Şiğırlär - Gulyusa Gilmutdinova

BARI TİK AVILIM TAÑNARI
Avılımda tañnar yämle minem,
Bälki miña şulay toyıla.
Tugan avılım minem tabiğatneñ
İñ türenä kerep sıyıngan.

Avılımda tañnar sızılıp ata,
Ofıkları alsu, şämähä.
Küñelemä ilham birep tora
Avılımda minem härnärsä.

Avılımda tañnar nurga törä
Güzäl tabiğatne tagın da.
Şul tañnarda göllär küzen aça
Toman aşa yäşel bolında.

Su buyında üskän tal tiräkne
İrtänge cil nazlap uyata.
Bar avılnı alsu nurga törep
Avılımda minem tañ ata.

Kaz bäbkälär bergä karşılıylar
İrtä tañnı yılga buyında.
Çuma-çuma alar koyınalar,
Yuınalar ineş suında.

Öy karşında sızılıp tañ atkanda,
Şomırt belän miläş söyläşä.
Kütärelep kilgän koyaş şunda:
"Häyerle kön!" - diyep endäşä.

Avılımda tañnar yämle minem,
Ällä miña şulay toyıla.
Avılımnıñ irkä koçagında
Tabiğat ul üze sıyıngan.


AVILIM

Avılımnıñ maturlıgın
Cırlarga salıym äle.
Hislärgä bay çagı küñelemneñ
Ber cırlap alıym äle.

Töşep baram ineş buylarına.
Kaz üläne küptän baş törtkän.
Tal-tiräklär belän serläşergä
Hıyallangan idem min küptän.

Çelter-çelter itep ineş aga,
Sikereşep ütä tamçılar.
Tezeleşep kayta kaz-ürdäklär,
Äyterseñ lä, näni cırçılar.

Küñellärgä yakın tugan yaknıñ
Cirdä yatkan här ber tuzanı.
Çit cirlärdä ozak yördem bugay:
Sizelmägän gomer uzganı.

Onıtmadım, tugan nigez, sine,
Tugan avılım, basu kırlarım.
Kaytkan sayın karşılıy kük mine
Artta kalgan yäşlek yıllarım.

DÖNYa MATUR

Dönya matur, çista, saf diyep,
Paq diyep kürergä torışam.
Aña da min şulay kabatlap
Yaktırtam karañgı tomışın.

Tik minem aldavım
Totıla här adım;
Küñele belän ul küzätä
Dönyanıñ här yagın.

Tıya ul maturın, yämsezen.
Läkin üz itä, yarata härbersen.
Tıya ul naçarın, yahşısın.
Küñelgä bärelä kayvakıt şakşısı.

Tıya ul keşelärneñ karañgı yözlären,
Yörägen ärnetä uylamıy äytelgän süzläre.
Maturlık, güzällek härvakıt
İrkäli häm nazlıy küñelen.

Gadelsez bu tormış kayvakıt:
Sıkrata, ärnetä yaralı yörägen.
Här keşe öçen ul şatlana, kaygıra,
Bitennän yäşläre tägäri anıñ da kay ara.

Bulsa da karañgı tormışı,
Räncemi, kargamıy yazmışın.
Cırına-moñına sala ul
Küñelendä bulgan bar sagışın.

YOKLIY ALMIYM,
KÜÑELEM BELÄN ŞİGIR YaZAM

Yoklıy almıym, küñelem belän şiğır yazam,
Här ber yulın moñga urap, köygä salıp.
Ällä inde küñelkäyem räncep kaldı,
Yuk kına ber şayarunı çınga alıp.

Küñel bit ul yazgı ber göl kebek:
Kayda cılı - şunda tartıla,
Ber yılmaysañ, ber cılı süz bulsa,
Kiräkmäs tä bälki artıgı.

Kem sin, diyep, minnän soramagız
Avırmı dip gomer yullarıñ.
Küz salıgız küñel däftärenä
Häm tıñlagız yöräk cırların.

Küñel däftäremdä - härber mizgel,
Cırlarımda - aylar, yıllarım.
Cavap tabalmagan soraularga
Cavap birer şiğır yullarım.

Tormış yullarınnan alga taba
İke atlıym, bagam artıma,
Şiğır yullarına salıp bar cılımnı,
Büläk itäm gaziz halkıma.


İSKE YıLNIÑ YaÑA BER TAÑINDA

İske yılnıñ yaña ber tañında
Burannarga çıgıp uraldım.
Adaştıram diyep sagışlarım
Üzem şunda kerep yugaldım.

İske yılnıñ ap-ak yaña karı
Bitläremä kilep sarıldı.
Äyterseñ lä sagışlarım şulay
Kaldırma dip miña yalındı.

Kar börtege bulıp bitläremdä
Ütkännärem karıy küzemä.
Alsu yözläremne sargaytsa da,
Yakın alar nikter üzemä.

Gomer yulın, çitkä taypılmıyça,
Yaşärgä bit alar öyrätte.
Tormış cillärendä, davıllarda
Alar çınıktırdı yöräkne.

İske yılnıñ yaña yaugan karın,
Sagışların, şatlık kaygısın
Üzem belän alam yaña yılga,
Yörägemä salıp barısın.


ÄYTER SÜZ

Äy, duslarım, sezneñ öçen genä
Küñelemdä äyter süzem bar,
Bu dönyada bezneñ cılı nazga
Tilmerüçe küpme keşe bar.

Äy, duslarım, sezneñ öçen genä
Küñelemdä äyter süzem bar,
Şundıy matur, yaktı, kiñ dönyada
Küñellärdä nigä urın tar.

Äy, duslarım, sezneñ öçen genä
Küñellärdä äyter süzem bar,
Bu dönyada bez bit kunak kına,
İzge eşläreñne eşläp kal.

Äy, duslarım, sezneñ öçen genä
Küñellärdä äyter süzem bar,
"Ber yahşılık meñ bäladän yılar", -
Ata-baba äytkän şuşı süzdä,
Beläsezme, küpme mäğnä bar.

Äy, duslarım, sezneñ öçen genä
Küñellärdä äyter süzem bar,
Kızganmagız küñel cılıgıznı:
Ber yılmayu, tik ber cılı nazga
Tilmerüçe küpme keşe bar.

Tirä-yüngä kabat küz salam da,
Yöräk yana, küñel sızlana.
Ya ber hodam, sinnän yärdäm sorıym:
Rähim-şäfkateñnän taşlama!


BER TÖN
Uyandım da
Karañgı tön urtasında,
Küzem saldım
Tulgan aynıñ yaktısına.

Ni öçender
Hafalangan tösle ay da,
Yoldızlar da kürenmilär:
Yaşerengän ällä kayda.

Karañgıda küzgä törtsäñ
Kürenmäslek,
Ä uramda keşe tügel -
Etläre dä yöremäslek.

Tik kayadır, bik yırakta,
Kemder üksi, cılıy, ärni,
Kemder tügel - karañgı tön şulay
Küz yäşlären koya-koya
Kemgä ränci.

Şulay yatam
Tön ütkänen sizepme soñ,
Tañ ätäçe avaz saldı
Bik yırakta.
Ni öçender tulgan ay da
Yözen bordı bu tarafka.

Däşäm ayga:
"Sin käyefsez bügen nikter,
Äydä ikäü söyläşik bez,
Küñellärne buşatıyk ber".

Şul vakıtta telgä kilep
Däşte ayım:
"Küzätäm min cirdäge här adämne,
Här ber zatnı.
Kaya bara ikän dönya,
Änä bügen tagın berse
Telen sattı, ilen sattı.

Min biyektän cirgä bagam,
Anda davıl, buran dulıy.
Cir anakay şul mäshärgä
Tüzä almıy
Üksep cılıy.

Niçä yıllar dävam itär
Şuşı davıl.
Halık tüzä, beläm,
Ciñel tügel aña - avır.

Kemder taşlap kaçkan çakta
Tugan ilen,
Kemder canı, täne belän
Saklıy, yaklıy
Tugan telen, tugan ilen.

Cir ananıñ kemnäre yuk
Koçagında.
Töşäsem häm sıyınasım kilä
Minem dä, - di, - kayçagında.

Tik şulay da kulay küräm küzätüne
Min biyektän
Cir ananıñ här sulışın.
Kupsın davıl,
Dulasınnar cil-burannar.
Tik bulmasın kan koyışı."

Tıñlap-tıñlap tordım da
Min,
Ber mizgelgä
Tañ kaldım min
Bu fikergä.

Ay bulıp ay añlıy
Cirneñ hälen.
Tüzär, tüzär dä cir
Upmas mikän,
Kütärä almıy
Bu mäshärneñ bu qadären.


BEZ YaŞÄRGÄ TİYEŞ
Tormış dulkınnarı
Yarga iltep atsa,
Yakın duslar ber kön
Doşmannarga satsa,
Räncü yöräklärgä
Yalkın bulıp kapsa,
Tik şul çagında da
Bez yäşärgä tiyeş.

Küñellärne kisep
Cil-davıllar issä,
Äçe yazmış bezneñ
Yomşaklıknı sizsä,
Bezne sınar öçen
Cirgä salıp izsä,
Tik şul çagında da
Bez yäşärgä tiyeş.

Sınsak-sıgılsak ta
Karşı iskän cildä,
Zäñgär biyeklektän
Egılsak ta cirgä,
Kaygı häsrät kilsä
Tugan-üskän ilgä,
Tik şul çagında da
Bez yäşärgä tiyeş.

Ayamıyça yazmış
Utka, suga salsa,
Cir çitendä ber kön
Yalgız torıp kalsak,
Yöräklärne bezneñ
Sarı sagış bassa,
Ägär küzdän mölderäp
Kaynar yäşlär tamsa,
Tik şul çagında da
Bez yäşärgä tiyeş.

BİK YıRAKTA SİNEÑ TORMIŞ,
SİNEÑ DÖNYaÑ

Bik yırakta sineñ tormış, sineñ dönyañ,
Ä bu yakta minem ğailäm, minem oyam,
Tik şulay da yırak yıllar, yullar aşa
Sineñ nazlı karaşıñnı toyam.

Siña taba esse, cılı cillär isä,
Mine nazlıy kışnıñ salkın burannarı,
Küñeleñdä yaktı hislär kaldı mikän,
Ällä tormış dulkınnarı yugannarmı?

Sin yäşägän yakta häzer yämle yazdır,
Min häzergä salkın közneñ koçagında,
Küñellärdä yäşäü därtem taşısa da,
Ütkännärdän köç alam min kayçagında.

Sin yäşägän yakta köçle söyü bulsa,
Min yäşägän yakta häzer saf mähäbbät.
Bik yırakta sineñ tormış, sineñ dönyañ,
Ä bu yakta minem ğailäm, minem oyam.
ÇÄÇÄKLÄREM, GÖLLÄREM
Çäçäklär yazlarga, koyaşka tartıla?
Ä koyaş cılı nur tarata,
Şuñamı küñelem yazlarnı, cäylärne
Koyaşnı häm naznı yarata.

Sagınıp min yaznı häm yaznıñ göllären
Aşıgam tañ belän bolınga,
Yaz belän yäşärgän, çäçäklär, agaçlar
Yam kergän, nur iñgän alanga.

Kagılıp ütäm min, irkälim göllärne,
Çıkların çirämgä koyamın,
Şul çakta bu bolın sihri il şikelle,
Üzemne han sıman toyamın.

Elmayam göllärgä häm nazlıym tacların
Alar añlıydır, küräder,
Alar da dönyaga üzläre belgänçä
Elmaya, şatlana, köläder.

Yaratam häm söyäm tabiğat göllären,
Sizsennär göllärem, kürsennär.
Dönyaga däşäm min häm däşäm min sezgä:
Özmägez alarnı, üssennär.

Kem äytä cannarı yuk diyep göllärneñ
Ul belmi, añlamıy alarnıñ göllären,
Tañ belän yögermi bolınga,
Tıñlamıy alarnıñ serlären.

Üssennär şul göllär şatlanıp häm kölep,
Dönyaga mähäbbät öläşsen.
Timägez zinhar, şul göllär
Dönyanı bähetkä öndäsen.
DÄŞMÄGEZ SEZ MİÑA
Däşmägez sez miña zinhar öçen,
Timägez sez minem canıma.
Keşelärgä bulgan mähäbbätem
Tumışımnan señgän kanıma.

Kagılmagız miña zinhar öçen,
Yazdırmagız mine yulımnan.
Üzem yärdäm itäm mohtaclarga
Kilgän qadär minem kulımnan.

Öyrätmägez mine zinhar öçen,
Büldermägez mine uyımnan.
Yullarımda kirtä bulgannarnı
Üzem alıp taşlıym yulımnan.

Räncetmägez mine zinhar öçen,
Yaralamagızçı yöräkne.
Yahşılıknı utta yandırırga
Teläüçelär älä siräkme.

Kıyırsıtmagız mine zinhar öçen,
Yaralardan sarkıp kan tama.
Bu dönyada bulgan gamsezlekkä
Yöräk ärni, küñel sızlana.

Kimsetmägez mine zinhar öçen,
Yañartmagız yöräk yarasın,
Sezneñ belän iñne iñgä teräp
Ozın yullar äle barası.
ÄGÄR KÜRSÄ SİNEÑ KÜZLÄREÑ
Küzläreñä karap äyter idem
Küñelemdäge tirän hislärem.
Kütäreler ideñ zäñgär kükkä,
Kürsä ägär sineñ küzläreñ.

Könnär buyı siña karasam da
Tuymas tösle minem küzlärem.
Zäñgär diñgezlärgä çumar ideñ,
Kürsä ägär sineñ küzläreñ.

Bakça sukmagınnan atlıymın min,
Anda sineñ, sineñ ezläreñ.
Bar dönyanı koçıp nazlar ideñ,
Kürsä ägär sineñ küzläreñ.

Bolınnarga çıgıp çäçkä cıyam,
Maturların siña ezlädem.
Sin tañ kalır ideñ güzällekkä,
Kürsä ägär sineñ küzläreñ.

Siña atap yazam bu yullarnı,
Kıyırsıtmas mikän süzlärem.
Yazar idemme soñ şundıy yullar,
Kürsä ägär sineñ küzläreñ.

Siña, dustım, barı sineñ öçen
Yräktäge kaynar hislärem.
Tormış yulın bergä ütär öçen
Gömerem buyı sine ezlädem.

Kullarıña garmun algan çakta
Nigä moñsulana yözläreñ.
Nindi yazmış saylar ideñ ikän,
Kürsä ägär sineñ küzläreñ.

Küñellärgä bezneñ här çak yakın:
Tugan yaknıñ yazı, közläre.
Tugan cirdän kitär ideñ mikän,
Kürsä ägär sineñ küzläreñ.

Urmannarda yörim adaşıp min,
İsertäder narat isläre.
Cır-moñnarıñ yuldaş bulır ide,
Kürsälär dä sineñ küzläreñ.

Basıp toram biyek yar bitendä,
İstä sineñ äytkän süzläreñ:
"Barıber, - dideñ, - sine saylar idem,
Kürsälär dä minem küzlärem".
HIYALLAR
Hıyallar, bälki...
Aylar ütär inde, yıllar ütär,
Işan miña,
ul kön barıber kilep citär.
Küzläreñne açarsıñ da,
bar dönyaga bagarsıñ sin.
Galäm kiñlegenä kararsıñ da,
yoldızlarnı sanarsıñ sin.
Tabiğatne küzäterseñ,
tañ kalırsıñ güzällekkä.
Här ber çäçäk, här ber çiräm
sälam birer.
Här ber agaç siña diyep
başın iyär.
Yafrakları çäçläreñnän sıypap,
nazlap söyär.
Ellar inde
ütkän bulsalar da,
Çäçläreñä ak bäs bulıp
kunsalar da,
Allarıña sineñ
kilermen min.
Sin yaratkan
gölläreñne suzıp:
"Al, bäğrem, siña", -
diyärmen min.
Häm äytermen,
küzläreñä karap:
"İseñdäme? Ul min idem
tege çakta
Sineñ öçen mähäbbättä
yanuçı da, köyüçe dä.
İseñdäme? Ul min idem,
tege çakta
Sine nazlap irkäläüçe,
söyüçe dä".


CAN DUSTIMA
Moñsu çakta garmunıñnı alıp
Moñlı köyläreñne suzasıñ,
Yazmış sine bik yış sınasa da,
Cır-moñnarıñ mäñge tınmasın.

Tormış siña küp sınaular birgän:
Tüzä almas, tınar, digänder.
Yazmışınıñ äçe cillärenä
Karşı tormas - sınar, digänder.

Sin atlıysıñ başıñ gorur totıp,
Küñeleñnän cır-moñ agıla.
Üz halkıña bulgan mähäbbäteñ
Cırlarıñda sineñ çagıla.

Avır çaklar bik yış kabatlangan
Tormışıñda sineñ, söygänem.
Yazmış dulkınnarı kagılganda
Min bulırmın sineñ terägeñ.

Tormış sınauların birsä birsen,
Sabır kanatlarıñ sınmasın,
Därteñ betep, mähäbbäteñ sünep
Cır-moñnarıñ gına tınmasın.


YaZMIŞIMA BARIBER RÄHMÄTLE MİN
Yazmışım! Nik kırıs buldıñ miña?
Sınau artı sınau yaudırdıñ,
Täpi atlap kitkän çagımnan uk
Yaktılıktan mährüm kaldırdıñ?

Yazmışım! Nik kırıs buldıñ miña?
Mährüm itteñ ana nazınnan,
Nik közlärdäy salkın buldı ikän
Gömeremneñ yäşlek yazı da?

Nik, yazmışım, kırıs buldıñ miña?
Nik yazmışnıñ yazdıñ äçesen?
Nilär kılar idem ikän, belsäm
Gömerem buyı sagınıp yäşisem?

Yazsañ da sin, yazmış, äçe yazmış,
Ayırsañ da tugan oyamnan,
Birsäñ dä sin kabat gömer miña,
Min atlarmın şuşı yulımnan.
GÖLÜSÄ
Gomer yulın ütep bargan çakta
Yullarımda ber kön oçradıñ.
Yörägem belän toydım söyüeñne,
Mähäbbätkä şul çak ışandım.

Al nurlarga törenep bakçalarda
Al çäçäkle ürmä göl üsä.
Şul göllärgä tiñlim, yarım, sine,
Berdänberem minem, Gölüsäm.

Saf söyüeñ belän ğaşıyq itteñ,
Koyaş nurı sirpelä yözeñnän.
Yugaltmaska teläp tabışımnı
Atlap baram sineñ ezeñnän.

Al nurlarga törenep koyaş bayıy,
Çäçläremnän sıypap cil isä.
Şul cillärgä tiñlim, yarım, sine,
Berdänberem, sine, Gölüsäm.