Şiğırlär - Grif Timurzagitoviç Hayrullin

KAZANGA HAT
MİN MİLLÄTÇE BUGAY

Min millätçe bugay, bik yaratam,
Hörmätlimen tugan halkımnı.
Şuña beräü nahak bäla yaksa,
Cenländerä minem holkımnı.

Başka millätlär dä oşıy miña,
Akıllı da alar, çibärlär,
Dannar yaulap alıp, keşelekneñ
Algı saflarına kergännär.

Min ihtiram itäm başkalarnı,
Yaklıym sänğatlären, tellären.
Böten milli hokukların yaklıym,
Tanıym tarihi cir-illären.

Alardan da şundıy karaş kötäm,
Üz halkıma kötäm ihtiram.
Kötkännärem kilsä, millätçelek
Tumas ide mindä ihtimal.

Läkin mäktäptä ük tukıdılar:
Tatar-mongol, imeş, izüçe.
Yänäse yuk, imeş, zur tarihta
Ber genä dä tatar izgese.

Üz cire dä yuk di, bu halıknıñ,
Yulbasar di, läğnät töşkere.
Tele dä yuk, mädäniyäte dä,
Ber kiräksez, yukka tep-tere.

Kitap bitlärendä gel hezmätçe,
Ya ber yavız uylı basurman.
Hätta dine naçar ikän monıñ,
Täre genä mäñge balkıgan.

Küpme ğasır şunı söylädelär,
Çualmagan baş ta çualır.
Buldı, citte, çıgırımnan çıktım
(Millätçelär şulay tuadır)!

Tatar, dip, min tavış kütärmäsäm,
Kem kütärä, di, ul tavışnı?
Tatar yulı danlı ikän, disäm,
Bu bütängä yala yagışmı?

Bütännär bik kütärä bit maktap
Üz halkınıñ ütkän yulların.
Min dä maktıym tatar tarihın da,
Üz halkımnıñ böyek ulların.

Halkıñ belän gorurlanır öçen
Nigezeñ bar, tatar balası!
Tatarmın, dip, söyen.
Böyek halık
Tarihlarda mäñge kalası.

Min millätçe bugay,
Bulsam bulıym.
Härkem millätçe üz halkına.
Yaman süz äytmägez şul tatarga,
Cen yabışa tagın holkıma.


TATARGA DÄÜLÄT KİRÄKME?

Kayberäülär: däülät, dilär,
Ni pıçagıma kiräk?
Cir yözendä küpme halık,
Däülätleläre siräk.

Däülät öçen kuät kiräk,
Bez, dilär, zägıyf halık.
Oyışa da almıybız bit,
Tik yäşibez tarkalıp.

Kürşebez belän oçraştık
Olı tarih yulında.
Bogau tügel lä, beläzek
Taktı ike kulıma.

Kürşedän zolım kürdekme,
Ul bulmas, dilär, kabat.
Däülätebezne kırdımı -
Uzgan eşkä salavat.

Bik duamal bulmıyk äle,
Zık kuptarmıyk yukka da,
İminlekne uylıyk, dilär;
Äydä, cirne sukala,

İgen üster, mallar kara,
Baylık tap cir astınnan;
Bolar bezneñ kuldan kilä,
Tatar eştä yarsına.

Däülät, disäñ, Räsäy bar iç,
Töker üz däüläteñä.
Nigä, dilär, bezgä gäüdä,
Riza bul şäüläsenä.

Däülät tözü ay-hay avır,
Ul eş, dilär, nik kiräk?..
Tatardan da tuar mikän
Däülät korırday ziräk?
Andıy zat tua siräk.


AZATLIK KAHARMANNARI

Tarih däftärlären aktarganda
Gorurlanırga bez haklıbız.
Kollık zolımına baş imägän,
Yauga çıkkan tugan halkıbız.

Azatlıknı daulap köräş açkan
Mamış Birde atlı bababız.
Gali Äkram, Sarıy-batırlarnı
Tarih bitlärendä tababız.

Ähmäd-bahadirnı, Can Galine,
Karasakal, Säyet, Batırşa,
Aldar-tarhan, Kilmäk kebeklärne
Gönah bulır bezgä onıtırga!

Ber halıkta yuktır beznekedäy
Buın-buın batır näsellär.
Teläkäydän-Küçem, annan Akay,
Gabdullanı halkım häterlär.

Kanzafar da, Bähtiyär da çıkkan
Pugaçaunıñ olı yavında.
Azatlık, dip, kulga koral algan
Tatar halkı tagın, tagın da.

Menä bügen şuşı batırlarnıñ
İsemnären yazıyk altınnan.
Alarnñ da ülmäs canı balki
Rähmät, doga kötär halkınnan.


İ BULGARIM

İ Bulgarım, mökatdäs cir,
Şuşı cirgä täüge basuım.
Eçkä sıymas toygı-hislär,
Tıya almıym yäräk yarsuın.

Tezlänäm dä, başım iyäm,
Kullarımda uam tufragın.
Bälki monda yırak babam
Tuktatkandır citez tulparın.

Üz uçagın, ilen yaklap,
Kütärgänder ul kör tavışın.
Baskın yavın kırır öçen
Çıgargandır bulat kılıçın.

Näq menä şul töştä bälki
Canı şahit kitep yatkandır.
Yırak babamnıñ näq şunda
Kaynar kızıl kanı akkandır.

Bälki monda cirlängän ul,
Kuyılgandır yädqar bilgese.
İseme dä yazılgandır -
Minem öçen iñ-iñ izgese.

Häzer inde istälek taş
Çirkäü nigezenä tezelgän,
Kaberläre yukka çıkkan...
Kaynar yäş atıldı küzemnän.

Babam canı kötkänder dä,
Varisları monda bulır, dip,
Çirkäü astındagı taşnı
Urınına iltep salır, dip,
Başın iyep, doga kılır, dip.

Uçak süngän, dimädek tä,
İmansızlar, kilmädek tä
Babam kaberenä yul salıp.
Ata-babasın onıtsa -
Cirdä yukka çıga şul halık.

İ Bulgarım, i Bulğarm -
Ata-babam izge tufragı.
Kaber taşı yılap yata...
Bähet bulmas, tatar, tagın
Torgızmasak babam uçagın.

1992


TATAR HIYALI

Miña irek yuk bu cihanda,
Çıpçık urınına kuyalar.
Suda - käräkädäy, urmanda -
Kuyan kugan kebek kualar.

Näümizlänäm adäm hälennän,
Kilä minem börket bulasım.
Zäñgär küktä, biyek-biyektä
Kiñ kanatlar cäyep oçasım.

Yäki bulsam çurtan balıgı,
Yözär idem İdel suında,
Vatan bulır ide İdelem
Kiläçäktäge dä buınga.

Bulsam ägär etkä baş imäs
Köçle, kuätle ber ak büre,
Azat yäşär idem urmañda,
Matur bulır ide könküreş.

Yuk, bars bulıym, oçar kanatlı.
Ber kıçkırıym tatar yulında:
"Bulma çıpçık, kuyan, käräkä,
Üz tormışıñ üzeñ kulında.
Yazmışıñnı al üz kulıña!"


MİLLÄTTÄŞEMÄ

Üz tarihın tanımagan
Akılga say halık mikän bez:
Ata-babalarnı onıtkanbız,
Tugannarnı çitkä tipkänbez.
Tik yatlarnı yakın itkänbez.

Küpme ğasır maktap yördek
Üz halkıbız tügel, başkanı.
Tatar belän tatar kileşmäde,
Tuganına tugan taşlandı,
Kollıgıbız şunnan başlandı.

Üz halkına yavız doşman,
Kanga batırırga çamalıy,
Tatarlarnı kırıp salır öçen
Urıs yavı belän kamalıy
Çirü belän kilgän Şahgali.

Ägär tatar baş kütärsä,
Anıñ canın özgän tatarı.
Çitlärdän dä rähimsezräk bulgan,
Tatar çapkan tatar başların.
Mondıy halık kayda bar tagın?!

İ Hodayım, şul tatarga
Kaytarsañçı kitkän akılın.
Bersen-berse kırıp betergänçe
Kürsätsäñçe turı, töz yulın.
Ügi tügelder bit - üz ulıñ!

Berdäm bulır ide tatar,
Añlıy başlar ide tarihın.
Başkalarday azat bulır ide
Balaların cıynap barısın.
İldän, dinnän, tugan teldän
Mährüm itmäs ide varisın.


KAZANGA HAT

Borıngıdan izge tugan yort, dip,
Kilgän idem siña bervakıt.
Armıy-talmıy aykap uramnarıñ,
Soklanıp la yördem, şakkatıp.

Zur ömetlär baglap kilgän idem,
Hezmät itärmen, dip, halkıma.
Läkin, Kazan, nikter ügi itteñ,
Üz itmädeñ mine çak kına.

Bälki nigezsezder, tik üpkäläp
Kittem çitlärneñ dä çitenä.
Yırak yaklar mine yat dimäde,
Yakın kürde, hezmät it kenä.

Andıy tatar yalgız ber min bulsam,
Bik küp zıyan bulmas ide ul.
İ sin mäşhür Kazan! Küp tatarnı
Kiräksez ber bändä, dideñ şul.

Nuriyevlar belän İreklär dä,
Gatalar da siña sıymadı.
Kitkän balañ - kire kaytmas baylık,
Şunı, Kazan, ahrı, toymadıñ.

Abdullinnar siña kaytmadılar,
Hämidilär siña kaytmadı,
Yıraklarda küplär sagınsa da,
Küñeleñdä üpkä saklandı.

Säğdiyevlar belän Akçurinnar
Sıymagandır sineñ kuyınga...
Ä şulay da bar bit kaytuçılar,
Bar bit kaytıp siña sıyıngan.

Mirkasıymnar, Nuri, Hösäyennär,
Mansurovlar kaygu - yahşı la!
Siräk-miräk tatarnı da, ahrı,
Alasındır yahşı karşılap.

Şuña ömet tua: yaktı yöz, dip,
Kürsäterseñ yışrak tatarga,
Kazan gına tügel, tatar ile
Balaların öndär kaytırga.

Min bulmasam, balalarım kaytır,
Kaytır izge tatar yortına.
Hoday yazgan bulsa, onıklarım
Hezmät itär tugan halkına.


YaLKAULIK

Yalkau buldık bugay, isem kitä,
İrenäbez, ahrı, uylarga.
Ni disälär, şuña riza bulu
Suzıldı bik ozak yıllarga.

Eç arakı, disä, bezgä beräü,
Eçkeçedän artık eçtek bez.
Sineñ teleñ naçar ikän, disä,
Tizräk başka telgä küçtek bez.

Sügen, disä, avızga "mat" tuldı,
Dineñ yaman, disä, taşladık.
Cırıñ moñsız, disä, cırlamadık
Uylanırga vakıt tapmadık.

Yoklap yatsın tatar, dip äytsälär,
Rähätlänep yatıp yokladık.
Milli kardäşlärne kırgan çakta:
Sin kısılma, disä, çıkmadık.

Yalkaulıklar köçle buldı bugay,
Şät şuñadır bik az dönyada
Çın tatarlar...
Yalkaulıgın tatar
Taşlar mikän beraz bulsa da?


ÇABATA HÄM BİŞTÄR

Bik borınnan babalarım
İtek-çitek kigännär.
Çitlär oşatıp çitekne:
Şäp bulgari, digännär.

Çabatalı yaular kilep,
Kürgäç kigän itekne,
Äytkän imeş, buysınmas, dip,
Bezgä mondıy itekle.

Yıllar ütkän... İtek-çitek
Saldık, birdek çitlärgä.
Üzebez çabata kidek,
Biştär astık iñnärgä.

Şunıñ öçen bigräk oyat
Ata-babam aldında.
Çabata da, biştäre dä
Şul tatar balasında.

Başkalar gel kölä sıman
Kahkahä belän genä,
Äytä kebek: cebek tatar,
Çabata kimäm, dimä!

Garlänäm dä, uygä kalam,
Belmim närsä eşlärne:
Niçek itep yugaltırga
Çabata häm biştärne?


TATARVA

Ähmätşärif Zahitov avızınnan

Kızıl Armiyädä hezmättä
Kavalerist idem yäş çakta.
Tatar at canlı bit, atlar tuk,
Kay mäl üzebez aç bulsak ta.

Bervakıt min atım yanına
Kitep baram nider uylanıp.
"Sercant Zagitov!" dip akıru,
Kürmädem zampolit torganın.

"Poçemu ce, gololobıy, tı
Çest birmästän ütep kitteñ? - di. -
Takoy-syakoy, nehrist, tatarva,
Min zampolit menä, sin kem?"- di.

Başımnı yugalttım ğarlektän,
Tapmıym üz-üzemne tıyar köç.
Yılt çıgardım kılıç, ul alsın
Cäber öçen kaynar kanlı üç!

Menä kitte yarış, kuışu,
Ul yögerä çinap aldarak.
Ä min kılıç bolgap artınnan,
Telägem ber yarıp audarmak.

Kuıp citälmädem: çukıngan
Kerep kaçtı bezneñ ştabka...
İrtägäsen sugış başlandı,
Bu turıda inde süz başka.


İDEL SUI

Ätil suı aka torur

İdel suı aga torır
Küp ğasırlar ütkändä dä.
At-il suı, izge yılga
Tatar atlı şul bändägä,
Tugan ildä, yäki çittä -
Kayda gomer kiçersä dä.

İdel suı aga tordı,
Dulkını yarga urgılıp.
Ozak däver üz ilendä
Yäşäde tatar hur bulıp.
Kimsetelep, sagışlandı,
Cırında tik moñ-zar kaldı,

İdel suı aga torır,
Cimereler kıyaları.
Bäysez bulır tatar halkı,
Eşkä aşır hıyalları.
Halkım yäşär azat, gorur.
Ätil suı aka torur.


MÖSELMAN FARIZI

Belem tabar öçen, kiräk bulsa
Kıtaylarga tiklem barırsıñ,
Ğamälgä tik şulay aşırırsıñ
Möemin-möselmannıñ farızın.

İzge päygambär dä kuşkan: "Bul, - dip, -
Ya ğalim, ya belem aluçı,
Ya iltifat belän ğalimnärneñ
Süzlärenä kolak saluçı;

Yäki şundıylarnı ihtiram it,
Bul alarnı ihlas söyüçe..."
Mondıy tirän uylı asıl dingä
Bulırsıñ da çın baş iyüçe!


ÇİT İLLÄRDÄ TATAR

Kıtay Armiyäse generalı, millättäşem
Märgub İshakov istälegenä

İ tatarım, kaya gına sine
Çäçep taratmagan yazmışlar?
Küp tatarga nasıyp bulgan ikän
Çit cirlärdä gomer agışlar.

Kayda torsa, şunda tatar üzen
Tırış, eşçän itep tanıtkan.
İgenen dä ikkän, säüdä itkän,
Kıyulıgı belän dan totkan.

Mögallim dä bulgan şunda tatar,
Mäktäp açkan, belem taratkan.
Hezmätkär dä bulgan ul, ğalim dä,
Osta bulgandır här taraftan.

Kıtay ilendäge general da -
Millätemneñ gaziz balası.
Şuşı ilneñ azatlıgın yaklap,
Kanın tükkän, algan yarasın.

Üzenä ul tirän akılın da,
Töple uyların da sıydırgan.
Anıñ gayät batırlıgı isä
Doşmannarın häyran kaldırgan.

Tatar barda hätär bardır, dilär,
Işanmıym min andıy süzlärga
Tatar tik doşmanga hätärle ul,
Dustı öçen äzer ülärgä.

General da üz tatarı öçen
Duslar öçen bulgan tayanıç.
Läkin Tatarstanda tügel şul,
Başka cirdä. Şunısı ayanıç.

Yıraklarga kitep, başka ilgä
Hezmät itep yöri tatarlar.
Tatarstan! Sineñ balalarıñ
Arasında ällä yatlar bar,
Siña ügi meni soñ alar?

Sin çakırsañ, alar kaytır ide
Ata-babasınıñ cirenä.
Böten köçen şunda salır ide,
Çitkä tügel, tugan ilenä.


İSEM

Yaña tugan balasına
İsem tabalmıy tatar.
Ällä kaydan isem ezläp,
Aptırar ul, şakkatar.

Milli isemnär yuk sıman,
Çitlär isemen kuya.
Moda artınan kuam, dip,
Üz isemnären cuya.

Uylap torsañ, iseñ kitär:
Bar tatar Svetlanası,
Ferdinandı, Lenası,
İndirası häm Alfredı,
Gansı bar, Larisası;

Artur belän Eduardı,
İrina häm Marina;
Eleonora, Emiliyä,
İzolda häm Karina;

Robert, Albert, Rudolfı bar,
Cannası, Boris, Vadim...
Ber genä tatar iseme
Yuktır, vallahel gazim!

Balalarga milli isem
Birer kön citär mikän?
İsemen yugaltıp, tatar
Üze dä betär mikän?


AKSAK ÇEBEŞ

Tavık çebiläre arasında
Bar ide ber zägıyf, aksagı.
Başkalarday yögerälmi ide,
Artta kala, şuña aç tagı.

Cäbersetä apa-agaları,
Ene-señelläre çukıydır.
Bu biçara yaktı kön kürälmi,
Belmim, niçek kenä çıdıydır.

Ozak yäşämäde mesken çebeş,
Hucabika yärdäm kılsa da...
Cir yözendä yäşäp bula meni,
Köne-töne çukıp torsalar!

Bu dönyada aksak çebeş bulma,
Keşeme sin, yäki millätme.
Zur kikrikle ätäç bulıp yäşä,
Tanısınnar sineñ kodrätne.

Yuk, yuk, ätäç bulgaç, gel masayıp,
Tirä-yakka härçak laf orma,
Läkin sineñ ätäç ikänlekne,
Çukıtırga irek birmäslekne
Kürşeläreñ belep torsınnar.


TUKTAMA

Tuktap torma aptırıp,
Alda dönya yaktırak.
Ömet özmä bügen dä,
Bu häl mäñge tügel lä!

Açıp kuy cil kapkasın,
Çıgıp alga atlarsıñ.
Can birgängä yün birä
Üzeñ yörgängä kürä.

Çarla akıl päkesen,
Yoklap yatkan ükensen.
Ä sin äydä, tuktama,
Tuktagannar tukmala.


TATARSTAN

Şanlı Böyek Bulgar däülätennän
İzge miras - gaziz Vatanım.
Yavız yıllar, kara tönnär ütte,
Attı azatlıknıñ al tañı!

Kuşımta:
Küp millätlär öçen izge il,
Güzäl Tatarstan - tugan il!
İdel, Çulman suın eçkän il,
Mäñge yäşäü köçe tulgan il!

İmanıbız nıklı teräk buldı,
Kuät birde isän kalırga.
Halkıbıznıñ ruhı, köçe citte
Azatlıknı yaulap alırga.

Kuşımta

Şaula, güzäl ilem Tatarstan,
Mäñge yäşä dönya yözendä.
Yaktı koyaş siña, izge Vatan,
Nurlar sipsen tınıç kügendä!

Kuşımta


ONIGIM BELÄN ÄÑGÄMÄ

Kilçe miña, bik sagındım sine,
Kil aldıma, nazlıym üzeñne.
Matur açılıp ta kilä teleñ,
Bik soklanıp tıñlıym süzeñne.

Tukta äle, nigä inde alay
Babayıña rusça söyliseñ?
Tatarçalap söyläş, tatar bit sin,
Bäy, tatarça ällä belmiseñ?

Ättäñ öyrätmäde meni sine
Monlı, güzäl tatar telenä?
Ännäñ dä şul, siña bişek cırın
Başka teldä köyli kürenä.

Eh, alar bit üzläre dä belmi
Tugan telne, tatar bulsa da.
Bik tatarça söyläşerlär ide,
Keçkenädän añlar bulsalar.

Äye, şulay. Min bit öyrätmädem
Tatarçaga sineñ ättäñne.
Ul keçkenä çakta gel hupladım
Rus telendä genä äytkänne.

Şuşı hatam bügen siña citkän:
Sin dä - telsez tatar balası.
Bolay barsak, sineñ tokımıñ da
Üzeñ sıman telsez bulası.

Tugan tel aldında bez ğayeple,
Bez üzebez anı kimsettek.
Başka telne genä böyek, didek,
Tugan tatar telen çit ittek.

Bezneñ hatalarnı kabatlama,
Tatar telen öyrän, keçkenäm.
Tik tugan tel belän genä siña
Üz halkıñnan gayrät, köç kilä.

Üz teleñdä, tatar cırın cırla,
Moradıña şul tel aşırsın.
Yırak kiläçäktä nänilärneñ
Näq tatarça tele açılsın!

KEÇKENÄ ONIGIMA

Timeräygä

Uram yaktan: "Kalt-ät-ä-äy",
Dip kıçkırgan avaz kilde.
Baksam, ul onıgım ikän,
Keçkenä şul - sakau telle.

Sakau bulsa da, äytä bit
Süzneñ gayät ber tatlısın.
Can cılısı balkıp tora,
Anı niçek yaratmıysıñ!

Kuanıççı eçkä sıymas,
Avızı kolakka citkän.
Kulın suzıp miña taba
Yögerä ul alpan-tilpän.

İ onıgım, sin dä berçak
Olı yäşkä ireşerseñ.
Menä şundıy zur bähetne
Hoday üzeñä dä birsen!

Siña da ber can yoldızı
Bulsın gaziz onıklarıñ.
Minem izge teläklärneñ
Tapşır sin alarga barın!
Bähetle bulıp üs, canım.

1996 yıl, may

NÄNİYEMÄ

Nilüfärgä

Ättäñ dä yarata sine,
Bik yarata äniyeñ.
Kilçe monda, min dä sine
Yaratam bit, näniyem.

Sin üzeñ näni bulsañ da,
Enekäşeñä apa.
Änä küräseñme, teşsez
Avızın yırıp yata.

Babañ yanında kalırga
Teliseñ dä, näniyem,
Sezneñ belän bala bagıp
Yäşämi şul äbiyeñ.

Ättäñ eştä, änkäyeñä
Kıyın bulır beryalgız.
Enekäşeñne kararga
Buldıralmas ber yalsız.

İke yäş kenä bulsa da,
Sin inda apa keşe.
Öyeñä kayt inde, yäme?
Öy tulı yata eşeñ.
Eşeñ betkäç kilerseñ,
Min kötärmen, kürerseñ.

1996 yıl, may

YıLMAY, YıLMAY

Rämilgä

Täpi yörmi äle malay,
Hätta mükälämi dä.
Ber süzgä dä karşı kilmi,
Däşmi, üpkälämi dä.

Närsä birsäñ, şuña riza,
Yılavı da yış tügel.
Käyef yaklarına kilsäñ -
Gel kütärenke küñel.

Teşsez avızların açıp
Härkemgä dä yılmaya.
Küzlär yalt-yolt itep tora,
Küñelläre saf gayät.

Ber bik asıl yeget bulıp
Üsärseñ, teşsez malay.
Cirdä yäşäü - mavıktırgıç,
Bähetle bul, gel yılmay.
Yılmay da, tagın yılmay!

1996 yıl

FOTOSURÄT ALDINDA

Ämirgä

Hatka salıp, fotosuräteñne
Cibärgännär. Aldım kulıma.
Surät karap utırdım bik ozak,
Uyga çumıp, katkan sın sıman.

Ni täqdirlär belän kildeñ ikän
Sin, qaderlem, fani dönyaga,
Tılsımlı köç alıp kildeñ mikän
Moñarçı ber cirdä bulmagan?

İskitärlek akıl ostasımı,
Hikmät iyäseme yazmışıñ,
Tirän uy belänme, moñ belänme
Cir yözendä bulır balkışıñ?

Sabırlıkmı, dörläp yanularmı -
Nindi ikän sineñ kiläçäk?
Belmim inde. Yörer yullarıña
Üzem sibär idem gölçäçäk.

Häterlätsen ide güzäl göllär
Sinnän alda kitkän cannarnı.
Ata-babañ ruhın yuldaş itsäñ
Sine ciñärlek köç çıgarmı?!

Cibärgännär fotosurätenñe,
Bik yarattım sine, can gınam.
Akıl, namus, bähet, tugançılık
Birer siña Hoday. Işanam!

AKILLI BUL

İslamga

Kara äle, üskän malay,
Sin üzsüzle ikänseñ.
Kire malay bulma alay,
Naçar bulıp üsärseñ.

Bik akıllı bulgan bala
Ännäse süzen tıñlıy.
Ännäsen tıñlamasa ul,
Hiç yahşı malay bulmıy.

İhtiram it olılarnı,
Alar bit küpne kürgän.
Olılardan bik tırışıp
Yahşı ğadätlär öyrän.

Yıllar ütär, akıllı ber
Yeget bulıp üsärseñ.
Annan agay, soñrak babay
Hällärenä citärseñ.

Sin üzeñ dä berçak şulay
Onıgıñnı söyärseñ.
"Olılarnı tınla, balam,
Akıllı bul,"- diyärseñ.

1997 yıl

YaZ CİTTE

Yaz citte: kük zäñgär,
Cılı koyaş nurı
İrkäläp kul suza
Yugarıdan turı.

Karlar, bozlar eri,
Tamçıları tama.
Bersen-berse kuıp
Görläveklär aga.

Koşlar oçıp kayttı
Yırak-yırak cirdän.
Täbiğatkä köläç
Bäyräm töse kergän.

MAŞİNALAR

Uram buylap, yarışkanday
Tız-bız ütä
Maşinalar gör-gör kilä,
Tır-pır itä.

Bip-bi-ip, dip, tavış birä
Ber-bersenä.
Uzıp kitim äle, dilär,
Bik tiz genä.

Maşinalar, maşinalar
Tulı uram.
Min alarnı täräzädän
Karap toram.

KİTAP UKIYM

Kitaplar, kitaplar
Yaratam.
Räsemnär bik kızık,
Karasañ.

Ättäm dä gel ukıy,
Kitapnı.
Ukunı ännäm dä
Bik maktıy.

Apam dä kitapnı
Dus kürä.
Miña da kararga
Ul birä.

Tik kenä räsemnär
Karamıym.
Häreflär öyränep
Baram min.

Öyrängäç, küp kitap
Ukırmın.
Ukuda aldıigı
Bulırmın.

MANARA KORAM

Uramda, komda
Uynap utıram.
Zur yortlar tözim,
Manara koram.

Yärdämçem Ämir
Äle keçkenä.
Miña dürt tuldı,
Aña öç kenä.

Ämir bulışa,
Komga su koya.
Min manaraga
Yarımay kuyam.

Ättäm bik maktıy,
Oşata monı.
Tözüçe bulır,
Üskäç, di, ulım.

Tik ännäm genä
Açulı sıman.
Pıçrangansıñ, di,
Siña kom tulgan.

Yuk, tirgämi ul
Üzennän sora!
Tagın kiläm min,
Manara koram.

AT-AT UYNIYBIZ

Cäy köne uramga
Min çıgam şatlanıp.
Bez at-at uynıybız,
Tayakka atlanıp.

Bu atlar yögerek,
Bu atlar citezlär.
Mondıy şäp atlarnı
Ber cirdä yuk, dilär.

Atlarda çabışıp
Könozın uynıybız.
Öygä dä kaytmıybız,
Uyınnan tuymıybız.

Kiç bulgaç, atlarnı
Yäşerep kuyabız.
Kötegez, irtägä
Bez tagın uynarbız!

ŞIGIR-ŞIGIR

Şıgır-şıgır itä kar,
Şıgır-şıgır.
Çıkmıy öydän, cılıdan
Ibır-çıbır.

Kiyez itek, tun kigän
Tanış agay,
Şıgırt karlı yul aña
Bik oşagan.

Nik utıram soñ öydä,
Min dä çıgam.
Bäp-bäläkäy tügel lä,
Bişem tulgan.

Tiz kiyendem, tiz çıktm,
Min bit yıldam.
Şıgırdatıp karlarnı
Kittem yuldan.

Tege agay şikelle
Cähät baram.
Ber-bersenä ayaklar
Kagıp alam.

Uram bup-buş, cılıda
Ibır-çıbır.
Baram haman berüzem
Şıgır-şıgır.
Şıgır-şıgır.

ÄLEGE DÄ BAYAGI

Älege dä bayagı,
Bu däü äti tayagı,
Yäşerimçe, ezläsen,
Berkem kürmägän çagı.

Älege dä bayagı,
Menä ättäm ayagı,
Buyıym kara çitegen,
Buyau alıp ap-agın.

Bu ännämneñ taragı,
Taşlıym äle uramga,
Kuşıp altın baldagın.

Älege dä bayagı,
Şuşı çalbar balagın
Salıp östäl östenä,
Kagıym ber zur kadagın.

Älege dä bayagı,
İneşneñ tirän yagı,
Öydäge bar uyınçık
Şunnan kittelär agıp.

Älege dä bayagı,
Ä bu - minem kolagım.
Bigräk katı bordılar,
Kiçkä qadär yıladım.

Sezgä ni söylim tagın?

KEM SOÑ MİN?

Belmim äle, kem soñ min?
Nazlıy mine äbiyem,
İrkäläp ul çakıra:
"Kilçe monda, çebiyem".

Änkäm mine maktıy da,
"Menä niçek üskän, - di. -
Bigräk uñgan yärdämçem,
Rähmät siña, bäbkäm," - di.

Ätkäm äytä: "Kuyanday
Kurkak bulma sin, balam."
Babam: "İ kolınım", - dip,
Söyep kuya arkadan.

Belmim inde, kem soñ min,
Keşeme, ya tügelme?
Barıber min kuanam:
Yaratalar üzemne!

KOLIN

Yäm-yäşel ülänle bolın,
Uynıy şayan ber kolın.
Yögerep-çabıp kitä ul,
Cilferdätep koyrıgın.

Küktä koyaş, cirdä çiräm,
Yäşäü rähät, bolın kiñ.
Sikerep tä ala kolın,
Keşnäp kuya: "Menä min!"

SERDÄŞLÄR

Ber-bersenä teräp
Başka başın,
Serläşälär ikäü
Çışın-pışın.

Bigräk citdi sere,
Bik yäşeren,
İñ yakın dus kına
İşeterlek.

Enäsennän alıp
Cebenäçä,
Bar da açıklana
Töbenäçä.

Öç-dürt yäşlek ikäü
Serläşälär.
Çışın-pışın gına
Söyläşälär.

TATAR MUNÇASI

İ tatarnıñ munçası,
Borıngılar mirası.
Kunakka munça yagu -
Tatarlarnıñ yolası.

Kızu tatar munçası,
Şartlatıp çabınası,
Yuınası, koyınası -
Yuk anı onıtasım!

Tatarnıñ şul munçası
Kön dä yakkan bulsaçı.
Tirläreñne tügärgä
Äzer genä torsaçı.

İ tatarnıñ munçası
Kön dä äzer bulsaçı!

AUMAKAY

Bik aumakay ber bändä bar,
Aña iñ zur maktanıç -
Berkem belän telgä kilmäü,
Barısı belän tınıç.

Bu äyber kap-kara disäñ,
Riza: çın, di, kap-kara.
Ap-ak, dip äyt, karşı tügel:
Ak ikän, karasana!

Fırt digängä dä kileşä,
Ötek disäñ, ötek, di.
Tözek disäñ, bik döres, di.
Kitek disäñ, kitek, di.

Tokmaç - äye, umaç - döres,
Çüpkä çüp ul, çukka - çuk.
Ni äytsäñ, şunı kabatlıy,
Yülärme ayırım-açık?

Şul bändä yäşägän cirne
Tiñläsäñ ber munçaga.
Ul üze bulır ide tik
Munçadagı munçala.

Kemder bik yaratıp ışkıy
Munçala belän tänen.
Tik munçala belmi, mesken,
Dönyada yäşäü tämen.

YaLKAUGA HAT

Ozak añlıy almıy yördem,
Sin tuksan tugızlımı,
Ällä kıyık tötenleme,
Bändäneñ ber azgını.

Korıga tik selkenäseñ,
Eş muyınnan aşsa da.
Küz akaytıp, şakkatasıñ,
Aptırıysıñ yukka da.

Ğaläm problemalarına,
Eş taşlap, baş vatasıñ.
Canıñ telägän çagında
Tämläp läçtit satasıñ.

Ber karasañ, ezeñ dä yuk,
İseñ-kosıñ kalmagan.
Kaya yugalasıñ, sin bit
Arımagan, talmagan?

Kürmägänemne kürsätteñ,
Korıttñ bit teñkäne.
Sin ber häyläkär yalkaumı,
Ällä yülär bändäme?

Bergä eşlämäbez başka,
Bu - siña minnän sälam.
Bütännärne aldap kara,
Bette-kitte. Vässälam.

KİÑÄŞMÄDÄ

Utıram min kiñäşmädä,
Añlamıym, kem, ni äytsä dä.

Cıyılgannar, äy söylilär,
Miñdä iñ möhim süz, dilär.

Yuknı buşka audaralar,
Tuktatırga yuk çaralar.

Berazdan soñ küzem yomdım,
Çerem itep algan buldım.

Bolar haman süzen äydi,
Ber balıknıñ başın çäyni.

Säğat kuıp säğat ütä,
Çıdamlık ta, täqat betä.

Kıçkırsañ da, tuktamaslar,
Yılasañ da, uftanmaslar.

Notıklar da şaktıy ikän,
Ällä tagın yoklıym mikän?

Min haman da kiñäşmädä,
Tıñlamıym, kem, ni äytsä dä.

TÄNKIYTÇEGÄ

Tegese dä äybät tügel,
Monısı da bik yaman.
Sineñ bar uy-fikerläreñ
Tik şul tänkıytqä taban.

Ällä närsälär tabasıñ,
Naçar yakların ezläp,
Yahşılıknı tübänsetep,
Yamanlıkka tigezläp.

Ber yagı oşamıy siña,
İkençese yarasa.
Niçek bulır ide ikän,
Üzeñ eşläp karasañ?

İZGE NİYÄT BELÄN

Kayber bändälärgä tañ kalırlık,
Kılmışınnan fayda çüt kenä.
Zıyannarı, baksañ, bihisap şul,
Ä ul haman gafu ütenä:

"Açulanma inde, ägär siña
Yalgış berär zähär uk tisä.
Üzem teläp tügel, hatalanıp,
Niyätlärem izge yugıysä".

Bu - yahşılık tügel, yamanlık, dip,
Moña hiç añlata almassıñ.
Barıber üz eşen dävam itär.
Dönyañ aña yakın bulmasın!

KÖTTERMÄ SÖYGÄNEÑNE

Fontan allarında yöri
Yäş kenä ber çibär kız.
Söygäne kilmägän bugay,
Kötüläre sabırsız.

Tirä-yakka karap ala,
Säğatenä küz sala.
Beraz tora da ul, tagın
Urınınnan kuzgala.

Ä yegete haman da yuk,
Nigä kilmider inde.
Bu çibär başkanı tabar,
Şunı belmider inde.

İ yeget, köttermä bolay,
Oçraşuta kiçegep.
Kızdan borın kagarsıñ bit,
Soñga kalsañ, kiç kilep.

Elegeräk çibär kızlar
Mine dä bik köttelär.
Yäşlek menä ütte-kitte...
Häzer ber dä kötmilär.

KERÄŞENNÄR HÄM POP

Möemin-möselmanga cäberläülär
Olau-olau kilgän çaklarda
Bar tatarnı köçläp çukındırıp
Ber pop yörgän şuşı yaklarda.

Soldat belän bargan avıllarga,
Soldat belän bergä talagan.
Basurmannıñ baylık, mölkäte dä
Popka oşap torgan, yaragan.

Pop süzenä karşı çıkkan bändä
Katı cazalarga tartılgan.
Ä pop zur täresen tagın alıp
Cenazaga yörep, şäp torgan.

Nigäder ber yugalgan bit bu pop.
Bar keräşennärne cıygannar,
"Kayda sezneñ söyekle pop?" - diyep,
İfrat katgıy sorau kuygannar.

Şunda ber kart äytep birgän imeş:
"Äye, bik yarattık bez popnı.
Sineñ süzdän berkem çıkmas, diyep,
Täre übep birdek nık antnı.

Batyuşka bit bezne tirgi-tirgi
Yaña din kanunın öyrätte.
İman - yaman, dide, hämer eçü -
Rähät ikänlegen kürsätte.

Mäyet cirläü tik pop belän bergä,
Digän süzläre dä häterdä.
İslam (äy yuk, İvan!) vafat bulgaç,
Saldık ikesen ber kabergä.

Döres, batyuşkabız ni öçender
Telämäde gürdä kalırga.
Şunıñ öçen turı kilde anı
Şul mäyetkä bäyläp salırga.

Meno häzer Safa (yuk, Öçtapan)
Bigräk çirli, äzer ülärgä.
Tagın ber batyuşka kiräk ide
Şul Öçtapan belän kümärgä".

KART SOLDAT HÄTİRÄSE

- Kuda nucno tselitsya, yısli vrag ubegayıt?
- V nogu, Vaşe Vısokoprevoshoditelstvo!

"Rähmät algan imeş hezmäteñ
Patşa çorında, ber söyläçe", -
Diyep, kart babayga kildek bez.
Yarıy, - dide, - hätsez ikänsez
Monı bik belergä teläüçe.

Rekrut idem, avıl yegete,
Urıs telen äle belmim dä.
Öyrändem min mıltık atarga,
Tigez safta bergä atlarga,
Kön, atna, ay ütä, sizmim dä.

Vakıt citkäç, kilde tikşerü,
Safka bastık, ura kıçkırdık.
Prevoshoditelstvo vısokiy
Şundıy kırıs atlap kilä ki,
Şürlägännän teträp kalırlık.

Bara-bara sorau birä ul,
Biş-altınıñ tuktap bersenä
(Bezneñ ös-baş iske, sälämä,
Ayaktagın-anısın söylämä),
Kaş cıyırıp kuya, körsenä.

Sorau miña töşte, kötä bu.
Yuk urısça süzem kötärlek!
İske çabatalı ayagım,
"Suda nado", - dip (vät çayalık!),
Totıp yugarıga kütärdem.

"Sakla ileñne, sin maladis," -
Dip general mine maktadı...
Öç sugıştan üttem, yakladım
Tugan cirne, halkım, Vatanım.
Yarıy, citär, häter yançıgın küp aktardım.

BİÇARA

Öyem bik kısık dip, gel zarlanıp,
İntektergän beräü Allasın.
Çıdamnarı betkäç, kuşkan Hoday:
"Eteñ kersen öygä, alaysa".

Häzer et tä öydä, ifrat tarlık,
Zar artınnan zarlar bu mäldä.
Zarga cavap bulıp käcä kerä,
Ä annarı - bozau,
Yuk borılır urın bu häldä.

Zarlanır köç kalmıy biçarada,
İza çigü uzgan çigennän...
Zar-mazar yuk, şunıñ öçen Hoday:
"Çıksın, - digän, - bozau öyeñnän".

İrkenlänep kalgan öyneñ eçe,
Bändä rähmät ukıy Allaga.
Mondıy irken öydä yäşägäç ni,
Zarlanırga urın kalmagan.

Şuña Hoday tagın ber izgelek
Kıla moña: kua käcäne.
Soñrak etne öydän çıgara ul,
Şatlandırıp mesken bändäne.

Bändä kuanıçı - kütärmäslek,
Öy eçläre - gacäp irkenlek.
Antlar itä: "Hiç, - di, - onıtılmas
Küktän iñgän şuşı izgelek".

Kayber şähes, hätta millätlär dä
Änä şul bändägä ohşagan:
Kaytarsalar ägär iregeneñ
Kep-keçkenä genä ber börtegen,
Şökerana kıla hucaga.

ÄBİ TÜGEL

Kızıl tramvay, passacirlar şıgrım tulı.
Kısılgan ber karçık, sizmi ayak-kulın.
Kalmagan tın alır häle, mesken karçık,
Ni alga kitärgä yul yuk, ni artka yuk.

Yäşlär şayara, ber-bersen etep-törtep,
Yalvara bolarga karçık tüzem betep:
"İ balalar, tik torıgız, tuktagız, - di, -
Olı yäştäge keşene kısmagız", - di.

Ber mähabät çibär yeget menä şunda
İptäşlären kısırıklıy anda-monda:
"Yegetlär, - di, - äydä çitkä taypılıgız,
Äbi karçıkka ber urın tiz tabıgız".

Bu süzlärgä karçık kinät bik räncede,
Yäş yegetkä küzen tekäp bolay dñde:
"Nigä alay hatın-kıznı kimsetäseñ,
Nigä oyalmıyça, äbi dip äytäseñ?

Yäşe beraz olıgaysa, olıgaysın,
Äbi diyärgä yaramıy, ul süz kalsın.
Olırakmın, - di, - tik "äbi" nişläp inde?!"...
Keşelärneñ käyefläre bik şäp ide.

İRLEK HİKMÄTE

Sämigulla agay ava-tünä
Kaytıp citte ihatasına.
Şaktıy küp töşerep algan ahrı,
Turı kitte karçık karşına.

Avar-aumas basıp torsa da ul,
İr keşe bit, dönya teträtä.
Karçıgına güyä kan doşmanı,
Açı telläp oçkın çäçrätä.

Ettän alıp etkä salıp monı,
Sin, di, miña kollık çılbırı.
Üzeñä ber kara, tefü, şıksız,
Nik däşmiseñ, şaytan algırı?

Min, di, iläs-miläs bäñdä tügel,
Başka yäşämäm, di, tinteräp.
Çıdam bette, körçegemä cittem,
Kilä yäşisem, di, tipterep.

Baş äylänü beraz tıngan çakta
Karçıgına nıklap karasa,
Kotsız kaldı Sämigulla agay:
Bu - karaçkı ikän läbasa!

Ul bakçada ätäçlängän ikän,
Yarıy äle Hoday sakladı -
Monı karçık kürep kalmadı...
Sämigulla agay başın iyep,
Akrın gına öygä atladı.

Nine nitim, digän idem,
İke niyem nitte dä kitte.
Şul nilärne nittergänçe
Başka nilär nitelep bette.

Nitäm, nitäm, hiç nitelmi,
Ällä nilär nitep nitelde.
Ni betkänçe nitä-nitä,
Böten käyeflärem kitelde.

TÄÜBÄ İTTEM

Olıgaysam, akıl tirän
Bulır, diyep, ömet ittem.
Häzer, şöker, akıl citä,
Küp närsädän täübä ittem.

Duslar belän küñel açtım,
Kıstadılar - hämer eçtem.
Yuk hämer dä, kıstauçı da,
Eçmim häzer. Täübä ittem.

Bähäs kızsa,ctınlamadım,
Süz kuyırtmıy, taşlap kittem.
Häzer mine tıñlamıylar,
Süz söyläüdän täübä ittem.

Küp güzällär täqdim itte
Üz hislären, yalkıp bettem.
Häzer isläre dä kitmi,
Söyüdän dä täübä ittem.

İnde akılga ireştem,
Kuygan moradıma cittem.
Eh, hämer dä eçär idem,
Duslarga ser söylär idem,
Güzällärne söyär idem,
Därt-därman yuk. Täübä ittem!

ÖYLÄNERGÄ UYLADIM

Kırık yäşne uzıp baram,
Äle buydak min poka.
Öylänergä vakıt ahrı,
Saylanıp yörmäm yukka.

Ber yäş çibär tabılsa ki,
Buldıklı, tırış, uñgan,
Bik yagımlı, kaygırtuçan,
Miña şul citep uzgan.

İrtük torıp öy karasa,
Eşenä dä ölgersä,
Miña tagın närsä kiräk,
Balalarnı üstersä.

Güzällegen, tınıç holkın
Gomergä saklap torsa,
Uylamıyça da öylänäm
Bügen, Alla boyırsa.

Tik nigäder yäş çibärlär
Miña kırın karıylar.
Mindäy töple irne tügel,
Yäş-cilkençäk saylıylar.
Belmim inde, ällä kızlar
Söyü hise toymıylar...

KAYTKAN İDEM

Tugan-üskän yaklarımnı
Nihayat, kaytıp kürdem.
Üzgäreşlär bik küp ikän,
Şuña aptırap yördem.

Kayda barsam, şunda miña:
Akçasın tülä, dilär,
Sin çit ilneñ gracdaninı,
Beläseñ kilsä, dilär.

Militsiyägä bardıñmı,
Terkäldeñme sin, dilär,
Barmasañ akçasın tülä,
İnostrannıy sin yülär.

Tugan-üskän yak yat bulgan,
Miña çit däülät imeş.
Ata-anañ yanına da
Kaytalmassñ bu kileş.

Häyerlegä bulsın inde
Bu eşlärneñ azagı.
"Belovec kügärçennäre"
Kürsen dönya gazabın!

MİN YaŞÄRÄM BUGAY

Min yäşäräm bugay, soñgı çakta
Şulay sıman üzem üzemä.
Ällä çınlap yäşlek kire kayta,
Yäşlärgäme şulay kürenä.

Elegeräk avtobuska kerep
Berär çibär kızga karasam,
Yannarına barıp süz başlıymçı, -
Digän hıyal uynı uylasam,

Yäş çibärlär şunduk sikrep torıp
Kullar suzar ide dä miña,
Utırıgız, utırıgız, - diyep,
Kürsätälär ide urnına.

Ä häzer soñ, belmim, närsä buldı,
Avtobuska kerep bassam da,
Yäş kızlarga küzlär çekeräytep
Bik tekälep kenä baksam da,

Nol emotsiy! İğtibar da itmi,
Ä min toram arıp, älseräp.
Kuzgalmıylar: ällä şundıy ğadät,
Ällä min kürenäm yäşeräk.

Ap-ak çäçle bökeräygän babay
Yäş mikän ni alar küzenä?..
Sin yäş äle, - diyep, häzer kön dä
Kabatlıym min üzem üzemä.