Şiğırlär - Hädiçä Sönğatzadä

Tañ cile, is, küñle (1) neçkärt, sayrasın şul sandugaç,
Bälki, bez dä uyganırbız cillär isep tañ tugaç.
Yuksa hiç mömkin tügel, bez uyganalmıymız bolay,
Tañ yagınnan äydä sin is, yoklagan küzemne aç.

Bez — närsä, bezgä — närsä?

Güyä ber yäş sabıynıñ kulına totkan uyınçak bez,
Yä ber et muynına takkan, yozaklagan muyınçak bez.

Sabıy da üz uyınçagın totıp kulga übä, uynıy,
Şul üpkän çaktan uk taşlıy, cılıy, aña küñel kuymıy.

Alıp ağzına da kaba, güyä şunnan hozur taba,
Şul uk uyınçagın taşlıy, boza da utlara(2) yaga.

Küräseñ et muyınçagın: ägär kıymmätle ük bulsın,
Alay da et belän bergä yöri, hörmätleme bulsın?!

Fäläk bezneñ belän uynıy, itep dönyanı et muynı,
Gomer betkänçä uynıy da, soñınnan bezgä — cir kuynı.

(1) Küñle — küñelne.
(2) Utlara — utlarga.

Kaysı çakta

Vakıt kilä: yana torgan yöräk berlä taşıym min dä,
Şul uk çakta üzemä ber küñelle eş yasıym min dä.
Dimen: millät rävac tapsa(1), täräkqıy yulların açsa,
Yaşäp millät golulektä(2), üzem bergä yäşim min dä.

Vakıt kilä: eçem kaynıy, ni dip doşman itä şeltä,
Nigä törle yalan-böhtannarı miña gına törtä?
Minem anlar küzendä doşman ulmakım — ukıtmakım,
Yä soñ aylarnıñ äülyadın (3) ukıtam, dip açıym (4) min dä!

Miña yahşı zan itmilär(5), süzem äytsäm — işetmilär;
Ukıta, dip yaman tirgäp, üzemne şunda etlilär.
Yaman süzlärne işetep yöräk kaynap kitä şunda,
Dimi: millät rävac tapsın, hösedlärne (6) basıym min dä.

Rähät

Fäläk däüre (7) — gacäp küreneş: bu kön şatlık
häm dä rähät

Diyep ölgermiseñ, şunda kilep töşkän katı säğat;
Ägär ber şatlıgıñ bulsa — küñel inde tınıç tösle,
Bulıp ta ölgerep citmi — kilä häsrät, kitä rähät.

(1) Rävac tapsa — canlansa, alga kitsä.
(2) Golulek — böyeklek, yugarılık.
(3) Äülyadın — balaların.
(4)Açıym—«açınam» mäğnäsendä.
(5) Zan itmilär — karamıylar.
(6) Hösed — könçelek.
(7) Fäläk däüre — yazmış.

Süzlärem

Äy gazizem, siña söylim, tıñla canımnıñ seren!
Aç kolagıñ, kil, işet, añlamıy kalma hiçberen!

Üz süzemneñ äüväle şul, sin işet, äytäm siña:
Asla zurlık namen alma, ber sabıy tösle küren!

Häm belekle namen alma, törle cirgä çap, totın,
Belgäneñ torsın eçeñdä, ber gabi (1) tösle küren!

Hiç sereñne söyli kürmä täcribäsez dustıña,
Tik eçeñdä sakla anı, himmäteñ berlä tören!

Galilek dip belmä, canım, keşedän alga ütü,
Kayda bulsa, şunda urnıñ, saylıy kürmä sin türen!

Ber dä şatlanma dähi aldıñda küp maktau öçen,
Keşene aldında maktau— kazımak tösle güren.

häm vöcüdä kilmägän (2) eş berlä maktanma, sakın,
Ul eşeñ bulmıy kalır da arttırır küñleñ keren.

Könlämä keşelärdä bulgan galilekne hiçvakıt!
Tuğrı süzgä karşı torma, kaplama gıylmeñ türen.

Söylämä yalgan süze! Zur oyat kiler siña,

Çönki yalgan ber sizelep, hur itär çıkkan ciren.

Siña ser dip söylägän süzne keşegä söylämä!
Can eçendä sakla, bäğrem! Söylämä hiçkem seren.

Ğaşıyqtan sora

Äy küñel, yukka poşınma, här kiçäneñ tañı bar,
Ul köneñ dä kiçkä kersä, şundıy köndez tagı bar.
Kiç öçen hiçber köyenmä, çın gına uylap kara,
Ber dä kiç dip pärdälänmi şul küñel — kem añı bar.

Min kiçäne bik söyämen, küzgä ul pärdä kora,
Başkalar da kürmäsen dip, bezne ul saklap tora.
Bu süzem siña gacäpter, min söyäm kiçne dimen,
Sin kiçädäge hozurnı moñlı ğaşıyqtan sora!

Nilär bar?

Här mäşäqat kiçläreneñ ber säğadät tañı bar,
Ul säğadät tañınıñ da şundıy kiçe tagı bar;
Tormıy bit insan haman häsrät eçendä kaplanıp,
Şul biçaranıñ da, açlıp, şat kürengän çagı bar.

Matbugat ğalämenä

Sez şiğır babında * ezlisez Tukayıvnı, ahrısı;
Ul— koyaş: cirgä kümelgän, tik cihanda yaktısı.

Sez kötäsez mikän ällä baştan uk tau hätle ut,
Äüväl ük zur bulmıy bit ul, başta kürenä çatkısı.

häm romannar yazmak öçen ber keşeme haslana?
Başkalarga yukmı röhsät, bulmıymı yul açkıçı?

Milläteñ äülyadı öçen ber küñelle eş diyep,
Yazamız bit barımız da, bulmasa da tatlısı.

Sez, hosusän, bez kebilär tähriratın (2) alıñız!
Bez dä bit insan bulıp tormak telimez, ahrısı.

Sez möräüvät (3) häm dä şäfkat äylämäk lyazem bezä;
Beläsezme, censeñezneñ bezlär iç soñ yartısı.

hiç kayan yuk bezgä irkenlek kürergä bervakıt,
Güyä bezlär yaralıpmız başkalarnıñ yalçısı.

Bilgele, hiç iltifat yuk taş küñelle kemsädän,
Sez kebi ähle zıya (4) da bulmagaç yaklauçısı.

Matbugat ğalämenä ber kärrä kermäk estägäç,
Anda da räd äylägäç(5), kayda küñelneñ yaktısı?

Yaktırıp kilgän küñelne sez dä şulay kaplagaç,
Kem bezgä itär möräüvät, kem bulır yulbaşçısı.

(1) Gabi — añsız.
(2) Vöcüdä kilmägän — barlıkka kilmägän, bulmagan.
(1) Şiğır babında — şiğriyättä, şiğır yazu eşendä.
(2) Tährirat — yazgannar (yazgan närsälär), äsärlär.
(3) Möräuvät — irlek, keşeleklelek.
(4) Ähle zıya — yaktılık, nur iyäse (intelligent).
(5) Räd äylägäç — kire kakkaç.

Matbugatka kön bä kön kerä şul irlär tährire,
Bez ike-öç hatınga yukmı kermägä yul açkıçı?

Şul bezgä hörriyätlär, şulmı bezgä iltifat?
Bez dä dindäşlär sezä häm milläteñ ardaklısı.

Min beläm: bezneñ yazudan mäğnä, läzzät çıkmıy da;
Sez anı vöctsanıñızlä pärdälise, kaplıysı.

Faydalar kilmäsdi bulsa da bezem ul yazudan,
Ämma bezgä — kilä torgan fayda yagın haklıysı.

Baştagı tährirläremnän mäğnä küp çıkmasa da,
Bara torgaç çıgar ide äle anıñ şaktıysı.

Kız-hatın dip sez dä bezne artka etep taşlagaç,
Bezne alga säüq itär (1) kem, yärdäm itär kaysısı?

Sez bezneñ az hezmäte dä küp itep kıylıñ kabul;
Dimäñez sez: sezdä irlär taklınıñ tik yartısı!

Ta kıyamät (2) bezgä yukmı algarak barmak yulı?
Mäñge töşmäsme bezä bu hörriyätlär yaktısı?

İrläreñ yazgannarı da ayate Korän tügel,
Şäpläre küp bulsa da, bar bit arada çaklısı.

Min söyäm

Min söyämen, suräteñ vä siräteñ (3) bik yämlege,
Süzläreñ mäğnäle bulıp häm dä gayät tämlegä.
Küpme sin naz äyläsäñ dä, taşlasañ da baştan uk,
Taşlamıymın, taşlamıym hiç, taşlamıym min mäñgegä.

Şatlıgım sin, häsrätem sin häm dä ruhım sin minem,
Asla küñlem kaytmıy sinnän, kaytsa da küñleñ sineñ.
Taşlavı da, nazlavı da häm dä nazlanganı da
Bik kileşle bit, karale, yöze göl, teş — enceneñ.

(1) Säüq itär — yünälter.
(2) Ta kıyamät — kıyamätkä qadär.
(3) Sirat — holık-f iğıl.

Söygänem itsä täbässem(1), söyneçemnän can eri,
Eğlasa da bik kileşle, yäşe — rähmät yağmurı.
Katı süzlär berlä gärçä ul miña naz itsä dä,
Orışsa da läzzät tabamın, mäğnäle süz härbere.

Miña naz itep, ul irkäm ber dä yäşmi (2) torsa da,
Tilmerep min turı bakkaç, yözne yakka borsa da,
Här kıylınmışlar bit aña bik kileşle nazlanu,
Kaytmıy küñlem hiç añardan, nindi eşlär kıylsa da.

Çın gına äytkändä, iñ nazlarga layık bu matur,
Bu färeştäm, nazlım, irkäm, kürneşe zur, üze hur.
Häsisne arttıra meñ kat naz itep sarılganı,
Nazları da, üpkäse dä — bar da nur östenä nur.

Tañ cile

Neçkä-neçkä hissiyätem uygata bit tañ cile,
Sandugaçlar sayraganda mine yığlatmak teli.
Bu nöfüzle isüennän min dä çınlap neçkärdem,
Mähzünanä (3) yäş tügäm dä ah itämen min tile!

Tañ cileneñ ismäkennän gärçä min tüksäm dä yäş,
Törle uylar häm hıyallar kıyladır eçemdä faş.
Zur ömid berlä karıy başlıym kiler könnäremä,
İnde miña tiz çıgar dip iñ säğadätle koyaş.

Tañ cile yakka kagadır bu fäläkneñ karasın,
Ul miña äytä kebek: estä, säğadät tabasıñ.
Min sezä (4) häzer açamın ber mökatdäs tuğrı yul,
Här keşe yaktı fäläktän, estädeken arasın.

Bar keşeneñ canı açlır yaktılangaç bu fäläk,—
Kaygılı küñle (5) açarga yaktılık daim kiräk.
Tañ tugaçtın, kön açılgaç, ruhka ber rähät kilä,
Güyä ber mäğsum (6) buladır yäki ber gadi mäläk.

(1) İtsä täbässem — yılmaysa.
(2) Yäşmi — däşmi.
(3) Mähzünanä — häsrätlänep.
(4) Sezä — sezgä.
(5) Küñle — küñelne.
(6) Mäğsum — gönahsız.

Click or select a word or words to search the definition