Şiğırlär - Ähmät Räşit

           Yañgır sibälägändä...

Kön yokıga taldı, koyaş kürmi —
Kön pıskıdı bügen könozın;
Karañgılık katış yañgır yudı
Biş milliard yäşlek cir yözen.

Ä irtägä, bälki, ayaz bulır,
Küñel ofıgınnan nur taşır;
Ä irtägä, bälki, sabıy tuar —
Gomeremä minem totaşır.

Könnär ütä — uylanırlık haklık.
Gomer ütä... betä... Ni annan?!
Kemnärneñder yırak babası dip
Sanalırmın min dä ber zaman.

Şul uk bulır koyaş, cir-su, cillär..
Şul uk bulır borçu, ğamäl, eş...
Şul uk bulır... ämma — ni ayanıç! —
Bütännärgä bulır yäşäeş.

Buın artı buın tua torır —
Närsä çäçkän bulsak, şul bulır;
Bez inangan iman alar öçen
Bälki, ul çak kölke toyılır.

Bez sugışıp tapkan avır bähet,
Bez ülüdän tugan yañarış,
Onıklarga dönya bozlarında
Kiläçäkkä yaña yul yarış.

Onıtılsa nider — onıtılsın,
Üzgärsen süz — kalsın asılı;
Ber yañgırlı töndä kemnärgäder
Bu hakıykat kabat açılır.


Tukay varisları

Zäñgär biyeklektän şat turgaylar
Tabınına yaznıñ yäm tügä;
Tukay yazmışına şahit urman
Kıyssa söyli matur ber köygä.

Uyçanlıgın şatlık alıştırgan,
Yäşlek bulıp tändä därt kaynıy.
Ul söyengän —
Kırlay avılına
Varisları kilgän Tukaynıñ.

Küpne kürgän il kartları kilgän —
Yöz — cıyırçık,
Çäçlär agargan...
Tukay gına haman yäp-yäş yeget,
Onık kına sıman alarga.

Aksakallar kızıp şiğır söyli —
Äyterseñ lä alar barsı da
Hisap birä bügen şiğriyätneñ
Böyek aksakalı karşında.

Tukay tıñlıy. Zaman süzen tıñlıy,
Küzläreneñ nazı, söykeme
Aradagı üsmer şağıyrlärgä
Kalışmagız dilär şikelle.

Zäñgär küklär yotılıp şiğır tıñlıy.
Küñellärdä şiğri ut kaynıy;
Bügen — bäyräm. Kırlay avılına
Varisları kilgän Tukaynıñ.


Kazan, Tatar ziratı

Ülgännärneñ kaberen bel.
Mäqal

Minem öçen gaziz küpme cannar
Mäñgelekkä monda tın kaldı.
Matäm sayın tatar ziratına
Yörägemnän sarkıp moñ tamdı.

Fanilıgın telgä ala-ala
Igı-zıgı tulı dönyanıñ,
Tagın kildek iñgä tabut salıp,
Tagın kildek moñsu uylanıp.

Tagın ber can bezne taşlap kitte -
Niçek citsen tüzem-sabırıñ?
Kitkännärgä berni tügelder dä,
Kalgannarga töşä avırı.

Cir östenä taşlar yatıp yılıy —
İñräü iñä güyä härkaydan.
Zirat östendäge agaçlar da
Keşe kaygısınnan kartaygan.

Kilgän sayın iman yañartabız
Böyeklärneñ namı karşında.
Baş iyäbez Tukay häykälenä,
Yamaş, Säydäş, Tufan taşına.

Adım sayın taşta tanış isem,
Adım sayın — sagış biredä;
Gür iyäse bulgan küpme cannıñ
İstälege — yöräk türendä.


Kitap — hikmät

İ kitap, kaysı ğasırnıñ
Serläre eçläreñdä?
Öleşeñ zurdan tarihnıñ
Bar izge eşlärendä.
Kemnärder, nadan halık, dip,
Tatarnı hurlaganda,
Kadimi çorlar artınnan
Kitaplar sörän sala.
Kitsä dä tatar balası
Sörelep ildän-yorttan,
İñ elek gaziz kitabın
Kotkarıp kalgan uttan.
İñ avır yıllar kiçkändä,
Ul bezgä yuldaş ide.
Bez boyık çakta yuattı,
Akıllı kiñäş birde.
Üz itte ul run tamgasın
Häm garäp «älif»en dä,
Kiräk bulsa tanıy ala
äm ärmän härefen dä.
Matedaranı yuk-yugın —
Cay tapmıy äle aña.
Şulay da kitap iñ türdä
Qaderle urın ala.
Kiläçäk könnär katında
Tatar da bulsın, disäk,
Kitaptan alıyk sabaknı,
Kitapka totıyk isäp.


Küper kiräk

Borıngılar äytkän hikmätlärdän
Bügen öçen gıybrät alası bar;
Äkiyätlärdä härçak upkın yatmıy
Döres belän yalgan arasında.

Kaysı çın da, kaysı yalgan anıñ —
Butagan tik dastan-rivayätlär;
Güyä alar küñel hozurında —
Ütkännärdän kilmi kalgan hatlar.

Min şul çorga karıym küzem tekäp:
Nik çınlıgı anıñ äkiyät sıman?
Min yolırga telim tarihımnı
Zaman öygän çüp-çar arasınnan.

Halkım öçen ak hakıykat kiräk —
Ul kemlegen belsen — zarı tınar;
Halkım kiçkän danlı ğasırlardan
Bügengegä küper salası bar.

Bügen isännärneñ babası bar,
Erak babalarnıñ balası bar,
Bezneñ äle, ğasırlarnı yırıp,
Erak kiläçäkkä barası bar.


Kömeş aylı manara

Kömeş aylı manara,
Ohşap kıya taularga,
Yırak-eraktan balkıy.
Nurlar tügelä
Bezneñ küñelgä,
İmin irtälär sälamen taşıp.
Avıl cirendä, saflık ilendä
Ak teläkläreñ äytergä aşık
Tugan teleñdä.
Kömeş aylı manara,
Cirgä moñnar tarala —
Tañnan uyana halkım.
İlgä yuanıç,
Betmäs kuanıç,
Bähet, bäräkät kiterer bu kön.
Zäñgär ofıklı avıl cirendä
Äyt igençegä olı rähmäteñ
Tugan teleñdä.
Kömeş aylı manara,
Kilde başka zamana,
Şuña küñelgä yakın.
Kartlar yäşäsen,
Yäşlek yäşnäsen —
Ğadät-yolalar miraska kala;
İkmäk igüçe avıl cirendä
Äti-äni dip äytsen här bala
Tugan telendä.


Közge kiç

Cil tıngan. Ofık alsuı
İñgän tübän taban.
Tik tonık avazlar gına
İşetelä haman.
Tik tön koşı ıñgıraşa
Tın sukmak buyında,
Näm çık börtekläre kaça
Ülän kuyınına.
Ay kinängän — salkın suga
Kömeş koya gına...
İşetäsezme, köz yöri, köz
İşegall arında.
Änä bit ul, uylap kına
Eşläreneñ soñın,
Tükte täräzä töbenä
Täüge sargılt moñın.


Kiyek kaz yulı

Koyaş çıga, koyaş bayıy —
Gomer ütä uylar uylap,
Ä cir oça çiksezlekkä
Kiyek kazlar yulı buylap.

Ä cir oça mäñgelekkä
Zaman süzen söyli-söyli...
Yava karı-yañgırları...
İsä cile... üsä göle...

Oça... oça bötenese:
Kontinentlar, mämläkätlär...
Batırlıklar, hıyanätlär...
Torgınlıklar, häräkätlär...

Häräkättä bötenese.
Häräkättä ülät-çirlär...
Dan daulauçı prezidentlar.
Nan daulauçı häyerçelär...

Kiyek kazlar yulı ozın...
Äyt, Akıl, äyt soñgı süzeñ:
Häräkäteñ — bäräkätme?
Ällä inde... hälaqätme?

Kiyek kazlar kilä... kitä...
Cirgä yazlar kilä... kitä...
Ä Keşelek kiläçäktän
Ömetle ber häbär kötä.

Käm ul, töbäp radar-küzen,
Çiksezlekkä karaş taşlıy,
Erak Ğaläm yarlarında
Can kardäşlär tabılmasmı?!

Min, yoldızlar küzli-küzli,
Täkrarlıym gel ber soraunı:
— İrtägä koyaş çıgarmı?
— İrtägä koyaş çıgarmı?
Yäşäügä gimn

Rähmät siña, Koyaş, nurlarıñnan
Cırlarıma yaktı moñnar iñde;
Min alarnı härkön cırlar idem
Ofıkka baş kuyıp tıñlarsıñmı?!

Yaşäü digän närsä illä rähät —
Tañ kalasıñ härber tugan köngä;
Yarıy äle, min — antimin tügel,
Antikoyaş tügel, Koyaş, sin dä.

Hıyal belän genä citä torgan
Ul dönyalar bezgä nigä kiräk?!
Galaktikalarnı yıra-era
Çiksezlekkä küp aşkındı yöräk.

Nigä bezgä çiksezlekneñ çige,
Bähet barda Cirdä, yäşäü barda?
Mäñgelekkkä ilçe bulır öçen
Bezneñ cannar küçä balalarga.

Bez ülemsez — bezgä dävamçı bar,
Yaşäü kala cirdä, hıyal kala;
Änä Koyaş, siña kulın suzıp
Bişegendä yata sabıy bala.

Click or select a word or words to search the definition