Şiğırlär - Elmira Şärifullina

Koyaş üze ğaşıyq bulgan

Bezgä bügen Koyaş üze ğaşıyq bulgan,
Bezgä karap torgan Aynıñ yöze tulgan.
Böten tirä, böten Cihan nurga çumgan,
Bügen bezgä Koyaş üze ğaşıyq bulgan.

Cır bagışlap köy çıgargan Çişmä üze,
Sandugaçnıñ barı bezdä ike küze.
Moñga tulıp balkıp tora dönya yöze,
Bezgä atap köy çıgargan Çişmä üze.

Bezgä ohşap gorur kalgan Kıya-Taular,
Ullarıbız-kızlarıbız — isän-saular.
Berdäm köçne ciñä almıy daular-yaular,
Bezgä ohşap gorur kalgan Kıya-Taular.

Bügen bezgä Koyaş üze ğaşıyq bulgan,
Soklanudan yaktı Aynıñ yöze tulgan.
Böten dönya, böten Cihan nurga çumgan,
Bezgä bügen Koyaş üze ğaşıyq bulgan!

Bähetle, tähetle könem

Tormışımnıñ iñ bähetle köne,
İñ tähetle köne — bügenem.
Yoldızlarnı uzıp, tuzıp-tuzıp,
Ällä kaya oça küñelem.

Borçular da, tavış-gauga da yuk,
Yuk kimsetü, äläk-çäläk tä.
Küzläremnän şatlık yäşe aga,
Tıyar öçen yuk ber säbäp tä.

Ezen-ezgä, üzen közgä kuyıp,
Uñışlarım yögerä ırgılıp.
Kerfeklärem açam — küñel täräzämä
Yaz koyaşı kersen urgılıp.

Yaz koyaşı kersen,
Kersen, sezne kürsen,
Başlı-küzle bulgan ullarım.
Sez bit minem töngä kön ukmaşıp,
Cır kuşılıp tugan yıllarım!

Cirdäge ocmahım

Kaygılar kilsä küñelgä,—
Yullar avılga tarta.
Yaşägändä çit-yat cirdä
Häsrät haman la arta.

Tugan cirem — anam kırı,
Yolsañçı gönahlarım,
härvakıtta yaktı yözeñ —
Şul miña ocmahlarıñ.

Çit-yat şähärlärgä kitep,
Oyat kaçırgan kızlar
Kaytırlar da, savap ezläp,
Kartlarga häyer suzar...

Rähmät äytep ala kartlar,—
Ertmıylar keşe yözen.
Ayak astına salmıylar
Malay-şalaylar süzen.

Monda härnärsä sineke:
Urmannar, kırlar, yullar;
Kar astındagı tamırlar,
Boz astındagı sular.

Tugan yak — cirdäge ocmah,
Tämamlanmagan şiğır.
Tugan yak — böten ber tormış,
Başlanmagan da gomer!

Söyembikä-hanbikä

Söyembikä üz ilendä
Hanlık itkän çagında,
Dönyanıñ bar güzällege
Bulgan Kazan yagında.

Söyembikä söylägändä,
Sandugaçlar soklangan.
Şarlamalı yılga hätta
Agışınnan tuktalgan.

Söyembikä-hanbikäneñ
Akılına tañ kalıp,
Allahıdan saulık sorap
Säcdä kılgan bar halık.

Söyembikä-hanbikä —
Halkımnıñ yöz aklıgı.
Millätemneñ yözek kaşı,
İmanımnıñ saflıgı!

Dustıñ bulsa

Dustıñ bulsa şundıy bulsın,
Yalgan süz söylämäsen.
Mıskıllı karaşın kürep
Bägıreñ köyrämäsen.

Dustıñ bulsa şundıy bulsın,
Astırtın eş yörtmäsen.
Hıyanät digän şırpı belän
Duslıkka ut törtmäsen.

Dustıñ bulsa şundıy bulsın,
Sineñ öçen ülärlek.
Gomerkäyeñneñ bähasen
Canı belän tülärlek.

Moñ

Moñ neçkärtä ikän küñellärne
Häm yılata ikän, cırlata.
Sagınu illärenä ozata da
Söyelü iñnärendä sızlata.

Moñ dävalıy ikän küñellärne:
Sihät birä, iskä töşerä.
Yaşäüläre avır bulır ide
Moñ bulmasa cirdä keşegä.

Moñ tetkäli ikän küñellärne:
Üsenderä, utka peşerä.
Moñlı dilär, uttan suga töşep,
Tetränüçe bezneñ işegä.

Änkäy kiñäşe

— Keşe belän yäşä,— dide änkäy, -
Dus keşelär cirdä bik kiräk.
Belep bulmıy kayçan elep ala,
Kayçan tuktap kala bu yöräk.

— Keşe belän yäşä,— dide änkäy,—
Ürnäk bulıp bala-çagaga.
Kürşe-külän ügetlärlek bulsın,
Kaş cıyırsa onık — babaga.

— Keşe belän yäşä,— dide änkäy,—
Kiñäşläşep yäşäü bik kiräk.
Kürşe-külän,
Tatu kardäş-ıru —
Tayanıç ul cirdä, zur teräk!

Onıtmagız

Sau bulıgız, balaçaknıñ
İñ tatlı mizgelläre.
Küñelgä uyılgan hisneñ
Sadäse, izgeläre.
Sau bulıgız,
Saubull aşam,
Huşlaşır vakıt citkän.

Hätta hıyallar kartaygan,
Şuklık, şayanlık kitkän.

Sau bulıgız,
Onıtmagız,
Zöbäyer bolınnarı...
Onıgımnı kötep keşni
Tugan yak kolınnarı!

Tatar kitabı

Sezneñ öçen kitap yazgan idem,
Akça kiräk ikän, yegetlär.
Canıgıznı kuzgatadır mikän
Minem süzlär,
Minem ügetlär?

Häyer esti ädip...
Akça kiräk,
Şiğri süzneñ tämen kem belä?
Yaktı dönya sorıy fikerlärem,
Kitabıma cannı kem örä?

Açnıñ hälen tuk belmäve haktır,
Cavapları: yuk bit,
Akça yuk.
«Yuk»lar belän bik huşlandık inde,
«Yuk»ka kardäş, bezlär küptän tuk.

Bazar bulgaç, bazar bulsın inde,
Näşerlägez ihlas süzlärne.
Yaratabız lasa tabiğattä
Mullık belän kilgän közlärne.

Çınlap äytsäm,
Şiğırlärem äybät,
Ukıp kara,
Kara ber tıñlap.
Kayberläre çäçräp utka kerä,
Kayberläre tora cır sorap.

Märhämätkä,
mängä,
keşelekkä
Öndäp yazam ulıñ,
kızıñnı.
Eretermen tämle süzem belän
Küñeleñä kergän bozıñnı.

Çitekçeneñ küne betkän, imeş,
Yazuçınıñ yuktır käğaze.
Tatar bayı,
Sinnän yärdäm kiräk,
Tapmassıñmı berär ämälen?

Menä şulay
Egermençe yözdä
Tatar kitabınıñ yazmışı.
Tua almıy ülä tatar süze —
Töşkän ikän kemnär kargışı?

Tatar tele mögallime

Yaratkanga Tugan telne,
Ana telen yaratkanga,
Gıylem estäü — çın tatarça
Bulsın, diyep, can atkanda,

Kemnär genä süzlämäde,
«Kıynamadı» kemnär genä?
Tugan tel, dip, söyländelär,
Kaldı läkin süzdä genä.

Tatar tele — Tugan teleñ —
Bähetsez tel bulıp yörde.
Kaldık-postık säğatlärgä
İñ püçtäk fän bulıp kerde.

«Tara-bara», imeş, anı
Ukıta ala härber tintäk...
Şul qadersez mönäsäbät
Señderelde caylap, ipläp.

Sataştı küp yomrı başlar,
Goläması, din hadime.
Köräşteñ sin ber yalgızıñ,
Tatar tele mögallime.

Söyü, ärnü gazabınnan
Tamırlarıñ şıtım birde,
Şäkertläreñ bil turaytıp
Bastı bügen,
Küzeñ kürde.

Änä şulay:
Sabır holık,
Tıynak akıl belän, dimme?
Saklap Telne, sakla bezne,
Tatar tele mögallime!

* * *

Vaktını yörter keşelär
ul zaman minnän kürep,
Faydalansın şunda minnän
säğaten härkem borıp.
G. Tukay «Vaksınmıym»

Mäñgelektän kilep, mäñgelektä kaldıñ,
Sin cırlarda kaldıñ, añnarda.
Tugrı bulıp tarihlarga kerdeñ,
Bayrak bulıp yandıñ tañnarda.

Ätkäm tele bulıp irkälädeñ,
Änkäm tele bulıp nazladıñ.
Ütkännärdän kiläçäkkä kitep,
Cir äylänä moñlı sazlarıñ.

Çın bezneñçä itep,
Milli itep,
Yöräklärgä ütep, bäğırgä.
«Ziläylük»lär kilä, «Täftiläü»lär,
«Ällüki»lär kayta hätergä.

Gamälläre, gam-ğarläre kayta,
Ruhı torıp basa şul çornıñ.
Ülelärne hätta terelterlek
Köçen toyasızmı sez cırnıñ?

Yaktı isem kilä dastannardan,
Milli moñnar kilä ütkännän.
Bez tumıştan «Tugan tel»gä taptıyk,
Tugan cirgä taptıyk küptännän.

Çişmälären ezläp Kuşlavıçka,
Öçilegä bardık, Kırlayga.
Arabızda beräü barmı ikän
Tabınmagan böyek Tukayga.

Gaskär kebi töz naratlar änä
Saklap tora Bıltır urmanın.
Sanap tora Tukay yaktaşınıñ
Niçä çäçep, niçä urganın.

Tukay yäşendä ul ni eşlägän,
Sin ni kıldıñ Tukay yäşendä.
Cavap kötä kebek bezdän şağıyr
Sorau birep şuşı yäşendä.

Şiğır genä tügel kılgan ğamäl,
Här şögılneñ ildä täme bar.
Üzeñnän soñ ğasır yäşär eşeñ
Kalsa gına cirdä — yämeñ bar.

Tukay gomere açık misal bezgä,
Tukay süze karar, kagıydä.
Nikadärle gakıl, mäğnä, kiñäş,
Sagışlı moñ — şiğri ul köydä.

Ber karasañ, sabıy bala kebek,
Saflık belän tulgan Gabdulla.
Ber karasañ, mäğrur kıya kebek,
Arıslannan kıyu Gabdulla.

Ber karasañ, ata nazı belän
Hämmäbezne köyläp yäşätä.
Ber karasañ, sabak, däres birä,
Hıyalları belän yäşärtä.

Sabıy kebek sadä Tukay cırı,
Kayçak ölkän bezdän küp yäşkä.
Aksakalday akıl, kiñäş birä,
Algı köngä däşä, köräşkä.

Bäyräm yasap küñel türlärendä
Par atları çaba zamannıñ.
Tukayları tugançıga qadär
Nurı buldı mikän Kazannıñ?

Nurı buldı mikän avıllarnıñ,
Yaktı cırı citü kızlarnıñ?
(...Oçkınınnan Tukay tuar kebek
Küzlärendä yangan kuzlarnıñ...)

Yazı barnıñ cirdä cırı bulır,
Yazlar birde sine bu cirgä.
Zur cannarga gına nasıyptır şul
Gasırlarga ütep kerergä.

Cırı barnıñ cirdä danı bulır,
Bäyrämnäre bulır mäñgegä.
Bez bähetle,
Bez şağıyrle halık,
Bez — Tukaylı halık mäñgegä!

Click or select a word or words to search the definition