Şiğırlär - Därdmänd

KALÄMGÄ HİTAP

Kaläm! Kalbeñdä ni ser bar, gayan it(1),
Kilep kiçmsşler phvalen bäyän it(2).
Tügep küz yäşläreñne bu käğazgä,
Ni moñlı uylarıñ bar — söylä bezgä!

Babalar kabere yanında küñel zar,
Atalar ruhınıñ armandası (3) bar...
Kara tufrak tulı mazlum nidası(4),
Alar kemder?.. Alar kemnär fidası (5)?..

Kaläm! Kalbeñdä ni ser bar, gayan it,
Kilep kiçmeşlär ähvälen bäyän it.
Tügep küz yäşläreñne bu käğazgä,
Ni moñlı uylarıñ bar — söylä bezgä!

1906

1 Gayan it — mäğlüm it, açıp sal.
2 Ähvalep bäyän it—hällären söyläp, hikäyä itep bir.
3 Armandası — ükeneçle ömete — teläge.
4 Mazlum nidası — kıyırsıtılgan, cäberlängännär tavışı,
5 Fidası —- korbanı.


ÜTKÄN KÖNNÄR

İ kaya ul könki bezdä
Şäp torular bar ide;
Ämma doşmannarda gamnär (1),
Eç poşular bar ide.

Ber zaman çıgar idek bez
Kırga dus-işlär ilä,
Anda uyınnar, kölülär,
Sikerülär bar ide.

häy, gomerlär... ütte kitte...
Kaya kitte ul zaman!
Kaya ul şäp hayı-hular!(2)

Geftegülär (3) bar ide!.,

Ber vakıt bunça rähimsez
Dägel ide kızları,
Anda tutaşlarda ımnar,
Küz kısular bar ide.

Niçä yıllar ütte, ämma
Kürmädek kızlar yözen,
Yanımızda äüväle
Kanday sılular bar ide.

Şiğrene kürgäç Zakireñ (4),
Dide ölkännär dä — hay!
«Yäş çagında bezdä häm
Andıy yörülär bar ide».

1 Gam — kaygı, bu urında könläşü mäğnäsendä kilä,
2 hayı-hular — şau-gör kilep şatlanular.
3 Geftegülär — äñgämäläşülär,
4 Zakireñ— Zakirneñ, yazuçınıñ üzenä kaytarıp äytüe

1903


TAL ÇIBIK

(İslah(1) soragan şäkertlärgä tartamın)

Niçön suga suzılasıñ,
Tal çıbıkkay, integep;
Yalvarasın, borılasıñ,
Tilmeräseñ, özeläseñ
Akkan suga küz tegep.

***
Yapraklarıñ kıltırıy...
Eçep kanasıñ (2) kilä!
yögerä, kaça su çıltırıy,
Koyaş nurında yıltırıy
häm kaça ul häm kölä!

(Tärcemä.)

1 İslah — reforma, uku-ukıtunı yañartu,
2 Kanasıñ — tuyasıñ.

1906

YaZ ÇÄÇÄGE (1)

(Mädräsäm Möhämmädiyägä tartıladır)

Kiler-kilmäs borın görläp matur yaz,
Niçek bökdeñ umırzaya cilekne.
İsär-ismäs ikän tañda cil,
Niçön kızganmadıñ, tükteñ göleñne?

1906

1 1906 yılnıñ 22 martında «Vakıt» gazetasınıñ
8 içe sanında, yağni «Tal çıbık» şigıre belän ber
uk sanda basıla. «Tal çıbık» şigıre «islah soragan
şäkertlärgä» gomumän bagışlangan bulsa, bu soñgı
«Yaz çäçäge» şigıre Möhämmädiyä mädräsäsenä bagış-
langan, häm ul da şul yıllardagı uku-ukıtu eşläreneñ
torışıñ kursätu bulsa kiräk.


KİÇÄ KÜR, İRKÄM...

Kiçä kür, irkäm, nider itkännärem,
Gam zamanında (1) yaman äytkännärem.
Kürgäneñ minnän yafalarnı onıt—
Äydämä yad(2), ul hafalarnı onıt!
Ämma şul könnärne, kem, bulgan ide,
Gıyşık ilän moñlı küñel tulgan ide.
Uynaşır, uynar idek bez mäñgü şad,
Şul zamannarnı onıtma, äylä yad!

1 Gam zamanında — kaygılı çagımda.
2 Äylämä yad — iskä töşermä, telgä alma.

1906


KIYTGA

höcüm itkän fäläk (1) cir-cir (2) korıp dam (3)..
İşet millätneñ ul föryad(4) vä zarın!
Sine ber ham timer(5) zan kılgan ul ham(6)...
Çıgar kından kaläm — tel zölfikarın(7)!

1 Fäläk — täqdir, yazmış.
2 Cir-cir — här cirgä.
3 Korıp dam — au, tozak korıp.
4 Föryad — yılau-sıktau tavışı.
5 Ham timer — eşlänmägän çi timer.
6 Zan kılgan ul ham —> dip isäplägän ul üze ham digän mäğnädä.
7 Tel zölfikarın — tel kılıçın.

1906


YaNGIR

Kön kızdı, kızdı hava monarlanıp (1),
Sagımlap(2) kır belän dala çobarlanıp.
hava tımık—gşılt itmi!.. Kısıldı tın:
Yadgır kötä cirneñ yöze komarlanıp(3)...
Kürende kük yözendä kara bolıt,
Bolganıp gayrät belän ucarlanıp (4),
yögertep öyermälär, isterep cil
Açulı Kilä atılıp, yomarlanıp...
Yalt! itte yaz kılıçı kıyıp kükne,
Buşandı kük — yañgırnı koyıp tükte.
Kük selkenep ukrana(5), cir sıgıla,
Näder itep hodayımga halık sıgına.
Mal çulaşş (6) urtaga alıp balaların,
Baş iyälär kuyıp arka cil agına.
Kük yarılıp çatırdıy, tau şañgırıy,
Şifalı yava koyıp yaz yañgırı,
Can-cänlek su tavışı tuldı cihan,
Şaulıy-görli cirneñ yöze, kük yañgırıy.

1906

1 Monarlanıp — havanıñ kuyırıp, zäñgärlänep häm yıraktan bolıt tösle bulıp kürenüe.
2 S agımlap — kuyırıp, miraclanş, bulanıp.
3 Komarlanıp —susap, zarıgıp mäğnäsendä.
4 Ucarlanıp — kotırınıp.
5 Ukrana — ıñgıraşa. Borıngı üzbäk telendä at keşnäven añlata.
6 Çulaşıp — kurkışıp,


KIYTGA

Yatimnär küñelene kırdıñ, cimerdeñ,
Köçeñ citsä, bu zindan işegen vat-
Tugan, aldauda min sinnän kalışmam.
Kürim sine, ya bu soldatnı aldat!

1906


URAM YıGETLÄRENÄ...

Çaması, gıylme şäp matur yegetneñ,
Kay eçke — kayda barınnan häbärdar.

Eçeñdägen belä şeşa tışınnan —
Önär bar irdä, bakçı; zur önär bar!

1906

KIŞKI TÖN

(Puşkinnan)

Buran öyermä böteräder,
Uynıy, kar cirdän ala:
Ya canvarlarday ükeräder,
Ya yığlıy güyä bala.
Ya ber krışa yabuçıday
Tübä salamın çäçä,
Ya kiç kalgan ber yulçıday,
Täräzä kapkaçın eçä.

Bu iskergän alaçıgım
häm karañgı, häm tössez,
Nişläp utırasıñ, karçıgım,
Täräzä töbendä süzsez?
Yuksa buran ulavınnan
Yalıkuıñmı, äbkäyem,
Ya orçıgıñ şulavına
Talıktıñmı, äbkäyem.

Kil eçäyek bergä, kilçe,
İ yäş çagım yuldaşı,
Kil eçäyek, kilçe-kilçe,
Kitsen küñel sagışı!

Cırla miña — ber kovd niçek
Çit illärdä gomer itkän;
Cırla şunı — ber kız niçek
İrtänçäk suga kitkän.

Buran öyermä böteräder,
Uynıy, kar cirdän ala:
Ya canvarday ükeräder,
Ya yığlıy güyä bala.
Kil eçäyek bergä, kilçe,
İ yäş çagım yuldaşı,
Kil eçäyek, kilçe-kilçe,
Kitsen küñel sagışı.

1907

Click or select a word or words to search the definition