Şiğırlär - Aydar Hälim

Häsän Tufanga

İ minem säcdäm şagıyre,
Nihayät, tege Vakıt
Vatıldı...
Yaña Vakıttan
Kamçılıy bezne tänkıyt.

Tıynak ideñ... Tar Täüfiqneñ
Säbäbe kemdälegen
Belgäç, tıynaksız bulmıym, dip,
Tämuğlar köndälegen

Hätta Sin yazmadıñ, abzıy,
Tıynak dissidentıbız:
Çal çäç uçması — kılgan baş,
Bubi, İdel-yortıbız...

Tufança sütep şiğırneñ
İcegen, öterlären,
Yunältmädeñ Neronnarga
höcüm kompyuterların.

Kaldırgan bulsañ bezlärgä
Kazemat väğazen dä,
BMOga taratır idek
Fifarus käğazendä.

Kurkak tıynaklıkta böldek.
Şuña, yotıp yäşlären,
hiç mantıy almıy «möstäkıyl»
Tatar enekäşläreñ.

Yamap aklı külmäklärne,
Beraz küz yomıp kisäk,
Bez haman ker kütäräbez,
Bez hätta haman isän.

İşetämseñ, yazgı taktu
Biklänep ubalarda,
Döberdäp, vata işekne
Tıynaklıkları kayda?

Yasıylar sinnän färeştä,
Päygambär ideñ bugay:
Siña çäneçkele kırda
Fatıyha birgän Hoday.

Duslarga

Häl soraşıp, hat yazıp tormagız.
Hälne küzgä karap beleşerbez.
Diktatura kayttı. Ozaklamıy
Bez ber kamerada küreşerbez.
Tüzdek. Tüzäçäkbez. Kemnär kayçan
Söyli alır bezneñ tüzgännärne?
Ämma tüzä-tüzä bulmadıkmı
Bu yaktıdan yaktı karbazdagı
Bäräñgeneñ sukır küzänäge?

Taktaş nigezendä

Sırkıdıdan kayttım kiçä min.
İstä: karlar karañgısında-au! —
Klassiknıñ ihatasında-au! —
Kazık ta yuk, sazlık dereldi,
Bu tuñ sazda nider göreldi.
Sagınam, üzem berni eşlämim.
Sırkıdıdan kayttım kiçä min.

İstä: karlar karañgısında-au! —
Bildän körtkä çumgan tigänäk,
Şähmi karttay, miçkä çügäläp,
Gasırlarnıñ tıñlıym minutın,—
Yalt-yolt üze ut talkısında-au! —
İske karlar karañgısında-au!..

Klassiknıñ ihatasında-au!
«Sırkıdı»lar «Surgod» ikän ul,
Bu «Surgod» lär telsez ikän ul,
Min urısça gına balyakal
Häyrük abzıy yaratmasa da-au!
Klassiknıñ ihatasında-au!..

Kazık ta yuk, sazlık dereldi.
Sırkıdınıñ silsävitendä
Şähmilär tormagaç karavıl,
Sazga batıp bara bu avıl.
Mukşı kızı tışka ker elde.
Änä yaña mäsced kürende —
Kerep bulmıy — sazlık dereldi.

Bu tañ sazda nider göreldi.
Talap üterelgän şağıyr canı
Vatan ezläp tugan cirendä,
Güyä atom bulıp taş aktara,
Kükkä gıysyan atıp, «Küren!» —di.
Bu tañ sazda nider göreldi.

Sagınam, üzem berni eşlämim!
Cil sızgıra yalgız kolgada —
Kar eçendä, izge dogada,
Mäsced kotkarır, dip kötäm min.
Sagınam, üzem berni eşlämim.
Sırkıdıdan kayttım kiçä min.

Gasırlar çatında

Fäüziyä Bäyrämovaga

Azagımı, başımı ğasırnıñ
Bez uk başı berük uçmanıñ.
Kön itäbez turı poçmagında
Tufan belän Şamil Usmannıñ[1].

Ah, bu uram çatı — icat hakı!..
Ciz torbada güli uçagı.
Üze kürenmiçä, kem göl suza?
Kem kulınıñ sıngan göl sabı?

Sineñ kul bu. Ğasırlar çatında
Gölne aluçı yuk häzergä.
Şamil Usman — GULAGta atılgan.
Tufan — GULAGtan soñ — kaberdä.

Gasır yuk. Vakıt bar. Vakıt aga.
Yaña, yegerme berençe ğasırda
Keşe şul uk, tormış şul uk kalır.
GU LAG lar tötenlär kansırap.

Gasırlar tik yaradan torsa da,
Alar şoma, cöysez totaşır.
Tatar kırmıskası Yevraziyä
Çige aşa haman yök taşır...

Yaşäü yaralgaç ta,
Sotsialistik
Geroy bulıp algan bu Aynıñ
Kär könendä millät kıtıklarga
Çıgar Şürälese Tukaynıñ...

Bez kıtıktan ülemsez çıgarbız
Sın katırmıy, bulmıy divana;
Şunısı hak: mökatdäs maksatnı

Hätär çatta, hätär yulda da
Onıtmıybız,
Änä, şämdäl bulıp,
Sineñ kullarıñda göl yana...

[1] Çallınıñ Häsän Tufan prospektı häm Şamil Usmanov uramı kiseşkän täñgäl küz uñında totıla. (Avtor.)

Çını-şayaruı bergä

Bozıldı kön — çänçep yava yañgır,
Bozıldı kan — tüzäm cäbergä.
Yaña tözeleş pıçragın sebergän
Cil
Ütädän ütä bäğırgä.

Vakıt küpme? Bezneñ vakıt küpme?
Açudan külmäkkä ut kapkan.
Kadalıp la kitsen, dim, dönyası,
Kulım salıym kaysı botakka?

Şulçak nider baş oçında gına
Gölt kabındı — oçkın oçırdı.
Afät sizgän bolanday, tasırdap,
Sikerep üttem tirän çokırnı...

Elektr çıbıgınıñ çert-çert köyräp
Töşüen kürgäç, miña kot kundı —
Yuktan gına hälaq bula yazdım,
Yarıy, didem, kaçıp kotıldım...

...Elap kilä idem — kölep kuydım.
Kütärelde käyef, niçekter,
Tragiknı tormış komik itte,
Ülem minnän kölep kiçekte...

Bez isän!

Taşlar bastı, taşlar bastı bezne,
Biş ğasır taşlardan izelsäñ,
Taş küzennän canday çäçräp çıgıp,
Äytü läzzät ikän:
Bez isän!
Cimertelgän Şähri Kazan sıman
Atılırga rätkä tezelsäñ,
Cähännämnän kabat kütärelep,
Äytü läzzät ikän:
Bez isän!

Bezne talap, alar bayımadı,
Häyer soraşalar — sin kürsäñ!
Bez haman bay, çönki tañnan torıp,
Millätebez eşli —

Bez isän,
Bez isän!
Bez isän!

Ence turında ballada

Tagın davıl kuptı... Bu davılda
Yaña ence, dilär, yarala.
Ence ezläp, dulkınnarga çumam —
Ence nurı kiräk yarama.

Diñgez töben karmap, kulga nider
Eläkterdem... Nurday tişelep,
Yarga çıksam — ah! — ence digänem
Baş söyäge ikän keşeneñ!..

Utka peşkän sıman başnı kire
Oram digän mäldä upkınga,
Mine, mäğnä kolın, tirgä salıp,
Ön tetrände:
— Adäm, min monda!
Saf söyü häm irek öçen,— di bu,—
Köräştem — aldandım — il kürde:
Kara yäştän yöräk yalkınında
Kaynap, ak encelär ölgerde...
Başkisärlär başımnı kismäde.
Maktap yäşättelär... Sagızday
Yaşemä — sizmädem — kayçan, niçek
Tös üzgärtkeç agu tamızdı?

...Min, şiklänep, küz sirpim.
Güyäki
Nur öyermäsendä koyaşnıñ
Yodrık qadär ike ence yana
Küz çokırlarında bu başnıñ...

Kem bulgan ul? Gıysyançı?
İl satıp,
Dahilık yaulagan şaytanmı?
İnde ilgä min çın ence, diyep,
Sänğat sıyfatında kaytamı?

...Diñgez, ilhamlanıp, tau aktara,
Aykılıçlar uynıy yaltırap,
Ence tulı baş söyäge belän
Nişlärgä, dip, aptırap,
Yarda toram...

İshakıy kaurıyı

Miña — dürt. Tuñ täräzädä
Mezeldi bozlı küzlär.
Arkama suıngan miçtän
Däüläti cılı ezläp,
Utıram — sabıy — säkedä.
Aç karın karın köri.
Yanımda mine tiräläp
Färeştä oçıp yöri...
— Kaldırma yalgız! — dim Aña.-
Bu öydän kitä kürmä!
Sin bulsañ — cılı häm rähät,
Sin kitsäñ — salkın törmä!..
— Kitmimen! — dide Färeştäm.-
Bismilla, sabıy, söyen:
İshakıy üze siña dip
Cibärde kauırıyın...

Ut

Bez öşedek. Ah, häyersez säğat!
Tuñıp üläbezme dalada?
Buran aşa ay kıyşaya — şadra —
Güyä anı päri yalagan.

Cılıtalmıym sine... Soñ üzemne
Uçak itim mällä, söygänem?
Sineñ öçen yat baldaktan ütep,
Utka ike gomer tülädem...

— Yokım kilä... Yoklat äkiyät söyläp!
Dideñ dä, kurkınıç karadıñ.
Bu dähşättän kiler bäla toyıp,
Çigä çäçem karday agardı...

Ä davıl kotırdı... Aşık-poşık
Koraştırgan kinder kuışnıñ
Berdänber kazıgın kakşatıp, cil
Üpkädän ükçägä şuıştı...

Kaydan bu gam? Kötmägändä cirgä,
Güyä utka suzıp kulımnı:
— Bu ut! — didem.— Ker uçakka tizräk!
Bezneñ ut bu... Bu ut — borıngı!

Kar sarılgan yaktı sınıñ belän
Ber böten boz bulıp ul çakta
İyeldeñ sin ışanır-ışanmas
Min bar itkän sihri uçakka...

Kem küz budı? Karaştan ni tudı?
Kürüemçä, kanlı kızarıp,
Arabızda uçak yana ide —
Cirdä isän kalgan kislorod.

Belgän dogam ukıp, ut östendä
Barmakların udım kulıñnıñ.
Erede kerfegeñ... Küzeñ... Üzeñ...
Näm yılmaydıñ: «Menä cılındım!»

Bez şat idek. Hıyalıy uçakka
Yakkaç soñgı ömet çimalın,
Nihayät, uyandı canda aç ruh —
Hoday Täğaläse İmannıñ...

...Dönya tındı. Ay aktarıp çıgıp
Pärilär öyeren davılnıñ,
Moñsu tönge küktän karap yörede
Bilämäsen yöz meñ avılnıñ...