,
Mart ayında şomırt çäçäk attı,
Bez oçraşkan izge minutta.
Şähäremneñ boek uramnarın
Hıyalımda nurga buyadım:
Sin kürdeñme anı, gaziz yarım,
Çınga aşkan yaktı hıyalım?
...Bügen dä şul çäçlär agarsa da,
El artınnan yıllar uzışsa da,
Bezneñ hakimebez – çibärlek.
Min ışanam, bäğrem, yuk dönyada
Bezne ayırırlık yegärlek.
Belmim inde, sinme minem nurım,
Minme sineñ uçak balkışı?
Sin bit minem yörägemdä tudıñ,
Sin bit minem cannıñ yartısı.

NÄSEL

Buy-yöz, gakıl bezgä bolgarlardan kilgän,
Dala ulı cırıbızga moñnar kertkän,
Çıñgız kanı östäp täväkkällek birgän,
Ämma hämer ise kemnän señgän ikän?

DOGA

Baş avırta, yana canım,
Avızda bädräf minem.
Bügen dömekmäsäm, Rabbım,
İrtägä eçmäs idem.
İ Hodayım, şäfkatle bul,
Bar ömetem Sindä bit,
Dogalarım bulsın kabul,
Düşämbemne şimbä it...

KARTLIK

Kartlık kilde. Ul hörmätkä layık.
Kaysı fasılımnan ul kim inde ?
«Saumı, kartlıgım,– dim,– oçraştık bit,
Oçraşmavıbız da mömkin ide...»

ÇİLÄBEDÄN BÖGELMÄGÄ

Täräzädän karap baram.
Taular, kırlar, tal-tiräk...
Çiläbedän Bögelmägä
Vagon bara kelteräp.
Poyızd tizräk çapkan sayın,
Aralar yakınaya,
Ätiyem de kölemseri,
Äniyem dä yılmaya.
Tägärmäçlär cırın bülep,
İşetelde ber tavış:
«Häzer, duslar-passacirlar,
«Ciläk» digän tyktalış».
Menä vokzal. Tiräsendä
Görläp üsä bakçalar.
Uçlap ciläk öläşälär
Yumart äbi-apalar.
Kübäläklär oçıp yöri,
Bolın tulı ciläklek.
Äytsäm äytim, uçlap-uçlap
Ciläk aşap kinändek.
Kittek. Yänä tägärmäçlär
Şakıldavı yışaya.
Ätiyem de kölemseri,
Äniyem dä yılmaya.
Kinät tagın matur tavış:
«Yskänem, ipläp tıñla!
Tuktalışnıñ aldagısı
«Tatlı tuñdırma» bula».
...Nindi genä tuñdırma yuk:
Törläre citmeş cide;
Cide yäşkä citep şunı
Kürgänem hiç yuk ide.
Cide tören avız ittem,
Citmeş töre sıymadı.
Äniyem dä tıymadı.)
Tagın kittek. Tagın iğlan
Şatlandırdı küñelne.
«Uyınçıklar» tuktalışı
Täräzädän kürende.
Bigräk rähät bulıp çıktı
Bögelmägä bu barış,
«Bäleş» digän stantsiyä,
«Äkiyätle» tuktalış.
Sanıy kitsäñ, sanap bula,
Tagın äle ällä ni...
Äniyem dä kölemseri,
Ätiyem dä ärlämi.
Härkaysına töşkän sayın
Şatlandım da, kuandım.
...Äni törtä: «Tor, ulım», –di.
Bögelmädä uyandım.
Küräm: vokzal tübäsendä
Yöntäs pesi miyäulıy.
Ätiyem dä nik ber kölsen,
Äniyem dä yılmaymıy.

GOMER

Bu dönyada bez şır tile
Bulıp gomer itäbez.
Nider añlıy başlaganda
Gına ülep kitäbez.

YKENÄBEZ...

Ykenäbez sıypap sıkı çäçne
Işanular uzgaç yuk-barga:
İrtägäge yaktı kiläçäkne
Kiçä kiräk ide daularga.
Bügen soñ şul inde...

YaŞİM

Uylarımda «sin» dip nazlasam da,
Oçraşkanda «sez» dip kılandım.
Cäfalandım ikäü oçraşkanda
Zihenemne baskan tomannıñ
Äfyunınnan aynıy almavıma.
Şimbä citkäç, biyü kiçlären
Kötep ala idem, toyar öçen
Çäçläreñneñ yäsmin islären,
Billäreñneñ serle kaynarlıgın.
Şärabında yözep siherneñ,
Vakıtlıça kilgän bähetemne
Yugaltudan kurkıp tilmerdem.
...Uzdı yıllar. Sagışlarga yumart
Bulıp çıktı bezneñ zaman da.
Sinsez yäşi almam, digän idem,
Şunısı gacäp – yäşim haman da.

MAKSATIM

Erak yazda, kerep bargan çakta
Açıp tormışımnıñ kapkasın,
Ofıgımda tañ koyaşı bulıp
Balkıp tugan ide maksatım.

Atlıy-atlıy tuzdı başmaklarım,
Ayaklarım sızlap, aksadım;
Çäçkä çallar kerde, tik karşımda
Yanıp tordı izge maksatım.

Uzdı tormış. Birmäde şul yazmış
Cılı nazın, malın, akçasın.
...Ofıgımda tañ koyaşı bulıp
Haman äle yana maksatım.

FARAZ

Yzeñ dä bit miña tartılasıñ!
...Min dä kıymıym, sin dä bazmıysıñ.
Kükrägemä kısıp başkayıñnı,
Çäçeñ sıypap kilä nazlıysım,
Kuyınımda kilä irkälisem,
Bergä kötep tañnar tuasın,
İläslängän kaynar uçım belän
Yöräk tibüeñne toyasım.
İñnäremä izräp sarılasıñ.
Sulışımnı kötä irennereñ,
Yözlär yakınlaşkan mizgeldä.
Onıtıla dönya, küzlereñneñ
Läzzätennän küzlär kamaşa...
Şul minutta kinät aynıp kitäm,
Sin mineke tügel läbasa!

KAYTTIM

Kayda, kayda, kayda minem
Kayınnarım, tallarım?
Egerme yıl çittä yörep
Kayttım – tanıy almadım.
Karlıgaçlar oya korır,
Kortkıç cänlek ön kazır.
Torgan cirdä kaberem kalır,
Tugan ildä ni kalır?
Avıl yulın buylap üsä
Arış, boday, borçaklar.
Ber utırıp yılıym äle
Arışların koçaklap.

VAKIT YuK

Mäşäqatle zaman. Ber süzeñne
İşetäse ide, içmasa.
Kön sürelgäç kenä şatlık kalka,
Tönnär citkäç tännär oçraşa.

Yuk-bar ıgı-zıgı... Arabızda
Naz-serlärebezne kem taşır?
Cannarıbız, küñel küzlärebez,
Ruhlarıbız kayçan oçraşır?

TABİĞAT

Bu dönyanıñ fani kazanına
Bar närsäne parlap salgannar.
Här yalganda hak süz tamçısı bar,
Här çınlıkta äzräk yalgan bar.

Här närsäne çama belän birä,
Tabiğat ul – kırıs diktator.
Danıñ artıp, çiksez üsep kitsäñ,
Mätäläçägeñne köt tä tor...

KÖTÄBEZ...

Közlär yılap, yazlar därtländerä,
Tulıp, tagın buşıy kesäbez,
Eş sargayta, söyü şatlık birä,
Ä bez haman bähet kötäbez.

«Bähet yuk ul, sin yülär», – dip şıñşıy
Soñgı közneñ soñgı yañgırı.
...Bu dönyada bähet kötep yäşäü –
Näq üze şul bähetter, ahrı.

BİRMİM

«Bik pöhtäläp...» – digän bula,
Pöhtälägän kayda ul!
...Äcätkä dip birgän kitap
Bik tauşalıp kayta ul.

Kitaplarnı öydä saklau
Yahşırak dip sanıym min;
Sorama da, soramıym da,
Birmim dä häm almıym min.

Zarurlıgın kuyam anıñ
Hatın belän ber rätkä.
Hatınnı da, kitapnı da
Birmim, birmim äcätkä.

***
Yazlar kilsä, duslar, kaytmam äle
Hatirälär bulıp min sezgä.
Göllär ayı bolay da bit matur,
Yazlar köleç bulır minsez dä.
Közen isä mine söygän cannar
İskä alsın mäcnyn cırçısın;
Köz sagışın ciñep, sez duslarnı
Min çıgargan moñlı cır cıysın.
...Sagışlarda kilä yuatasım,
Şatlıklarda kilmi borçıysım.

SABAN TUYI

Albomnarda aktarıngan çakta,
İreksezdän sarkıy yäşlärem,
Kürgän sayın rässam Fättahovnıñ
«Saban tuyı» digän äsären.

Kürgän kebek bulam sölge cıyu,
Väsiläneñ kara tolımın;
Mämdäl belän Yurtış arasında
Cäyräp yatkan Sıza bolının.

Şul bolınga kerep kitär bulıp
Häyran kalıp karap utıram:
Yä köräşäm mışnap, yä çabışıp
Citez argamakta sıptıram.

...Ul zamanda garmunnardan agıp
Därtländerä ide saf moñnar,
Ul zamanda irlär ayık ide,
Elmayuçan ide hatınnar...

CÄYGE YuLDA

İke köpçäk çaba cäyge yuldan,
Çikertkälär bulıp, äy, siker!
Artta kalıp sünä şomlı uylar,
Läzzät birep tua här fiker.
Yukka çıga böten sagış-häsrät,
Borçılular fani yuk-barga;
Bargan kebek bulam «säpitemdä»
Avılıma, sabıy yıllarga.
«Velosiped» – äy kilbätsez isem,
«Säpit» canga bigräk yatımlı;
«Säpitem» dip maylap-caylap toram
Par köpçäkle citez atımnı.
«Ve-lo-si-ped» diyep etländek;
«Säpit» disäñ, zurlar kölä ide:
«Menä mämdälläşep betkänlek!»
Äy agaylar, añlamadıgızmı
Tel açkıçın, holık çişmäsen?
Mämdäl avılında tugan malay
Mämdälläşmi inde nişläsen?)
...Par tägärmäç çaba cäyge yuldan,
Sayıskannı uzıp oç kına!
...Ural artındagı dalalardan
Mämdälemä küñel aşkına...

HUŞ, MATURIM...

Gacäp miña häzer yırak yazda
Yäş tükkänem salkın mendärgä,
«Berdänbere tügel ikänmen», – dip
Sızlanuım aysız tönnärdä.
Bügen isä yahşı beläm cirdä
Här yazdan soñ tagın yaz barnı:
Bütännär dä yaratmasınmıni
Min yaratkan çibär yarlarnı?
«Huş, maturım, şat bul, yaktı yul...
Yatlarga da şulay tatlı bul».

SEZ HÄM MİN

Elau digän ğadät ütte inde,
Kipte inde korıp yäşlärem;
Min dönyanıñ bäheten kötep tügel,
Häsrätenä çıdap yäşädem.

Ä sez, bähet kötep yäşägännär,
Bulmagannı kötep ardıgız;
Tüzemsezlek utlarında köyep,
Sargayışıp kitep bardıgız.

Sezne cirdän elek sabırsızlık,
Soñra ömetsezlek bizderde;
Ä min isä yäşim bähet itep
Yöräk sızlamagan mizgelne.

KALGAN BULSAM...

...Bergä bulır idek, kalgan bulsam
Sine tıñlap şulçak ägär dä...
Min kalmadım tugan avılımda,
Sin kitmädeñ şaulı şähärgä.

Sulıp bettem sine uylıy-uylıy,
Sanıy-sanıy sorı taşlarnı.
Yazmış mikän bezne harap itte,
Yzebezneñ yülär başlarmı?

Häteremdä kalgan räveşeñne,
Tormışımnıñ tañın sagınam.
Ä sin isä bütän inde häzer,
Oçraşsak ta, mine tanımassın.
...Häyer, min dä sine tanımam.

Ä YZEBEZ...

Agımnarga karşı yözä
Vöcdanlılar häm kadıyrlar;
Bez soklanıp kul çababız:
«Bahadirlar! Bahadirlar!»
Alar öçen gorurlanıp
Kinänäbez, kinänäbez,
Ä üzebez agımnarga
İyäräbez, iyäräbez...

KÖZGE KARŞINDA

Yz-üzeñne közgelärdä kürep,
Häsräteñnän ärnep köyäseñ.
Şunda karap, üz-üzeñne kürmi,
Ni kürergä ide niyäteñ?

GÖNAHSIZ HATIN

Hıyanätçel buldı söygän yarıñ,
Tik sereñne çitkä çişmädeñ.
Taptaludan özgälände canıñ,
Tik yäşäüçän ikän hisläreñ:

Mähäbbäteñ – cäyge ülän sineñ;
Çalgı uzgan ezgä, äy, kara –
Yanä üsep çıga çapkan sayın,
Taptasañ da, kabat yañara.

***
Balam tintäk, balam yünsez, diseñ –
Sayıskannan bılbıl tumıy şul.
Nişläsäñ dä, käkre bagananıñ
Külägäse turı bulmıy şul.

TÖP HAKIYKAT

Doşman belän dustım bergä
Agarttılar çäçemne;
Häsrättän dä, mäzäktän dä
Baytak tüktem yäşemne.

Ämma tişä almagan kük
Käylä katı tokımnı,
Hıyanät tä, mähäbbät tä
Yzgärtmäde ruhımnı.

Tora-bara töp hakıykat
Añlaşıldı miña da:
İñ kıymmätle zinnät – söyü
Häm söyelü dönyada!

Dönya tatıp şuşı çaklı,
Soklanırga hakım bar.
Kırık biştä bigräk tatlı
Bula ikän hatınnar!

DİVANA

Töşläremdä uttay tännäreñneñ
Här karışın übep şatlanam.
Toygılarım şaşıp, yarsıp üksep,
Kaynar kükrägeñä kaplanam.
Sin çagılıp kitkän argı yakka
Yözgän kebek bulam su yarıp.
İrennäreñ tämen irenemdä
Sizgän kebek bulam, uyanıp.
Äy divana! Yäşämäkçe bulam
Butap kiçä belän bügenne.
Yaratılıp häm yaratıp yörer
Zamannarım uzgan tügelme?

YaÑA YıL TAÑINDA

Kaydan, diseñ, tua cırıñ?
Bäyräm üze cırlata;
Änä, unberençe yılnıñ
Berençe tañı ata!

Sızılıp tañnar atkanda
Äytim ber süz-kälimä
Tugannarga, duslarıma,
Häläl cefetkäyemä:

Şärablar agıp torsa da,
Akıllar ayık bulsın;
Dönya bolganıp torsa da,
İmanıbız nık bulsın.

Barıbıznıñ da asılı
İsemenä tiñ bulsın:
Analar äni bulsın da,
Atalar äti bulsın.

İşle bulsın, tatu bulsın,
Gorur bulsın ömmätem;
Şat yäşäsen, mul yäşäsen,
Hör yäşäsen millätem!

TUKAY

Täüge kaygısı sabıynıñ
Kiñ dönyasın tar yasıy:
«Änkäyemne kaytarıgız!..» –
Çäbälänä narasıy.
Yatim yazmış, fäqıyr tormış
Aldan tora kürenep:
Sabıy bähete kitep bara
Ak käfengä törenep.
Söyü, nazlau, irkäläüdän
Alda tagın bar niyeñ?
Kötä sine kim digändä
İke ügi äniyeñ.
Täñre siña birgän oçkın
Gasırlarda yoklagan;
Milläteñneñ bar hıyalın
Hoday sindä tuplagan.
Kem bar tagın şulay üsep,
Ädip bulıp ölgergän?
Böyeklekkä yätimlektän
Cirdä tagın kem mengän?
Kem äle halıktan şıtıp,
Şul halıkka moñ birgän?
Zar külennän dan kügenä
Cirdä tagın kem mengän?
Toyarsıñmı bu cihannıñ
Rähmäten häm hörmäten?
...İñ sälätle ber balasın
Ügi itkän milläteñ...

ANA TELE SÜZLEGE

Nindi süzlär kullanusız
Çerem itep yatalar!
Bezneke bulsa da, bezgä
Äyterseñ lä yat alar.
Monda mullık. Süz kitabı –
Ber moğciza, küregez!
...Fäkıyrlektä izalana
Söyläşü süzlegebez.
Ni sırhauga duçar ittek
Halkıbıznıñ häteren?
Belmi tatar uramnarı
Därdemänd, Tukay telen.
Sikältäle yullardamı
Buşap kalgan yögebez?
İke teldä söyläşsäk tä,
Çında yartı telle bez.
Bıtıldıybız, üzebezne
Belgän kebek his itep,
Tatarnı da mäshäräläp,
Urısnı da kimsetep.
Könnär buyı garip teldä
Aralaşabız bügen;
Kiçlär buyı yotıp ukıym
Ana telem süzlegen...

2010

Click or select a word or words to search the definition