Şiğırlär - Ähmät Dusaylı

* * *

Ütte gomer yoldız atılganday,
mäñgelekkä kaldı eze genä.
Söyälmadım anı şaşıp-şaşıp,
küz aldımda barı yöze genä,
elmayulı yaktı yöze genä.

Gomeremneñ yazı bulmadı da,
yafrakların koya köze genä.
Bähetemne haman yatlar özde,
mindä kaldı barı küze genä,
mölderämä moñlı küze genä.

Gomer arbam haman kıyış-mıyış,
utıralmadım anıñ tözegenä.
Gomer buyı ber cılı süz köttem,
tik ber genä süze uyılıp kaldı:
“Min başkanı...“ digän süze genä.
15.03.02.

* * *

Şämdällärdä şämnär yana tora,
sıza tora uzgan gomerlär.
Här uzgan kön – yangan uçak kebek,
öyelep kala barı kümerlär...

Şämnär sıza, gomer uza tora,
niçä genä şämem kalgandır...
Süzläremneñ äle iñ nazlısın
siña pışıldarga yazgandır.

Soñgı şämem yanıp betkän könne
bälki sin dä miña kilerseñ,
bu cihanda küşegep betkän canga
soñgı cılı, bälki, birerseñ...
15.03.02.

Sin bulmagaç

Bu dönyada beryalgızım yäşim,
gärçä sin yanımda yörsäñ dä.
Min yanıña sineñ kilä almıym
cılı karaşıñnı sizsäm dä.

Bu dönyada beryalgızım yäşim
gärçä sine özelep söysäm dä,
çittän genä karap, çittän genä
sin dä mine uylap yörsäñ dä.

Bu dönyada beryalgızım yäşim,
gärçä meñnär minem tirämdä.
Sin bulmagaç, meñnär kiräk tügel,
kiräk tügel miña berkem dä...
14.03.02.

Gafu it!

Sin gafu it
yäşlegeñdä
bulmaganım öçen,
täüge hisläreñä sineñ
soñlaganım öçen.

Aylı kiçlär, tañnarıñda sineñ
min bit, yuksa, hıyalıñda,
yannarıñda idem,
yatlar kulı belän koçtım,
irkälädem sine.

Sine ezläp küpme cırlar,
sagış-moñnar kiçtem,
sin, dip belep
küpme yuha yılannarnı koçtım.

Sineñ hakka gına
küpme ülep isän kaldım,
yöräkkäyem yanıp betep,
fäqat kisäü kaldı...

Kisäü tügel,
minem yöräk –
äle fakel ikän,
kabat dörläp kabınırga
sine genä kötkän!

Köldän kabat torıp baskan
Fänik koşı kebek
aldıña kilep tezländem –
unbiş yäşlek yeget:
kiräk bulsa, sineñ öçen
tau küçerä alam,
mañgayıña tac kigezäm
yanar yoldızlardan...

Häyer, siña kiräk tügel
yoldızları, tacı –
sin bit äle kul timägän
unöç yäşlek kızıy.

Zifa sınıñ sineñ, irkäm,
alihälär sıman,
yoldızlarnıñ nurı uña
sineñ karaşıñnan...

Tavışıñnan yörägemä
cılı dulkın küçä,
şiñgän göllär, gacäplänep,
kerfeklären aça...

Can yäşärä, tän yäşärä,
yaşärälär haman.
İnde menä tuktıy almıy
siña şiğır yazam...

Sin gafu it
hisläreñä
soñlaganım öçen.
soñlap kına yörägeñne
soraganım öçen...
1999, iyün.

* * *
Hıyalımda sineñ küzgä karıym –
çaypalırga torgan küzlärgä.
Çaypaldırmıy, yäşländermi genä
übärgä dä ide, übärgä!

Hıyalımda sineñ küzgä karıym
sagış-moñga çumıp yörgändä.
Bäğırlärem suırılıp kilä –
niçek kenä şuña tüzärgä?!

Hıyalımda sineñ küzgä karıym
sährälärdä yalgız yörgändä.
Çaypalırga torgan küzläreñdä
yözärgä dä ide, yözärgä!
1999, iyün.

* * *

Koyaş çıkkannarın kötäm
härkön irtän
nurı yözläreñä töşsen, dip,
yözläreñä töşep uyatsın da,
minem öçen sine üpsen, dip.

Koyaş çıkkannarın kötäm
härkön irtän
çäçläreñnän sine söysen, dip,
çäçläreñnän söyep uyatsın da,
ul bit sine söyä, disen, dip.
1999, avgust.

Kart tiräk

Sagışlarım yafraklarga küçte,
sandugaçlar inde sayramıy.
ä yörägem haman tıpırçına,
köz citkänen haman añlamıy.

Sandugaçlar bütän kunmas inde,
tirägemä basıp sayramas,
yöräk yaralarım inde berkem
cılı kulı belän bäylämäs.

Yafrakların sibä kart tirägem
moñsu cäymä itep yulıña.
İzelep töşkän härber yafragı
küz yäşläre bulıp toyıla.
2000, oktyabr.

* * *

Dönyasın da köttem cigelep,
ezlämädem yulnıñ ciñelen.
Min üzemne hiç tä ayamadım,
sine uyladım min iñ elek.
Kürälmadım, läkin, igelek...
3.04.02.

Läylä
(cır)

Salkın yazlar nişläp cılı miña?
Sulışların toyam cäylärneñ...
Beldem inde, beldem,
sizdem inde, sizdem
cılı karaşların Läyläneñ.

Cılı maylar nişläp salkın miña,
yamsez uylar nişläp bäylänä?
Beldem inde, beldem,
sizdem inde, sizdem:
käyefe yuk ikän Läyläneñ.

Avır tormış ciñeläyep kitte,
dönya gölbakçaga äylände...
Beldem inde, beldem,
sizdem inde sizdem:
söyäm ikän bit min Läyläne.
3.04.02.

Sagındırasıñ, Dusay
(Cır)
Ähtäm Miñlebayıv köye

Dusay urmanında käkkük moñı,
kırlarında turgay moñnarı.
Turgaylarga kuşılıp cırlar idem,
tufragıñda yatıp aunar idem –
avılımda kalıp bulmadı,
yazmışlarnı uzıp bulmadı.
Kuşımta: Dusay, Dusay, suıñ say,
sularıñda yözä ay.
Töşläremä keräseñ,
üzägemne özäseñ,
sagındırasıñ, Dusay!
Dusay urmanında ciläk peşä,
tugayıñda çalgı çıñnarı.
Tugayıñda yatıp aunar idem,
kayırılıp peçän çabar idem –
avılımda kalıp bulmadı,
yazmışlarnı uzıp bulmadı.
Kuşımta.
Dusay sularına akkoş töşmi,
bigräk say şul anıñ suları.
Şul sularda yögerep yörer idem,
yalanayak yögerep yörer idem –
avılımda kalıp bulmadı,
yazmışlarnı aldap bulmadı.
Kuşımta: Dusay, Dusay, suıñ say,
sularıñda yözä ay.
Töşläremä keräseñ,
üzägemne özäseñ,
sagındırasıñ, Dusay!

* * *
Hoday mine üze yarlıkasın,
Kıyblanı min bügen butadım:
sineñ yakka karap säcdä kıldım,
başnı ora-ora yıladım.

Başnı ora-ora yılagannı
yarıy äle, üzeñ kürmädeñ.
Tik...
Kürsäñ dä...
ärner ide mikän yörägeñ?

Sineñ yöräk, beläm, dulkınlanmıy,
tınıç kına söyä başkanı.
Tınıç kına doga kılırsıñmı,
elıy-elıy doga kılırsıñmı
kürgäç minem Kükkä aşkannı?
3.04.02.

Öç kiñäş
Tauga karap kıya bulalmassıñ,
kürerseñ tik zägıyflegeñne.
Sarıf itmä köçeñ, köçänmä sin –
kuldan kilmästäy eş tügelme?

Karneginı ukıp bayımassıñ,
tik burıçka batıp ülärseñ.
Ülmäsäñ dä, ükrep yılarsıñ,
yä kahkahä belän
kölärseñ,
gıybrät itep soñra söylärseñ...

Korän ukıp izge bulalmassıñ,
tik gönahka çumar başkayıñ.
Korän ukımagan izgelärne
kürä belsäñ ide, duskayım!
Aprel, 2002.

Yazmışıma

Minem yazmış – ügi ana kebek,
mine şundıy itep yarata:
yılmaya da al çäçäklär özep,
başka balalarga tarata.
1969.

Yazmışımnıñ sallı yodırıgı
dömbäsli dä mine dömbäsli,
ällä inde yalgışlardan saklıy,
turı yuldan gına yörmäs, di.

Yullarımnı üzem saylamıym şul,
sin bit, Yazmış, üzeñ yörtäseñ,
abındıra-nitä yögertäseñ,
egılmasam, arttan törtäseñ,
üzeñ tagın tartıp torgızasıñ
tagın törtep yıgar öçengä...
Çınıktıruıñmı mine şulay,
sınıysıñmı ällä köçemne?

Nilär genä miña kürsätsäñ
dä,
karışırga siña cıyınmıym,
ücätlänep haman ürmälimen
egılıp, kabat torır öçen min.

Küpme genä mine kıynasañ da,
iyäläştem inde siñarga.
Hoday miña ike gomer birsä,
kilerseñ bit kabat kıynarga.
1.04.02.

Karga

Sandugaçlar äle cäyne kötä,
ä kargalar inde biredä.
Kulın artka kuygan sıyfat
kartlarıday
kara cirne karap yörilär.
Mart, 2002.

Kaytu

Menä tagın kayttım yäşlegemä,
söyenä-söyenä kayttım,
küpme ezläp yörep tabalmagan
bähetemne taptım.

Menä tagın anıñ cılı kulın
uçlarımda totam.
Läkin aña äyter süzläremne
yörägemä yotam.

Menä tagın iske sukmaklarnı
min kiñäytep ütäm.
Tik kolakta inde yañgırıydır
mähäbbätkä matäm...

Menä tagın soñgı ayrılışu
oçraşmaska bütän.
İnde, Yäşlek, kabat kaytalmamdır,
bötenläygä kitäm...

Menä tagın
yäşlegemä
kayttım...
Aprel, 2002.

Bäyräm

Bügen minem yanga berkem kilmäs,
şärabımnı yalgız eçärmen.
Yalgızlıknıñ tämen taba torgan
mäñge buydak şağıyr – isär min.

Törmä

Mäğarämdä tınıç yäşätegez,
mine borçıp, zinhar, yörmägez.
Färeştäläremne kurkıtmagız,
üzem saylap algan törmäm bu.

Kitäm inde

Kitäm inde.
Cillär!
Minnän başka gına isegez.
Söygänemä berük
sälamemne genä iltegez.

Kitäm inde.
Koyaş!
Minnän başka gına atarsıñ.
Täräzädän kerep
söygänemne koçıp yatarsıñ.

Kitäm inde.
Könnär!
Minnän başka gına ütärsez.
Söygänemne...
bälki...
min bulmagaç, üksez itärsez...
3.05.02.

Närsä kiräk tagın!

Koyaş bulıp sine cılıtalsam,
yoldız bulıp siña yul kürsätsäm,
sine uylap, yöräk şaşıp tipsä,
hisläremne cırlap ölgertälsäm, –
närsä kiräk tagın!

Kükrägeñne tutrıp sulaganda,
mine genä ägär sular bulsañ,
susaganda, ence börtegedäy
ireneñä kunır sular bulsam,
närsä kiräk tagın!

Yullarıñda hätfä ülän bulıp,
min taptalıp, hätta, ülep kalsam,
itägeñne çıkka çılatalsam,
tabanıñnı nazlap, übep kalsam,
närsä kiräk tagın!
3.05.02.

* * *

Karurmanga beryalgızıñ kermä,
kala kürmä anda adaşıp.
Sineñ öçen utka kerer bulsın,
ışanıçlı bulsın yuldaşıñ.

Yullarıñda göllär çäçäk atsın,
Baş oçıñda koşlar sayrasın.
Gel yılmaep, gel bähettä ütkär
ellar belän yıllar arasın.

Zähär cillär ägär yulıñ
kissä,
avırlıklar ägär kanıksa,
koyaş bulıp sine cılıtırday
çın duslarıñ barın onıtma,
yakın dustıñ barın onıtma!
15.05.02.

Gomer
(Cır)

Gomerlär uza ikän...
Kiyemnär tuza ikän...
“Söyäm“ digän süzläreñne
äytüne suzma ikän...

Gomerlär uzu – ber häl...
Kiyemnär tuzu – ber häl...
Zayaga uzgan gomerlär
bigräk cäl, bigräk cäl...

Gomerlär ütä ikän,
kaderlär kitä ikän.
Kitek küñelne kürergä
ber süz dä citä ikän.

Gomerlär ütü ber häl,
kaderlär kitü ber häl.
Zayaga uzgan gomerlär
bigräk cäl, bigräk cäl...
06.2002.

* * *

Şäm kabızıp, täräzämä kuydım,
bälki ber dus anı kürer, dip,
kürep, bälki, işegemne şakır,
yatim cannıñ hälen beler, dip.

Şämem inde yanıp betep bara,
ömet sünep bara küñeldä.
Şäm kimegän sayın, ömet cebe
kıskara
äylänep kümergä.

Zägıyf yalkın kaltıranıp kuya
toygan sayın minem ahımnı.
Yatim cannıñ hälen belerlärme,
beräü kilep işek şakırmı?..
17.08.02.

Sıyır

Restoranda ciñel muzıka.
Köyäz muzıkantlar
näfis barmakları belän
küñel kılların barlıylar.
Pärävez kük ciñel parlar
talgın gına äylänälär,
köy moñında erilär...
Eri parlar,
eri
niğmät tulı öställär,
eri kaygı-häsrät,
eri
köndezge mäşäqatlär.
Eri
Kayçandır koyrık çänçep
bolında çabıp yörgän,
ä häzer irde östäldä
kätlitkä äverelgän
yap-yäş bozaular...
Tomanga törenälär.

Restoranda ciñel muzıka.

...Barabannan yögerep tayak uza.
Çäçlär tuza,
başlar, kütärelep,
artka taşlana;
gäüdälär, iyelep,
kinät turaya;
kullar, barmakların tırpaytıp,
kisken cäyelä;
ayaklar, bögelep,
sikerergä, talpınırga äzerlänä.

Barabannan tayak yögerep uza,
başlar gäüdälärdän,
gäüdälär ayak-kullardan
ayırılıp,
onıtılıp,
birelep,
şaşıp,
yarsıp-yarsıp,
tartışa başlıylar.

Gitaralar timer kamçı belän
baş östendä yäşen uynata –
küñeldäge tere çäçäklär,
mähäbbät böreläre,
tuarga ölgermägän izgeleklär,
igelelär,
uylar,
hıyallar
töpkä sıyına.

...Restoranda ciñel muzıka.
Alpan-tilpän basıp,
Sıyır kerä.
Küzläre yokımsıragan,
kolakları uynap tora,
küzgä kürenmäs çebenne –
skripka tavışın kua.
Konyak salgan peçtek rümkäne
koyrıgı belän suga.
Ofitsiant, yögertep,
lakan kuya.
– Mışş...
Lakan yartılaş buşıy.
Küzdä şayan çatkılar.
Toyak şartlata –
barabanga tayak sikerep kuna.
Avızındagı sigaretnı
selägäye belän sünderä dä,
başın,
gäüdäsen,
imilären çaykap,
koyrıgın bolgıy-bolgıy,
parket idändä taya-taya,
ilahi ekstazga birelä.
Kinät tuktap kala,
küz tozlana,
gäüdäsen bökşäytep koyrıgın
kütärä:
– Şapır-şopır...
– Çäper-çöper...
Іäm, çaykalıp,
çıgıp kitä...

Restoran ciñel sulıy.
Baş çaykıy.
Tel şartlata.
Mäğnäle küz kısa...
Läkin:
– Süz äytmägez!
Sötle sıyır...
1988.

Amerika çagannarı
(näser)

Küñelemneñ
iñkülären çornap
sagış töşte.
Mirac bulıp kilde küz aldıma
ällä kayda, bala çakta kalgan,
här yaz sayın
yafrak yarmas borın
çäçäk atıp
barlık agaçlardan aldarak
bal kortların söyendergän
örängelär –
amerika çagannarı.

Karşı yakta äle kar betmägän.
Uram aşa çıgu –
bezneñ işe
yalan täpilelär öçen
üze ber vakıyga,
umırzaya äle
çıgar-çıkmas –
çeltärlängän imän yafragına
başı elägep kalgan,
tartışa,
äle urman,
gärçä
böreläre
tamırdan uk mengän sut belän
tulışsa da,
uyanalmıy yata,
kayçak,
ällä
uyanırga itep,
şaulap kuya...
ä çagannar inde küptän uyau,
bal kortların kunak itälär,
çuklı-çuklı näni çäçäkläre
meñ-million törle avaz belän
göclilär.

Ul çagannar
yukka gına
irtä
uyanmıydır,
sagınalar bulır
Cirneñ
tege yagındagı
töbägen.
Şul sagışlar
çuk-çuk çäçäk bulıp
yafraktan da alda atadır.
1986.

Közge etyud

Közge yañgır suın közge itep
üzen üze urman küzätä.
Agaç yafrakları özelep kitep
şul közgegä töşep yözälär.
1967.

* * *

Küñel – lupa. Fikerlärne
ya tararta, ya cıya.
Cıygan çakta, zur fikerlär
Ber noktaga da sıya.

* * *

Çäçäk üsep utıra bolında,
tarala cilgä huş ise.
Nigä kiräk ise çäçäkneñ
bulmasa isnäüçese?

* * *

Kirpeç öyeme, bilgele, çüp tügel,
tik şulay da, äle, yort tügel.

* * *

Tön urtası citte,
dönya tınıp kaldı.
Şağıyr, ciñel sulap,
ciñen sızgandı.

* * *
(V.Tatarinovtan)

Bervakıtnı şağıyr mäsäl yazdı,
İşäkne ul ettän alıp etkä saldı.
Läkin yukka tırışıp yazdı äsärne –
işäklär bit ukıy belmi mäsälne.

"Bala"
(Leon Ozoldan)

Ah tu uh kilä ber hatın,
ulı yugalgan anıñ,
postovoydan yılap sorıy:
– Tabıgız, – di, – balamnı! –
Annan başka nişlärmen min,
ansız üläm inde, – di.
– Kayan tabarga soñ anı,
töskä-bitkä ul nindi?
– Єze şundıy yuaş kına,
oyalçan gına bala,
buyga ozın, üze yabık,
sakal-mıyıgı... kara.

Hıyallar

Hıyallar, hıyallar...
Mamıktay ciñel sez,
sez bulmasagız, küñelsez...
Hıyallar, hıyallar,
koş kebek oçasız,
egılıp töşäsez...



Rähmät, mizgel!

( «Rähmät, mizgel!» şiğırlär cıyıntıgı 1999 yılda,
Ähmät Dusaylının «Häyerle irtä!» näşriyätında çıkkan ide.
Yağni, Ähmät Dusaylı uzenen 50 yäşlek yübileena buläk bulgan.
1999 yılda ul Çallıda «El kitabı» nominatsiyäsenä layık buldı. )

Nigä şulay yırak bu tersäk?

* * *
İsemen saklap
telen yugaltkannar bar dönyada,
telen saklap
isemen yugaltkannar bar dönyada,
isemen dä, häm telen dä saklap
ilen yugaltkannar bar dönyada.

* * *
Äle menä ofık allanmagan,
äle menä koyaş çıkmagan,
äle menä yöräk uyanmagan,
äle menä küñel yoklagan...
Äle menä tamak kına tuysın,
äle menä ösne bötäytik,
äle menä ıñgırçaknı kısıp,
arkalıknı gına kütärtik...
Äle menä telne onıtkanbız
(onıtkanbız, ällä yotkanbız?),
äle menä İlne yugaltkanbız
(yugaltkanbız, ällä satkanbız?)...
Äle menä koyaş kına çıksın!..
Kinderäne çurıp betersäk!..
Ah!..
Nigä şulay yırak bu tersäk?!
1994

* * *
İ keşelek, sineñ gakıl köçeñ
kılnı meñgä yara alırlık,
galaktikadaşlar karşısına
kolaç cäyep bara alırlık.
Million yıllar yäşäp, şulay üsep,
sin yugaltsañ ägär başıñnı,
kütärelep karanı da oyat bulır
galaktikadaşlar karşında.
1982

* * *
Min tormışnıñ iñ töbenä töştem
yaralangan börket şikelle.
Cirgä bärelep kanatlarım sındı -
şuşı buldı iñ-iñ çitene.
Min yäş idem,
yap-yäş börket idem,
oça idem nindi biyektä!
Ä häzer...
Yannarımda şuışa yılannar,
ırıldaşıp yöri kiyeklär.
Bu cir
nindi yämsez!
Monda
uram çatı sayın Sarı yort.
Namuslılar
monda
baskan kileş ülä
umırzaya kebek sargayıp.

Yuk, cirgä tügel,
min çokırga töştem,
çın tormışnıñ şakşı çokrına.
Monda
Aç şakallar kebek casus öyerläre
ber-bereneñ yözenä tekerä...
Monda koyaş töşmi, çäçäk üsmi,
sayramıylar monda koşlar da.
Monda barı isereklär cırlıy,
monda barı akça kıştırdıy.
Monda koyaş nurı toşsen ide -
çirle mikroblarnı ütersen,
monda ber akıllı keşe
çiläk belän hlor siptersen!
1968-1994

* * *
Cırlamıym da,
elamıym da,
bolay gına moñlanam.
Cırlar idem,
elar idem,
äle küñlem tulmagan.
Äydä, küñlem tulsın äle,
sagışka çumsın äle,
tuñıp yörgän vakıtlarnıñ
ber üçen alsın äle...
Sandugaçlar yarsıp sayrıy,
kanatların kagına...
Bu moñnarın alıp kaytkan
cirneñ kaysı yagınnan?
Cirneñ kaysı yaklarınnan
urap kayttıñ, koşçıgım?
Kay da tuıp, kayda üsteñ,
kayda ütte yäş çagıñ?
Bezdä tuıp-üskänseñder,
yugıysä kaytmas ideñ,
talga basıp sayrar öçen
bu cırıñ tapmas ideñ.
Cirneñ kaysı yaklarınnan
urap kayttıñ, sandugaç?
Kaylarga basıp sayradıñ
Tugan İlne sagıngaç?
Ul illärdä hava niçek,
diñgez ise kiläme?
Keşeläre yılmayamı,
balaları köläme?
Diñgez isläre kiläme,
ällä darı iseme?
Bomba şartlavınnan mällä
cilläreneñ isüe?
Şundıy yırak illärdän
sagınıp kaytkaç töbägen,
yöräge bulgan sandugaç
sayramıyça tüzäme?!
Sayra äle, sandugaçım,
sayra küñleñ bulgançı.
Sayra küñleñ bulgançı la,
minem küñlem tulgançı!
1990

Kiçeregez!

Ägär mine,
ägär sine,
ägär anı
sugışka çakırsalar,
ägär miña,
ägär siña,
ägär aña
avtomat tottırsalar,
nişlär ideñ, zamandaşım,
sugışka çakırsalar,
avtomat tottırsalar?!
Aldıñda ut, artıñda tau, İçkeriyä,
mine yaklap kan koyasıñ, kiçer mine!

Ägär minem,
ägär sineñ,
ägär anıñ
ilkäyen yandırsalar,
ägär mine,
ägär sine,
ägär anı
Vatansız kaldırsalar,
nişlär ideñ,
nişlär ideñ, zamandaşım,
ileñne yandırsalar,
Vatansız kaldırsalar?!
Aldıñda ut, artıñda tau, İçkeriyä,
mine yaklap kan koyasıñ, kiçer mine!

Ägär miña, ägär siña, ägär aña
Vatanı kıymmät bulsa,
ägär miña,
ägär siña,
ägär aña
azatlık kiräk bulsa,
kütär başıñ, zamandaşım,
Vatanıñ kıymmät bulsa,
azatlık kiräk bulsa!
Aldıñda ut, artıñda tau, İçkeriyä,
minem oçen kan koyasıñ, kiçer mine.
1994

Vampir

Kılıç belän kilgän kılıçtan ülär.
Aleksandr Nevskiy

Bolıt arasınnan,
pıçrak közge kebek,
ay kürenep kitä,
ay yözendä yöri şäülälär,
ay yözendä yangın tele uynıy,
ay yözendä - üle gäüdälär...
Ay yözendä
pıçrak ez kaldırıp
ütep bara itek tabanı,
ay yözendä
kanlı küz yäşläre
pulyalardan
tetkälänep betkän ananıñ.
Aynıñ bügen
bolıtlardan tını kısıla,
can-köç belän yırıp bolıtlarnı
ul
alga çıkmakçı bula,
bolıt kaplıy anı,
kürsätmi
bu cirdäge ğarlek-dähşätne
kaplap kalmakçı bula...
Ä cil,
tırış hatın kebek,
aynı bolıtlardan
yolkıp almakçı bula...
Läkin yukka.
Aç vampirnıñ bügen
öyänäge kupkan, kotıra,
kanlı teşlären
batırgan ul Çäçän yortına...
Yatlar kanın imep bürtkän ideñ,
çiksez itkän ideñ cir-sunı,
Çäçän yortı -
granit kıya bit ul,
teşeñ sınar, vampir, bel şunı!
1994

* * *
Yörägeñdä, halkım, agulı uk,
tartıp alır idem - avırtır.
Yörägeñdä agulı uk yörtü
bik avırdır, beläm, avırdır.
Avırdır ul doşman çapmasın dip
başnı iyep yäşäü gel-gelän,
avırdır ul gaziz balañnı da
söyälmäsäñ tugan tel belän.
Soltan ideñ gaziz ilkäyeñdä,
biyek oça ide şoñkarıñ...
Başıñ isän, läkin sırtka baskan
urıs itegeneñ oltanı.
İ sabırsıñ, halkım, iskitmäle,
işäktän dä bolay sabırsıñ.
Sabırlıknıñ tebe altın dilär,
haktır ahrı -
çırayıña çıkkan sarısı.
Yörägeñdä, halkım, agulı uk,
tartıp alıyk, äydä, avırtsın.
Bezme şulay mäñge tezälmäslek,
mäñge uyanmaslık halık soñ?!
1995

* * *
Vatanım! dip ber cırlıysı ide,
Vatanım! dip ber yılıysı ide,
Vatanım! dip ber köläse ide,
nur bulıp ber
börkeläse ide...

Vatanım! dip kıçkırası ide,
Vatanım! dip eş kırası ide,
Vatanım! dip ber yanası ide,
kükrägenä başnı kuyıp
zarlanası ide...

Vatanım! dip kükräk kaksañ ide,
Vatanım! dip başnı salsañ ide,
Vatanım! dip kabat tusañ ide -
tik
kaya Ul?!!
1994

Üzeñä kayt

* * *
Cirdä yäşär öçen tuabız da,
bez kartayır öçen üsäbez.
Bez yäşärer öçen kartayabız,
kabat tuar öçen üläbez...

* * *
Bärgälänä bäğır, bärgälänä,
yaktı ezläp tönneñ eçennän.
Ällä, yuksa, küzem sukır mikän,
ällä, yuksa, dönya küçengän?..
Ällä, yuksa, Koyaş kaplanganmı-
astı öskä kilgän Cihannıñ,
tau digänem ällä çokırmı soñ,
menäm diyep aska töşämme?
Ällä Mähşär şuşı üze mikän,
sur örgänne sizmi kaldımmı?
Mäyetlärme, tere keşelärme
kamap algan artnı-aldımnı?
Min yalgızmın -
alar tartkalaşa,
min sukırmın -
alar kürälär,
ällä nilär tabıp söyenälär,
barmak törtep minnän kölälär...
Bärgälänä bäğır, sıkrana can,
taular tetri dähşät-tınlıktan...
Bu Koyaş soñ ällä kaplanganmı,
ällä inde mine onıtkan?..
Nik açılmıy ofıkta ber sızık,
ber mizgelgä genä, ber mälgä?
Bu Cihannıñ, salkın bu dönyanıñ
ügi balasımı min ällä?
Bärgälänä bäğır, bärgälänä,
yaktı sorıy canım, nan sorıy,
ruhıy urazadan çıga almıy,
üzen-üze köçkä asırıy.
Bärgälänmä, bäğır, sıkranma, can,
Rabbıñnan sora tik iman!..
1994

Üzem

İsmägez lä, közge cillär,
bäğırlärne kisterep.
Min bolay da kart bit inde,
min bolay da iske bit,
Kartaydı kullar, ayaklar,
akılım da kartaydı,
canım gına yana tugan
sabıynıkı kük kaldı.
Yöräk inde aksak-tuksak,
cärähätle, yaralı,
meskenneñ tuktap kalganın
küräselär bar äle...
İsmägez lä, közge cillär,
kartayganım beläm bit,
tuzgıtmagız uylarımnı,
kaulamagız, kiläm bit.
Üz telägem belän kiläm
kartlıgıma - közemä,
bar gönahım, savaplarım
üzemä, tik üzemä.
Üzem kütäräm yögemne,
üzem kütärep baram -
tegermän taşı kebek
iñemä baskan zaman.
Zarlanuım tügel bolay,
yazmışımnan rizamın:
bähet mizgelen toymam bit
tatımasam nucanı.
Üzem kütäräm yögemne -
avır yögen däverneñ,
ismägez lä, közge cillär,
kismägez lä bäğırne.
1994

Üzeñä kayt

Küñeleñä şikle uylar kilsä,
uylarıña kerep olaksañ,
Rabbıñnıñ tauşın işeter öçen,
üz-üzeñä, dustım, kolak sal.
"Päygambär"lär bik kübäyep kitep,
kıyblañnı sin ägär yugaltsañ,
üzeñä kayt, barı üzeñä kayt,
üz-üzeñä, dustım, kolak sal.
- Sin akıllı.
Yaki:
- İsär, - dilär.
Bu cähättän minem şigem bar:
üzeñ sizmägändä, sin dä dahi,
üzeñ sizmägändä - päygambär.
Küñeleñä şikle uylar kilsä,
karañgıga ägär yulıksan,
Rabbıñnıñ tauşın işeter öçen,
üzeñä kayt, üzeñä kolak sal,
1994

* * *
Kemneñ kaya aşıkkanın küräm,
kemneñ nigä tabınganın küräm,
kemneñ niçek abınganın küräm,
tik üzemne kürmim.

Kemneñ nidän yılaganın beläm,
kemneñ nilär uylaganın beläm,
kemneñ kemne aldaganın beläm,
tik üzemne belmim.
1982

Nişlärgä?

Sährädäge cillär çäçem tarıy,
çal çäçlärem sibelä cillärgä.
Sährädäge cillär - cilmeni ul,
kükräktä cil-davıl - nişlärgä?!
Kükräktäge höset, yäşeren uy
alıp kerer ahrı gürlärgä.
Salkın gürlär - tängä genä bit ul,
tere mäyet bulsañ, nişlärgä?!
Yanarsıñ da, köyärsen dä äle,
söyärseñ dä, bälki, kemneder.
Yanar, köyär häm dä söyär öçen
birelgän bit bezgä bu gomer.
Aşarsıñ da, eçärseñ dä äle,
rähät gomer, bälki, sörerseñ,
bik küplärneñ küzen kızıktırıp,
zatlı ıştan kiyep yörerseñ,
läkin keşe bulıp kalırsıñmı
mölderämä käsä eçkändä?
Ällä...
sährälärgä çıgıp yılarsıñrmı
yörägeñne pärä-parä itep
ükenü gazabı kiskändä...
Ber minutlık läzzät kiçkän idem,
bägıremne taptap yau uzgan.
Ällä...
sährälärgä çıgıp kaçıym mikän
kükräktäge cildän, davıldan?!
Sährädäge cillär çäçem tarıy,
salkınnarı ütä eçlärgä.
Sährädäge salkın salkınmıni,
yöräk bozga katkan - nişlärgä?
1994

* * *
Sal bitlegeñ, äydä, ber säğatkä,
yal it beraz tormış şavınnan.
Kürep toram: sineñ dä bit küñel
ihlas söyläşüne sagıngan.
İhlas söyläşülär - canga däva,
kuzgatsa da yöräk yarasın.
Uylamıyça söylä, butalıp bet,
saylamıyça agın-karasın.
Yalgışudan kurıkmıyça söylä -
min, tözätep, sine kızartmam.
Döres süzlär taba almas bulsañ,
ozın itep söylä, yıraktan.
Söylä
sine kemnär räncetkänen
arka kakkan bulıp, yılmaep.
Sine dä bit kemder koça-übä
kıynap kitkänder bit, mögayın?
Sine dä bit kemder yakın itkän -
çäneçkeñä kulın kanatkan,
kulın gınamı soñ, yörägen dä
kilep çäneçkänder kabattan...
Sal bitlegeñ, äydä,
başta sin aç,
min dä çişenermen annarı...
Häyer... dustım, salmıyk bitleklärne,
kürsäteşmik garip cannarnı...
1994

Rähmät, mizgel!

Äkren genä
ällä yañgır tamdı,
ällä ber koş çirtte täräzem,
ällä nişläp kurkıp, dertläp kuydım,
kabalanıp tışka karadım.
Täräzädä koş ta, yañgır da yuk,
yafrak selketerlek cil dä yuk.
Fäqat, mine üçeklägän tösle,
koyaş elenep tora yılmaep...
Täräz açtım,
bitkä koyaş sulıy,
sulışlarnı, hättä, kuıra.
Kinät
tagın
ällä nindi närsä
tiyep kitte yöräk turına.
Yöräk inde, yuksa, küptän sihätlängän,
iläs-miläs tügel küñel dä...
Ällä ber koş,
ällä çişmä tauşı
yañrap kuydı küñlem türendä.
Ber isnärlek kenä umırzaya ise kilde
urman şaulavına iyärep, ü
tal börese şartlap açılıp kitte
kolak tobendä ük diyärlek...
Nindi böre? Nindi umırzaya?!
Cäy urtası inde avışkan.
Tuk başaklar, başın tübän iyep,
märhämätlek sorıy koyaştan,
kayınnarga inde sarı kungan,
yaz tügel bit, tügel, cäy köne!
Ä nigä soñ tiberçenä yöräk
iyär kıtıklagan tay kebek?
Kayınnarga inde sarı kungan,
ä çäçlärgä kömeş östälgän,
küñellärgä inde sagış iñä
sarı yäki kömeş töslärdän,
küñel inde upkınnarnı çitli
kiyerelsä dä, hättä, cilkännär,
gafu sorıym sezdän, gafu sorıym,
inde sezgä barıp citälmäm,
salalmıyça kalgan sukmaklarım,
cırlanmıyça kalgan cırlarım,
kiçalmıyça kalgan davıllarım,
koçalmıyça kalgan yarlarım...

Ällä yañgır, ällä ber koş çirtte,
ällä yäşlek üze endäşte?
Ällä inde yäşlek tugayımda
ber adaşıp kalgan serdäşme,
küñelemneñ yakasınnan totıp
cilterätte, malay, tüz genä!
Yokımsırap küpme yatkan ide -
boz kuzgaldı bugay küñeldä.
Açılıp kitte iske cärähätlär,
rähät bulıp yöräk kısıldı,
koçakladım kebek miña bähet teläp
mäñgelektä kalgan dusımnı...
Rähmät, mizgel,
yarıy äle kilep
küñel täräzämne şakıdıñ,
yuksa,
inde kartayasıñ, diyep
ışandıra yazgan akılım.
1985

Kiräkmi

Yuk, kiräkmi miña huplau süzeñ,
fatıyhañ da mina kiräkmi,
Hak Täğalä häläl köçem belän
eş itärgä mine öyrätte.
Adaşsam da, abınsam da bügen,
kanatsam da tezne, borınnı,
üzem sikerep toram, üzem tabam
öleşemä yazgan yulımnı.
"Nindi yaktı minem yulım! - diyep
sin üzeñä mine iyärtmä.
Adaşu da, abınu da minem
yazıp kuyılgan bit yöräkkä.
Sineñ barır cireñ - yanar tauda,
minem barır cirem - tın alan.
Yuk, kiräkmi miña näsihäteñ,
min bit anı barıber tıñlamam...
1994

Cırlarga

Unaltı yäşendä vafat bulgan
dustım Hälfitcanga

Ber uylasañ,
tormış gadi genä:
keşe tuıp cirgä basa da,
bar ğalämne koçaklarga teli,
kulları
bäp-bäläkäy genä bulsa da.
İ talpına näni kulın suzıp,
koyaş nurlarına totına,
koyaş nurı özelep kitä dä,
ul "lıp!" itep cirgä utıra.
Bu - berençe sabak siña, sabıy,
Cir balası bulıp tugansıñ,
koşlar kebek, hättä, oçsañ da sin
Cir-anaña teşep kunarsıñ.
Ber uylasañ, tormış gadi genä,
gadi genä kebek urman da.
Anda -
kuak sayın äkiyät oyalagan,
botak sayın cırlar çornalgan.
Cırla äle agaçlarga kuşılıp,
cırla äle, cırla, Hälfitcan!
Ofıklarga kaçıp cil tıñlasın,
tıñlap torsın sine ofıktan.
"...Sährälärgä çıgıp
ber sızgırdım, Ramay,
çapkan peçännärem kipsen dip..."
Kayçan bezgä mıyık üsär ikän?
İh, tormış,
şul mıyıknı bezdän küpsendeñ...
"Agıydelkäy alkın,
suı salkın, Ramay,
salkın diyep basmıi kalmadım..."
Ber kürerbez mikän
çikkän yaulık bolgap
kızıylarnıñ ozata barganın...
Sin tuktadıñ.
Urman, avır sulap, tınıp kaldı.
Nik tuktadıñ?!
Cırlarıñ bit äle betmäde!
Bezgä
koçaklaşıp
kartayırga ide bit äle...
Sin tuktadıñ.
Sineñ cırlarıñnı
miña kaldı, ahrı, cırlarga...
cırlarga...
1982

* * *
Dönya bit ul küptän yaratılgan,
yazmış bezgä yazıp kuyılgan.
Bez yaratıp özär çäçäklärneñ
tacları da küptän koyılgan.
İkäü bergä yörgän sukmaklardan
ezlärebez küptän cuyılgan,
bütän köygä cırlap, butän parlar
citäkläşep yöri bu yuldan.
İkäü genä cırlap yörgän cırlar
yöräklärgä bezneñ uyılgan,
yäşlek kıska, läkin bezneñ öçen
mäñge uzmas kebek toyılgan.
Yäşlek kenä tügel, gomer uza,
sargayalar inde kayınnar.
Kartaysak ta, ayırmasın Hoday
sagışlardan bezne, vayımnan.
1994

* * *
Minem yazmış - ügi ana kebek,
mine şundıy itep yarata:
elmaya da al çäçäklär özep,
bütän balalarga tarata.
1972

Korıç balta häm sulagay osta
Ügi ätiyem Şabayıv Äbüzärneñ yaktı istälegenä

Bügen tönen ütä suık buldı.
Kayda yöri osta, yorttamı?
Yortta bulsa, nişläp äle Balta
utınlıkta bügen yokladı?..
Küpme yıllar alar bergä buldı,
avıl sayın küpme yort kaldı.
Maktasa da üze Baltasın,
halıkta ul üze maktaldı.
här cebenä çaklı çılanıp,
pıçrak yırıp yörgän çakta da,
yueş cirgä yatıp yoklasa da,
korı bula ide Baltaga.
Närsä buldı?
Nişläp äle Osta
cil-yañgırga anı taşladı?
Ällä inde...
Taptı mikän ällä...
başkanı?
... İrtägesen tabut yasadılar
häybätlären saylap taktanıñ.
Tik bu äşkä
anıñ küñle, nikter, yatmadı.
Uñagaynıñ kulı caysız ide,
gel kıyıkka buldı çapkanı.
Ällä
tege
baltanıkın,
ällä
balta tegeneñ cayın tapmadı...
... Bügen tönen tagın yañgır yaudı.
... Şomargan sap sagına Ostanı...
Korıç Balta inde niçänçe kat
bögärlänep tışta yokladı...
1983

Sin yılmaydıñ...

* * *
Nigä alay ikän -
yaña yaugan kar östenä
basası kilä,
çip-çista käğaz bitenä
yazası kilä,
huş isle matur çäçäkne
özäse kilä,
alma kebek peşkän kıznı
übäse kilä -
nigä alay ikän?

Yañadan tuu
Äyterseñ,
tönge karañgıda
yaşen yaltıradı
(ä min şärä köye yarda basıp toram).
Yaşen yaltıradı.
Ä min,
üz tänemnän oyalıp,
küzläremne yomdım...
Alay tügel.
Min -
tönge yalgız yulçı -
karañgını aykap bara idem,
kinät küktän yoldız atıldı.
Şundıy yaktı, şundıy yakın -
anıñ yaktısınnan
şunda uk min sukıraydım...
Alay tügel.
Yuk,
sine kürgändäge hisläremne
söylär öçen rifmalar da,
çagıştıru da taba almıym...
Ä sin güzäl ideñ,
şundıy güzäl -
küzläreñnän oçkın sibelä.
Ä min -
traktorçı -
mayga batkan eşçe kiyemnän.
... Ä min äştän kaytıp bara idem,
yöz yıl yuınmagan,
tutıgıp betkän küñeldän.
Sin karadıñ miña.
Belmim, kızganumı,
ällä närsä agıla küzeñnän.
Ä min,
traktor kabinasınnan kubıp,
dönyaga küptän kul seltägän,
yöz yıl yäşägän kart kebek
selkenep,
eştän kayta idem.
Ä sin
elmaydıñ mina...
Min yañadan tudım.
Tuzannarın sörtep,
garmun alıp uynap cibärdem
(cilkensen yöräge çibärneñ!).
... Güzäl!
bügen menä kiçen çıgam äle,
tagın oçra miña yulımda,
tagın yılmay,
tik borılıp kitmä!
1968

* * *
Sii - Koyaşım minem,
planeta kebek
äylänämen sineñ tiräñdä.
Sin - Koyaşım minem,
yanıña uk
kilä almasımnı beläm dä,
ıçkınıp ta sinnän kita almıym -
yörägemnän nıklap bäylängän.
1972

* * *
Sin yılmaydıñ -
miña bähet birdeñ,
nurga tördeñ mine, isertteñ.
İlham tudı küñelemdä minem,
ut kabızdıñ minem yöräktä.
Sin yılmaydıñ -
tınıçlıgım aldıñ,
utka saldıñ mine, tilertten,
Berni kürmim häzer, sukıraydım,
küz aldımda barı sin, irkäm.
Sin bähetem minem, ilhamım,
sin küz yäşem minem, sagışım...
Sin onıttın mine,
ä min haman
ömet itäm äle kavışu.
Sin palaçım minem, kansızım -
yözeñne dä, hättä, sıtmadıñ,
gomerlek gazapka taşladıñ.
1972

* * *
Ak kerfekle güzäl romaşkalar,
gacäplänep närsö karıysız?
Bu dönyada gacäp berni dä yuk,
bu dönyada gacäp - barı sez.
Niçek äle şulay bar yalannı
ap-ak itep tutrıp üstegez?
Tösegez dä bigräk paq köyençä,
tauşalmagan ber dä östegez.
Elmayasız mina sabıylarça,
i berkatlı näni güzällär.
Aragızdan bersen özmiçä
yuk, tüzälmäm ahrı, tüzälmäm.
Kerfekläregezne tartkalamam,
yaratkanın beläm bolay da.
Sin, romaşkam, minem yaratunıñ
häbärçese añar bul äydä.
1984

Gölsinä

(cır)

Tañ atkanda, çäçäklärdä
çık cemeldi, Gölsinä.
Ber çäçäkne çıgı belän
büläk itäm min siña.
Ul çäçäkne şiñdermä sin,
kömeş çık ta kipmäsen.
Ul çık siña häterlätsen
saf mähäbbät çişmäsen.
1966

Kız cırı

Söyäm di̇yü äle söyü tügel,
söyäm di̇yü bit ul - süz genä.
Söyäm dimä,
min bit - küleñ sineñ,
kolaç cäyep mindä yöz genä.
Kara miña.
Min - şäräbeñ sineñ,
unsigez yıl kötkän şäräbeñ.
İreneñ tider küñelem käsäsenä,
Yörägemne toysın yörägeñ.
Söyäm dimä,
söyäm digän sayın
cilgä oça kebek süzläreñ.
Söyäm dimi genä söy sin mine,
min dä sine şulay söyärmen.
Yotım şäräb sine isertsä dä,
kolaç cäyep mindä yöz genä.
Söyäm diyep tik aldalıy kürmä,
sin barı tik mine söy genä.
1994

* * *
Nik yılıysıñ, señelem,
mendäreñne teşläp,
ällä
söygän yarıñ taşlap kitteme?
Kerfeklären mendäreñä tamgan,
yul-yul itkän alsu biteñne...
Elmayasıñ üzeñ yäş aralaş,
küzläreñä kerfek yabılgan.
- İh, abıyım, ällä oçıym mikän?
Avılımnı, - diseñ, - sagınam...

Nik yılıysıñ, señelem,
mendäreñne teşläp,
avılnımı ällä sagındıñ?
- Sagınuga tüzär idem äle,
min yugalttım söygän yarımnı!..
1983

Keçkenä hakıykatlär

( «Rähmät, mizgel!» şiğırlär cıyıntıgınnan )
* * *
Şağıyr öçen altın - närsä ul?
Şiğır öçen salkın närsä ul.

* * *
Tavıkka yarma birsäñ dä,
tırmavın kuymıy.
Çönki tırmap aşamasa,
tamagı tuymıy.

* * *
Süz bozau imezer, dilär bit -
tıñlap bezneñ kolak talçıkmıy,
ber hakıykatne tik onıtma:
çübek çäynäp, barıber, may çıkmıy.

* * *
Küp söyläşü ğayep tügel,
artık söyläşu nigä?
Tavışıñ kömeş bulsa da,
tik toru altın, dilär.
1967

* * *
Beräü eştä "bulsın" diyep
ut yotıp yöri,
beräü,
kesäsenä kulın tıgıp,
töten yotıp yöri.
1969

İşäk

(Kinäyä)

Minem
ber dus işägem bar.
Keşe tesle üze, söyläşä.
Keşe dip tä atar ideñ anı
ozın kolakları bulmasa...
Ni kılmadı, zur-zur doktorlardan
operañiyälär dä yasattı.
Barıber kolak kire üsep çıktı...
Bu kolaktan yöru ansatmı?!
Kolak, kolak... närsä eşlärgä soñ,
ällä inde çalma çornarga?
Mömkin tügel!
Äle çalma çornau
moda tügel bezneñ çorlarda.
1968

At häm arba

(Urısçadan)

At kübekkä - ak kübekkä batkan,
- Arıdım inde, bütän barmıym? - di.
Arba äytä:
- Bar yök minem östä,
kişläp soñ min ber dä armıym, - di.
1983

Keşe buldık

Bez dä, malay, intilligint buldık,
çabatanı salıp türgä äldek,
farfurlarnı, bällurlärne cıyıp
estinkeneñ kiştäsenä tezdek.
Kitaplarnıñ potlıların aldık,
käğazenä karap surtlap saldık,
yarıy äle, çeben nişlätkänçe,
pıyalasın zamazkalap kaldık.
Bulgaç-bulgaç, äydä, bulsın, didek,
ällänindiyeski ıştan kidek,
kollektsiyä-mazar, digän bulıp
inastrannıy itikitke cıydık.
Kulturanıñ iñ östenä mendek,
öskä menep, taptap-taptap yördek.
Çabatanı salıp türgä eldek -
bez dä, malay, iitilligint buldık.
1982

* * *
(Räsul Gamzatovtan)
Gap-gadi ber malaynı
batır ir itä kaygı,
ä şatlık batır irlärne
äyländerä malayga!
1972

* * *
(Valentin Tuşnovtan)
Tañga çaklı bergä utırsak ta,
küzläreñne kürä almadım,
min kürdem tik bezneñ baş östendä
ike yaktı yoldız yanganın.
Keşe şulay yaratılgan inde -
"Onıtmam!" dip sine aldadım.
Tik yäşermim:
mäñge onıtmam min
tege töndä bezneñ baş östendä
ike yaktı yoldız yanganın.
1967

* * *
( Petrus Brovkadan)
Keçkenädän kitä zur eşlär:
agaç üsep kitä cmeştän,
burlık kitä enä urlaudan,
ä mähäbbät -
ber tutırıp karaudan.
1972

* * *
(Evgeniy Vinokurovtan)
Ertkıç bulu bezgä berni tügel,
berni tügel patşa bulu da.
İñ avırı, dilär, cirdä ülem,
üavırı yuk keşe buludan.
1972

* * *
Tomanga törengän tabiğat.
Toman - yırtık şäl kebek.
Fäkıyrlängän urmannar
miña nikter cäl kebek...

Yamansu sin, közge urman,
yafraklarıñ koyıla,
här agaçıñ tavış-tınsız
elıydır kük toyıla,
1967

Garif agay

Koyaş äle karavatın cıya,
çäy kuyıp ta äle eçmägän.
Garif agay, çalgı-sänäk totıp,
çıgıp kitte inde peçängä.

Bolıtlarga kaçıp ber yoldız
aynıñ bizängänen küzätä.
Garif agay äle bolında
peçän çümäläsen tözätä...
1966



Keçkenä hakıykatlär

( «Rähmät, mizgel!» şiğırlär cıyıntıgınnan )
* * *
Şağıyr öçen altın - närsä ul?
Şiğır öçen salkın närsä ul.

* * *
Tavıkka yarma birsäñ dä,
tırmavın kuymıy.
Çönki tırmap aşamasa,
tamagı tuymıy.

* * *
Süz bozau imezer, dilär bit -
tıñlap bezneñ kolak talçıkmıy,
ber hakıykatne tik onıtma:
çübek çäynäp, barıber, may çıkmıy.

* * *
Küp söyläşü ğayep tügel,
artık söyläşu nigä?
Tavışıñ kömeş bulsa da,
tik toru altın, dilär.
1967

* * *
Beräü eştä "bulsın" diyep
ut yotıp yöri,
beräü,
kesäsenä kulın tıgıp,
töten yotıp yöri.
1969

İşäk

(Kinäyä)

Minem
ber dus işägem bar.
Keşe tesle üze, söyläşä.
Keşe dip tä atar ideñ anı
ozın kolakları bulmasa...
Ni kılmadı, zur-zur doktorlardan
operañiyälär dä yasattı.
Barıber kolak kire üsep çıktı...
Bu kolaktan yöru ansatmı?!
Kolak, kolak... närsä eşlärgä soñ,
ällä inde çalma çornarga?
Mömkin tügel!
Äle çalma çornau
moda tügel bezneñ çorlarda.
1968

At häm arba

(Urısçadan)

At kübekkä - ak kübekkä batkan,
- Arıdım inde, bütän barmıym? - di.
Arba äytä:
- Bar yök minem östä,
kişläp soñ min ber dä armıym, - di.
1983

Keşe buldık

Bez dä, malay, intilligint buldık,
çabatanı salıp türgä äldek,
farfurlarnı, bällurlärne cıyıp
estinkeneñ kiştäsenä tezdek.
Kitaplarnıñ potlıların aldık,
käğazenä karap surtlap saldık,
yarıy äle, çeben nişlätkänçe,
pıyalasın zamazkalap kaldık.
Bulgaç-bulgaç, äydä, bulsın, didek,
ällänindiyeski ıştan kidek,
kollektsiyä-mazar, digän bulıp
inastrannıy itikitke cıydık.
Kulturanıñ iñ östenä mendek,
öskä menep, taptap-taptap yördek.
Çabatanı salıp türgä eldek -
bez dä, malay, iitilligint buldık.
1982

* * *
(Räsul Gamzatovtan)
Gap-gadi ber malaynı
batır ir itä kaygı,
ä şatlık batır irlärne
äyländerä malayga!
1972

* * *
(Valentin Tuşnovtan)
Tañga çaklı bergä utırsak ta,
küzläreñne kürä almadım,
min kürdem tik bezneñ baş östendä
ike yaktı yoldız yanganın.
Keşe şulay yaratılgan inde -
"Onıtmam!" dip sine aldadım.
Tik yäşermim:
mäñge onıtmam min
tege töndä bezneñ baş östendä
ike yaktı yoldız yanganın.
1967

* * *
( Petrus Brovkadan)
Keçkenädän kitä zur eşlär:
agaç üsep kitä cmeştän,
burlık kitä enä urlaudan,
ä mähäbbät -
ber tutırıp karaudan.
1972

* * *
(Evgeniy Vinokurovtan)
Ertkıç bulu bezgä berni tügel,
berni tügel patşa bulu da.
İñ avırı, dilär, cirdä ülem,
üavırı yuk keşe buludan.
1972

* * *
Tomanga törengän tabiğat.
Toman - yırtık şäl kebek.
Fäkıyrlängän urmannar
miña nikter cäl kebek...

Yamansu sin, közge urman,
yafraklarıñ koyıla,
här agaçıñ tavış-tınsız
elıydır kük toyıla,
1967

Garif agay

Koyaş äle karavatın cıya,
çäy kuyıp ta äle eçmägän.
Garif agay, çalgı-sänäk totıp,
çıgıp kitte inde peçängä.

Bolıtlarga kaçıp ber yoldız
aynıñ bizängänen küzätä.
Garif agay äle bolında
peçän çümäläsen tözätä...
1966



( «Rähmät, mizgel!» şiğırlär cıyıntıgınnan )
Paradokslar

* * *
Buy citmäslek biyekleklär
ayak astıñda.

* * *
Kurık!
Alladan kurku - batırlık.

* * *
Kiyek kaz yulı -
çiksezlekkä işarä.

* * *
Yoldız atıldı.
Eze - mäñgelek.

* * *
İrek kiler
İblistän
Allaga yakın bulsañ.

* * *
Kotılırsıñ kollık bogavınnan
irek bogavı kisäñ.

* * *
Doşmanıña tayan
dustıñ ışanıçlı bulsa.

* * *
Saklan
dürt yagıña sak kuysañ.
Satma doşmanıñnı -dustıñ söyenmäsen.

* * *
Eçke surätemne yarlık itep tagam
doşmanıma -
üzemä kalkan.

* * *
Kargıym:
garık bul rähätkä!!!

* * *
Koral eşlär -
Rabbıñnı maktasañ.

* * *
Dönya
nindi matur
çüplek östenä menep citsäñ.

* * *
Ärnüläreñ -
canıña däva.

* * *
Cirdä kürgännäreñ -
tamga.
Başkaları çın.

* * *
Kimçelekläreñne sakla
küz ti̇yüdän.

* * *
Kaygırma kaygıga,
şatlıktan şiklän.

* * *
Aktan karanı äzlämä,
karadan aknı äzlä.

* * *
Yomşakka kızıkma -
teşeñne sındırır.

* * *
Avır
tormış,
ciñel turında uylasañ.

* * *
İzgelekläreñne cirgä sal,
östenä bas
häm kütärel.

* * *
Salkınnan ezlä
cılını.

* * *
Yardäm kulı töpkä tarta.

* * *
Soklan
duñgıznıñ kamillegenä
näceslektä.

* * *
Agunıñ daru öleşen,
darunıñ agu öleşen bel.

* * *
Yul tabalmıy inteksäñ,
küzeñne yomıp kara.

* * *
İñ yalgış fikereñ -
açkıç.

* * *
Tışkı kirtäläreñne
eçeñnän alıp taşla.

* * *
Tägärmäç uylap tap
häm şatlanıp yıla.

* * *
Bolay da arzan tormış -
haman kıymmätlänä.

* * *
Kaşlarına kulıñ kuyıp köt
onıtasın, kilsä.

* * *
Şäräbtän tap
ayıklıknı.

* * *
Yafraklar şaulıy -
tınlık kuyıra.

* * *
Onıtmadı.
Onıtsa,
isenä töşermi kalmas ide.

* * *
Tındı çerkilär -
dönyası bezeldi başladı.

* * *
Arkañnan kaktırma
layık bulmasa.

* * *
Yalınma yumartka -
saran tuydırır.

* * *
Ber genä äyt añlamasalar,
kabat añlarlık bulsın.

* * *
Hätärräk
cile
külägäneñ.

* * *
Täübä -
iñ ahırgı gönahtan soñ.

* * *
Aktan agıp çıga
häm karala
akça.

* * *
Aşarga da mömkin
çiklävekne.

* * *
Tatı açısın
tatlısın yaratsañ.

* * *
Yözgä dä ctteñmeni,
i sabıy?

* * *
Sin keçkenä tügel
yugarıga karasañ.
1993

Cılıñnı bir

* * *
Buldıklını kem dä söyär,
sin mine söy!

* * *
İrennäreñdä -
üzeñä cännät.

* * *
Niçä uyanganımnı
şiğırläremnän sana.

* * *
Ülännärgä kara
häm ürnäk al.

* * *
Maturlar arasında matur bul.

* * *
Sin ikäüseñ,
anıñ berse miña karıy.
İkençesen ciñsäñ...

* * *
İñnäreñdäge färeştäläreñne
tuyındırıp tor härdaim
izge eşlär belän.

* * *
Sıngan agaçta
dönyanıñ asılı.

* * *
Guzällekkä parodiyä
yasamagız!

* * *
Ak bolıt!
dip uylap ölger
taralıp betkänçe.

* * *
Tışaulama küñeleñne
söygäneñ koçagında.

* * *
Sizmäskä tırış.
Sizsäñ -
üzeñä üpkälä.

* * *
Balañ
tugançı gına üzeñneke.

* * *
Cılıñnı bir miña
tuñasıñ kilmäsä.

* * *
Savıt-saba şıltıravın
tatulıkka yura.

* * *
Ul da keşe,
sin dä sabıy
Hoday karşında.

* * *
Balaña suktıñ -
Täñreñne räncetteñ.

* * *
İtägeñä sarıla
kotkaruçıñ.

* * *
Sabıy yäşläre
bägıreñä tama
utlı tamçı bulıp.

* * *
Sakla sabıyıñnı
üzeñnän.

* * *
Çit balaga bir
tämlerägen
üzeñneken nıgrak yaratsañ.

* * *
Kubızıñnı
balaña bir -
üze uynap biyesen.

* * *
Berne taptıñ -
köyeneçeñ arttı,
ikene taptıñ -
burıçıñ ütädeñ,
öçne taptıñ -
söyeneçeñ arttı,
küpne taptıñ -
Cännätkä yul açtıñ.

* * *
Balaña bil bökteñ -
Allaga säcdä kıldıñ.

* * *
Balañ tıñlamıymıni?
Ä sin anı tıñlısıñmı?

* * *
Balañ räncette -
kılgannarıñnıñ äcere.
1993